Жалпы тіл кемістігі

Жалпы тіл кемістігі – есту қабілеті мен ой-өрісі әдеттегідей дамыған балалардың дыбыстық, мағыналық жағына қатысты сөйлеу тілі құрамының компоненттерінің бұзылуынан болатын әртүрлі күрделі тіл кемістіктері.
Жалпы тіл кемістігін дефектология ғылыми зерттеу институтының Р.Е.Левина бастаған ғылым қызметкерлер /Н.А.Никашкина, Г.А.Каше, Л.Ф. Спирова, Г.И. Жаренкова және т.б. /50-60 жылдары мекктеп жасына дейінгі және мектеп жасындағы балалардың тіл кемістіктерін жан-жақты зерттеулердің қорытындысының нәтижесінде ғылыми тұрғыдан дәлелдеді.
Дыбыстарды бұзып айтуын, фонетикалық есіту қабілетінің дамымауы, сөздік қоры мен грамматикалық сөйлем құрылысының артта қалуы жалпы сөйлеу қоры мен грамматикалық сөйлем құрылысының артта қалуы жалпы сөйлеу тілі дамыған балалардың барлығына тән кемшілік.
Жалпы сөйлеу тілінің дамымауы алалия, афазия, ринолалия, дизартрия сияқты күрделі өйлеу патологияларының түрлерінде байқалуы мүмкін.
Сөйлеу тілі дамуының бірінші деңгейінде тілдің мүлде қалыптаспауы жатады. Ондайларды мақау балалар дейді. Бұл деңгейдегі балалардың кісімен тілдескенде анық байқалатын тіл кемістіктері мынандай болып келеді: былдырлап сөйлеседі, жеке дыбыстарға еліктейді, жекелеген зат есімдік сөздермен күнделікті тұрмыста айтылып жүрген етістік сөздерді пайдаланылады, сөцлемді былдырлап мүлде түсініксіз өтіп үзіп-үзіп айтады, сөйлемде дыбыстар анықталмайды, әрі тұрақсыз, құбылмалы келеді. Олар айтайын деген ойын қолдарын өрбеңдету арқылы бет-аузын қисаңдатып, ымдап түсіндіруге тырысады. Сөйлеу тілінің бұндай кемістіктері ақыл-ойы кем балаларда да болуы мүмкін. Бірақ та сөйлеу тілі дамыған есі дұрыс балаларды ақылына қарап-ақ сөйлеу тілі дамыған /олигофрен/ ақыл-ойы кем балалардан оңай ажыратуға болады.
        
        Жалпы тіл кемістігі
Жалпы тіл кемістігі – есту қабілеті мен ... ... ... ... мағыналық жағына қатысты сөйлеу тілі
құрамының компоненттерінің бұзылуынан ... ... ... ... тіл ... ... ғылыми зерттеу институтының
Р.Е.Левина бастаған ... ... ... ... ... Г.И. Жаренкова және т.б. /50-60 жылдары мекктеп ... ... ... ... ... тіл ... ... қорытындысының нәтижесінде ғылыми тұрғыдан дәлелдеді.
Дыбыстарды бұзып ... ... ... ... ... қоры мен грамматикалық сөйлем құрылысының артта ... ... қоры мен ... ... ... артта қалуы ... тілі ... ... ... тән кемшілік.
Жалпы сөйлеу тілінің ... ... ... ... ... күрделі өйлеу патологияларының түрлерінде байқалуы
мүмкін.
Сөйлеу тілі дамуының бірінші ... ... ... ... ... ... балалар дейді. Бұл деңгейдегі балалардың
кісімен тілдескенде анық ... тіл ... ... ... былдырлап сөйлеседі, жеке дыбыстарға еліктейді, жекелеген зат
есімдік сөздермен ... ... ... ... ... сөздерді
пайдаланылады, сөцлемді былдырлап мүлде түсініксіз өтіп ... ... ... ... әрі тұрақсыз, құбылмалы
келеді. Олар ... ... ойын ... ... ... бет-аузын
қисаңдатып, ымдап түсіндіруге тырысады. ... ... ... ... кем балаларда да ... ... ... ... тілі ... есі ... балаларды ақылына қарап-ақ ... ... ... ... кем ... оңай ажыратуға
болады. Бұл біріншіден, сөйлегенде пайдаланатын сөздік ... ... ... ... ... Жалпы сөйлеу тілі дамымаған есі ... ... ... ... ойларын тыңдаушысына
жеткізу үшін дене ... ... және ... ... ... ... сөйлеу тілінің көмшілігіне сын ... оны ... ... бар ықыласымен жолын ақылдың дұрыстығына тән
қасиет бар.
Сонымен ... ... ... ... ... ... ... дамуы жағынан бір-біріне ұқсамайды.
Сөздік қорлардан тыс шектелген бұндай балалар заттардың және ... ... ... ... ... ... ... қарап өздерінің балдырлаған тілімен барлығына бір ... ... алып ... ... ... - ... солай, кетіпті
және т.б. Сонымен бірге қимыл-іс әрекеттерді ... ... ... орын ... ... ... ... «адас» - қарындаш, жазу, сурет салу; «тәй» - шай, ішу, ... тілі ... ... ... бір ... ... де
пайдаланатын ерекшелігі болады. Н.С. Жукованың ... ... ... ... ... бұзылып тұлғасыз айтылатын жағдай, сөйлеу
тілі дұрыс дамымаған болады да байқалуы мүмкін.
Бірақ ол тек 5-6 ай ғана ... оның ... ... ... ... ... Сөйлеу тілі қатты тежеліп өте баяу ... ... ұзақ ... созылады. Сөйлеу тілі дұрыс дамыған ... ... ... ... айтуды ерте пайдалана ... ... ... ... де ... ... кетуі мүмкін,
бірақ оларды біртіндеп ... ... ... ... ... ... ... дамымаған баланың да сөйлемінің көлемі 2-4 ... ... ... бірақ бұнда құрылысы бұзылған сөз тіркестері
бұрынғы қалпында өзгеріссіз ... ... Тап осы ... ... ... ... балада ешуақытта байқалмайды.
Сөйлеу мүмкіндігі төмен баланың өмірден алған ... ... ... өмір ... ... мағлұматы жеткіліксіз
болып келеді /әсіресе табиғатқа байланысты ... ... ... ... ... ... ... 1-2 буыннан
тұратын сөздерді ғана қолданады. ... ... қиын ... кезде оның 2-3 буынына дейін қысқартылып, түсіп қалады. Мысалы:
жұмыстқа-ұтқа, ...... ... ... ... бір-біріне ұқсас, мағынасы әр түрлі ... ... ... Мысалы; бала-балға, жаға-жаңа. Бұл ... ... ... ... ... Сөйтіп жалпы тіл кемістігінің
бірінші деңгейін былай сипаттауға ... ... қоры ... ... Ол ... ... айтылған
сөздерден, басқа ... ... ... ... ш-ш-ш, -з/
күнделікті қолданылатын кейбір оңай сөздерден тұрады.
2. Баланың өнжар сөз қоры ... сөз ... ... ... ... сөз ... тым ... Сөздерді бірнеше рет
қайталанған таныс ситуацияда түсінеді. Мысалы: ... ... ... ... бала ... ... ... «қалтанды көрсет» дегенде
ол көрсере алмайды. Өйткені ол қалта деген сөздің мағнасын ... ... ... ... ... ... ... құрамын сақтап қайтлау қабілеті
дамымаған.
Сөйлеу тілі дамуының ... ... ... белгісі сол,
онда ымдау мен ... ... ... ... ... ... жалпы қолданылатын сөздер пайда болады. Мысалы: Қыт. Бадя тет
туй. Қыс. Балалар шана ... ... ... ... тексерудің нәтижесі оның фонематикалық
есту қабілетінің нашарлығын, дыбыстарды талдау мен ... ... ... берілген дыбыстардан суретті іріктеп алу ... ... ... сөз құрау қиындық туғызады. Дағдылануды игеруге
дайын емес ... оңай ... ... ... Арнайы
корреуциялық оқытудың ықпалмен сөйлеу тілі ... ... ... айналасындағылармен қарым-қатынасының кеңеюіне ... тіл ... ... ... балалар төмендегідей
сипатталады:
1. Балалардың белсенді /активный/ сөздігі зат ... ... ... ... ... ... ... болса да бұл деңгейдегі балалар септік ... ... ... ... байқалады.
3. Бұл деңгейде балалар сөзді байланыстырып сөйлей бастайды.
4. ... ... ... белсенді және енжар сөздіктері
толығады.
5. Әлі де көп дыбыстарды және ... ... ... айт ... ... ... ... әдістерін игеруге дайын
еместігі байқалады.
Сөйлеу тілінің дамуының ІІІ деңгейінде сөйлем ... ... және ... ... ... ... ... әсіресе мектеп жасына
дейінгі балалар ... ... ... ... ... ... де өзінің айтайыне деген ойын анықтап түсіндіре
алмайды. ... бала ... айта ... ... кейбір дыбыстарды
өзі де өз бетімен сөйлегенде жеткілікті түрде ... ... ... ... ... сөз ... пайдалануды,
грамматикалық құрылымының қарапайым түрлерін ... ... ... пен ... ... сөйлемдерді құрастыруға
тырысады. Мысалы: Айдош мектептен келді де сабағын оқуға ... ... ... жаңа ... ... әр түрлі
буындары бар ... ... ... ... дұрыс, дұрыс
емесін және олардың бұзылу ... ... ... ... байланыстырып сөйлеу мүмкіншілігі артады. Бала өмірден алған
тәжірибесінің ... ... ... өзіне жақсы таныс
болып қалған заттың атын, түсін, тұлғасын, ... ... ... ... ... енді ... қиналмайды.
Олар өздерінің ... ... өзі және ... ... болып жатқан тіршілік туралы емін ... ... ... ... әңгіме де құрастырады.
Алайда сөйлеу ... ... ... ... ... ... ... жүйенің /лексиканың, грамматиканың, фонетиканың/ бір
бөлігінің толық дымымауын ... ... ... мүмкіндік туады.
Бала ауызекі сөйлескенде өзінің тілі келмейтін қиын сөзді, ... ... ... ... Егер сондай балалардың алдарына шарт
қойса, онда сөздің және грамматикалық категориялардың ... ... ... ... ... да, ... тілінің дамуындағы
кемшіліктепр айтарлықтай анық ... ... ... ... ... ... тілі ... қатарластарына қарағанда, өздігінше сөйлем ... ... ... ... ... мен ... ... шығатын
агрмматизмдерді дұрыс құрастырылған сөйлемнен де ... ... ... ... ... де ... ... Бұл қателер
тұрақты ... ... ... ... ... әр ... ... дұрыс та, бұрыс та қолданылуы
мүмкін.
Құрмалас ... ... және ... сөзімен
құрастырылған кезде қателер жіберілетіні ... Бала ... ... құрастыру кезінде қатысушы кісіні және ... ... өзін жиі ... ... атап ... да, ... ... кісінің пайдаланған затының атыне кіргізбейді.
Сөздік қорының едәуір өскеніне қарамастан, ... ... ... ... ... өзен, көк, бұлақ, бірсыпыра сөздерді
дәл түсінбейді және дәл ... ... қию, ... ... ... көзге түсетіндері төменгідей:
а) заттың атын сол заттың бөлшегінің атымен ... ... ... ...... мамандықтың атын сол маманың ... ... ... өлең ... ... ... меншікті аттарын атамай олардың ... ... және ... ... ... ... ... /қорға – «құс», қарағай» «ағаш»/;
г) көлемін ... ... орын ... ... кең,
ұзын, - «үлкен», «қысқа», «кішкентай»/.
ІІІ ... ... тілі ... бойынша баланың фонетикалық тілінің
жасалуы жасының мөлшерімен ... ... ... ... ... ... тіліндегі дыбыстардың барлық түрлерінің
дұрыс ... әлі де ... ... ... ломбдаицзм,
үндестік ақаулығы, ұяндануы/.
Сөздегі дыбыстардың түсіп қалатын тұрақты ... ең ... ... ... ... Мысалы: велосипед-сипед,
милиционер-мисонел.
Фонетикалық есіту және ... ... ... дамуының
салдарынан баланың сөзді дыбыстарға талдау және топтау дайындығы ... ... ... оларға логепедтің жәрдемінсіз
мектепте сауатын ойдағыдай меңгеруге ... ... ... тілі ... үшінші деңгейі мынандай
кемшіліктермен сипатталады:
1. бала ... ... ... ... ... және ... ... аймайтындығы байқалады. Сөздің қорында
көбінесе зат есім, етістің көп ... де сын, ... ... ... ... ... ... дамығаны байқалады. Балалар септік
жалғауларды, жұрнақтарды ... қате ... Сөз ... ... ... ... ... тек жәй сөйлемдерді қолданады, құрмалас сөйлем
сирек кездеседі.
4. Бұл ... ... ... ... буындарын дұрыс айтпау
кемшіліктері сақталады да дыбыстың талдау, жинақтау әдісін ... ...

Пән: Тілтану, Филология
Жұмыс түрі: Материал
Көлемі: 7 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 200 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Дамуында кемістігі бар жеткіншектермен педагогикалық-психологиялық жұмыс77 бет
Есту кемістігі бар балалардың сөйлеу тілін дамыту3 бет
Сөйлеу тілдің жүйелі кемістігі бар мектеп жасындағы балалардың сөйлеу тіліндегі бұзылыстарын түзету жұмысы36 бет
Табиғи кемістігі бар балаларды зерттейтін ғылым – дефектология28 бет
"Дағдарыс жағдайларындағы психикалық өзгерістер."8 бет
«дағдарыстық күйлер және посттравмалық бұзылыстар »7 бет
Геотермальды энергетика7 бет
Дамуында ауытқуы бар балалардың іс-әрекеттерінің психологиялық негіздері17 бет
Жылқы мінезінің кейбір қырлары4 бет
Жүрек ақаулары5 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь