Байқоңыр космодромы және оның Қазақстан биосферасына әсері

Байқоныр космодромы қазақ жеріндегі ең үлкен және өте күрделі инженерлік құрылыс. Мұндай инженерлік кешенді адамзат баласы бұрым.сонды жасаған емес. Бұл ғажап құрылыста неше түрлі космос корабльдерін, космос станцияларын, зымырандарды, зымыран.тасымалдаушыларды сынау, космос кеңістігін зерттеу үшін кең көлемде ғылыми.зерттеу жұмыстары жүргізіледі. Байқоңыр космодромындай құрылыс жер шарының ешқандай бөлігінде кездеспейді.

Сол себептен Байқоңыр космодромы жер жүзі халықтарының назарын аударып, аландатып отырады. Ол тек космос корабльдері мен зымырандарды космос кеңістігіне үшырау мақсатына жасалған емес. Сонымен қатар, өскери қару .жарақтардьщ жаңа түрлерін сынау мақсатын да көздейді. Сондықтан да Байқоңыр космодромы әскери ғылыми.техникалық орталық болып есептелінеді.
Космодромда неше түрлі өнеркәсіп және шаруашылық орын.дары бар. Олар да космос кеңістігін зерттеуге атсалысады. Мұнда космосқа ұшырылатын космос корабльдерінің, зымырандардың. зымыран.тасымалдаушылардың бөлшектері жиналып, космосқа ұшырылып отырады. Космосқа ұшқан космос корабльдерінің ұшатын бағыты белгіленіп, ұшу жылдамдығы анықталады. Онда зымырандардың бағытын және жылдамдығын анықтайтын электронды есептсу орталығы бар.
Космодром 1957 жылы салынған. Оның орталығы . Байқоңыр қаласы. Онда осы кезде 60 мың халық тұрады. Космодромда 9 зымыран ұшыру кешені, 15 зымыран ұшырататын қондырғылар бар. Ресейдің барлық космосқа ұшқан корабльдері мен зымырдандыры осы Байқоныр космодромынан ұшырылған. Зымырандарды отынмен қамтамасыз ететін 3 станция, космонавттардың денсаулығын бақылайтын мсдициналық орталық, 1.класқа жататын екі аэродром, сұйық отгек, сұйық азот өндіретін завод, электр жылу жүйесі, газ құбырлы (газ турбиналы) электр станциясы, 470 шақырым темір жол, 1280 шакырым автомобилвдер жүретін магистрал, электр, жылу, сумен қамтамасыз ететін жүйелері бар. Космодромның құрылысы алғашқы кезде тым құпия болған. Көп салынған жүйелер мен құрылыстар объектілерді жасырын түрде жүргізілген. Осы аймаққа космодром саламыз деп Ресей үкіметі ешкімнен сұраған жоқ. Қазақстан Республикасының басшыларын көздеріне де ілмеген. Мұның негізі де бар еді. Қазақ жерін олар билеп.төстеп, өздерінің меншігіне ежелден айналдырып алған болатын. Қазақ жері ашық айтылмаса да, орыс елінің бір отары (колониясы) ретіндс саналатын. Қазақ елінің жерге деген билігі жоқ болатын,
Байқоныр космодромы Қазақстанның оңтүстік.батысында, яғни Қызылорда облысының территориясында орналасқан. Бұл аймақтың ауа райы өте құбылмалы келеді. Қысы суық, жаз айлары ыстық, жауын.шашын аз түседі. Небәрі 90.150 мм. Сол себептен ауа райы ылғалсыз болып келеді де, құрғақшылық жиі.жиі болып тұрады. Жер бедері жазық, тау.тастар болмайды. Тек қана км белестері мен көшпелі құмдар көп кездеседі. Өсімдік әлемі онша көп емес. Орман.тоғай бұл аймақта өспейді. Өсімдіктердін систематикалық түрлері де өте аз. Көпшілік өсімдіктер ботаника тілімен айтқанда — эфемерлер. Көктем айларында құлпырып өсіп, жер.көкті жасыл түске бөліп, қызыл.жасылды бәйшешектер атып, ұрық береді дс, жаз айлары туысымен олар тіршілігін жойып қурап қалады. Дегенмен, мал жайылатын жайылымдар бұл аймақта көп. Шөбі шүйгін, жұтымды келеді. Малдар тез арада қонданып кетеді. Ол жайылымдар космодром салынуына байланысты түгелімен жойып кеткен. Малға азық болатын шөптердің барлығы құрып, уланып біткен.
Байқоңыр космодромының көлемі 6717 шары шақырым. Ол солтустіккс қарай 75 шақырым, ал батыстан шығысқа қарай 90 шақырым қашықтыққа созылып жатыр. Байқоңыр космодромын салуға байланысы 20000 гектар жер шаруашылық айналымынан шығьш қалған. Ол жерлер не егін егуге, не бау.бақша өсіруге, не мал жаюға жарамай,
        
        Байқоңыр космодромы және оның Қазақстан биосферасына әсері
Байқоныр космодромы қазақ жеріндегі ең үлкен және өте ... ... ... ... ... ... баласы бұрым-сонды
жасаған емес. Бұл ғажап құрылыста неше ... ... ... ... ... зымыран-тасымалдаушыларды сынау, космос
кеңістігін зерттеу үшін кең көлемде ғылыми-зерттеу жұмыстары ... ... ... жер шарының ешқандай бөлігінде кездеспейді.
Сол себептен Байқоңыр ... жер жүзі ... ... ... ... Ол тек ... корабльдері мен зымырандарды
космос кеңістігіне үшырау мақсатына жасалған емес. Сонымен қатар, өскери
қару -жарақтардьщ жаңа ... ... ... да көздейді. Сондықтан да
Байқоңыр космодромы әскери ғылыми-техникалық орталық болып есептелінеді.
Космодромда неше түрлі өнеркәсіп және ... ... бар. Олар ... ... ... атсалысады. Мұнда космосқа ұшырылатын космос
корабльдерінің, зымырандардың. зымыран-тасымалдаушылардың бөлшектері
жиналып, космосқа ұшырылып отырады. Космосқа ұшқан ... ... ... ... ұшу ... ... Онда зымырандардың
бағытын және жылдамдығын анықтайтын электронды есептсу орталығы бар.
Космодром 1957 жылы салынған. Оның ...... ... Онда ... 60 мың ... тұрады. Космодромда 9 зымыран ұшыру кешені, 15 зымыран
ұшырататын қондырғылар бар. ... ... ... ... корабльдері мен
зымырдандыры осы Байқоныр космодромынан ұшырылған. Зымырандарды отынмен
қамтамасыз ... 3 ... ... ... ... ... 1-класқа жататын екі аэродром, сұйық отгек, сұйық азот
өндіретін завод, ... жылу ... газ ... (газ ... электр
станциясы, 470 шақырым темір жол, 1280 шакырым автомобилвдер жүретін
магистрал, электр, жылу, сумен қамтамасыз ететін жүйелері бар. Космодромның
құрылысы ... ... тым ... ... Көп ... жүйелер мен
құрылыстар объектілерді жасырын түрде жүргізілген. Осы аймаққа космодром
саламыз деп Ресей үкіметі ешкімнен сұраған жоқ. Қазақстан Республикасының
басшыларын ... де ... ... ... де бар еді. ... жерін олар
билеп-төстеп, өздерінің меншігіне ежелден айналдырып алған болатын. Қазақ
жері ашық ... да, орыс ... бір ... (колониясы) ретіндс
саналатын. Қазақ елінің жерге деген билігі жоқ болатын,
Байқоныр космодромы Қазақстанның оңтүстік-батысында, яғни Қызылорда
облысының территориясында ... Бұл ... ауа райы өте ... Қысы ... жаз ... ... жауын-шашын аз түседі. Небәрі 90-150
мм. Сол себептен ауа райы ылғалсыз болып келеді де, құрғақшылық жиі-жиі
болып тұрады. Жер бедері жазық, тау-тастар ... Тек қана км ... ... ... көп ... ... ... онша көп емес. Орман-тоғай
бұл аймақта өспейді. Өсімдіктердін систематикалық түрлері де өте ... ... ... ... ... — эфемерлер. Көктем айларында
құлпырып өсіп, жер-көкті жасыл түске бөліп, қызыл-жасылды бәйшешектер атып,
ұрық береді дс, жаз айлары туысымен олар ... ... ... ... мал ... ... бұл ... көп. Шөбі шүйгін, жұтымды
келеді. Малдар тез арада қонданып кетеді. Ол жайылымдар космодром салынуына
байланысты түгелімен жойып кеткен. Малға азық болатын шөптердің ... ... ... ... ... 6717 шары шақырым. Ол солтустіккс қарай
75 шақырым, ал батыстан шығысқа қарай 90 шақырым қашықтыққа созылып жатыр.
Байқоңыр космодромын салуға байланысы 20000 ... жер ... ... қалған. Ол жерлер не егін егуге, не бау-бақша өсіруге, не
мал жаюға ... ... ... ... ... ... кездс малдар қысы-жазы
өз аяғымен жайылып жата беретін еді, ұшы-қиыры жоқ сол малдардан, бір бас
малды осы күндерде кездестіре алмайсыз. Зымыраңдардың ... ... ... зәресін алады. Сондықтан да малдар бұл жақта қайдан
өссін. Шу – экологиялық ... ... ең ... Адам ... айрықша әсер етеді.
Бұл аймақта ерсілі-қарсылы соққан жел көп болады. Кейбір күндері,
күшті дауыл тұрып, жердің үстіңгі қабатындағы топырақтарды ұшырып ... ... ... ... қара ... күндер бір жылдың ішінде 20-25
күн болады. Ал космодром орнағаннан кейін бұл аймақтың ауа райы мүлдем
бұзылып кетті. Ауа райының мөлшерден тыс ... ... ... тартылуынан деп есептейді. Өйткені, космодром Арал теңізіне жақын
жерге орналасқан. Қашықтығы 70 шақырымдай жер.
Байқоныр космодромының айналаны ... ... ... әсер ... ... ғана байқала бастады. Кейінгі уақытта космодром орналасқан
жердің ауа райын, ... ... ... ... зерттегенде,
космодром айналаны қоршаған ортаға айрықша әсер ететіні байқалады. Ол
туралы қолымызда бірнеше ... ... ... бір ... ... ... зерттейтін ғалым-экологтардың
жүргізген жұмыстарының қорытындыларына қарағанда, космос корабльдері,
космос зымырандары космос кеңістігіне ұшып кеткеннен кейін, жаз айларында 5-
8 күн бойы ... жел ... қара ... соғатыны байқалады. Мұндай құбылысты
Жезді ауданының жергілікті тұрғындары да растайды. Ал қыста зымырандар
космосқа ұшып ... ... 2-3 күн бойы ... ... ... ... Бұл ... жылына 40-50 күн бойы күшті жел тұратыны анықталды.
Мұндай құбылыстар, бұл ... ... ... космодром орнамай тұрған
уақытта болмағанын жергілікті тұрғындар жіпке тізгендей етіп айтып береді.
Қандай болмасын, ұшырылған космос корабльдері мен ... ... ... ... айналаны қоршаған табиғи ортаға елеулі
өзгерістср енгізетіні кейінгі кезде айқындала ... Ол ... ... ... зерттеулер анықтап берді. Ол өзгерістер
төмендегідей:
1. Ұшырылған космос корабльдері және ... ... ... ... ғасырлар бойы қалыптасқан ауа режімін төтенше түрде бұып ... ... ... ... ... ... ... отындары
улы (радиоактивті) қосылыстардан тұратын болғандықтан, айналаны қоршаған
ортаның мөлшерден тыс улануына әкеп соғады;
3. Космос кеңістігіне ұшырылған зымырандар өсімдік әлеміне, ... ... әсер ... ... түрде жүрзігілген ғылыми-зерттеу
жұмыстары толығымен дәлелдейді. Биосферадағы тірі ағзалардьщ тіршілік
ететін табиғи ортасы кенет ... ... ... ... ... ... кетіп, бірнеше өзгерістер, олардың ішінде өте
қауіпті мутациялық (секірмелі) өзгеріс туатыны байқалды;
4. Жер ... ... ... ... ... ... ... оны
ластайды (ол бөлшектерде де радиоактивті қосылыстар бар). Ол жер не егін
егуге, не болмаса мал ... ... ... ... ... космос корабльдерінің қалдықтарының
жерге түсетін аймақтары алдын ала белгіленген. Ол Жезді және Ұлытау
аудандары территорияларының 10 ... ... ... ... ... ... территорияларының үстін басып ұшады.
Зымырандарға жағылатын отын улы (радиоактивті) және усыз қосылыстардан
тұрады.
а) Усыз отынның негізгі компоненті — сұйық күйіндегі (радиоактивті)
оттек пен Т-1 ... ... ... ... ... ... және сұйық
күйіндегі (радиоактивті) сутек болады.
ө) Өте улы зымыран отынның құрамында – улы тотықтан-дырғыш ... ... ... және ... ... болады. Сонымсн
қатар, симметриялы емес радиоактивті — диметил ... ... бар. ... ... ... өте улы ... ... жатады. Бұл
улы заттар адамзат баласының тіршілігін, әсімдік әлемін, жануарлар дүниесін
айрықша улаңдырады, Олар ... ... ... ... жойып жіберуі
де мүмкін.
1957 жылғы 1 қазан айынан 1999 жылғы 21 қаңтарға дейін, яғни 42 ... ... ... 1129 ... 1115 басқадай космос кеңістігін
зерттейтін аппараттар ұшырылған. Осы көрсетілгендердің бәрі Қазақстан
Республикасының ... ... үлес ... деп кейбір орыс
зерттеушілері даурығады, Мұның бәрі, шын мәнісінде, бос сөз екенін өмірдің
өзі көрсетіп келеді.
Ұлы ... ... ... ... ... ... С.П.
Королевтің) басшылығымен алғаш рет космос кеңістігіне ұшып шыққан ұшқыш-
космонавт Ю.А. ... 1961 жылы ... ... 12 күні ... атты ... жер ... 87 минут ішінде айналып шықты. Оның биіктікке
көтерілген мөлшері 270 шақырым еді. Бұл ... ... ... ... ... тек қана ... космодромында сынақтан
өткізіледі. Оның алдында 1957 жыл тамыздың 21 күні космос ... ... жер ... ... ... Ол ұзақ ... ... орбитада
ұшып жүрді де, кейіннен ұшу үрдісін тоқтатқан соң, ... ... ... ... ... ұшу ... күні бүгінге дейін
өзгертілген жоқ. Тек қана Байқоңыр космодромы қазақ жерінде болғандықтан
Қазақстан Республикасына бағынатын болғаны рас. Ал шын мәнісінде, Ресей
Федерациясы өздерінің ... ... ... ... жылы ... Республикасы мен Ресей Федерациясы арасында
Байкоңыр космодромын пайдалануға байланысты және Ресей Фсдерациясына ... беру үшін ... шарт ... оған ... ... қол
қойған. Жал мерзімі 20 жыл деп белгілснген. ... жағы ... және сол ... ... ... ... зиянды әрекет
етпейміз деп міндет алған. Ол міндет іс ... ... ... ма, ... ... ... ма, о жағы ... беймәлім. Зымырандардың
отындарының қалдықтары түскен жер арнаулы тәсілдерімсн тазартылу керск
деген келісім шартта баптар бар. Тазарту жұмыстары ... ... ... Бос ... көп. ... ... ... бәрі
тірі ағзаларға өте зиянды. Өйткені олар радиоактивті заттардан тұрады.
Қазақстан жағы шамасы келгенінше, экологияны бұзбайтын тәсілдерді Ресей
жағының пайдалануын қадағалап отырады. Зымыран ... 5 күн ... ... ... ... ... Федерациясы Қазақстан Республикасының
басшыларына алдын ала хабарлап отырады. Даулы проблемаларды дер ... ... ... ... бар. Ол ... ... деп ... да болмасын, ұшырылған зымыран-тасымалдаушылар апатқа ұшырауы
– табиғи құбылыс. Неге десеңіз, техниканың аты техника ғой, ... де ... деп ... бере алмайды. Космос корабльдерін жасағанда, оларды
космодромда ұшуға дайындағанда, бірнеше қателер кетуі мүмкін. Зымырандар
жер бетінен 40-50 ... ... ... ... ... ... апатқа ұшырап отыратын жайлары болады. Зымырандар апатқа
ұшыраған кезде, олардың бактеріндегі улы (радиоактивті) отындардың жарым-
жартысы ... ... ... де, ал ... аз ... жерге түседі. Олар
табиғи ортаны ластауы мүмкін. Ал отын төгілген жерге көресін ... ... ... Немесе отынның улылығын жоятын бірнеше химиялық препараттар
қолданылады.
Сынақтан өткізілген зымырандардың бәрі әуедегі озон қабатын бұзып
жібереді. Өйткені зымырандардың отьшның ... озон ... ... ... ... ... байқала бастады. Зымырандар пайдаланған
отындарынын өте улы қосылыс — көміртектің радиоактивті элементтердің ... көп ... ... ... Ол ... ... ететін барлық
тірі ағзаларға өте улы әсер етеді. Ауадағы және жердің үстіңгі бетіндегі
радиациялық тепе-тендікті бұзып жібереді. Егер ауада көміртектің қос ... ... онда күн ... ... ... мәңгілік қараңғылық басады.
Көне заманда мұндай көріністер болғаннын ғалым-биологтар жақсы біледі Күн
сәулесі жерге түспегендіктен ... ... ... ... ... ... қар мен ... еріп кетіп, теңіз және мұхит суларының
деңгейін көтереді. Құрғақ жерлерді су басып, “топан суы” қаптауы сөзсіз ... ... ... топан суы қаптайды екен деген қағидалардың бар
екенін қазақ елі жақсы біледі. Ауа ... ... келе ... ... ... бұрынғы кездерде болатын аяздар осы уақытта аз болады. Бір
ғана РН – “Протон” зымыранын космос кеңістігіне ұшырғанда, ауаға 200 тонна
радиоактивті ... қос ... ал РН ... зымыранын ұшырғанда,
атмосфералық ауаға 133 тонна көміртектің қос тотығы ... ... ... ... ... ... қосылған радиоактивті көміртектің қос
тотығының мөлшері, кейінгі кездегі жүргізілген ғылыми деректердің
қорытындыларына қарағанда, 221478 миллион тоннаға ... Бұл цифр аз ... ... көп пе, ... есептеп байқаңыздар, Мұндай зымырандардың
ашық түрде, жасырын жағдайында Байқоңыр космодромынан ұшырылып жатқан ... ... өзі ғана ... 1955 жылы ... ... ... 19-ға ... Олардың ішінде өте улы радиоактивті отынмен ұшатын 8-РН
“Союз”, 8-РН “Протон”, 2-РН ... 1-РН ... ... бар ... ... шыққан көміртектің қос тотыгының молшері 2965 тоннаға
жеткен. Алайда, оны ешкім де өлшеген жоқ. Тек теориялық жолмен есептеп
шығарылғаны ... ... бұл ... көміртектің қос тотығы көп болуы
да, немесе аз боулы да мүмкін.
Қазақстанның атмосфералық ауасына болініп ... ... ... ... 0,001 ... ... Бұл ... өте көп сан, өйткені
ауадағы көміртектің қос тотығының ... 0,003 ... ... ... ... өтс улы қосылыстардың бірі — радиоактивті көміртек тотығы
(СО), оны иіс тигізетін газ ретінде қазақ елі ... ... Тек қана бір ... ... космос кеңістігіне ұшырған кезде, атмосфералық ауаға 17
тонна көміртек ... ... Ал ... 1 тонна бензин жаққанда
0,42 тонна гана көміртек тотығы бөлінеді. Бір жылда 40-50 автомобильдер
небөрі 4-5 ... ... ... ... Бұл сан РН ... ... шығаратын көміртек тотығынын, мөлшерінен әлде қайда аз ... ... ... ... отын ... ... ... қайнар көзі деп есептеуге болады.
Сондай-ақ, өнеркәсіп орындары отқа таскөмір жағатыны белгілі, одан да
айтарлықтай ... ... ... ... ... ол ... ... жатады. Сөйтш ауа режіміне айтарлықтай өзгерістер енгізеді.
Ал стратосфера қабатына өзгеріс жасайтын тек қана космос кеңістігіне
ұшырылған зымырандар. Олар стратосферадағы су ... әсер ... да озон ... тез ... ... де, жер ... ... себепші болады.
Радиоактивті азот тотығы да озон қабатын бұзушы фактордың бірі ... Ол өте ... ... ... ... ... үнемі
стратосферада пайда болып отырады. РН “Протон” зымыраны космос кеңістігіне
көтерілгенде, зымыран артынан шыққан оттың әсерінен радиоақтивті азот
тотығы көп түзілетінін арнаулы ... ... ... 20-30 ... озон ... ... әрекетінен көп мөлшерде бұзылатыны
анықталды. Зымырандарды ұшырауға гептил отынын пайдаланғанда, озон қабаты
адам айтқысыз болып бұзылатынын ... ... ... ... шықты.
Озон қабатын тез арада бұзып жіберетін улы қосылыстардың бірі – хлор.
Оның бір ... ... жүз мың ... ... ... ... отындарының басты компоненттерінің бірі. Әсіресе, “Спейс-Шатл”
зымыранына пайдаланатын отынның ішінде ол көп болады. Бұл зымыран Америка
Құрама ... ... Сол елде ... кеңістігіне ұшырылып
отырады. Өте қуатты зымырандардың қатарына жатады. Бұл зымыранды космос
кеңістігіне ұшырганда, ол 180 ... хлор және ... ... атмосфералық
ауаға бөліп шығарады. Олар атмосферада неше түрлі реакцияға түсіп, аса
қауіпті қосылыс – метаболиттер түзеді. Бұл метаболиттер стратосфераға
айрықша әсер ... де, ... онша ... әрекет жасамайды. Хлор және
хлорды сутектің зиянды әрекеггеріне кейінгі уақытта кең көлемде зерттеу
жұмыстарын жүргізуді қажет етеді.
Айта кететін бір ... 1999 жылы ... ... ... қорытындылары мынаны көрсетті: Байқоңыр космодромынан
ұшырылған космостық аппараттар қазақ жерінің ауа райына, климатына оншама
өзгеріс енгізе қоймағаны ... ... ... 50 ... ауа ... ... сол күйінде сақталып тұрғанын көрсетті. Мұның өзі дәтке
қуат қағидасы ғой. ... ... ... әсер ... РН ... ... бөлігі жұмыстан шыққаннан кейін жерге түскен кезде,
ондағы жанбай қалған радиоактивті отын мен ... ... ... ... ... ... Егер зымыранның отыны құйылған ыдыстары оқыс
жарылатын болса, онда ауада ... ... ... ... ... болып, аспанда біраз жүзіп жүргеннен кейін жауын-шашынмен жерге
түседі. Бұлттар аса үлкен аймақты қамтып, сондай аймаққа зиян келтіреді.
Әсіресе, ауыз су ... ... ... улы ... неше ... ... мүмкін. Ол метаболиттер жинала-жинала келе улылығын
күшейте түсетін жағдайлары да байқалады. Бұл ... ... ... ... ... ... қауіп тендіреді. Улы
қосылыстардың ішіндегі ең қауіптісі – гептил және оның туындылары болып
есептелінеді.
Радиоактивті гептил — суда ерімейтін қосылыс. Ол жер бетіне ... ... ... ұзақ уақыт сақтай алатын ғажан қосылыс. Тез
арада тотығып кетеді де, кез ... ... ... түседі және неше
түрлі өнімдер түзеді. Олардың ішінде концерогеңді түрде әсер ететін заттар
болады. Олар адам ағзасында неше түрлі қауіпті ... ... рак ... Зымыравдар апатқа ұшырағаңца ондағы гептилдің 90 пайызы ауада
жанып кетіп, ал қалған 10 пайызы жерге келіп түседі, ... ... ... Ал ... ... гептил ұзақ уақыт топырақта сақталынып, улылық
қасиетін жоймай жата береді.
Арнаулы түрде жүргізілген зерттсу жұмыстарының қорытын-дыларына
қарағанда, жерге түскен гептил жер ... ... ... және ... ... тарап, оларды уландырады. Ондай сулар технологиялық
үрдістерге, сонымен қатар, зымырандарға, қажетті су ретінде басқадай
космостық аппаратураға қолданылмайды. ... ... ... ... жағып жіберуге болатынын ғалымдар дәлелдеп отыр. Осындай
әдістерді пайдаланған кезде гептил ауаны, суды, жерді, тіпті биосфераны көп
көлемде ластамайтыны анықталды. Су зымырандардан ... ... де ... Әсіресе РН “Протон” зымыранының отыны улы
қосылыстар, оның ішінде гептил де бар. Гептилдің жерге, суға түскен
мөлшерін анықтау үшін жетілдірілген әдістерді ... ... ... ... ... үшін көп ... пен қаржы қажет. Өйткені оны анықтауға
пайдалатын реактивтер өте қымбат ... ... ... ... зымырандарды ұшырған кездс
халықаралық келісім шарттардың түгелдей болмаса да, ... ... ... ... ... ... космодромына байланысты
заңдарын орыңдауға колдан келген мүмкіншіліктерін түгелдей жасайды. Қазақ
жеріне, жердегі ... ... ... ... мен ... ... әсер ... тәсілдерін жетіддіреді. Әсіресе адамдардьщ
денсаулығына зиян келтірмеудің жоддарын іздестіреді. Байқоңырда тұратын
халықтардың денсаулығына қатер төңдірмейді. Сол ... ... ... улы ... ... ... ... шаралар
қолданылады. Гептил төгілген немесе шашыраған жерлер мұқият түрде
залалсыздаңдырылады. Залалсыздандыру үшін хлорлы тотықтырғыштарды
паңдаланады. Термикалық әдістерді де қолданады, гептил төгілген ... ... ... ... ол ... түгелдей өртеп жібереді.
Сонда гептилдің улылығы жойылып кетеді. Сонымсн ... ... ... кезде,
жердің үстіңгі қабатындағы пайдалы микроағзалар түгелімен жойылып кететіні
сөзсіз. Сөйтіп топырақ құнарлығынан айырылып қалады. Ондай жерлерге
өсімдіктер өспейді.
Осы ... ... ... ... тез ... ... жетілдірілген
тәсілдері қарастырылуда. Бұл проблема кезек күттірмейтін проблемаларға
айналып, күн тәртібінің басты мәселелерінің бірі болып отыр, Зымырандардың
жұмыстан ... ... ... жерге құлап түсетін жерлерінде
адамдар тұратыны белгілі. Оларды басқа жаққа ... ... ... ... Тек ... қаддықтары құлап түскеннен кейін
олардың улы қалдықтары орасан көп аймақтарға тарайтынын арнаулы зерттеулер
анықтап отыр. Осы қайғылы оқиғаны болдырмау үшін ... ... ... Республикасы арнаулы экологиялық мониторинг жүйесін пайдаланады.
Әсіреее РН “Протон” зымыранынан бөлініп шығатьш улы ... ... ... ... ... Неше түрлі жетілдірілген технологиялық
үрдістер пайдаланылады. Осының нәтижесіңде РН “Протон” ... ... ... ортаға аз мөлшерде бөліп шығаруда мұның өзі кейінгі
кездегі ғылым мен техниканың жетістігі екені өзінен-өзі белгілі. Экологияны
мөлшерден тыс ... РН ... ... ... ретінде КБ “Салют”
деп алатын отын қолданады. Ол отынды ойлап тапқан Ресей ғалымдары. Олар
М.В. Хруничсв ... ... ... ... Егср ... ... ... қалған кезде, ондағы гептилдердің барлығы жерге
түспей, әуеде ... ... Ал ... ... оның ... айналаға онша
көп тарамайтыны байқалады.
Зымырандарды ұшыру әсерінен Қызылорда облысының жерлерінде көптеген
қауіпті оқиғаларды тек Арал ... ... ... ... ... ... шындыққа жанаспайтыны белгілі болып отыр.
Арал теңізінің бұрынғы түбінде ... ... ... жатқан тұздар су
тартылғаннан кейін күн көзінің жылуымен құрғап, желмен бірге аспанға
көтеріліп, Арал теңізінің жақын жеріне (70 ... ... ... әсер етуі де, ... де ... Теңіз түбіндегі тұздар
аспанға көтеріліп, желмен бірге және алыс аймақтарға таралып жатқанын
ғалымдар жақсы біледі. Осының салдарынан Қызылорда облысының ауа райы ... ... ... ... отырғаны жасырын жағдай емес. Бұл үрдіске
қарсы тұратын қүдіретті күш жоқ. Адамзат баласының қолынан келмей отыр.
Зымырандарды жасаған кезде, ... ... ... ... ... ұлшырған кезде айналаны қоршаған ортаға өте көп зиян
келтірмейтіні ғылыми басшылыққа алынады. Ал зымырандар ... ... онда ... зымырандар ұшырылмайды, Осы жоғарыдағы айтылған
мәселелерді қорыта келе, Байқоңыр ... ... ... орасан зор
бақытсыздық әкеліп отырғаны сөзсіз. Ауа райы бұзылып, климат ... ... ... ... ... ... ... космодромының пайдасыз жағын жан-
жақты зерттеу — келешек жас ғалымдардың ... деп ... ... ... ... көп ... ... жасырын емес. Олардың
ішінде металл сынықтары, темірбетон қалдықтары болған. Бұл қалдықтарды
пайдаланып әр ... ... ... ... ... ... ... космодромының экологиясын қатаң бақылауға алған мекемелердің бірі
– Қазақстан Республикасының Табиғи ресурстары мен табиғат қорғау
министрлігі. 1996 ... ... ... улы ... ... тек
азғантай жерлерге түсетін болды. Айналаны қоршаған ортаға ұзақ мерзім әсер
етпей, тез арада ыдырап кететіні байқалады, медициналық белгілерден
аспайтыны белгілі болды. Мұның сол ... ... ... ... ... ... Олар өздерінің ата мекенінен қай жерге безсін,
әйтеуір, елмеген соң, қоныс теуіп, тіршілік етіп, мал өсіріп, егін егіп
отыр ғой. ... ... бір ... ... жыл ... ұшыраған зымыран-тасығыш РН “Протонның қазақ еліне
әкелген зиянына тоқталайық. Зымыран-таситын ... ... ... ... ... ... зиян ... айтпаса да түсінікті.
Қаншама жуып-шайғанмен апаттың аты апат ғой. Апатқа ұшыраған зымырандар
қоршаған ... ... ... ... ... өзі ... ... жылы 14-ші мамыр күні РН “Союз” атты ... ... ... бұрынғы Торғай облысы Амангелді ауданына қарайтын
Сары-Торғай жылқы заводының территориясына құлап түскен болатын, Арнаулы
түрде жүгізілген зерттеулердің ... ... ... ... ... улы ... ... анықталған. Олардың тірі
ағзаларға тигізетін зиянды әсері орасан күшті екені. байқалған.
Зымырандардың пайдаланатын отындары өте улы қосылыстардан тұратыны белгілі.
Олардың ішінде гептил және азот ... бар еді. ... ... ... шақырым жер зақымданған. Бұл апаттан келген зиянның өзі ақшаға
шаққанда 1395,6 мың теңгеге жеткен. 1997 жылы 20-ші мамыр күні РН ... ... 49 ... ... апатқа ұшыраған болатын. 8 шақырым
биіктіктен зымырандағы космостық аппарат жерге құлап түсіп, кенеттен
жарылып кетксн. Бақьтгқа ... ... ... ... ... ... ... құлап түскен. Сондықтан да адамдар шығаны болмаған, улы
отының негізгі бөлігі аспанда ... ... ... 80 ... кәресін, 200
тонна сұйық оттек жерге түскен. Бұл жанармайлар зымыран құлаған 300 шаршы
шақырым жердің өсімдіктерін мүлдем жойып жіберген. Жарылған зымыран
корпусының ... ... ... ... ... 1 ... жерге
шашылып кеткен. 1999 жылы 5-ші шілде күні және 27-ші қазан күні Қарағанды
облысына қарайтын Қарқаралы ауданының территориясына зымыран-тасымалдаушы
РН “Протон” зымыран 90 ... ... ... ... жерге құлап түскен.
Сол жердің тұрғындарына әсер етті ме, жоқ болмаса етпеді ме деген мақсатпен
арнаулы түрде ғылыми-зерттеу жұмыстары жүргізіліл, судан, топырақтан,
өсімдіктерден ... ... олар ... ... ... ... ... жері — “Карбышевка” деп аталатын елді мекен. Ол
жерде Беталыс көлі де бар болатын. Қазақстан мен Ресей мемлекеттерінен
арнаулы құрылған комиссиялар жұмыс ... ... ... ... Ол үшін ... 195 ... судан — 61, өсімдіктерден 101 — барлығы
357 үлгі алынып, Қарағанды қаласының санитарлық эпидемиялық станциясының,
әл-Фараби атындағы Қазақтың ұлттық ... ... ... ... ... ... анықтадды. Суда, өсімдіктерде, малдардың сүттерінде
гептил байқалған жоқ. Топырақтың 3 үлгісінен ... ... ... ете аз болған. Экологиялық зерттеулер күні бүгінге дейін
жүргізіп келеді. 2187 адам медициналық бақылудан өткізілген. Олар
Карбышевка, Ақжол, Қоянды жене ... елді ... ... ... және иоңдалған радиоактивті элементтердің әсері тиді ме екен ... 501 ... ... ... 201 бала арнаулы түрде анализден
өткізіледі. Бұл адамдар ... елді ... ... ... ... ешқандай гептил болмағаны анықталды. Осыған орай
адамдардың денсаулығына ешқандай зиян ... ... Тек ... ... ... шалдыққан адамдардың ескі ауруларды қозғаны анықталды.
Зымыранның улы жанармайларынан айналаны қоршаған ортаға. адамдардың
денсаулығына келтіретін зиян байқалмады ... ... ... ... ... ... Бұл шешім жергілікті тұрғындардың қозған
жүйке жүйелерін басуға ... ... ... ... яғни 3, 6,
12 айлар арасында, Қарағанды облысының Қарқаралы ауданның территориясы,
ондағы тұрғын халықтар арнаулы ... ... ... жылы ... ... 5 күні ... РН “Протон” зымыран-тасушының
зымыран апаты неден болғаны анықталды Апатың себебі: зымыранның 3-ш
бөлігінде отын жанбай қалған. РН «Протонң зымыраны апатынан ... ... 37 ... 947 мын, ... ... комиссия анықтап шықты. Бұл шығынды
Ресей Федерациясы төлейміз деп уәде берді. Ол шығын төленді ме, жол
болмаса, ана-мынау ... ... ... келе ме ол ... ... ... ... жылы 27-ші қазан күні ұшырылған РН “Протонң зымыраны екінші рет
апатқа ұшырап, Қарағанды облысының Жаңаарқа ауданның орталығы Атасу елді
мекенінің шығыс-солтүстіктігінің 25 ... ... ... құлап түсті.
Ресей Федерациясы мен Қазақстан Республикасының басшылары арнаулы комиссия
құрып зерттегенде, комиссия мүшелері жерден зымыранның 129 бөлшектерін
тауып алды. Оларды арнаулы ... ... ... ... ... ... мақсаты үшін алып кетті. Алатқа ұшыраған зымыранның
тигізген әсерін білу үшін жерден, судан, өсімдіктерден, азық-түліктен,
кейбір биологиялық материалдардан 562 үлгі алынып, зерттеуден ... ... ... ... Гептил судан алынған үлгінің
біреуінен, топырақтың бір үлгісінен табылған. Ондағы гептилдің мөлшері өте
аз болғанын көрсетті. Айналаны қоршаған ортаға онша зиян келтірмейтіні
анықталды.
Мал ... үй ... 150090 ... ... ... ... 20011 ірі қара ... 7173 шошқа, 528 ит, 2080 қүс болган. Олардың
ішінде ... ... ... ... ... болған аурулар жоқ екені; мал
дәрігерлері анықтап берді. Қарағанды ... ... ... ... ... зымыран апатқа ұшыраған аймақтарға арнаулы
түрде экологиялық мониторинг жүргізгенде, олар зымыран салдарынан зардап
шеккен өсімдік әлемі мен жануарлар ... ... ... Зымыранның
апат болған ;жерінде тұратын 22605 халықтың 20011 адамына ... ... ... өткізгенде, өте жоғары улану адамдар арасынан
кездеспеген, зымыранның бірінші және ... ... ... ... ... ескі ... қозғаны ғана байқалды. Зымыран отындары мен
радиационды сәулеленудің әсері адамдар денесіне ешқандай әсер ... ... көп ... психоэмоциялық сезімдерді артқан.
Зымыран-тасымалдаушы РН “Протон” апатқа ұшыраған аймақтар ... ... ... ... мониторинг жүргізіліп отыратын болды.
Қарағанды облысының Жаңаарқа ауданының тұрғындары 6 ай ... жыл ... ... ... ... ... өткізіліп отырады. Мұның бәрі
еріккеннің еңбегі емес. Қазақ жеріне келтірілген зиянның бәрін Ресей
Федерациясы төлейді деген ойлар бар. Бірақ әлі бір тиын ақша ... ... ... зымыранның салдарынан халықтың арасында өлім-жітім болған
жоқ. Мемлекет мүліктері де бүлінбеген, зымыранның улы ... ... ... Ал ... ... ... болжауы бойынша, олар
зымыран апатынан әуде неше түрлі бұлттар пайда болып, қазақ жеріндегі
ерсілі-қарсылы соққан желмен бірге, басқа аймақтарға ығысып ... ... улы деп ... ... ... ... ... ұзақ жылдар бойы
арнаулы түрдс ғылыми-зерттеу жұмыстарын жүргізуді ... ... Оған ... ... Ол ... қайдан табылсын!
1999 жылы шілденің 5 күні болған РН “Протон” зымыран тасымалдаушының
апатынан кейін ... ... ... мен ... Федерациясы
арасында 1999 жыл қарашаның 18 күиі келісім шарт жасалынып, оған қол
қойылады. Ол келісім шарттан кейінгі уақыта Байқоңыр космодромын қалай
пайдаланудың жолдары ... ... ... ұшырай бірлесіп отырып
жұмыс жасау жолдары көрсетілген. Зымыран апатының салдарын бірлесе отырып
жою мәселелері жазылған.
Байқоңыр космодромының болашагы жөнінде ... ауыз сөз. ... ... ... ... зиян келтірсумен қатар адамзат баласына
пайда келтіретіні де ғылыми ... ... ... ... ... ... ... Ресей Федерациясы
Қазақстан Республикасына жылына 115 миллион АҚШ ... ... ... ... онда неше ... ... салу үшін Ресей
Федерациясы жылына 25-40 миллион АҚШ ... ... ... ... ... қуатын сатқанда, одан 17 миллион доллар кіріс кірсді.
Бұл кіріс қазақ елінің әр түрлі мұқтажына жұмсалатыны сөзсіз. Осы ... ... және оның ... ... мен Ақай елді ... 60
мың адам тұрады. Олар түгелдей жұмыспен қамтамасыз етілген. Белгіленген
мерзімде жалақыларын ай сайын алып отырады. Ресей Федерациясы үздіксіз
қаржылан-дырып тұрады. Қалада осы ... 13 ... ... беретін мектеп, оның
5-уі қазақ балаларына арналған, біреуі ғана аралас мектеп. Халықаралық
космостық мектеп, ... ... ... ... бар. Онда ... оқып ... ... Ден-саулық сақтау орындарын, білім
беретін мекемелерді, қарттарға зейнет ақыны Ресей Федерациясы қаржыландырып
отырады.
Ал егер Байқоңыр космодромын жауып тастаған күнде ... ... ... ... ... ... ... халық жұмыссыз қалады. Екіншіден, Қазақстан Республикасы халықты
әлеуметтік қорғаудан айырылып қалады. Қазақстан Республикасы көптеген
мүмкіншіліктерден айырылып қалатыны байқалып ... ... ... даму ... да ... ... ... жер жүзіне белгілі
болғандықтан көптеген көмектер әр түрлі мемлекеттерден келіп тұрады.
Космодромда экологиялық өзгерістердің болмауын Қазақстан ... ... және ... ... ... ... ... отырады.
Байқоңыр космодромы болуына байланысты Қазақстан Республикасының
беделі күннен ... арта ... ... космодромында келешек ұшқыш-
космонавттар іріктеліп алынады. Оның ішінде көптеген қазақ елінің жастары
бар.
Байқоңыр космодромы келесі мыңжылдықта ең басты космодромында аппараттар
мен ... ... ... ... және ... кеңістігін зерттеуде
айрықша рел атқаратыны сөзсіз. Ол космосты зерттейтін ғылыми-техникалық
орталығы болып қала ... ... ... оның ... зор, ... ... ... берсең онды, онды берсең жүзді, жүзді берсең мыңды, миллионды
аласың. ... ... ... ... қазақ еліне не әкеледі
деген сауалға жауап табу саласында жұмыс істеудеміз.

Пән: Валеология
Жұмыс түрі: Реферат
Көлемі: 9 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 200 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Байқоңыр космодромының биосфераға әсері10 бет
Байқоңыр космодромының биосфераға әсері туралы6 бет
Байқоңыр космодромының биосфераға әсері қандай?10 бет
Байқоңыр космодромы14 бет
Байқоңыр ғарыш айлағы9 бет
Қазақстан бойынша саяхат10 бет
Қазақстан-Ресей қатынасы: «оң» және «теріс» факторлар18 бет
Әскери-космостық кешеннің Ресей және Қазақстан Республикасы территориясындағы орналасуы және әрекеттері60 бет
“Байқоңыр өңіріндегі космодром маңайындағы радиациялық заттардың бөлінуі”9 бет
Антропогендік фактор4 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь