Аффект

ЖОСПАР

Кіріспе
І тарау Психологиядағы аффектінің теориялық негіздері
1.1. Аффект сипаты, оның негіздері
1.2. Психоаналииткалық концепциядағы аффект мәселесіне шолу
1.3. Аффектінің адам өміріндегі алатын орны
1.4. Жас ерекшеликтерине қарай аффектiнiң корiнiс беру ерекшеликтері
1.5. Аффектінің психоаналитикалық концепциясын психологиялық дамыту
Қорытынды
Қолданылған әдебиеттер
        
        ЖОСПАР
Кіріспе
І тарау Психологиядағы аффектінің теориялық негіздері
1.1. Аффект сипаты, оның негіздері
1.2. Психоаналииткалық концепциядағы аффект ... ... ... адам ... ... орны
1.4. Жас ерекшеликтерине қарай аффектiнiң корiнiс беру ерекшеликтері
1.5. Аффектінің психоаналитикалық ... ... ... ... ... Адам ... тек білім арқылы ғана дүниені
таниды, табиғаттың құпия ... ... ... ... ... ... ілгері бастырады. Білім арқылы өткен тарихын таниды,
одан тағылым алады және ... ... ... ... ... ең ... тіл арқылы, әсіресе, ана тілі арқылы игеріледі. Ана
тілі - ... ... ... екі түрде қызмет етеді. Бірі - ауызша сөйлеу тілі, екіншісі -жазба
тіл. Ауызша сөйлеу тілі мен ... ... ... ... ... Ауызша сөйлеу тілі бетпе-бет сөйлеу арқылы жүзеге асады. Ауызша сөйлеу
тілі тікелей бетпе-бет сөйлесу ... және ... ... ... сөйлем құрамы да ерекше болады. Онда ... ... ... бет, қас ... да белгілі мәнде жұмсалады. Тілдің ... - ... ... орта ... өз ... тіл ... ... қызметі - адам ... ... ... ... мен ... ... көру, жек көру сезімдерін тіл ... ... беру ... ... ... ... ... міндеттерінің бірі - оқыту әрекетінің барлық түрінде жетістіктерді
шығармашылықпен дамыту, жаңа технология элементтерін қолдана ... ... ... жеке ... ... - ... баланы окытуда ең негізгі пән. Мектептің естімейтін
баланың алдына ... ... ... - ол ... ... ... ... алуы керек. Естімейтін балаларды окыту — арнайы оқу ... ... ... ... мектептердің басты міндеті -
оқушының есту ... ... ... сөйлеу тілін қалыптастыру,
дыбыстардың ... ... ... есту, есту-көру арқылы байланыс кызметін
дамыту. Бұл міндетті жүзеге ... ... ... ... ... дамытудың орны ерекше.
Арнайы мектептерде қызмет ететін ұстаз-тәрбиешілердің алдында тұрған
ең маңызды мәселе мүмкіндігі шектеулі жандардың ерекшелігін ... ... ... ісін ... ... ... қоршаған өмірмен
қарым-қатынас жасауға бейім тұлғаны қалыптастыру міндеті қойылып отыр.
Жалпы байланыстырып сөйлеу дегеніміз - ... мен ... ... ... белгілі-бір тақырыпта аяқталған ойды білдіретін және
өзара байланысты бөліктерден ... ... ... ... байланыстырып сөйлеу тілін оқытудың басты ... - ... ... өз ... ... сезімін және талабын
мүмкіндігінше баяндап айтуға үйрету, ... ... өз ... ... ... ... білуге баулу.
Байланыстырып сөйлеуге дағдыландыру, меңгерту оқу ... ... ... ... мақсаты: Дамуында ауытқушылығы бар балалардың сөйлеу тілін
қалыптастыру.
Зерттеудің міндеті:
- Дамуында ауытқушылығы бар балалардың сөйлеу тілін ... ... ... ... бар ... қоршаған ортамен араластыру
- Дамуында ауытқушылығы бар балалардың өз ... ... ... ... ... бар балалардың кемшілігіне сай ... және ... ... ... ... ... бар балалардың сөйлеу тіліндегі
әртүрлі кемістіктерді болдырмау үшін немесе түзету үшін ... ... ... ... ... пәні: Дамуында ауытқушылығы бар балалардың сөйлеу тіліндегі
кемістіктерді түзете отырып зерттейтін ғылым - ... ... ... аффектінің теориялық негіздері
1.1. Аффект сипаты, оның негіздері
Дислалия-(гр «бұзылу» және logos «сөйлеу» деген ... ... ... ... ... қабілеті дұрыс, сөйлеу тілі
ақпараттық ... ... ... ... ... ... ... Этнологиялық себептері бойынша дислалия- механикалық
(органикалық) және функцианалдық болып екіге бөлінеді.
Механикалық дислалия, оның себептері
Механикалық ... ... ... тілі аппаратының
сыртқы органикалық, оның сүйегі мен ... ... ... ... сөйлеу тіліндегі дыбыстардың дұрыс айтылмауы.
Тіл астындағы сіңірдің қысқалығы механикалық дислалияның біршама жиі
кездесетін себебіне жатады. бұл ... ... ... деңгейден нашар
қимылдауы себебінен өте қысқа тіл асты желбезегі оның жоғары ... ... Одан ... ... ... ... сиып ... өте
үлкендігінен, жөнді бұрыла алмауынан да дыбыс шығарудағы сөйлеутілі
мүшелерінің әрекеті ... ... ... ақаулықтары үстіңгі және ... ... ... ... Үстіңгі тістер астыңғы тістермен қабысқанда дәлме-
дәл ... ... ... ... ... ... ... үстіңгі жақ сүйегі алға қатты шығып тұрады. Осының
салдарынан үстіңгі тістер, астыңғы тістермен тістенбейді.
Опырауыз (прогиния) астыңғы жақ ... ... алға ... кетеді де,
үстіңгі тістер астыңғы тістердің жағына түсіп тұрады.
Тістенудің қабыспауы-үстіңгі және астыңғы жақ сүйектеріндегі ... ... ... ашық қалады. Кейбір жағдайларда ... тек ... ... ... ... ... Сол ... оң жақтық және екі жақтық болуы
мүмкін. Тістердің орналасу құрылысы дұрыс болмай, қатарларының бұзылуынан
сақаулануы мүмкін. ... ... ... ... ... ... ... ұшы сыртқа шығып ... ... ... шина қою ... ... және жақ ... ... әлі қатаймаған 5-6 жастағы кезінде қойылған шинаның әсері өте күшті
болады.
Сөйлеу тілінің ... ... ... ... ... да зияның тигізеді. Тар, өте жоғары немесе керісіншеаласа ... ... ... дыбыстардың көпшілігінің дұрыс айтылуына кедергі
келтіреді [1. 15].
Еріннің қалыңдығы, астыңғы еріннің салынып тұруы, ... ... ... ... ... ерін және ерні ... дыбыстардың айтылуына
кедергі келтіреді.
Функцияналды дислалия және оның себептері.
Функцияналды дислалия дегеніміз- ... ... ... ... болмасы да, сөйлеу тілінің дыбыстарының ... ... ... ... ... ... жоқ.
Функцияналды дислалияның көп тарауының бір себебі баланың сөйлеу
тілін уүйде дұрыс ... ... ... ... былдырлаған сөзін
қызық көріп, ұзақ уақытқа дейін оған өзі де ... ... ... ... да көп ... ... баланың сөйлеу тілінің
дыбыстардың дұрыс айтуының дамуы кешеуілдеп қалады.
Баланың сақаулығы еліктеуден де болуы мүмкін. ... ... ... ... дыбыстарды әлі дұрыс қалыптаспаған жас баламен ... ... ... де ... ... ... ересек адамдардың сөйлеу тіліндегі ... жиі ... ... әсіресе сөзі түсініксіз, тілі ... өте ... ... быдық, кейде жергілікті тілдің ерекшеліктерімен
сөйлейтін адамдардың арасында көп болып, сөздердің ... да көп ... ... ... екі ... ... де ... болады. Бала әр
тілдің сөйлеу кезінде бір тілдің айтылу ерекшеліктерінен, екінші тілдің
айтылу ерекшеліктеріне жиі ... ... ... ... ... өнегесіз тәрбиенің де себебінен де жиі пайда болады. ... ... ... ... ... ... ... мүлде көңіл
аудармайды. Өз сөзімен түсінікті етіп анық ... ... ... ... баланың сөйлеуге дағдылануының дұрыс жетілуіне
ересектердің жүйелі ықпал жасауы ... ... ... ақаулық есту қабілетінің жетілмеуінен де
болуы мүмкін. Айтылуы бір-біріне ұқсас ... ... ... ... Мыс, ұяң және ... ... және ... ысқырық
және ызың дыбыстарды айтқанды қорытындысында ... ... ... ... ұзақ уақытқа кешігеді.
Сонымен бірге, дыбыстардың сөйлеу ... ... ... алмастырулары мен шатастырулары уақытында ... ... ... ... ... ... Ал, ... олай болса қалған
жағдайда оның салдары ... ... ... ... ... ... мен
оқуының бұзылуына себебін тигізетіні сөзсіз [1.18].
Сақаулық сонымен қатар, дыбыс шығарудағы сөйлеу мүшелері: ... ... жақ ... ... ... болуы мүмкін. Соның
салдарынан бала тілінің қалыптағы жағдайда ... ... тұра ... ... ... тез ... орын ... алмайды. Дислалия сонымен бірге есту
қабілетінің нашарлығынан да болуы мүмкін. ... ... 10 ... ... тіліндегі дыбыстардың айтылуы бұзылған. Бұндай жағдай
ызың мен ысқырық. Ұяң және қатаң дегеніміз дыбыстарды ... ... ауыр және ... ... ... ... ... да себеп болуы мүмкін.
Іштен туа біткен ақыл-ойы кеміс балалардың 55 %-ттен көпшілігі сөйлеу
тіліндегі дыбыстардың айта алмайтындығы ... ... ... ... ... ... және тілдің қатысуын
онша көп керек етпейтін м,н,т,п, ... ... ... ал ... ... кез-келгені жиі бұзылып, айтылатындығы байқалады.
Әсіресе сөйлеу тілінің мүшелерінің қиын айтылатын р,л, дыбыстары.
Ысқырық с,з,ц және ызың ... щ ... жиі ... Әдетте қатаң және
ұяң дауыссызда ... қоса ... ... ... бала,с,з,
дыбыстарын дұрыс айтпаса, онда ... ... ... да ... Р,л, дыбыстарының ғана жіңішке сыңарлары көбінесе дұрыс айтылады.
Өйткені, бұл дыбыстардың ... ... ... тілінің ыңғайына қарай
келіп тұрады.
Баланың сөйлеу тіліндегі дыбыстардың бұзылуы түрліше ... ... бір ... сөз ішіндегі айтылмай түсіп қалса, ал қайсі бірі
оларды бұрмалап немесе басқа дыбыспен алмастырылып ... ... осы ... жеке-жеке қалыптастырып көрейік. Сөйлеу тіліндегі
дыбыстардың түсіп қалуы сөздің басында, ортасында, аяғында келеді. Мысалы:
батыр-баты, ракета-акета. Сөйлеу тіліндегі дыбыстардың ... ... тіл ... ... болмаған түсініксіз дыбыстарды шығарыды.
Мысалы: Р ... ... ... ... ... жағы ... дыбысын немесе кішкентай тіл ... ... ... Р ... дыбыстарының жүйесіндегібір дыбыс, екінші дыбыспен алмастырылып
айтылады. Алмастырулардың мынадай түрлері болуы мүмкін:
1. Жасалу жолдары жағынан ... , ... тіл ... ... бар дыбыстар алмастырылады, мысалы: тілдің артықтығы,
түзелмелі дыбыстарын, тіл алды т,д, шұғыл дыбыстарына ... ... ... айтылуы ұқсас, жасалу жолдарының айырмашылығы бар
дыбыстар алмастырылады. Мысалы: тіл алды с ... т ... ... ... ... ұқсас ал, сөйлеу тілі мүшелерінің ... ... бар с ... ... ... (Самат- Фамат)
4. Сөйлеу тілі мүшелеріндегі айтылуы мен жасалу жолдары ұқсас дыбыстар
дауыстың қатысуымен шығатын дыбыстармен.Мысалы: Ұяң ... ... ... (Болат-Полат)
5. Жасалу жолдары ұқсас дыбыстармен сөйлеу мүшелерінің ... ... ... ... жуан және жіңішке белгілермен
айқындалатын дыбыстармен, Мысалы:жіңішке дыбыс жуан дыбыспен, жуан
дыбыс жіңішке дыбыспен ... ... [2. ... ... ... ... бұзылған дыбыстардың ақаулықтары, дыбыс
шығару ... ... бір ... ... болса оларды
маналорфиялық дислалия дейді. Егер бұндай ақаулықтыр шығарудығы сөйлеу
тілінің мүшелерінің әрекетіндегі ... ... ... ... ... дейді.
Белгілі бір топтағы дыбыстардың айтылуындағы ерекшеліктеріне қарай
дислалия мынадай түрлерге бөлінеді.
1. Сигматизм-гректің сигма ... ... ... ... ... дыбыстардың айтылу мүкісінен білдіреді.
2. Ротацизм- гректің «РО» деген әрпі Р дыбысын білдіреді.
3. Ламбдацизм- гректің «ламбда» деген әрпі, Л ... ... ... (к,кі ... –й дыбысы. ( гректің «кап», «алма», «хи», ... ... х , r , е , к ... ... бас ... ... зақымына байланысты
сөйлеу тілінің толық немесе жарым-жартылай жойылуы.
Афазияның пайда болу ... ... қан ... ... ... бас миының жұқпалы ауруларға шалдығуынан болады.
Қан тамырларының бұзылу салдарынан ... ... ... ... ... ... ... Бас ми қан тамырларының каңейіп
жарылуының, ... қан ... ... ... жүректің бұлшық
еттерінің шаншып ауруынан кеселденуінің және бас ... мен ... ... ... ... мен ... жиі ... 85].
Афазия бас миының қан ... ... ... бірі ... пайда болады және көбінесе ... ... ... ... афазиясы тек бас сүйегі мен мидың зақымдануының, ... ... ... жұқпалы аурудан кейінгі асқынудың салдарынан ғана
болады.
Афазия дегеніміз мидың өте ... ... ... сөйлеу тілі
құрамына барлық бөліктерінің жүйесі бұзылған ақаулық.
Афазиядағы сөйлеу тілі бұзылуының ... ... ... ... ми
қыртысы астындағы бөлігіне қан құйылған кезде болған ... ... жері ... ... өз ... ... үміттенуге
мүмкіндік береді.
Афазияның кез-келген түрінің негізінде сөйлеу ... ... ... есептеуінің өзіне тән өзгеше жүйелікпен бұзылуына әкеп соғатын
динамикалық немесе конструкциялық машыққа немесе әдеттенген ... ... ... орындауының, фонематикалық өсу қабілетінің,
артикулияциялық аппаратының мақсатты ... ... ... ... бастапқы бұзылуы жатады. Афазияны кезінде ауыз екі сөйлеу тілі,
сөзді естуінде сақтауы, ... есту ... ... ... ... ... ... сөйлеу тілі әрекетіндегі көріністердің әр түрлі
деңгейдегі ... ... ... ... ... кезіндегі сөйлеу
тілін бұзылуын анықтауға нейрофизиология қалай ... үлес ... мен ... да сондай үлес қосады [3. 40].
1861 жылы француз П.Брока деген дәрігері афазиямен ауырған адамның бас
миының ... ... ... ... ... қамтитын сол жақ орта
тұсындағы ми күре ... ... ... көрсетті. Брока маңдай
миының бөлімінде ауыз екі ... ... ... ... барын
дәлелдедім деп есептейді. 1874 жылы ... 10 ауру ... бас ... сол ... ... ... ... сөйлеу тілін
түсінуінің бұзылуын және сөйлеу тілі мәнерлігінің, оқуы мен жазуының ... ... ... жазды. Бұл оған сенсорлы афазияның дамуын жоғары
самай қатпарының ... ... ... бір ... ... ... ... негіз болды.
Невролгия, лингвистика, психология, физиология ғылымдарының дамуына
байланысты афазияны топтастырудың ... ... ... уақытта А.Р.
Лурияның афазияны нейропсихологиялық тұрғыдан топтастырудың ми ... ... ... А.Р. ... ... ... И.П. Павловтың, Н.А. Бернштейннің және П.К. ... ... ... және ... ... туралы ашқан жаңалықтарын,
сондай-ақ Л.С. Выготскидің, А.Н. Леонтьевтің және басқа психологтардың және
басқа көзқарастарының жалғасы ... ... 1947 жылы А.Р. ... ... күрделі әрекетінің жүйелі құрылысы және оның динамикалық,
кезектікпен орналасу туралы ... ... Ол ... ... және ... ... зерттеудің тәсілдерін өңдеп
жетілдіреді.
А.Р. Лурия афазияны бас миы ... ... ... ... ... ... және ... афазия, бастың
төбе ми қыртысының ішкі бөлігінің зақымдануынан пайда ... ... ... ... ... бас ми қыртысының қимыл алды және ... ... ... ... ... эфференттік маторлы афазия
және динамикалық афазия деп алты түрге бөлінеді.
Акустико-гностикалық сенсорлы афазия. ... ... ең ... ... ... ... сипаттады. Ол сенсорлы афазияның бас миының сол
жақ жарты шарының ... ... ... ... самай қыртысының
зақымдануынан пайда ... ... ... бұл түрінің ерекшелегі
естіген сөзді қабылдау түсінігі бұзылады. Афазияның бұл ... ... ... ұзақ ... дейін түсініксіз болып келді. Тек 20-
ғасырдың 30 ... ... ... ... ... ... есіту қабілетінің бұзылу себебінен пайда болатынын анықтады.
Акустико-гностикалық афазияда жазу тілі оқуына қарағанда қатты бұзылады,
себебі ол фонематикалық ... ... ... ... ... афазия самай миының орталық және артқы тұсындағы
бөліктерінің зақымдануынан ... ... ... ... ... ... қатты тежелуінен есіткен кезде
сөзді жадында сақтауы төмендейді деп есептейді. ... ... ... мен ... ... қайталағанда да байқалады.
Жекелеген сөздердің қайталау қабілетінің біршама сақталуы мен мағынасы
бір-бірімен үйлеспейтін үш төрт ... ... ... ... ... ... процестердің байланыстарының бұзылуы
акустико-мнестикалық афазияға тән ... ... ауру адам ... ... ... және соңғысын, ал одан гөрі қиындау
сөздердің тізбектерін бергенде барлығын бірдей есінде сақтай ... тек ... ғана ... ... ... ... ... таңдап алғанның өзінде тізбектік ... ... ... ... ... ... айтпай кетеді.
Есіткен сөзді жадында сақталуының бұзылуы афазияның басқа түрлерінде ... ... бұл ... тек ... ... ... ... болып саналады, өйткені онда фонематикалық есіту қабілеті
мен дыбыс шығаратын сөйлеу тілі мүшелерінің ... ... ... ... сөйлесу белсенділігінің жақсы
жетілгендігі байқалады.
Семантикалық афазия бас ... ... ... ... төбе ... тілі ... ... орталақтарының зақымдануынан пайда болады.
Бас миының сол жақ ... ... ... төбе ... ... ... ... синтагмалық құрылысының жатықтығы сақталады, сөздің дыбыстық
құрамына керекті дыбысты іздестіруі ... ... ... ... сақтауы төмендейді немесе фонематикалық есіту қабілеті бұзылмайды.
Семантикалық афазияда керекті сөзді немесе ... атын өз ... ... ... тән ... бар ... қиыншылық
байқалады, ауру адам лексикалық ... ... және ... ... қиналғанды заттың іс-әрекетінжәне сапасын синтагматикалық әдіспен
сипаттауға тырысады, демек сөзді басқа ... ... бір ... ... ... айтады: «Ия, әлгі жазатын нәрсе сол, әлгә көрсететін
нәрсе сол» және т.б. бір ... ... бұл ... тілдің сөйлем
құрылысын түсінбейтін өзіне тән ерекшелігі бар [5. 95].
Септелгенде, жіктелгенде өзгерген сөздердің және қосымшалардың ... ... жаңа ... ... құрамында әр түрлі септеулік ... ... ... ... өзара байланыстарын ... ... ... ... ... деп ... ... уақытқа және кеңістіке байланысты есімше мен
қосымша тіркестерін ... ... ... байланыстарын бірден
түсіне алмайды. Мысалы, «мен асханаға апайыммен сөйлескен соң ... ... ... ... ... болды сондықтан жаңбыр жауып тұр» ... ... ... ... метефораны, мақал-мәтелдерді, қанатты сөздерді
түсінуі мүлдем жойылады, олардың мағыналарының астарын түсінбейді, ... ... ... ... маторлы афазия бас ми қыртысының төбеден төменгі және тұрақты
орталық бөлімдерінің қосымша аймағында орналасқан артқы ... ... ... ... пайда болады.
Афферентік маторлы афазияға тән ерекшелік ол күрделі буындардың құрамын
таңдаудағы қиындығы. Аурулар тұйық буындарды екі ашық ... ... ... ... ... ... жерін бөлшектейді, дауыссыз
дыбыстарды тіркесіп қалдырады. Сондықтан да тон, аз, мал ... ... ... деп ... ... ... алғашқы кезеңінде афферентті афазияда
сөйлеу ... ... ... ... ... ... ол көпке
созылмайды, инсульттан кейінгі бір ... ... ... ... екі ... ... жеке ... мағынасын, жеңіл желпі нұсқауларды
түсініп орындауы қалпына ... ... ... Түзу , ... ... ... бас ми
қыртысының асытңғы аймағында іске асырылады. Матасудың ... ... ... ... ... ... ... пайда болады. Мысалы: сабақ деген сөздегі дыбыстардың реттік
қатары міндетті түрде тек ... ... ... ... ... ми ... сол ... тармақтарының зақымдануынан пайда
болады. ол ... ... ... ... алуы мен ... ... көрсететін кинестикалық ауытқуымен қоса ... ... ... ... жағының зақымдануы дыбысқа, буынға және
лексикалық орын ауыстыруына және персеверацияға, ... ... ... ... ... туғызады. Сөйлеу мүшелерінің ... ... дер ... ... ... ... ... буындардың, сөздердің еріксіз қайталануында қиналады, ал
кейде оқуы, жазуы, ауыз екі сөйлеу тілі ... ... ... ... маторлы афазияның алғашқы кезеңінде ми қан
айналымы бұзылғаннан ... ... ... тілі ... ... ... мүмкін.
Афазияның бұл түріндегі сөйлеу мүшелері аппарытының жеке дыбыстары
қайталауында қиналмайды, ... ... ... ... ... ... ... байқалады. Афазияның бұл ... ... ... көп ... сөздерді, толық түсінбейтіндігі
байқалады. Оқуы мен жазуында да айтарлықтай қиындықтар кездеседі. Мысалы,
сөздер мен сөз ... тек ... ... ғана ... мүмкін. Бұл
афазияның жеңіл түрінде оқу қабілеті ... оның ... ... соғады.
Динамикалық афазия ми сыңарларының сөйлеу тілінің маңдай арты бөлімінің
сол жағындағы орталық үстемділік жүйкесі зақымданған ... ... ... ... ... блок деп ... Ол блок ... тілі
қызметінің белсенділгінің, реттеуін және жоспарлауын қамтиды.
Афазияның бұл ... ... ... негізгі ақаулығы сөзді қиналып
айтатындығы, ал кейде ... ... ... ... ... ... ... жекелеген дыбыстар дұрыс айтылады,
сөздерді және қысқа сөйлемдерді артикуляцияның қиындығынсыз қайталайды,
бірақ сөйлеу ... ... ... ... де бұзылады. Өрескел бұзылу тек
сөйлеу тілінде ғана білініп қоймайды, сонымен бірге оның еріксіздігі ... ... және ... ... ал кейде эхопраксия да ... ... ... ... тек ... ... ғана ... өзіне
қойылған сұрақтарын да, тіпті жасаған қимылдарын да өзі ... ... ... [6. ... ... ... сөйлеуінің мүлде жоқтығынан бастап сөйлеу
тілінің ... ... ... ... дейін коммуникативтік
қызметінің бұзылу ... әр ... ... ... түрі
болады. Динамикалық афазияның негізінде жекелеген қысқа ... ... оны ... қиындығы байқалаиын сөйлейтін сөзінің
іштен ойлап бағдарлауының бұзылуы ... ... ... әрқашан
сүйемелдеп тұрғанды науқастар өте керек ... ... ... ... ... қарапайымдылығымен және дағдылы құрғақ еліктеу
сөздермен көзге түседі, бұндай кезде аграмматизм байқалмайды.
Динамикалық афазияның негізгі ... өз ... ... ... ... Сюжетті бейнелі сурет бойынша әңгімелеу кезінде жекелеген
және бір-бірімен байланысы жоқ оқиға ... ... ал ... ... ... афазияда заттарды атаған кезде, әсіресе таныс адамдардың
әкесінің немесе ... ... ... ... және ... аттарын атаған кезде жалған ұмытшақ бола бастау қиындығы
байқалады. ... ... ... ... ... ... заттың атын атау үшін атқаратын ... ... ... ... сөздің бірінші буынына демеу
беріп айтып жіберу оның ... ... ... ... ... ... кетуіне түрткі болуы мүмкін. Сөйлеу тілі ... ... ... аяғынан бастап басына қарай қатарымен санап
шығу тапсырмасын орындай алмай едәуір ... жою ... ... ... жалпы дидактикалық негіздегі
оқыту пайдаланады. алайда осыған байланысты, сөйлеу тілі қызметін қалпына
келтірудің ... ... ... ... бар, жаңа сөйлей
бастаған балаға қарағанда сөйлейтін және жазатын ересек адамдағы миындағы
қыртыстың күрделі ... ... ... құрылған.
Сөйлеу тілі қызметін қалпына келтірудегі педагогикалық түзету жұмысының
тәсілдерін таңдау кезеңге немесе сатыға ... ... ... ... жұмы ... ... ... келтіру барысында аурудың
біршама енжарлықпен қатысуы арқылы ... ... тілі ... ... және ... ... ... келтірілген эфферентті
маторлы афазиядағы кездесетін литеральды ... ... ... ... ... ... тәсілдерін пайдаланады.
Сөйлеу тілі міндетін қалпына келтірудегі ең соңғы ... ... ... жұмысының жолын және жоспарын түсіндіреді, тілін түзету жұмысына
пайдалануға болатын көрнекі құрал ... ... ... ... не ... бұзылған функцияларын
қалпына келтіруге, не болмаса сөйлеу тілі қызметінің сақталған бөлімдерін
қайта құруға мүмкіндік ... ... ... ... ұйғартады [8. 16]
1.2. Психоаналииткалық концепциядағы аффект мәселесіне шолу
Логопедияның негізгі мақсаты сөйлеу тілі бұзылған ... ... және ... ... сонымен бірге сөйлеу тілінің
кемшіліктерімен алдын ала сақтандыру ... ... ... жеке ... ... ... ғылымының анықтамасына сүйене отырып, мынандай
міндеттерді белгілеуге болады:
1. Әртүрлі тіл кемістіктеріндегі сөйлеу тілі ... ... ... ... тілі бұзылуыныңі таралуын оның синтаматикалық белгілерін
анықтау
3. ... тілі ... адам ... ... ... өздігінен белгілі
бағытпен дамуының сөйлеу кемістігінің дамуы жеке басының қалыптасуынан
Психикасының дамуына тигізетін ... ... ... ... бар ... ... тілінің қалыптоасуының
ерекшеліктері мен кемістіктерін зерттеу
2. сөйлеу тілі бұзылуының себептерін белгілерін, құрылымын, механизмдерін
анықтау.
3. сөйлеу ... ... ... ... ... жетілдіру дамыту
4. сөйлеу тілі кемістіктерін жүйелеу
5. тіл кемістігінің ерекшелігіне байланысты қолданатын ... ... ... ... қазақ тіліне тән дыбыстардың артикуляциялық ерекшеліктерін және түзету
тәсілдерін анықтау
7. сөйлеу тілі кемістіктерін алдын ала ... ... ... ... ... ... жеке зерттеу.
Көрсетілген міндеттерден соң логопедияның теориялық және ... ... ... ... тілі дамуы мен оның бұзылуын түзету
және сақтандыру логопедиялық ықпал ... ... ... ... ... ... ... тілдің әлеуметтік маңызымен байланысты.
Өзімізге белгілі тіл екі ... ... мен ... ... ... ... ... ретінде
қолданылады.
2. Айтайын деген ойларын бір-біріне жеткізіп түсінісу үшін қолданылады.
Онсыз адамдар ұйымдасқан түрде бірігіп тіршілік жасай ... еді. ... ... жете ... еді. ... да ... ... адам қоғамының
өсіп өнуі үшін ең маңызды құрал болып табылады. Тілдің сөйлеуде бұзылып
дыбыстың ... ... ... ... ... жеке ... ... бірге психикалық дамуына әсерін тигізуі мүмкін. Мысалы
кейбір дыбыстардың ... ... ... ... ... ... ол ыңғайсызданады содан өз сөзіне немқұрайлы салғырт қараған соң
сөзінің сұлулығы жойылады да кісі мен ... ... ... ... тіл мүкістіктері немесе тұтықпа сияқты кемістіктер
мектепте баланың оқу үлгерімінің төмендеуіне ... ... ... ... да әсер етіп, қиындық туғызады. Біздің тіліміз ойлаумен
тығыз байланысты. ... ... ... бірге біз оның ойын ... Тіл ... ... деп ... Біз ... жәрдемімен ғана ойлай
аламыз. Адамның ойлауы тек тіл арқылы ғана туып және де сол ... Олай ... ... таза ... сөйлеуі оның ойының дамуы үшін
де үлкен маңызы бар. Сөз қорының тайыздығы тілдің толық ... ... ... ... ... болады. Таза әдеби тілде сөйлеуге үйрету
жұмысы мектеп жасына дейінгі балаға ... ... ... ... саласы. Баланың тамаша сезімінің дамуын тек ғана дыбыс ... ... ... ... ... қоймай ол өзінің тілін оның әрі
бейнелі түрде мәнерлеп оқуға немесе мәнерлеп сөйлеуге ... ... ... ... мектеп жасына дейінгі ... ... ... ... тіл ... ... ... тіл кемістігінің
едәуір пайызы мектеп жасына дейінгі балаларда кездесетіні анықталды. ... ... дәл ... ... балаларда ол барған сайын ... да ... ... ... ... ... ... тіл
кемістігін зерттеп жою үшін әртүрлі тәсілдер қолданылады. Оларды бірнеше
шартты түрде бөлуге болады. Жәрдемдесе отырып сөйлеу ... ... ... ... ... ... жатықзады. Бұл топқа әңгімелесу,
тәжірибе жасау сияқты тәсілдерді нақтылы түрде енгізуге болады.
1 ... ... Бұл ... педагогикада, психологияда да кең
қолданады, сонымен бірге логопедияда ... ... ... ... мақсатқа сай болуы керек. әрдайым сөйлеуін ғана бақылай беруге
болмайды, ол үшін бақылаудың ... ала ... қою ... ... ... ... дұрыс қойылған нақтылы мақсаты ғана
нәтиже бере алады. Бұл тәсіл мектеп жасына дейінгі ... ... ... кең ... ... Баланың тілін анықтау үшін ұзақ бақылауды ... ... жиі ... Ол үшін жоспарды алдын ала ұқыптап дайындау
қажет.
Тұтығып сөйлеуде ... ... ... ... білу ... ... тіл ... жекелеген кейбір түрлерін жоятын
арнаулы тәсіл бар. Бұл ... ... ... ... ... екі ... бөледі. Кейде педагогикалық әдістерде тіл кемістігін емдеу
дейтін термин кездеседі.
Тіл кемістігі ауру емес, басқа аурумен ... ... ... ... қалуы мүмкін. Сондықтан тілінің мүкісі бара адамды науқа деуге
болмайды. Дыбысты айтқызуға ... ... ... ... дамыту
кезінде дыбыстық талдау жинақтау ... ... ... ... Логопедияның тәжірибесінде дәрігер ... ... мен ... медициналық қызметін пайдалану мен кейбір медициналық
тәсілдер де ... ... ... баланың тіл кемістігі артикулация аппаратының
органикалық қатты бұзылуынан пайда болады. Мысалы: ... мен ... ... мен ... ... ... ... дұрыс шықпауы
соынмен бірге даусының мұрын арқылы шығып маңқалануы осындай кемшіліктердің
айғағы болады. ... ... ... мен ... ... жеріне операция
жасап тіккеннен кейін артикуляцияны дұрыс жұмыс істетіп және дыбыстың ... ... ... ... ... ... арнайы логопедия
жұмысы жүргізеді [9. 45].
1.3. Аффектінің адам өміріндегі алатын орны
Есту қабілеті зақымдалған балаларға арналған мектептегі сөйлеу
кезіндегі ... алу мен ... ... ... ... ала ... ... мен қысқа фразаларды бір тыныс
үзбей айтуы және де фразаны синтагмаларға бөліп айту дағдысын қалыптастыру.
Оқытылмаған есту қабілеті зақымдалған ... ... ала ... сол
кезде қайтадан тыныс шығаруға бейімделген. Ұзақ, экономды тыныс шығару оған
қиындықтар туғызады, бұл оның тыныс алу ... ... ... ... ... бәрі ... ... ауаны дұрыс колдана алмауына
әкеледі.
Жұмыс. ... ... ... ... ... ... байланысы жоқ тыныс алу жаттығуларын әр ... ойын ... ... ... күші мен ... ... үшін мынадай
жаттығуларды қолдануға болады: мақтаны ауада үрлеу, үстел ... ... ... ... ... алу үшін және күшпен ауа шығаруы үшін
мұғалім ... ... ... ... ... алшақтатады. Дайындық
сыныптарында әр бала 4-5 буынды айтса, ... ... 10-12 және одан ... буындар мен фразаларды бір рет дыбыс ... ... ... ... ... ... ... тапсырма күрделене түседі.
Сөйлеу мүшелерінің құрылысы (артикуляциялық аппараты): ... ... ерні ... құрт жеген, астыңғы үстіңгі жақтардың құрылысы-
прогнатия, ашық тістеу, бүйірлі ашық тістеу, терең ... ... ... тілі ... ... ұшы ... сөйлеу мүшелерінің қимыл- қозғалысы
(артикуляциялық моторикасы): ернінің, тілінің қозғалыстары дәл және толық
көлемде емес; ... ... ... ... мүшелерінің
құрылыстарын бір қалыптан келесі қалыпқа ... ... ... ... қиындық көреді; тілдің қалпын ауызнда нашар ... ... тыс ... және ... ... орын ... ақырын сөйлеу тілі түсініксіз.
Дыбыстарды айтуы бұзылған: қатаңдар – ... ... ... рй, рь, й, л, ль, й ... буындық құрамы бұзылған. Күрделі сөздерде дауыссыз дыбыстардың
бірігіп айтылуынан қате жіберіледі. Дауыстардың ... ... ... ... ... ... айтылуы құрастырып сөйлеу кезінде
бұзылады.
Фонетикалық есту түсінігі қалыптаспаған. Қарама – қарсы (к-г, п-б, ... ... ... ... ... дыбысты сөзден
бөлмейді.
Импрессивтік сөйлеу қалыптасу дәрежесінде, жұлып айту ... ... қоры ... ... ... ... сөздердің
мағыналық тақырыптары бойынша таңдап айтады, көтеген тұмыстық заттарды
атамайды, ... ... ... ... ... бір ... басқа
сөзбен, сөзбен, сөз тіркестерімен ауыстырады немесе «жоқ», «емес» сөздерін
қосады («тамақ ... ... ...... емес»)
Жай сөздік қоры белсенді сөздіктен сөздіктен кеңірек, ... ... ... ... ... қолданатын сөздерді түсінбеушілік
кездеседі (ін, құстың үйшігі).
Сөйлеу тілінің грамматикалық ... ... Зат ... жеке
және көпше түрін ажыратады ауыр агромматизм, септіктерді ... ... сын және сан ... ... алмайды, жалғауларды шатастырады.
Сюжеттік суреттер сериясы бойынша немесе сюжеттік сурет бойынша ... ... ... ... ... көмекші сұрақтарына жай сөзбен
фонетикалық ... ... ... ... ... ... ... логопедтің көмегімен анықталуда.
Берілген суреттер бойынша әңгімесі ретпен, бірақ ... ... ... Өз бетімен әңгіменің мазмұнын айтпайды. Логопедтің сұрағына бір
сөзбен немесе қысқа сөзбен жауап береді. Зат есімді, етістікті, ... ... ... жай немесе дұрыс емес фразаларды қолданады,
күнделікті сөздік қоры бар (әсіресе) ... ... ... ... іс-
қимылын белгілі себептері арқылы ажыратады. Ауызекі тілінде ... ... ... ... мумкін [3. 19-20].
Баланың сақаулығы еліктеуден де болуы мүмкін. Қағида бойынша балаға
сөйлеу тіліндегі дыбыстарды әлі ... ... жас ... ... сөйлесіп жүрудің де зияны тиеді.
Бала үйдегі ересек адамдардың сөйлеу тіліндегі ... жиі ... ... ... сөзі түсініксіз, тілі мүкіс
немесе өте жылдам сөйлейтін быдық, ... ... ... ... адамдардың арасында көп болып, сөздердің тыңдаудың да көп зияны
тиеді.
Балаға үйдегі ... екі ... ... де ... болады. Бала әр
тілдің сөйлеу кезінде бір тілдің айтылу ерекшеліктерінен, ... ... ... жиі ... ... ... ... айтылу
кемшіліктері өнегесіз тәрбиенің де себебінен де жиі пайда болады. Баланың
сөйлеу ... ... ... ... ... адамдар мүлде көңіл
аудармайды. Өз сөзімен түсінікті етіп анық айтудың үлгісін көрсетеді.
Басқаша айтқанда баланың ... ... ... ... жүйелі ықпал жасауы тиіс.
Баланың сөйлеу тіліндегі ақаулық есту қабілетінің жетілмеуінен де
болуы мүмкін. ... ... ... ... ... ... байқалады. Мыс, ұяң және қатаң, жіңішке және жуан, ысқырық
және ызың ... ... ... ... дұрыс
айтылмауындағы бұндай қиыншылықтар ұзақ уақытқа кешігеді.
Сонымен бірге, ... ... ... ... ... ... мен ... уақытында фонематикалық есту
қабілетінің қалыптасуына зиянын тигізуі мүмкін. Ал, егер, олай ... ... оның ... ... сөйлеу тілінің толық дамымауына жазуы ... ... ... ... ... сонымен қатар, дыбыс шығарудағы сөйлеу мүшелері: тілдің,
еріннің, төменгі жақ сүйектерінің нашар қимылдауынан ... ... ... бала тілінің қалыптағы жағдайда дұрыс ұстап тұра ... ... ... тез ... орын ... ... ... сонымен бірге есту
қабілетінің нашарлығынан да болуы мүмкін. Керең балалардың 10 ... ... ... ... ... ... Бұндай жағдай
ызың мен ысқырық. Ұяң және қатаң дегеніміз дыбыстарды бөлшектеп мүшелегенде
байқалады.
1.4. Жас ерекшеликтерине ... ... ... беру ... тілі ... ... ... бұл балалардың
түсініктері де аз болады. Олардың абстракциялау, ...... ... ең ... ... болатыны анық. Есту қабілетінің бұзылысы
кезінде, бұл топтағы балалардың жалпы жағдайлары өзгеріске ұшырайды. ... бұл ... ... қылықтарын қайталай отырып, өзін - өзі
бақылаулары шектеледі. Осының ... ... ... ... ... жағынан төмендеуіне әкеліп соғады. Бұл дегенеміз,
яғни цереброастениялық синдромының негізгі көріністері ... ... ... ... ... ... жабдықтарына қойылатын талаптарға сәйкес келуге ... ... ... көзделген үй-жайлардың сыртында арнайы
мектептің (мектеп-интернаттың) 1-3 ... ... ... сабақтар,
психологпен сабақтар өткізуге арналған үй-жайлары, емдік дене шынықтыру
мен ритмикаға арналған мед. ... ... ойын ... ... ... және 4-9 ... ... еңбек
шеберханалары болуға тиісті.
Көпшілік оқитын мектептердегі ПДТ балаларға ... ... ... ... ... іске ... үшін балаларды оқытудың
барлық жылдарында ұзартылған күн режимі бойынша жұмыс ... ... ... ... үшін ... бір ... ... тартудың пайдасы көп.
Балаларға логопедтік көмек көрсету үшін білім беру мекемесінің
штаттарына кемінде ... ... ... 15-20 ... ... бір
ставкалық логопедтің лауазымы енгізіледі.
Мектепте осындай типтегі сынып ... асып ... ... кестеге:
психолог-педагог, әлеуметтік педагог, дефектолог және басқа мамандардың
қосымша ставкаларын енгізу жөнінде ... ... ... ... ... ... оқытуға;
Түзеу сабақтарын бүкіл сыныппен бір мезгілде өткізуге;жекеше-топтық
түзеу сабақтарына ... ... ... сыныпқа арналған жаңа курсты
өткізу үшін, логопедтік сабақтарды, психологпен сабақтарды өткізу үшін
пайдалануға;
қосарлас ... ... ... ... ... ... ... жоспарында балалардың ана тілі мен ... ... ... ... соған сәйкес осы пәндерге жалпыға арналған
мектептердің базистік жоспарларымен салыстыра отырып сағаттар ... ... ... міндетті оқу пәні ретінде ПДТ балалардың қимыл және
сөйлеу дағдыларын дамытудағы ... жеңу ... ... ... оқу пәндеріне қатысы жөнінен эмоциялық-тұлғалық жағынан ... ... ... қызметін жандандыруға мүмкіндік беретін
эстетикалық цикл ... ... ... ... дене ... мәні
бірдей деп санауға болады.
Әлеуметтік бейімдеу, оқушылардың оқу ... ... үшін ... ... ... ... бар, оны ... мектепте басқа
пәндермен ауыстыруға болмайды. Еңбек және кәсіби ... ... ... ... ... ... ескере отырып
белгіленеді және ... ... ... ... ... ... және ... оқыту сабақтарын өткізген кезде 5-сыныптан
бастап сыныптар 2 топқа ... ... ... ... ... оқу қызметін
қалыптастыруға бағытталған. Бұл үшін бастауыш сыныптарда мінез-құлық ... ... ... ... реттеуді дамытуға ықпал ететін ережелер
бойынша ойындар, рөлдік ойындар пайдаланылуы мүмкін.
ПДТ кіші буын ... ... ... үшін ұсақ ... дамыту
жөніндегі сабақтар қажет. Бұл мақсатта илеу, ... ... ... ... ... ... түрлері ұйымдастырылуы мүмкін. Жеке-топтық
сабақтар тіл дамуында, ... ... ... ... оқу пәндерін меңгеруде қиындық көретін оқушылар үшін де
ұйымдастырылады.
Жеке-топтық ... ... мен ... ... оқушылардың ең көп
жүктемесінен тыс өткізіледі. Әрбір ... осы ... ... сабақтардың көрсетілген саны әрбір жеке оқушының ... ... ... ... ... ... аптасына 15-тен 30
минутқа дейін тиеді. Сабақтар жеке ... ... ... ... ... шағын топтарда (2-3 оқушы) өткізіледі. Төменгі
сынып оқушылармен жеке-топтық түзеу сабақтарын негізгі ... ... ... топтармен жұмыс істеген уақытта логопед пен ... ... ... ... ... Жоғары сыныптардағы жеке-топтық сабақтарға
бөлінген сағаттар пән мұғалімдердің арасында бөлінеді. Осы ... ... ... кеткен оқулықтардың орны толтырылады және қиын
оқу материалын меңгеруге дайындық ... ... ... ... ... ... ... және
факультативтер) балалрды әлеуметтендіруге ықпал ететін («Сөйлеу және қарым-
қатынас мәдениеті», «Өмір-тіршілік ... ... ... ... ... даму ... ... бағытталған
(«Бейнелеу өнері», «Қолданбалы ... ... ... ... ... ... немесе еңбекке дайындау жөніндегі қосымша
сабақтарға пайдаланған жөн.
Базистік оқу жоспары оқытудың 1-сатысында ... ... ... ... Институты әзірлеген арнайы бағдарлама мен методикалық
материалдарды ... ... ... ... бағдарламалар
әзірленгенге дейін). Негізгі сатыда балалар ПДТ ... ... ... ... ... ... беретін мектептің
бағдарламалары бойынша оқиды [7. 45].
1.5. Аффектінің психоаналитикалық концепциясын психологиялық дамыту
Адам баласының сана-сезімінің дамуында ... ... ... болуының
маңызы зор болды.
«Ойымызды басқа ... ... ... жеке ... ... ... деп ... Сөйлеу бұл пікір алмасу ... ... ... ... ... ... жеке ... арасындағы өзара
түсінуді реттестіру үшін, екінші біреуді танып-білу, оған әсер ету ... ... ... және оны ... ... ... ... Сөзді
дұрыс қабылдамай тұрып оны ұғынуға болмайды. Сөйлеу әрекеті ми жарты
шарпларының ... ... ... ... ... ... ... функциясына байланысты болып келетіндігін мына мысалдан ... ... ... Егер оның сол жақ ... зақымданса, адам сөйлей
алмайтын жағдайға ұшырайды. Мұндай құбылысты ... деп ... ... ... даму ... ... үлкен қиындық
тудырады. Қолда бар деректерге ... ... ... ... ... сабақтасатындай еш бірыңғай сызықпен жүрмейді. Баланың ... даму ... ... ... ... яғни жазба тілінің
бір формасының екіншісіне ауысуы кездеседі.
Ақыл есі кеміс балаға да оқу мен ... ... ... ... өмірге қажетті жазу талабы мен жазу тіліне үйретудің жетіспеушілігі
байқалады. Тап осы әдіс үшін ... ... ... ... шығарып,
сәби шақтағы балалардың жазылған сөзді түсінуге әлң шамасы жетпейді. ... ... ... ... дамуы мен оның оқуы мен ... алға ... ... ... ... Гетцердің ойынша, оқытуды
баланың жазу тілін игеруге қажетті ... ... ... дейін бастау
керек. Оқыту әдісіне қатысты алсақ, Гетцерде мектепке дейінгі ... ... оқу мен ... бала ... салу ... және ... процесінде емес ойын процесінде дайындалуы керектігін ... ... ... ... ... ... ... кемістігі бар
балаларды оқитындар және оықмайтындар деп те ... ... ... ... ... ... ... бөлетін болса, онда нақұрыс
тек ауызекі ... ... ... ... ... тілінде
меңгеруге қабілетті деп бөлуге болмайды, бірақ дебильдерді оқу мен ... ... ғана ... ... ... ... ... жаза алуға және
өзінің ойын жазбаша түрде беруге жеткізу маңызды әрі ... іс. ... ... ... ... ... қалыпты балаға қарағанда біршама
шығармашылық болып көрінеді. Жазба тілді меңгеру үшін ақыл-ойы кем ... ... күш ... ... ... ақыл-ойы кеміс
балалардың жазба тілін ... ... ... ... аса ... пен ... ... жұмсайтынын байқадық.
Соқыр балалардағы оқу мен жазуға үйрету деңгейі жай моторлы дағды
емес, жай ... ет ... ... ... соқырлардың дағдысы мүлдем
өзгеше. Бұлшық ет іс-әрекетінің мазмұны ... ... ... Ал ... ... жазудың басқа моторлы сипатына қарамастан
жазудың психологиялық жақтары соқыр балада сол күйінде қалады. Соқыр ... ... көру ... ... ... ... ... онда
белгілермен байланысты барлық іс-әрекет дамуында үлкен тежелу бар. ... ... ... жазба тілінің дамуын қатты тежейді, бірақ оның
ишарасы затқа сол сияқты мән мен ... ... оны ... ... ... Соқырлар жазуды білдіретін бұдыр, дөңес әріптер көмегімен
жазады, оқиды. Барлық ... ... ... ... ... екі
қолымен оқығандағы сезініп қабылдауы ... ... ... ... ... дамуынан бірқалыпты жағдайдағы баланың мәдени дамуы
қандай жолмен жүретініне ашық мысал табуға болады. Онда ... даму ... ... ... даму ... ... аарсындағы алшақтық бар
жерде, біз ерекше мәденит ... сол ... ... ... ... жүйесін туғызамыз.
Мылқаулардың жазба тілі дамуының бейнесі әлі ... ... ... тіл ... ... ... ... алғаш
ауызша, содан соң жазбаша түрде ... ... ... кері ... ... ... ... раналған сөздің негізгі түрі, бірінші реттегі
символизм жазба тіл болуы ... Ол оқу мен ... ... ... ... үйренетіні сияқты үйренуі керек, ал мылқаулардың ауызша
сөйлеуі жазылғандарды оқу түрінде құрылуы керек. Сол кезде ... тіл ... ... тілінің дамуының негізгі тәсілі болып табылады. Егер мылқау
баланы таза жауға ғана емес, ... ... ... онда біз оны дамытудың
жоғары сатысына апара аламыз, яғни ол ... ... ... ... емес, тек кітаптарды оқу арқылы да дами алады.
Сөйлеудің дамуы ... ... жаңа ... ... ... ... жеке заттарды айтып шыққанда, әлі де ... Ең ... факт оның ... ... ... ... ... жасала бастауы.
Сөйлей алмайтын, әсіресе керең-мылқау баланың ойлауында егер ... ... ... ... деп ... аса ... ... бір
бөліктерін ажыратумен емес берілген жағдайдан ... жеке ... алу ... ... ... күрделі өзгеріс болатынын елестетуге
болады. Бұл жылдар бойы дамуды ... ... ... ... ... қаншалықты нақты жағдайдың құлы екені,
оның бейімделуінің қандай деңгейде ... ... ... Оның ... ... ... жоқ, ... да ол тек тар жағдай аясында
бейімделе алады. 10-6=4 болатынын бір рет ... ... ... ... ... да ... ... қалыпты балаға қарағанда, ... ... ... ... ... болады.
Берлинге дейінгі айтарлықтай күрделі қашықтықты жоспардың көмегімен
өтуге үйретілген ақыл-есі кем ... ... ... Бала ... ... ... жатталған жолмен жүреді. кенеттен бала адаысп кетті. ... ... ... ... ... жоспарда қызыл крестпен белгіленген
үй жөндеу жүргізу үшін ағаштармен қапталған. Жағдай толық ... ... ... өзі қайтуға әдеттенбеген ол ... ... ... ... ... қызығуларға тап болды.
Егер ақыл-есі кем баланың ... ... ... ... жоқ ... ... ... жоқ болса, оның өте жоғары ... де ... осы ... ... анық ... Оның
ұғымдарды құратын аппараты нақты ойлау мен нақты ... ... ... өте ... ... ... ... кемістігін түзетуде қазақ ... ... ... ... ... «р, ң» дыбыстарын дұрыс айта алмайтын
бірінші класс оқушыларына «ай, ... ... ... жай, ... дегенім қай Таңқарбай» деген сөйлемдегі «Таңқарбай» сөзін жылдам
айтқызып ... бала оны қате ... ... ... рет ... ... ... гөрі анық анық сөйлеуге машықтанатын болады [19.
25].
Мылқаулық деп біріншіден туа біткен немесе кішкентай ... ... ... ... ... себебінен саңырау тілін арнаулы оқу
әдістерінің арқасында ғана меңгеру немесе ... ... ... ... ... дамыған сақау тілінің жойылуы. Мылқаулық және ... ... ... жағы және есту қабілетінің бұзылуы арасындағы сеебптік
байланыстары бар: тілі жоқтығы кереңдіктің сладары, ... және ... сезу ... ... және орталық ... ... ... ... есту ... ... олар
сақау тілінде меңгермейді және немесе қалыптасқан сезу тіліде ... ... ... ... соң, оған ... ... ... тілін меңгере алмайды, бірақ мылқау балалардың
кереңдігі, есту ... ... ... ... қала ... ... ... түзету шараларын қолданудың арқасында және педагогикалық ... ... онда ... тілі дұрыс дамиды. Сақау тілі дамыған бала
мылқаулықтан ... ... ... ... ... ... және ... бала
деген терминді жөнсіз деп санауға болады және оны қайта қарау керек.
Кеш саңырау болған балалар ... есту ... ... ... ... ... ... бұзылып саңырау болып қалған балалар ... ... ... дәрежеде сақталып қалған балалар қатынасы. Кеш ... ... ... сақау тілінің сөздік дәрежесі бірқатар факторларға
тәуелді:
1. балалардың өсу және дамуы жоғары
2. балалардың ... ... ... ... жұмыстар және оның сапасы.
3. балалардың есту қабілетінің ... бар ма жоқ па және оны ... ... ... екі бөлімнен тұрады. 1 ... ... ... ... тілін дамыту.
Сөйлеу тілін дамытуға арнайы сағаттар бөлінбейді. Барлық
сабақтарда, кластан тыс уақыттарда жүзеге асады.
1.Сабақты ұйымдастыру мақсатындағы тіл жаттығулары.
Мысалы, ... кім ... ... қандай сабақ болады?
Қарындашты сұра...
2. Бір ғана пәнге арналған тіл ... ... ... ... ... тапсырмасын оқы.
Мысалды кім шығарды... Жұмыс барысында оқушылардың
дұрыс ... ... ... ... ... ... жұмыстарын жүргізіп отыру қажет.
Қазақ тілі. Сөз, жалғау, көптік жалғау, ... ... ... ... ... Кім ... ... Мұнараны қой.
Сөйлеу тілін дамыту, оку бағдарламасының мына талаптарын жүзеге
асырады:
1. Нұсқауды ... және ... ... айта ... ... ... ... қара. Маған дәптер беріңізші. Мен қалай жасау керектігін
білмеймін.
2. Мұғалімнің тапсырмасымен ... өз ... ... ... Болаттан кітапты алып үстелдің үстіне қой. Болат кітапты
бер. Мен оны ... ... ... ... кім кітапты алды? Болатқа айт,
дұрыс жасасын. Болат дұрыс жаса. Ақлима Маратқызы саған ... ... ... ... қоя білу және ... бере білу ... ... сен не істедің? Мен сурет салдым және қолымды қойдым. Сен ... Мен ... ... ... ... ... ... аяқталғаны туралы айту. Мысалы, Мен жаздым.
Біз оқыдық.
5. Айналаны тану сипатындағы сұрақтарды қою және ... ... ... Піл. ... ... Үлкендігі кандай? Түсі қандай? Құлағының үлкендігі
қандай? б.Ауызша тілін дамьпу мақсатындағы сөйлеудің диалог түрін есту-көру
арқылы ... ... қою ... құрбысыньң демалыс күндері не істегенін
білу. ... ... ... ... жасырынған заттың атын білу.
Қорытынды
Сөйлеу тілі құрамының әртүрлі бөлімдерінің сөздік қоры грамматикалық
құрылысының мөлшерден ауытқуы және ... ... ... ... ойлау қабілеттерін атқара алмауы тіл кемістіктері деп ... ... тек бір ... ... ... ... мүлде айта алмауы мүмкін.
Мысалы: қарға-қаға. ... ... тілі ... негізгі функциясын
жоғалтпайды дегенмен, кейбір жағдайларда ыңғайсыздық туғызуы мүмкін. ... ... бар ... ... ... мұғалім тағы басқа мамандықтар
бойынша жұмыс істеуіне бөгет келтіреді. Тілдік кемшіліктердің себебі сыртқы
және ішкі зиянды факторлардың әсер етуі деп ... ... ... ... ... тілі ... ... себептері әртүрлі ішкі
құрсақтағы нәрестенің дамы зиянын ... ... ... ең ауыр
кемістіктері іштей нәрестенің 4 айлық пен 4 ... ... ... болады.
Ауызша сөйлеу кемістігінің екі түрі бар:
1. тіл ... ... ... тілінің құрылымдарын сөйлей жинақтап мәнді түрде ауызша
келтірудің немесе тілдің толық жетілмеуі.
Негізінен алғанда ... ... даму ... ... ... ... ... жауапқа алынғаны болып табылады. Дамуында кемшілігі бар
балаларды тәрбиелеу мен ... ... ... ... ... бірі ... табылады. Дамуында кемшілігі бар балалардың сөйлеу
мәдениеті мәдениеттіліктің басты белгісі іспеттес. Дамуында кемшілігі бар
балалардың сөйлеу ерекшеліктері ... ... ... ... ... ... ... өзінің ана тілін қадір тұтып, құрметтей білуге
тәрбиелеу осындай әдістердің бір ... мен ... ... мен ... бір ... барша жұртшылық осы айтылғандардан тиісті қорытынды шығарып,
өздерінің ... ... ... ... естен шығармаулары қажет.
Дамуында кемшілігі бар балалардың сөйлеу тіліндегі даму ерекшелігінің
айтарлықтай ... ... да бар. Оны ... ... ... ... деп есептейді.
Дамуында кемшілігі бар балалардың сөйлеу ... ... ... ... осы ... ... тыс, ... қазіргі кездегі өзекті мәселелердің бірі болып табылады. Үкімет
тарапынан қолдау көрсету арқылы көптеген дамуында кемшілігі бар ... ... ... көңіл бөлу қажет
Сөйлеу психикалық функциясының күрделісі ол тек адамға ғана қажет.
Сөйлеу арқылы ... ... да ... тани ... Сөз ... негізгі қарым-
қатынас функциясы. Сөйлеу тілінің кемшіліктерін оның бұзылу сеебптерін,
болдырмау жолдарын кемістіктерді ... ... ... ... ... ... сөйлеу қабілетінің механикалық сөйлеу тілінің
қоршаған ортаға тән мөлшерден ... ... ... Сөйлеу тілінің
бұзылуы төмендегіше сипатталады:
1. Өз бетінше пайда болады, жоғалмайды.
2. Сөйлеушінің жас ... ... ... Оның ... байланысты логопедиялық ықпал жасауды талап етеді.
4. баланың одан әрі ... ... ... тигізеді.
5. тіл білмейтіндігі диалектелизм тіл кемістігі болып саналмайды.
6. сөйлеу тілінің ... ... ... ... ... ... сөйлеу тілінің бұзылмауы тіл
кемістігі деген ... ... ... қабілетінің немесе сөйлеу
жүйесінің құрамдарының төмен деңгейде қалыптасуы сөйлеу тілінің ... ... ... « История сурдопедагогики» А.Г. Басова, С.Ф. Егоров Москва Просвещение
1989 год
2. « Обучение и воспитание глухих ... ... ... ... ... «Слепоглухонемые дети» А.И.Мещеряков Москва Педагогика 1974
4. « Развитие, обучение и воспитание глухих детей» Москва, 2000
5. « Воспитательная работа» ... ... ... 1962 ... ... ... глухих дошкольников» Г. Яшунская Просвещение
1977 год
7. «Дошкольное воспитание глухонемых» Н.А.Рау Москва 1947 год
8. « ... ... ... в ... интернат для глухих
детей» Б.Г.Левинсон Москва 1962
9. « Методы учебно-воспитательной работы с глухими и слабослышащими
детьми» Ленинград ... ... ... обучения, изучения глухонемых детей и
подростков» под.ред. П.П.Почапина и ... ... ... « ... детей в интернате школы для глухих» Москва 1963
12. « Некоторые вопросы обучения и воспитания учащихся ... ... 1981 ... ... ... ... с ... слуха» Санкт-
Петербург 1996 год М.И.Никитина, Г.Н.Ленин,З.А.Пономорева.
14. А. Мещеряков Слепоглухонемые дети Москва, ... Л.С. «К ... и ... ... ... «Вопросы воспитания слепых и глухонемых» Москва, 1924
16.Дорофеева Т.А. Особенности использования органов чувчтв и ... ... ... с ... ... «Дефектология» №1,
2002
17.Земцова М.И., Каплан А.И. «Дети с глубокими нарушениями ... ... ... В.З. Формирование неречевых средств общения у детей с
нарушением зрения (методические рекомендации). Верхняя Пышма, 1997.
19. Сеченов И.М. ... как ... ... ... ... и ... ... М., Огиз, 1947
20. Дошкольное воспитание глухонемых» Н.А.Рау Москва 1947 год
21. Рау Ф.Ф, ... Л.В, ... В.И. ... ... Под ред. М.И. Никитиной. Москва. 1989 г.
23. Коррекционная педагогика Николенко Москва, 2006
24. Мектептегі психология // №1 ... ... и ... ... в ... М.Н. Школа все стороннее развития детей. Москва.-1981.-285С
27.Щевченко С.Г. Коррекционна развивающее обучения. Москва. – 1999
28.Слепович Е.С. Психологияческая структура ... ... в ... ... ... 1994.- ... Н.Я.Личностные осебенности детей с задержкой в системе
дефференциально – психологической диогностики. Москва. 1996
30.Бабкина Н.В. ... ... ... и ее
саморегуляции ... с ... ... 2002.№5

Пән: Психология
Жұмыс түрі: Курстық жұмыс
Көлемі: 26 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 500 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Аффект жағдайында жасалған адам өлтіру қылмысының құрамы және тергеу63 бет
Аффект сипаты, оның негіздері21 бет
12 жылдық білімге көшу жағдайында балаларды психологиялық тестілеу арқылы дамыту мен түзетудің маңызы10 бет
«дағдарыстық күйлер және посттравмалық бұзылыстар »7 бет
«Жан күйзелісі жағдайында жасалған кісі өлтіру»61 бет
Аддиктивтіліктің түрлеріне психологиялық талдау жайлы4 бет
Ахмет байтұрсынұлы- білікті психолог7 бет
Баланың дамуына ересектердің тиімді ықпал жасауы32 бет
Буржуазиялық дәуірдегі психологиялық ілімнің дамуы5 бет
Жеке адамның денсаулығына қарсы қылмыстардың түсінігі және жіктелуі55 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь