Абылай хан өмірбаяны

1 Өмірбаяны
2 Абылайдың жиырма жасы
3 Дүние салды
        
        Абылай (Әбілмансұр) хан  --  (1733 -- 1737) билік құрғаны. ... хан ... ... ... ханы, қазақ мемлекетінің тарихындағы аса көрнекті мемлекет қайраткері, арғы тегі Жошы хан, бергі бабалары қазақ ... ... ... ... одан соң ... бойлы ер Есім хан, Салқам Жәңгір хан. Абылай  -  Жәңгір ханның ... ... ... ханның Уәлибақы, Тәуке деген екі ұлы болады. Жәңгір қайтыс болып, таққа Тәуке отырғанда Уәлибақы ... ... ... ... ... ... ... ханның қолына барады. Уәлибақының баласы Абылай жекпе-жекке шыққанда жауы шақ ... ... ... ... ... ... Осы Абылайдан көркем Уәли туады. Оның баласы Әбілмансұр (кейін қазаққа хан болып Абылай атанған)  жылдарында жетім қалып, ... Төле ... ... ... ... ... ... өсіп кеткен шашына қарап Төле би оған  деп ат ... ... ... ... ... жылқысын да бағады. Бұл, Ш.Уәлихановтың айтуына сүйенсек, Абылайдың 13 жасар кезі болса керек. Төле бидің тәлім-тәрбиесінде болуы Абылайға зор ... ... ... ... ... бойына жинаған баба ақылы мен парасатын, ел билеу ... ... ... қарсы қазақ халқы басы біріксе ғана тойтарыс бере ... жас ... ... ... білген. Оған қоса бала кезінен көрген жұпыны тіршілік, ... ... ... ел ... ерте ... себепші болды. Бұқар, Үмбетей жыраулардың, т.б. ауыз ... ірі ... ... қарағанда, Абылай жиырма жасында қан майданда ерлігімен танылған. Бұқардың ...  деуі ... ... Қай жылы туса да, 1730-33 ... аралығында болған бір ұрыста бұрын белгісіз жас жігіт Әбілмансұр жекпе-жекке шығып, қалмақтың бас батыры, қоңтажы Қалдан ... ... ... ... ... ... ... Шарышты өлтіреді.
Үлкен әкесінің аруағын шақырып, жауға Абылайлап ат қойған Әбілмансұр жеңісті ұрыстан соң, Орта жүздің сұлтаны деп танылып, қазақ ... ең ... ... ... ... ... соңғы жерде Әбілмансұр есімі ұмытылып, Абылай атанады.
Абылайдың жиырма жасы қай жылға сәйкес ... ... қай ... ... ... болжам айтуға болады. Бұл, әрине, Абылай қатысқан алғашқы соғыс емес. Ел әңгімелері, тарихи жырлар Сабалақ әуелде ... ... ... ... ... ... Аңырақай шайқасына қатыспады дегеннің өзінде де, Абылайдың 1730-33ж. Болған бір ірі шайқасқа ... дау ... ... ... Орта жүз ... мен жоңғарлардың арасында 1730 жылы да, 1731 жылы да бірнеше үлкен ұрыстар болғаны белгілі. 1732 жылы жоңғарлардың 7 ... ... ... Орта ... шығыс шетіндегі ауылдарына шабуыл жасап, тегеурінді тойтарысқа тап ... ... ... жасы 1733 ... ... ... дәл сол жылы ... пен қалмақ арасында үлкен майдан болғаны қытай деректерінде атап ... ... ... ... ... қабілеті 30-40 жылдардағы шайқастарда ерекше көрінді. Осындай жан ... жан ... ... ... ... ... деп суреттейді. Ол соғысқа Абылайдың қанды көйлек жолдастары: Қаракерей Қабанбай, Қанжығалы Бөгенбай, Шақшақ ... ... ... Шапырашты Наурызбай т.б. қазақтың белгілі батырлары тізе қоса қатысады. Бұл да Абылайдың жауға қарсы қазақ халқының ... ... ... ... ... ... ... ұлыстағы бар өкім Әз-Тәуке ханның немересі Әбілмәмбет ханнан өтіп, Абылайдың қолына көшеді. Абылайдың ерлігі мен ақыл-парасатына бас ұрған ... ... аға ... ... ... хан дәрежесімен шектеледі. XVIII ғасырдың 30-жылдарының аяғында Абылай есімі ... ... ... ... ... ... ... Орыс тарихшысы А.И.Левшин: ,- деп жазды. Ш.Уәлиханов та осы пікірді қолдайды.
1738-1741 ж. Абылай бастаған қазақ қолы ... ... ... ... соққы берді. 1742 ж. Абылай тұтқиылдан шабуыл жасаған жоңғарлардың қолына тұтқынға түседі. Сол кездегі ойрат басқыншыларына қарсы ... ең ... ... ... ... ... жау қолына түсуі қазақ қоғамында абыржушылық туғызып, Абылайды босатып алу үлкен саяси мәселеге айналады. Тарихи жырларда қазақ билеушілерінің атынан Төле би мен ... хан ... ... ... тұтқыннан босатып алуда ара түсуге өтініш жасайды. Бұл деректің шындық екенін осы ... ... ... ... пен ... ... ... хаттары да дәлелдей түседі. Қазақтың үш жүзінен Төле би ... 90 адам елші ... ... ... 1743 ж. 5 ... Абылайды тұтқыннан шығарып алады. Бұл жөнінде Неплюевтің сыртқы істер коллегиясына жазған хатында қазақтар мен қалмақтар ... ... ... кете ме ... қауіп те білдірген. Өмірінің соңғы 15 жылында Орта Азия хандықтарына қарсы тынымсыз күрес ... 1765 -- 67 ж. А. ... ... билеушісі Ерденбекпен соғысының нәтижесінде Түркістан, Сайрам, Шымкент қ-лары қайтадан қазақтар иелігіне өтті. Ташкент алым төлеп тұратын ... Екі жүз ... ... ... ... ... ... қарсы азаттық күресінің соңғы жаңғырығы алаш жұртының санасында ... ... ... Бұл 1771 ж. Еділ ... (170 -- 180 мың ... 40 ... ... бар) жоңғарға қазақ жері арқылы үдере көшуі еді. Кіші жүздің ханы ... ... ... ... Жем ... қалмақтарға алғашқы соққы береді. Балқашқа жақындаған кезде А. бастаған қазақтың қалың қолы қалмақтарды қоршауға алды.
Абылай ... ... ... жаңа ... 1744ж. ... ... ... кетуі уақытына саяды.
Абылай көреген саяси қайраткер бола отырып, қалмақтармен аса ауыр соғыстардан қалжыраған елінің есін жиғызу үшін ... ... да ... пайдалаңды. 1740 ж. тамызда ол Орта жүз ханы Әбілмәмбетпен, тағы да ... 120 ... ... ... орыс ... ... ... білдіреді. Сонымен бір мезгілде қазақ халқының тұтастығын ... ... Шың ... де ... ... суытпады. Петербург пен Пекинге елшіліктер аттандырды. Ол Ресей мен Қытай империяларының өзара қайшылықтарын қазақ хандығы мүддесіне пайдаланып ... ... 1745 ж. ... Серен дүние салғаннан кейін, Жоңғарияның билеуші топтарының тақ таласынан әлсіреп, бұрынғы әскери қуатынан ... ... және ... соғысын Шығыс Түркістанмен іргелес өңірдегі ойраттардың уақытша билігінде ... ... ... қайтаруға, елдің дербестігін толық қалпына келтіруге пайдалану үшін барынша күш салды. Абылай қазақ елінің тәуелсіздігіне нұқсан келтіретін ... ... ... дербес сыртқы саясат ұстанып өтті. 1745ж. Орта жүздегі Әбілмәмбет, Абылай және Барақ сұлтан қатар ... 3-4 ... ... мұндағы жағдай мүлдем өзгерді. 1749ж. тамыз айында Неплюевпен кездесуінде Жәнібек тархан: ,- деп көрсетті.
Жазба деректерде Абылайдың ... ... ... ... соғыс жүргізгендігі айқын көрсетіледі. 1752ж. ол бастаған қазақ әскері шамасы 15-20 мың адамдай ойраттар қолының ... ... ... 1753ж. желтоқсанда Абылай 5 мың жауынгерімен жоңғар әскерлерімен шайқасып, бірталай қазақ жерін азат етті. 1754ж. сәуірде Абылай бастаған 1700 ... ... 10 мың ... ... мәжбүр болса, (Қаратал өз бйынша), сол жылдың шілде-тамыз айында 4 мың әскермен Жоңғарияға жорық ... 3000 ... ... алып келген. 1756ж. Абылайдың бастауымен қазақтар қытайлар мен қалмақтардың біріккен күшімен екі рет шайқасып, оның ... ... ... ... ... 1757ж. Абылайдың 6 мың әскері Қытайдың 40 мың әскерімен шайқасынан соң, ... ... ... ... ... жылдардағы шайқастарға Қабанбай, Бөгенбай, Жанатай, Керей Жәнібек, Өтеген батырлар қысы - жазы үзбестен ... ... ... ... ... ... ... бірде Дабашыны шауып, бірде оны және Әмірсананы өзіне паналатты. Сөйтіп ... ... ... ... ... Тегеурінді әскери қимылмен қатарластырыла жүргізілген дипломатиялық әрекеттері Абылайды өз заманының ұлы қайраткерлері деңгейіне көтерді. Осының ... ... ... 1771ж. ... ... ... болған қалмақтармен ауыр шайқаста жаңа жеңіске жетті.
Саяси ахуал тұрақталған шақта Абылай қазақ жерінің бүтіндігіне қол ... ... де ... ... ... 1754-55 және 1764 ж. ... ... біраз ауылдарды шауып, Жауғаш, Көкжал Барақ пен Шынқожа батырлар бастаған әскерлерді Ақсу, Көксу және Шу бойында талқандайды. Осы себепті ... 1755, 1765 ... ... ұлысына қарсы жорық жасап, Іленің сол жағасын, Шу бойын тазартады, қазақ пен қырғыздың ... ... ... күні ... ... ... отырған шекарасын анықтайды.
Өмірінің соңғы 15 жылында Орта Азия ... ... ... ... ... 1765-67 ж. ... қолының қоқан билеушісі Еркенбекпен соғысының нәтижесінде Түркістан, Сайрам, Шымкент қалалары қайтадан қазақтар иелігіне өтті. Ташкент алым төлеп тұратын болды. Екі жүз ... ... ... ... жоңғар шапқыншылығына қарсы азаттық күресінің соңғы жаңғырығы алаш жұртының санасында > деген атпен белгілі. Бұл 1771ж. Еділ ... ... ... жері ... ... ... еді. Кіші ... ханы Нұралы асығыс әскер жиып, Жем бойында қалмақтарға алғашқы соққы береді. Балқашқа жақындаған кезде Абылай бастаған қазақтың ... қолы ... ... ... Осы кезде қалмақ басшылары Ұбашы мен Серен бітімге келуді, бүкіл ел жұртымен бодандыққа қабылдауды сұрап, елші ... ... ... ... үшін шақырылған әскери кеңесте Абылай тағы да көрегендік танытып, жеңілген жауды қырып - жоюдың ... жоқ ... ... ... Еділден ауған қалмақпен келіссөзге келіп, тым құрыса олардың Жоңғарға еркін өтіп ... ... беру ... ... ... ... ... ұлы көршімен болашақтағы қарым-қатынасты ойлау жатыр. Жоңғардан азат ... ... ... ... ... ... ... қоныстандыру да Абылай саясатының тереңдігін, кемеңгерлігін айқын көрсетеді. Оның әрбір іс-әрекеті қазақ халқының ... елі мен ... ... сақтауға бағытталды. Билікке таласқан Барақ сұлтан Әбілқайыр ханды өлтіргенде де Абылай ел билігін ойлап қынжылып, Төле ... тізе қоса ... ... ... ... ... жағында болады.Абылай соғыс жағдайына сай қол астындағы елде, ... ... ... ... тәртіп орнатты. Сондықтан да хан бастаған жауынгерлердің ... мен ата ... ... рухы ... ұзақ ... ... шайқас даласында тегеуріні қатты болған. Абылай сан жағынан ... ... ... ... еш тайынбаған және көбіне үстем шығып отырған. Абылай қазақ хандығының күшін біріктіріп, әскери жағынан қуатты мемлекетке айналдырды.
1771 жылы жасы жеткен ... хан ... ... ... ... ... Орта жүздің ханы болып не Әбілмәмбеттің інілерінің бірі, не үлкен ұлы Әбілпейіз сайлануға тиіс еді. ... ... ... старшындардың, Әбілпейіздің өз қалауымен үш жүздің басшы өкілдері Түркістанда Абылайды хан көтерді. Абылай іс ... ... Орта ... ғана емес, бүкіл Қазақ ордасының ұлы ханы болды.
Абылай Ресей мен ... ... ... ... ... ... ... жағдайына икемделген саясат жүргізді. Қытай әскерлері жоңғарларды ... Орта Азия мен ... ене ... ... ... елдерінің басын қосуға ұмтылып, Ауған шаһы Ахмад Дурранимен келіссөз жүргізді. ... ... ... ... де ... Қытаймен қатынас жақсара бастаған кезде орыс бодандығынан бойын тартып, патша әкімшілігінің шақыруымен ... ... ... үшін 1779 жылы ... ... ... бекінісіне барудан бас тартты. Пугачев соғысы кезінде 3 мың ... ... орыс ... ... ... хан ... қатар, қазақ халқының рухани қасиетінен еркін сусындаған дарынды күйші ретінде де белгілі. Ол , , , , , , , , , , т.б. ... ... өмір ... ат ... жорықтарда өткізіп, Арыс өзені жағасында қайтыс болды. Сүйегі Түркістан қаласындағы Қожа Ахмет Иасауи кесенесінің ... ... мен ... ... дәлізде жерленген. Абылайдың артында 12 әйелінен 30 ұл, 40 қызы ... ... ... ... Абылай қажырлы мемлекет қайраткері, батыл қолбасшы, дарынды дипломат ретінде сақталып келді. Оның есімі тәуелсіздік символында жауынгерлік ұранға айналды.
РЕФЕРАТ
ТАҚЫРЫБЫ:АБЫЛАЙ ХАН ... ... ...

Пән: Философия
Жұмыс түрі: Реферат
Көлемі: 4 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 200 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Абылай (Әбілмансұр) хан13 бет
Абылай хан туралы13 бет
Абылай ханның сыртқы саясаты17 бет
Төле би өмірбаяны5 бет
Қазыбек би22 бет
Абылай (Әбілмансұр) хан өмірі7 бет
Абылай хан өмірі21 бет
Абылай хан өмірі мен қолбасшылық саясаты4 бет
XVIII ғасырдың екінші жартысы мен XIX ғасырдағы Қазақстан мәдениеті9 бет
Талантты шыңдау жолдары14 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь