Іс-әрекет психологиясы

І Кіріспе

1) Іс.әрекет дағды туралы жалпы түсінік.
2) Адам іс.әрекетінің түрі мен дамуы.

ІІ Негізгі бөлім
1) Баланың іс . әрекетінің психикалық дамуының биологиялық және әлеуметтік факторлары
А) Дағдылану ерекшеліктері.
Ә) Дағдыға машықтанудың жолдары.
Б) Дағдының дамуы
2) Психиканы дамытудың биологиялық шарттары.

Пайдаланған әдебиеттер тізімі
Кіріспе
Адам әрекеттерінің барлығы бір мақсатқа, бір мүддеге саналы түрде бағытталып отырады. Адам алдына бір мақсат қойып, содан бір нәтиже шығаруға тырысады.
Ұлы басты мақсаттар мен мүдде адам тұрмысында жетекші болып адамды ұмтылдырып ,жігерлендіріп отырады. Басты мақсатқа байланысты күнделікті тұрмыста бірнеше мақсаттар мен мүдделер болуы мүмкін .Бірақ олар барлығы болуы міндет, мақсаттарға бағынышты болып , түбінде соларға ыңғайланып отырады.
Адам психологиясының сипаттамасын беру үшін оның іс--әрекетінің басты басты белгілерін атап өткен жөн. Осындай айрықша сипаттардың бірі –адамның дүниедегі заттарға, құбылыстарға, еңбек объектісіне, оның процесіне назар салуы, зейін қоюы әр уақыт адамның санасының бір затқа, құбылысқа, болмысқа бақыт алып отыруы. Сананы айналадағы дүниеге бағыттап отырмаса ол затты дұрыс қабылдай алмайды. Өйткені адамның санасында ол дұрыс сәулеленбейді.
Саналы әрекеттің айрықша, маңызды сипаттарының бірі-шығармашылық. Шығармашылықтың дамуында жеке адамның ерекшеліктері өте маңызды болады.Онсыз адамның қоғамы ғылым мен техника өнер әдебиеті прогресифті жолмен өсіп дамымаған болар еді. Біздің тіршілік әрекетімізді творчествалық әрекет болмаса, ондай ешбір жаңа ой, соны пікір болмай, нәтижелі табыстарға жетпеген болар едік. Іс-әрекет тек белсенділік пен емес, мінезбен де ерекшеленеді. Мінез құлық әрдайым мақсаты, әрбір нәтиже алу үшін құрыла бермейді, ол көпшілігіне пассивта болады.
Мінез- құлық споталдықты (ішкі себептер мен пайда болған сыртқы әсерден болмаған) болады, ал іс-әрекет – ұйымдастырушылықта, мінез-аяқ астынан, іс-әрекет- жүйелік болады. Адам іс әрекетінің мативы әр түрлі, ол аргоникалық материалдық функцияналық, әлеументтік, рухани болуы мүмкін.
Іс әрекеттің органикалық мативі организімнің табиғи қажеттілігін қанағаттандыруға бағытталады. Мұндай мативтер өсу, өзін-өзі сақтау, организімін дамуымен байланысты.
Іс-әрекеттің функцияналдық мативі түрлі мәдени формадағы белсенділігі қанағаттандыруға арналады. Мысалы, спорттық ойын мен сабақтар.
Іс-әрекеттің материалдық мативтері – тұрмыстық қажеттіліктерді атқаруға арналады. Тұрмыс заттарын азық түрлерін, ас-ауқат т.б. адамның табиғи қажеттілігін қамтамассыз етуге болады.
Іс әрекеттің әлеуметтік мативі – қоғамда белгілі бір ортаға ие болуы үшін болатын адамдардың құрметпен мойындауын тудыруға байланысты туындайтын әр түрлі іс-әрекеттер.
Іс -әрекеттің рухани мативі – адамның өзін-өзі білімін әрекеттендіруіне байланысты болады.
Іс-әрекеттің мақсаты ол жүйесінің немесе нәтижесінің болуы. Іс-әрекет мақсаты мен мативі бір бірімен қабысып жатады.
Заттық іс-әрекет дегеніміз – ол белгілі бір іске тікелей байланысты болады. Мысалы танымдық іс-әрекет пәні түрлі мәлімет оқу іс-әрекетінің пәні- білім, білік дағды болса іс-әрекетінің пәні- жасамдал материалдық жеміс (нәтижесі) болады.
Кез келген іс-әректтің құрылымы болады. Олардың құрылымына: Әрекет пен операция жатады.
Әрекет – іс-әрекеттің бір бөлшегі ол адамның саналы мақсаты мен дербестігі мен жүзеге асады.
Мысалы: Танымдық іс-әрекеттегі әрекетте кітапты алу, оны оқу, ол бойынша дайындалу сияқты әрекеттер бар.
Операция - әрекетті жүзеге асыруда болатын тәсілді айтамыз.
Іс-әрекетті жүзеге асыру құралы – ол әрекет пен операцияны жүзеге асыру үшін пайдаланатын құрал , инструменттер жатады.
ПАЙДАЛАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ:
1. Мухина В.С. Мектеп жасына балалардың психологиясы . Алматы, 1986ж.
2. Петровскийдің редакциялығымен « Педагокикалық және жас ерекшеліктер психологиясы». Алматы, 1987ж.
3. Жарықбаев Қ. Қазақ психологиясының тарихы. Алматы, 1986 ж,
4. Вогословский В. Жалпы психология. Алматы. 1980 ж.
5. Бейсенова Ж. Жоғары сынып оқушыларының кәсіби өзіндік анықтамасы. Алматы, 2004 ж.
6.Жас өсперемдер психологиясы.-Ұлағат,1997.
7.Мектепке дейінгі бала анотомиясы.-Алматы,2001
8. Жарықбаев Қ. «Жантану», Алматы 1996 жыл.
9. Сәбет Бап-Баба «Жантану негіздері», Алматы 2003жыл.
10. Тәжібаев Т. «Жалпы психология», Алматы 1993жыл.
11. Қазақ тілі терминдерінің салалық ғылыми түсіндірме сөздігі. Педагогика және Психология, Алматы мектеп 2002жыл.
12.«Педагогикалық және жас ерекшелік психологиясы», А.В.Петровский, Алматы-1987жыл.
13. Алдамұратов, Рақымбетов, Іргебаева, Нығметов «Жалпы психология», Алматы-1996жыл.
        
        ІС-ӘРЕКЕТ ПСИХОЛОГИЯСЫ
І Кіріспе
1) Іс-әрекет дағды туралы жалпы түсінік.
2) Адам іс-әрекетінің түрі мен дамуы.
ІІ Негізгі бөлім
1) Баланың іс - әрекетінің ... ... ... ... ... Дағдылану ерекшеліктері.
Ә) Дағдыға машықтанудың жолдары.
Б) Дағдының дамуы
2) Психиканы дамытудың биологиялық шарттары.
Пайдаланған әдебиеттер тізімі
Кіріспе
Адам әрекеттерінің барлығы бір ... бір ... ... ... ... Адам алдына бір мақсат қойып, содан бір нәтиже
шығаруға тырысады.
Ұлы басты ... мен ... адам ... ... болып адамды
ұмтылдырып ,жігерлендіріп отырады. Басты мақсатқа ... ... ... ... мен ... болуы мүмкін .Бірақ олар ... ... ... бағынышты болып , түбінде соларға ыңғайланып
отырады.
Адам психологиясының сипаттамасын беру үшін оның ... ... ... ... атап өткен жөн. ... ... бірі ... ... ... ... еңбек
объектісіне, оның процесіне назар салуы, зейін қоюы әр ... ... бір ... құбылысқа, болмысқа бақыт алып отыруы. Сананы
айналадағы дүниеге бағыттап ... ол ... ... қабылдай алмайды.
Өйткені адамның санасында ол дұрыс ... ... ... ... ... ... Шығармашылықтың дамуында жеке адамның ерекшеліктері өте
маңызды болады.Онсыз адамның ... ... мен ... өнер ... ... өсіп дамымаған болар еді. Біздің тіршілік әрекетімізді
творчествалық әрекет болмаса, ондай ешбір жаңа ой, соны ... ... ... ... болар едік. Іс-әрекет тек белсенділік пен
емес, ... де ... ... ... ... мақсаты, әрбір нәтиже
алу үшін құрыла бермейді, ол көпшілігіне пассивта болады.
Мінез- құлық споталдықты ... ... мен ... болған сыртқы
әсерден болмаған) болады, ал іс-әрекет – ... ... ... ... болады. Адам іс әрекетінің мативы әр түрлі, ол
аргоникалық материалдық ... ... ... ... мүмкін.
Іс әрекеттің органикалық мативі организімнің табиғи қажеттілігін
қанағаттандыруға бағытталады. Мұндай мативтер өсу, ... ... ... байланысты.
Іс-әрекеттің функцияналдық мативі түрлі мәдени формадағы
белсенділігі қанағаттандыруға ... ... ... ойын мен сабақтар.
Іс-әрекеттің материалдық мативтері – тұрмыстық ... ... ... ... азық ... ас-ауқат т.б. адамның
табиғи қажеттілігін қамтамассыз етуге болады.
Іс әрекеттің әлеуметтік мативі – қоғамда белгілі бір ортаға ... үшін ... ... ... ... ... ... әр түрлі іс-әрекеттер.
Іс -әрекеттің рухани мативі – адамның ... ... ... ... ... ол ... немесе нәтижесінің болуы. Іс-
әрекет мақсаты мен мативі бір бірімен ... ... ... ... – ол ... бір іске ... болады. Мысалы танымдық іс-әрекет пәні түрлі мәлімет оқу іс-
әрекетінің пәні- білім, білік ... ... ... пәні- жасамдал
материалдық жеміс (нәтижесі) болады.
Кез келген іс-әректтің құрылымы болады. Олардың ... пен ... ...... бір ... ол адамның саналы мақсаты мен
дербестігі мен жүзеге асады.
Мысалы: Танымдық іс-әрекеттегі әрекетте кітапты алу, оны ... ... ... ... әрекеттер бар.
Операция - әрекетті жүзеге асыруда болатын тәсілді айтамыз.
Іс-әрекетті жүзеге асыру құралы – ол ... пен ... ... үшін ... ... , ... ... келген адам іс-әрекетінің ішкі және сыртқы компоненттері
болады.
Ішкі компонент – іс әрекетті басқаруға қатысатын орталық жүйке
жүйесі болатын ... ... ... мен процестер және осы
іс әрекетті реттеп отыратын ... ... мен ... ... ... – іс-әрекетті тәжірбиелік орындауда болатын
түрлі қозғалыстар жатады.
Іс-әрекеттің ішкі және ... ... ... бола бермейді.
Іс-әрекеттің дамуы мен қайта құрылуына байланысты сыртқы
компонент, ішкі компонентке ... ... ... Іс-әрекетте қиындық
туып, оны қайта қалпына келтіру қажет болғанда кері ауысу ... ... деп ... ішкі ... сыртқыға айналады, саналы
бақыланады, қысқа автоматтанған ... ... ... ... бұл таным мен шығармашылыққа бағытталған адамның өзінің ... ... ... бойынша айтылуы үшін адамның белсенділігін түрін
айтуға болады. Адам ... ... ... және ... жасалынады қабілеттілігі арқасында табиғатты қоршайды оны
жетілдіреді. Адам өзіне ... ... ... және ... адам өз ... ... сипатқа жасайды. Еңбек
құралдарының арқасында жаңа қоғамды техникалық материалдық мәдени рухани
даму жасауының арқасында адам ... ... ... отырды. Тарихи даму
прогресіне көз жіберер болсақ, адам іс-әрекет арқасында жетіліп ... ... ... ... үшін ғана емес, жемісін беретін
шығармашылықта көрініп, жалғасады.
Адам іс-әрекеті өзге тіршілік ... ... ... ... байланысты болса, адам іс-әрекеті
адамзаттың ... ... ... ... ... ... ... сүйене жалғастырады.
Адам іс-әрекеті күрделі қимыл қозғалыстық біліктілік пен дағдыға
байланысты.
Адам іс-әрекетінің ... ... ... мен айырмашылығын
белгілеп көрейік.
1. Адам іс-әрекеті жемісті шығармашылықты, ... ... Ал ... ... ... ... ... Адам іс-әрекеті заттық материалдық, рухани мәдениетпен
Бұларды өз дамуы үшін пайдаланады. Ал жануарлар өз ... ... үшін ... ... ... өзін өмір ... ... мен
қабілеттілігін де қайта қайта құрайды немесе көркейте түседі.
Адам іс-әрекеті ... ... мен оның әр ... ... ... жүзеге
асыруы тарихтық жемісі. Ал жануарлар белсенділігі биалогиялық эвалютциялық
нәтижесі ретінде болады.
Адамға заттың іс-әрекеті туа берілмейді. Ол тәлім ... ... ... асуы Ал ... бұл ... ... негізделінетіндіктен
туа беріледі.
Қиял творчества жалғыз ақындарға тән емес, ғылымның ... ... ... өте ... орын ... ... әрекет. Творчества
бар жерде қиял да бар Қиял творчестваның ... бір ... ... табылады. Творчества тек жазушы ақын суретші т.б. ... ... мен ... ... ... ... саласындағы
адамның күнделікті тіршілігінде, тіпті күнбе күнді оқудың өзінде де елеулі
орын алады. Мектеп оқушысының қағидашы ... бір ... өз ... ... өзін ... әрекет деп есептеуге болады.
Шабыт – адамның барлық қабілеттіктерінің жіберлі түрде әрекет
етуінен туындайтын күй. ... ... ... ... адам ... ... ... ғылым болсын, кім болса да оның еңбегі ... ... ... ... келе ... Ол үшін бір ... адамға әсер етуі қажет.
Бұл бұрыннан ойланып ... ... сол ... ... шабыт. Дайындық
кезінде материал жинамай , бір ... ... ... ... ... ... ... үшін үлкен дайындық жігерлі еңбек керек творчествалық
жемісті нәтижелі болуы түрлі дағдыларға машықтануға байланысты ... ... ... ... өте ... орын ... ... істейтін еңбегіне орай, тиісті дағдыларды меңгермесе өзінің істейтін
жұмысының ... жете ... ... дұрыс ұйымдастырып , еңбек өнімін
арттыра алмайды әр уақытта күнделікті істейтін ... ... тыс ... көп күш ... ... ... процесте алатын орны ерекше. Егер
оқушы оқу процестерінде оқуға , ... есеп ... т.б. ... ... оқи да , ... ... ... де алмас еді.
Адам іс-әрекетінің түрі мен дамуы.
Адам іс-әрекет үш түрлі ... ... ... саны ... ... бұл қажеттілікке байланысты болады. Ал оның қажеттілік
күші – оның ... ... ... ... тудыру потенциялы мен
көрсетіледі.
Саны – туындап отырған әр түрлі қажеттіліктердің уақыт өткен сайын оның
актуалды ... ... Оған ... ... – түрлі іс-әрекетті
атқару жатады.
Іс-әрекет түрлеріне: қатынас, ойын, оқу, еңбек, жатады.
Қатынас – адам дамуы, оның жеке ... ... ... іс-
әрекеттің алғашқы түрі.
Қатынас іс-әрекет түрі ретінде қарастырылады, ол ... ... ... ... ... ... ... түсінісу іскерлік ,жеке қатынасты достықты
құру, өзара көмек беру және бір – біріне ықпал етуді көздейді.
Адам бір-бірі мен ... және ... ... мен ... ... жанама қатынастар тікелей қатынас болмайды. Мәлімет алмасу
өзге адамдар, техникалық құралодар, арқылы жүре береді.
Адамның іс-әрекетінің даму жүйесін сөз ... біз оның ... іс - ... прогрешіл қайта жасалу оспектілерінің
түрлерін айтамыз.
1. Адам іс-әрекетінің ... даму ... .
2. Адам ... іс ... ... ... ... өзінің онтогенезде
болатын жеке дамуы.
3. Іс-әрекет түрлерінің өзгеруі және ... өз ... ... .
4. ... диференциялциясы. Бір іс-әрекеттің ... ... ... ... ... ... үш ... Айналадағы қоршаған әлемнің
бейнелеуімен әсер етуі, мінез құлықпен іс-әрекетті ... ... ... адамның өз орнын таба білуі.
Психологияның жаратылыстану ... ... ... ... адам ... ЖЖӘ (Жоғарғы жүйке әрекеті)
физалогиясы, еңбек ... ... ... ... невралогия, психоэндокриналогия сияқты ғылымдар туралы
түсінік беру. Олардың әр-қайсысы ... ... ... ... ... ... ғылымында жаратылыстану негізінің ролі: мыналарды
қамтамассыз етеді.Жаратылыстану пәндері туралы ... ... мен ... ... байланыстылығын білу, адамның жүйке жүйесі қызыметінің
құрылуымен оған тән өзгешеліктер ... ... ... ... ... ... өзара байланысы туралы түсінік, адамның жоғары жүйке
әрекетінің заңдылықтары туралы білімінің болуы мен оны ... ... ... рефлекстері туралы дұрыс пайымдау.
Психологияның ерекшелігі – адамзатқа белгілі ең күрделі
құбылыстарды ... ... ... мен ... бір ... болады,
тәжірбиелікті қажет етеді.
Баланың іс - әрекетінің психикалық дамуының биологиялық және
әлеуметтік факторлары.
Баланың психикалық ... жас ... бала ... ... ... процестері мен қасиеттерінің қалыптасуы жағынан үлкен
жетістіктерге ... Ол ... ... ... ... ... тік
тұруды және бірнеше қадам жасауды үйренеді. Үш-төрт ... ... ... дами ... Бала өзін қызықтырған жарқырауық затқа ұмтылады,
оған ... ... ... ... ... бұл қимылдар жөнді
үйлеспейді: нәресте жиі қателіктер жіберіп, ұстай алмай ... ... ... ... ... орнына, көлеміне және түріне орай
нақтылана бастайды. Бұл тектес қимыл ... ... зор ... ... ... бала ... қажетті қимыл дағдыларын игереді.
Мұның үстіне заттардың қасиетіне практикалық икемделу бул қасиеттердің
көзбен ... ... ... ... алып ... Егер ... қолын заттардың касиеттеріне көптеген байқаулар арқылы ыңғайлап,
сыртқы бағдарлау кимылдарын жасайтын болса, кейін осы бағдарлау ...... ... ауысады.
Жармасу әрекетінің калыптасуымен қатар заттармен сілкілеу, тақылдату,
лақтыру т. б. тәрізді қарапайым қимылдар ... да ... ... ... ... отырып, бала нәрестенің, ... ... ... ... Нәресте үшін өткінші, өзгермелі әсерлер ... оған ... ... ... ... ... ... және түрақтылыққа ие болады.
Баланың психикалық белсенділігінің сипаты өзгереді. Әдейі ... ... ... бастайды. Балада кездейсоқ кимылдарды қайта
жаңғырту мүмкіндігі ... Бұл ... ... бұрын сәби оларды
алдын ала болжап қоймаса да, осы ... ... ... ... көру үшін қимылды әдейі қайталауға нәресте кабілетті болады.
Балалық шақтың ... ... ... ... ... іс-әрекеттерін
қайталай отырып, үлкен еліктеушілік көрсетеді. Әдейі жасалғаы әрекеттер мен
еліктеу ақылдың күшті дамып келе жатқандығын ... ... ... ... ... ... ... бүрап) әрекеттер жасай
бастаған соң, үлкендердің қарапайым ... ... ... ... соң, ... ... ойлаудың қарапайым
көріністерін байқауға болады. Затпен- ... ... ... бала ... ... ... оны да ол ... жасау жолымен шешуге
тырысады. Басқаша сезбен айтқанда, заттық ... ... ... ... ... болып және шешіліп отырады. Сонымен бала
өзінің және басқалардың қимылдарына ... ... ... ... үстінде
үйренеді.
Ерте сәбилік шақтың аса маңызды жетістіктері (бір жастан үш ... ... тең ... ... адам ... дамуы жағынан әр түрлі
«қашықтықтан» өтеді. Бала психикасында ... үш ... ... ... ... ... ... болады. Сондықтан адамның туған
сәтінен есейгенге дейінгі ... ... орта жолы ... деп ... психологтар оған үш жасар кезді жатқызды.
Үш жасар бала өзін-өзі күтуге қабілетті, айналасындағы адамдармен өзара
қарым-қатынас жасай алады. ... ... ол ... ... ғана ... ... ... формаларьш да игсреді. Үш
жасар бала едәуір белсенді, айналадағыларына түсінікті тәуелсіз болады.
Бір жастан үш ... ... ... психикасының дамуы бірнеше
факторларға байладысты.;
Баланың психикалық дамуына тік жүруді үйрену едәуір ... ... ... ... сәби ... ... жасай бастайды. Тік түру
қалпына ауысу — ол үшін киын ... ... ... басу ... күшке
түседі. Локомоция программасы әлі қалыптаспағандықтан, бала ... ... ... ... ... калу қаупін де жеңіп, осынау алғашқы
қадамдарды жасау үшін қайта-қайта күш жұмсауға оны не ... ... ... істеп тұрған аяк, қол, арқа және бүкіл дене бұлшық еттерінеи
пайда ... ... ет ... ... ... болып табылады. Өз
денесін өзі билеу сезімі бала үшін өзін-өзі ... ... ... ... жүру ниетін сол сияқты тілеген «ақсатына жету мүмкіндігі
және, ... ... ... ... меи мақұлдауы қолдайды. Өте тез
арада, алғашкы әлсіз қадамдардан соң үйлесімді тура бағытты ... ... ... бастайды. Екі жасқа қарай бала орасан зор ынтамен өзіңің
жүрген жолынан кедергілер іздестіреді. Қнындықтар және оларды жену ... ... ... күй ... ... ... ... қимылының табысы бола отырып)
псыхологиялық ... ... ... ... ... бала
сыртқы дүниемен неғұрлым еркін де дербес ... ... ... ... ... ... ... кабілетін дамытады. Бұлшық ет
сезімі қашықтық пен ... ... ... ... ... ... Бүл
көру, қимылдау мен сезінудің бірлескен қызметтері аркылы жүзеге асады. Өзі
қарап түрған затқа ... ... бала оның ... орналасу қалпын
практикалық түрде игереді. Жүру ... бала ... ... ... ... ... ... кеңейтуге мүмкіндік алады. Ол ата-аналары бұрын
оған ұсынуға болмайды деген сан алуан заттармен іе-әрекет жасауға кабілетті
болады. Жаңа ... ... жаңа ... ... ... ... уакытқа дейінгі жасырын болып келғен қасиеттері мен ... ... ... ... дамуына заттық әрекеттердің дамуы едәуір дәрежеде
әсер етеді. Нәрестелік жасқа тән ... ... ерте ... ... іс-әрекетпен алмасады.Заттық іс-әрекеттің дамуы заттармен жұмыс
істеудің ... ... ... ... ... ... ... Адам
үшін заттардың бекітілген, тұрақты маңызы бар. Адам ... ... ... ... өмір ... ... да
саптаяқтан су іше алатыны әркімге ... ... ... үшін ... ... бар: егер су саптаяққа қүйылған болса, маймыл оны
саптаяқтан, егер су ... ... ... ал егер ... төгіліп жатса,
еденнен ішеді. Бала үлкендерден заттардың адам іс-әрекеті ... ... ... маңызын бағдарлауға үйренеді. Баланы қор-шаған заттық
дүние — мебель, киім-кешек, ыдыс-аяқ — ... ... ... ... бір маңызы бар. Бала ерте сәбилік шақта да ... ... ... ... балаға өзінен-өзі берілмейді. Ол шкафтың
есігін сансыз рет ... сол ... ұзақ ... ... еденді
тарсылдатуы мүмкін, бірак мұндай белсенділік оны ... ... ... ... ... ... қасиеттері сәбиге
үлкендердің тәрбиелік және ... ... ... ... түрлі
заттармен жасалынатын іс-әрекеттер түрлі дәрежеде ерікті бола-тынын ... ... ... ... ... іс-әрекеттің белгілі бір
тәсілдерін қатаң сақтауды қажет етеді ... ... ... жабылуы,
пирамиданың шығыршықтарын өткізу, ... ... ... ... ... ... ... әркет тәсілдері олардың
қоғамдық міндеттен қатаң бекітілген. Олар — зат-құралдар (қасық, қарындаш,
балға). Нақ осы арақатынастық және ... ... ... ... ... ... елеулі әсер ететінін атап өту маңызды. Ерте
сәбилік шақтағы игерген зат-құралдардың сан жағынан шағын ... ... ... жоқ. ... ... ... осы заттар балада ... жаңа ... оның ... тән ... іздестіруге деген мақсатын
қалыптастыратындығында.
Ерте- сәбилік шақтың соңына қарай (үш жасқа карай) іс- ... ... ... ... Олар осы жас ... кең ... формаға
жетеді және біртіндеп психикалық дамуды анықтай бастайды. Бұларға ойын мен
жемісті, іс-әрекет түрлері (сурет ... ... ... ... Іс-
әрекеттің бұл түрлерінің болашақта мәнді болатынын ескеріп, олардың ерте
сәбилікшақта қалыптасуына жағдайлар жасау қажет.
Заттық ... ... ... әсерлер баланың тілін дамытудың
негізі болады. Сөздің артында акиқат дүниенің ... ... ... сол ... ... ... болады. Сөйлеуді игеру нәрестелік шақтан-ақ
басталған қарым-қатынас қажеттілігінің әрі қарай дамуына байланысты жүзеге
асады. ... ... ... ... кабілетін талап еткен
жағдайда, яғни үлкендер оны түсінікті сөйлеп, өз ойын ... ... ... көндірген жағдайда пайда болады. Егер үлкендер баланың әрбір ... алып ... онда оның ... ... ... түрткі болмай қалады.
Ерте сәбилік шақ тілді дамыту үшін өте сезімтал ... ... ... нақ осы ... ... игеру аса тиімді өтеді. Егер бала қайсыбір
себептермен осы жылдарда тілді дамыту қажетті ... ... ... ... ... ... ... толтыру өте қиын болады.
Сондықтан екі-үш жаста баланың тілін дамытумен қарқынды шұғылдану ... ... ... ... бала ерте ... ... ... мен олардың ар жағында түрған ақиқат болмыстың арасындағы
байланыстарды аңғара бастайды. ... олар ... ... мен іс-
әрекеттерге апарып жатқызу бірден бола қоймайды. Үлкендердің сөзі мен өз іс-
әрекетттерінің арақатынасын белгілеу қабілеті де ұзақ ... оның ... ... қалыптасады. Үш жасқа қарай сәбидің, үлкендердің сөзін
түсінуі сапалық жағынан ... Бала бұл ... ... ... ... үлкендердің нұсқауы бойынша заттық әрекеттер жасауға ғана
қабілетті болып қоймайды. Сәби ... ... ... ... ... ... ... тыңдай бастайды. Үлкен адам мен баланың тікелей
қарым-қатынас ... ... ... ... тыңдау мен түсіну
маңызды жетістік болып сана-лады. Ол ... ... ... ... ... ... ... негізгі құралы ретінде пайдалануға
мүмкіндік жасайды,
Ерте сәбилік шақтағы ... ... ... Ерте ... шақтың
басында бала айналасындағы заттардың қасиетерін кабылдап, олардьің
арасындағы қарапайым ... ... және ... ... ... ... іс-әрекетті, ойының қарапайым формаларын, сурет салу мен
сөйлеуді игеруге байланысты ... арғы ... ... алғы ... Ерте ... шақтағы ақыл-ой дамуының негізін балада ... ... мен ... ... жаңа ... ... мен жануарлардың психикасы үздіксіз даму күйінде болады. Алайда
жануарлар ... мен ... даму ... ... мен ... ... ерекшеленеді. Адам мен жануарлардың психикалық функциялары шығуы
жағынан да, ... ... да ... ... ... ... басты механизмі — биологиялық бекіген тәжірибенің тұқым қуалап
берілуі. Соның негізінде жануардың сыртқы ортаға дара ... өріс ... ... функцияларының ерекшелігі сол олар баланың қоғамдық-
тарихи тәжірибені игеру ... ... ... ... Бала ... адам заттары дүниесінде, адамдар қарым-қатынастары дүниесінде
өмірге ... ... ... ... ... ... тәжірибесі
қалыптасқан. Баланың дамуы дегеніміз осы тәжірибені игеру процесі ... ... ... жағынан үздіксіз басшылық болған жағдайда,
яғни оқытуда жүзеге асырылады.
Адамның жоғары ... ... ... ... сипатта
болады. Адамдар ежелден-ақ еңбек әрекеті, оқыту процесінде т. б. ... ... ... және ... ... ретінде ерекше заттарды шартты
бейңелеулерде, белгілерді іпайдаланып келген. Белгілер мен сөз адамдардың
іс-әрекеті мен оларды ... ... ... ... бүл ... болуы, дамуы, соның ішінде мәдениеттің де дамуы, алдымен, психиканың
тарихи даму ... ... Бұл ... игеру жеке дара ... ... Бала ... тарихында қалыптасқан тәжірнбені игереді.
Баланың ойлауы, есі, кабылдауы тілді, іс-әрекеттін, ... бір ... т. б. ... айтарлықтай сабақтас.
Адамзат тарихында іс-әрекетті жүзеге асыру құралдары ғана дамып коймай,
осы құралдарды, қоғамдық тәжірибені кейінгі ұрпаққа жеткізудің ... ... ... ... ... ... Бұл ... жол — оқыту, ол қоғамдық
тәжірибені берудің бағытталған және ұйымдастырылған әдісі болып табылады.
Оқыту, сонымен, ... ... даму ... айқындаушы роль
атқарады.
Мектеп жасына дейінгі бала дамуынында әлеуметтік ситуация ... тән ... ... алдымен сюжеттік-рольдік ойындардан көрініп
отырадьь Үлкендер өмірімен араласу талабымен оған ... ... ... ... ұштасып келуі баланың сол өмірді өзінің шамасы
келетін ойын формасында ... алып ... ... ... ... ... үшін ... қолайлы жағдайлар мектепке дейінгі қоғамдық
тәрбие жүйесі арқылы жасалынады. ... ... ... балаларды
оқыту программасы жүзеге асып, олардың бірлескен іс-әрекеттерінің алғашқы
түрлері қалыптасып, қоғамдық пікір ... ... ... ... нәтижесі көрсетіп отырғандай, психикалық дамудың жалпы
дәрежесі мен ... ... ... ... ... ... ... бармағандардан жоғарырақ болады.
Мектеп жасына дейінгі баланың іс-әрекетінің негізгі түрлері. Айтылып
өтілгендей, мектепке дейінгі шақта жетекші ... ойын ... ... ... іс-әрекет болуы, қазіргі баланың езінің көп уақытын ойынмен
алданып, үлкендердің ... ... аз ... ... ... ... Ойын ... психикасында сапалы өзгерістер туғызады: онда
мектеп жетекші болатын оқу әрекетінің негіздері қаланады.
Балалардың ересек адамдармен бірлесіп ... ... ... ... ... ... ... Бұл қажеттілігін балалар ойын үстінде
қанағаттандыра бастайды, ойын арқылы өздеріне ересектер ... ... ... рана емес, сол сияқты әлеуметтік қарым-қатынасты да
нақтылап көрсетеді. Баланың қоғамдағы осындай ... орны оның ... ... ... түрі ... ... ойыының пайда болуының
негізіне айналады. Ойын үстінде сәбиге адамдар арасында болатын объективті
қарым-қа-тынастар тұңғыш рет ... ол ... ... араласу адамнан
белгілі міндеттерді орындауды талап ететінін және бір-сыпыра праволар
беретінін ... ... ... ... ... мәселен, бала сатып
алуға ниеттенген затын мұқият тексері қарауға, ... ... ... жасауға авосы бар екенші бірақ дүкеннен шығарда сатып алған заты
ақша төлеуге ... ... ... ... ... роль атқару дегеннің
езі рольде көрсетілген міндетті орындау және ... ... ... ... ... ... ... саналады. Белгілі рольдерді жуйелі
орындау ойнаушы балаларды тәртіптендіріп ... ... іо ... олар өз ... ... ... ... тобының басқа
мүшелерімен жасалынатын мүндай шынайы ... ... ... ғана қалыптастырып қоймай, сонмен бірге баланың өзіндік санасын
да жоғары көтереді. Құрдастарына, туа ... ... ... ... алу ... әлеуметтік сезімдерін: топқа ілесу, басқаға жаны ашу т.
б. ... ... егер ... сюжеті балаға үлкендердің іс-әрекетімен және өзара
қарым-қатынасымен таныстыруға мүмкіндік берсе, шынайы өзара қарым-қатынас
оны балалар" ... ... ... ... өзін ... білуге
үйретеді. Мұның өзінде әр бала өзін ойынның жалпы жағдайына,«балалардың осы
тобыныц талаптарына және өзінің ... ... сай ... Мінез-құлықты таңдау балалардың жалпы құрамына және өзіндік
мүмкіндіктерін ... ... ... ... ... ... қалып қойғанды дұрыс көретін балалар да болады. Баланың
ойында алатын орны оның ... ... ... ... ... ... құрбыларымен өзара іс-әрекет процесінде
дамып отырған өзін таныту қажеттігі құрдастар тобындағы барлық ... ... ... ... ... ... ... әлеуметтік
белсенділіктің табиғи түрі жеке адамның дұрыс дамуының шарты ... ... бұл ... ... ... ... өйткені бала
маңызды орынға талаптануын кебінесе аса бір ... өзі үшін ... ғана ... ... ... ... жасау жағдайында баланың басқаларға өзін
таныту қажеттілігі байқалады. Өзін таныту қажеттілігі ойындағы статустық
рольге ... ... ... ... ... ... ... Әлеуметтік және талаптанушы тіршілік иесі
ретінде ... ... ... бірге тебірену, жеңімпаздың шаттығына
қуану ... ... ... сезімнің шарықтауы роль ... ... ... ... ... ... сәтте күшейе түседі. Танылу,
қажеттілігі және бірге тебірену қабілеттерінің өзара ... ... ... шұғылданушы құрдастар тобындағы қарым-қатынастардан туындайды.
Осы айтылғанның бәрі балалардың ойнаушы тобын мінез-құлықтың әлеуметтік
түрлері үнемі жобаланып және ... ... ... ... ... ... деп түсінуге мүмкіндік береді. Ойнап ... ... ... ... ... ... бала ... затты ойыншықпен немесе кездейсоқ нәрсемен
алмастыруға болатынын тез ... ... ... алмастыруды бала
үлкендерден үйренеді. Балдырған тасты нан, таяқшаны адам ретінде ауыстырып
қолдана алады. Ол бір затты ... ... ... қолданып қана қоймай,
зат, жануар, басқа адамдар орнына өзін де ... ... ... ... де өлтірілген қасқырдың орнына өзі қүлап түседі, ... ... әрі өзі ... ... ... ... ... ойын бұл кезеңде өзінің мәнісі ... ... ... ... ... ... қолдануы — оның психикасының
дамуының елеулі сәті. ... ... бір ... екінші
объектінің көмегі арқылы ауыстыра білу ... ... ... ... ... ететін жетістік болып табылады. Символикалық
функцияның дамуы арқасында ... ... ... қалыптасады, ақыл-
ойының мазмұндық жағы және басқа да адамға тән ... ... ... ... ... ... ... ретінде кең қолдану «балалар
ойынында бір затты әр түрде қолдануға болады деп ... ... ... орынбасар-заттардың қасиеттеріне қарап бағдар алады. Мәселен, дүкен
ойнына материалдар іріктегенде балдырған балмұздақ орнына ақ кірпіш, ... ... ... алма орнына пласмассадан жасалған жасыл ... ... ... ... ... ... ... жағдайда
адамға, жәшік — үйге айнала салады. Барлық, осы жәве ... ... ... түсі ... ... ерекшеліктер ұқсастығынан барып шығады.
Мынадай жайтты да атап ... ... бала ... өзі ат ... соң ... ... касиеттеріне сай іс-әрекет жасамай, оның жаңа ... ... ... ... Егер таяқ ... ... ол одан атады, атқа
айналса, оған мініп шабады; пароходқа айналса, ол жүзіп отырып жағаға ... ... ... ... мен ... естің дамуына көмектеседі. Ойын
жағдайларында балалар лабораториялық тәжірибелер жағдайларындағыдан зейінін
жақсы жинақтайды. және көбірек есте сақтайды.Ойынның ... ... ойын ... ... ... ... іс-әрекеттер мен
сюжет мазмүныма зейін жииақтауды талап ... Егер бала ... ... ... ... болғысы келмесе, ойынның шарттарын есінде
сақтамаса, онда оны ... ... қуып ... ... ... мадақтауға деген қажеттілік балаларды мақсатты ... ... және есте ... ... ... ... ... шарттары.
Адамның психикалық іс-әрекеті — өте күрделі құрылым. Оның ерекшеліктері
алдымен баланың ... және ... ... ... ... ... ... қабылдау және адамға тән басқа да жоғары психикалық
функциялар биологиялық тұқым қуалаушылық жолмен қалыптасын, берілмейді. ... ... даму ... ... үшырап, жетіле ... ... ... адам ... дамуының негізгі ерекшеліктерін
биологиялық заңдармен, жетілу, тұқым қуалау заңдарымен түсіндіру теория
тұрғысынан алғанда қате ... ... және ... ... ... ... өйткені бұл жерде педагогка көпекөрнеу пассивті роль
бөлінеді.» ... ... және жас ... ... ... даму ... әлеуметтік жағынан сабақтас, даму процесі ... сүру ... мен ... ... ... ... деген
түсінікті басшылыққа алады.
Бұлай болған жағдайда дамудың ... ... ... бала организмі дамуының ... оның ... ... ролі ... ... ... ... психикалық іс-әрекеті (ойлау,
сөйлеу) мен неғұрлым қарапайым табиғи функцияларын (мысалы, қозу мен тежелу
процестерінің арақатынасымен ... ... білу ... Психикалық
іс-әрекет өзіне басқа да көптеген компоненттермен қоса ... ... да ... ... адамның музыкалық қабілеттері мен жоғары
дыбыс айырғыштығының, математикалық ойлауы мен ... ... ... функциялары арасындағы байланыс белгілі. Әдетте нышандар ... ... ... қасиеттер адамның сыртқы жағдайлар әсерімен
қалыптасатын күрделірек іс-әрекеттердің ... ... ... ... ... функцйялар женді жетілмеген немесе бүзылған кезде
өздерінен жоғары ... ... ... ... ... ... бастайды. Мысалы, ми қабығының желке-самай бөлігіне зақым келгенде
қарапайым ... ... ... да мүның өзі есептей білуге
(акалькулия) зиянын тигізеді. Қалыпты даму ... ... бір ... ... ... ға ... сондықтан оларға тікелей тәуелді
емес психикалық іс-әрекет дамуы шарттарының бірі ғана болып табылады. Тіпті
қарапайым ... өзі де ... ... ... ықпалымен
дамитындығы дәлелденіп отыр. Мәсе-. лен, психологтар жоғары ... ... ... ... психикалық ісәрекет пең карапайың
функцнялар арасында жылжымалы, жанама қарым-қатынастар ... ... ... ... келген науқастармен жүргізілген орнын толтыру-
қалпына келтіру жұмыстарының нәтижесінде (А. Р. ... мен ... ... ... ... іс-әрекет (сөйлеу-ойлау
про-цестері) құрылымын қайта құрудың өте бай тәжірибесі дәлелдейді.
Ми қызметінің тұқым қуалай ... ... бірі — ... ... типі деп жорамалданады. Ол нерв ... ... және ... ... Алайда, дамудың психологиялық және
физиологиялық ерекшеліктерінің бүл қатынасы да бір ... ... ... жеке ... ... мен оның даму ... ... жүйесіне
еніп және көбінесе солармен анықталып отырады. Мы-салы, нерв процестерінің
жоғары қозғалғыштығы бір жағдайларда тез ... ... ... ... ... ... негізі болса, екінші жағдайларда ... ... да ... физиологиялық, қарапайым, тұқым қуалай берілетін функциялар
психикалық даму процесінің кейбір жақтарына әсер етуі ... ... ... ... ... ... саналмайды. Даму процесінің негізгі мазмүны мен
механизмдері көптеген жағдайлардың жиынтығымен анықталады. ... ... ... ... ... мен тәрбиелеу жағдайлары есептеледі.
Адамның психикалық ... ... ... түсіну, даму
процесін тек білім мен дағдыларды жай жинақтауға ... ... ... ... ... психикалык дамуының әлеуметтік табиғатын
ескеру бүл процестің күрделілігі мен сан ... ... ... ейткені осылай қарастырғанда ғана даму ... ... ... ... сан жағынан қөбеюі түрінде ... ... ... яғни жеке ... ... ... көрінеді.
Оқыту мазмұиы және психикалық даму. Балалардың ... ... ең ... және ... жағы ... іс-әрекет әдістерін
күрделендіруден тұрады. Қазіргі кезде ... ... ең ... ... ... ... яғни ... берілетін білідерді және іс-
әрекет әдістерін өзгерте отырып, баланың дамуын ... ... ... ... ... (Л. А. ... П. Я. Галъперин, Д, Б. Эльконин,
В. В. Даөыдов) оқыту мазмұнына арнайы құралдарды ... ... ... ... ... ... түрлі үлгілер мен схемалар өлшемі)
енгізу ақылой дамуының мүлдем өзгермейтін және ... деп ... ... ... туғызатынын көрсететін деректер алынды.
Мысалы, Швейцария психологы Ж. Пиаже өзі жүргізген ... ... ... ... ... есеп амалдарын толық мағынасында қолдана
алмайды деді. Пиаже сипаттаған «санның сақталынбауы» деген феномен ... Оны ... ... ... болады. Біркелкі екі ыдысқа тең
мөлшерде су ... Одан ... бала бір ... ... ... ... ... ауыстырылып құйылғанын көреді, Судың ... ... ... бала су көбейді дейді. Алайда совет психологтарының зерттеу-лері
көрсеткендей өлшем амалдарын пайдалануды үйреткен жағдайда мүндай ... ... ... ... да ... ... есебі бойынша 11 —12 жаска қарай ғана дамиды деген логикалық
операциялардың, егер оларды ... ... ... ... ... жаста да мүмкін ... ... ... ... жасар
балаларға заттарды арнаулы белгілері бойынша біріктіру үшін ... ... ... бүл ... ... ... механизмі
мен даму сатыларын елеулі өзгеріске түсірді. Зерттеулерден алынған ... ... ... ... ... жасына дейінгі балалардың оқу пәндерінің
ғылыми мазмүнын меңгере алатынын дәлелдеп отыр. ... ... ... ... дамуын түбегейлі қайта құруға себепші болады.
Ғылымның белгілі бір пәніне сай ... ... ... ... операциялары бар күрделі құрылыммен сипатталады. Балалар жаңа
операцияларды олардың өздеріне тән функцияларында, яғни ... ... ... ... іс-әрекетпен байланыстырып игеруі керек. Мысалы,
арифметикалық амалдар арифметикалық есептерді шығару ... ... ... бір ... ... үшін қажетті операциялар жиынтығы
есеп шығару тәсілін құрайды.
Сөйтіп, оқытуда балалар белгілі бір есептерді жәие оларды шығарудың
тәсілдерін ... Кең ... есеп ... ... ... ... ал әркелкі мөлшерде жалпылау тәсілі алдымен өзінің құрылымымен
ерекшелен-еді. Мәселен, көптеген балалар 1-класта арифметикалық есептерді
нақтылы амалға ... әрі одан арғы ... ... ... ... ... ... да балалар есепті кері ... ... ... ... ... үш ... ... өзіне бес
қарындаш қалдырды. Оның неше қарындашы болды?»— деген ... ... ... (өйткені бүл амал оларды әдеттегідей «берді», «қалды», деген
сөздермен байланыстырылды) қолданады. Демек, ... ... ... ... ... ... арифметикалық есепті шығару
тэсілініа өз күрамына «тендік-тенсіздік», «бөлшек — ... ... ... ... енгізетін кұрылымның күрделілігінен келіп шығады.
Жалпылау тәсіліне үйретілген балалы тікелей және кері есептерді бірдей оңай
шығара білген. Зерттеу нәтижелері, ... ... ... ... ... оқуда да неғұрлым жоғары нәтижеге жетуге болатынын көрсетіп отыр.
Сонымен, оқыту ... ... ... ... мен ... ... оқытудағы белгілі бірі азділік балалар-дамуының
негізгі қырларыныц бірін сипаттайды.
Тәсілдер мен білімді қолданудың психологиялық механизмдерінің дамуы. Іс-
әрекеттій, жалпы типін аыықтайтын ... ... ... ... ... дәрежеде сәтті қолдануы мүмкін. Бүл нақтылы іс-әрекетті жүзеге
асырудың негізіне ... ... ... ... болады. Психологиялық зерттеулерден ... ... ... ... оқу ... тән ... мен қарым-қатынастар
түрінде ғана болмай, жалпылама сипатта бола-тынын ... ... ... Я. Богоявленский, Е. Н. Ка-банова-Меллер, Н. А. ... және ... ... ақыл-ой іс-әрекетінің жалпылама тәсілдерінің (абстракция,
салыстыру, анализ, синтез) балалар ақылойы дамуының жалпы процесінде алатын
маңызын кәрсетіп берді. ... ...... ... арифметикалық
есеп шығаруда қолдану үшін бала, бүл қарым-қатынас жөніндегі жалпылама бі-
лімді есептің нақтылы шарттарымен үйлестіріп және ... осы ... сай ... ... ... болған. қарындаштар — бүтін, ал
қалғандары мен оның бергендері — белшектері) бөліп шығаруы тиіс
Психиканың пайда ... яғни ... және оның ... ... ... ... байланысты. Сондықтан да психика дамуы туралы жалпы
көзқарас психиканың туындауы ... ... ... ... ... ... бойынша ғылымда бірнеше теориялық бағыт қалыптасқан.
Ең алдымен бұлар ... ... ... ... ... есімімен
байланысты ғылыми елеуге тұрарлық "антропопсихизм" бағдары. Оның ... ... ... ... ... ... ... Психика тек
адамға тән қасиет. Осылай ... адам ... біз ... бұрынғы болмысы түгелдей жоққа шығарылды. Мұндай пікір қазіргі
күнде де өз ... ... ... ... ... ... яғни бүкіл табиғатгың жан-рухи қасиетке иелігі ... Бұл ... бірі ... екі ... аралығывда кеңірек өріс
"биопсихизм ... бар. ... ... - ... ... ... ... ал оның тек жанды бір ғана тән ... ... орай ... жөне бір ... ... ... қасиеті емес, ал олардың арасындағы жүйесіне (нервная ... ... ғана төн с. ... тұжырым "нсйропсихизм" деп аталған-
Ғылыми психология аталған ... ... ... ... ... тіпті басқаша: психологияның туындауы жөніндегі
мөселенің шешімін өмірдің өте ... ... - ... ... болған жағдайларды зерттеп танумен байланыстырады. ... ... ... ... ... ... тұрақгы зат алмасуға
икемелген күрделі ауызды (белокты) молекулалардың түзілуі. Өздерінің тірдей
қалпын ... қалу үшін олар ... ... ... ... сіңіріп,
сонымен бірге қалыпты өміріне зияңць ... ... ... сыртқа
шығарып отырады Ассимиляция және диссимиляция деп аталған бұл екі процесс
зат айналымының құрамды ... ... ... ... ... ... шарты болып табылады. .
Бұл өте күрделі ақуызды молекулалар, каоцерваттар пайдалы коректер мен
оларды қорытуға немесе ... ... ... не зиянды өсерлерге жауап
бергізетін ерекшс қасиеттерге ие. Мысалы, мұүндай молекулалар тек қоректі
заттарға ғана ... сол ... ... ... тигізетін жарық пен жылуға
да ұнамды өрекетпен жауап береді. Аш шектен артық - ... не ... ... жасауына кедергі болатын әсерлерге қарсылық білдіреді. Зат алмасу
процесіне қатысы жоқ, ... ... ... елемейді.
Каоцерваттардың индиферент (қатысы жоқ) әсерлерді елемей, зат алмасу
процесіне себепші әсерлерді сезу қасиеті тітіркену деп ... ал ... ... ... емес ... ... жағдайп
ауысқанында көрінеді Бұдан шығатын қорытынды: әрқандай тірі организм сыртқы
тіркендіргіштерге ... ... ... ... тірі ... реттеу (саморегуляция) деп аталатын жаңа сапалық қасиетін танытады.
Тітіркену - бұл биологиялық бейнелеудің (отражение) ең қарапайым ... ... жөне ... ... ... ... ... төн құбылыс, яғни бұл тірі организмнің барша биологаялық
мәнді ... ... беру ... ... органикалық дүниеге өсу
барысында бейнеленудің сапалық жаңа ... ... ... ... бұл
бейне айнадағыдай дөл сипатты бере алмайды. Солай да болса, осы ... ... ... сипатынан арылып, тіршіліктің қажетгі шартына
айналды.
Тіршілікке маңызды әсерлерге болған тітіркену процестері, ... ... ... ... және ... ... ұрпаққа
беріліп отыруы өсімдік дүниесі деп аталған өмір ... ... ... күн ... орай ... ... ... дарақ
діңінің қисық болуы, өсімдіктің күн сәулесін бағуы сияқты құбылыстар - ... ... ... ... тітіркенудің нәтижесі. Өсімдік өмірі үшін
мөнді жөне бір жағдай бар. Биотикалық әсерге қарқынды зат ... ... ... нақты зат алмасу кезінде өзге өсерлерді "байқа-майды".
Олар қоршаған ортада белсенді (актив) бағыт-бағдар таңдай ... ... ... күн ... жарқырап түсіп тұрғанымен, өзі тасада қалған өсімдік
жасай алмайды.
Мұндай өмір сүрудің енжар (пассив) формасынан ... ... ... - ... ... - ... сипатқа ие. Бұл
кезеңдегі жалпы, ең ... ... даму ... пайда болған
бейнелеудің бастапқы формасы - сезу (чувствительность) екені жөнінде
ғылымдық болжам бар ... Бұл ... ... ең ... ... тірі ... төн құбылыс - жануардың тек зат алмасуға
қатысты биологиялық әсерлерге ... ... ... ... ... ... де, егер олардың өмірлік ... ... ... ... бере алуы. Басқаша айтсақ, жануарлар, тіпті ең капайымдары да,
қоршаган оріада белсеңці түрде бағығ-бағдар ... ... ... қарастырады, төңіректегі барша ... ... ... ... маңызсыз, ал соң өмір қажеттілігіне ... ... ... - сезү деп ... Сезу ... психиканың
туывдауында объектив биологиялық белгі қызметін атқарады.
Тіршілікке қажет әсерлер туралы хабар ... ... ... ... ... де қабылдай алатын сезу қасиегі ... ... ... ... ... Ең бастысы, тіршілік
иесі қор-иіаған ортада бағдарлау қабілетіне ие болып, онда болып әртүрлі
өзгерістерге ... ... ... ... ... тән ... ... (поведение) жекеде өзгермелі формаларын қалыптастыра бастады.
Алғашқы кезде мұндай жеке ... ... ... өте баяу болды, солай да болса, бұл ... ... ... ... қод ... бір ... ... жылуды
сезеді де, жарықты қабылдамайды. Сондықтан да олар бір жағы жарық, екіншіс
- қараңғы, суы теңдей жылы ... бір ... жайы ... Ал ... ... бір бөлігін ғана жылың жануарлар сол бұрышқа келіп
жиналады. Егер ... суық су ... ұзақ ... ... ... жылы
жағын қараңғыласа, жануарлар ... ... ... яғни ... ... ... хабар беру? сигаалға айналған
жарықты сезе бастайды. Өсімдіктерд ... ... ... ба ... және пайда болған өзгерістер ұзақ ... ... жай ... ... ... сезу ... біржасушалылар өмірін
қамтамасыз ете алады, ал ... ... ... ... ... тіршілікке бұлар жеткіліксіз.
Көпжасушалылар дөрежесіне өту - тіршілік ... ... ... ... ... ... белсеңдлік ролі
артып, күрделі қозғалыстар мен ... ... ... ... ... ... Бүл көпжасушалылардың дене ... ... ... ... ... жасушалардың пайда
болуына, бұлшық ет ... тар ... ... мен ... - ... ... ие ... жүйесінің дамуына өкелді.
Мұндай жүйке көрінісін, мысалы, медуза, актини жөне ... ... ... Бұл даму кезеңіне тән ... ... ... орай ... ... ... Бірақ, тіршілік
дамуыңда ұнамды із қалдырғанымен, диффуздық жүйке жүйесінің кемшілігі ... қозу ... ... ... бүкіл дене бойлап таралады. ... ... ... ... ... және бейнелеп танитын жетекші
органньи болмағанынан бұл деңгейдегі тіршілік ... ... ... ... ... Мұндай кемшілік бұдан әрі эволюциялық даму
барысында, ... ... ... ... ... диффуздыққа
қарағаада бір шама күрделірек ганглиозды ... ... ... ... өту өмір ... ... ... Жануарлардың тума (инстинкттік) әрекет-қылығын
Жүйке жүйесі эволюциясының келесі кезеңін анық ... ... ... ... ... байлшысты. Мұндай жүйесі жоғары
омыртқасыздарда,соның ішінде күшті ... ... ... ... оның ... күрделі өрекет-қылықтардың қалыптасуы -тіршілік
эволюциясындағы өте ... ... ... ... омыртқасыздардың (қүрт) өздерінде-ақ, өткен кезеңмен
салыст
ПАЙДАЛАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ... ... В.С. ... ... ... ... . Алматы, 1986ж.
2. Петровскийдің редакциялығымен « Педагокикалық және жас ерекшеліктер
психологиясы». Алматы, 1987ж.
3. ... Қ. ... ... ... ... 1986 ... ... В. Жалпы психология. Алматы. 1980 ж.
5. Бейсенова Ж. Жоғары сынып оқушыларының кәсіби өзіндік анықтамасы.
Алматы, 2004 ж.
6.Жас өсперемдер психологиясы.-Ұлағат,1997.
7.Мектепке дейінгі бала ... ... Қ. ... Алматы 1996 жыл.
9. Сәбет Бап-Баба «Жантану ... ... ... ... Т. ... ... Алматы 1993жыл.
11. Қазақ тілі терминдерінің салалық ғылыми түсіндірме сөздігі. Педагогика
және Психология, Алматы ... ... және жас ... ... А.В.Петровский, Алматы-
1987жыл.
13. Алдамұратов, Рақымбетов, Іргебаева, Нығметов «Жалпы психология», Алматы-
1996жыл.

Пән: Психология
Жұмыс түрі: Курстық жұмыс
Көлемі: 26 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 500 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Жеке адам және іс-әрекет психологиясы10 бет
Бастауыш сынып жасындағылардың ерекшеліктері мен дамуы6 бет
Діни психология40 бет
Жалпы психология213 бет
Жасөспірімдік шаққа психодиагностика84 бет
Жеке тұлға теориясындағы бихевиоралды бағыт5 бет
Оқушылардың танымдық іс-әрекетін дамытуға этникалық қарым-қатынастың психологиялық әсері61 бет
Рекреация ұғымы сұрақ-жауап түрінде196 бет
Тергеу іс- әрекеттеріндегі психологиялық ерекшеліктерінің ғылыми теориялық аспектілері60 бет
Іс-әрекет түрлерінің бала психикасына әсері8 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь