Ақтөбе нарығындағы тұтынушылардың мінез-құлқын талдау

МАЗМҰНЫ

КІРІСПЕ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 3

1 ТҰТЫНУШЫЛАРДЫҢ МІНЕЗ.ҚҰЛҚЫ ТҮСІНІГІНІҢ ТЕОРИЯЛЫҚ НЕГІЗДЕРІ
1.1 Тұтынушылар мінез.құлқының мәні, маңызы және оның моделі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..6
1.2 Тұтынушылардың мінез.құлқына әсер етуші ішкі және сыртқы факторлар ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 11
1.3 Тұтынушы талғамының мазмұны, типтері және шешім қабылдау түрлері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .. 18

2 АҚТӨБЕ НАРЫҒЫНДАҒЫ ТҰТЫНУШЫЛАРДЫҢ МІНЕЗ.ҚҰЛҚЫН ТАЛДАУ (Кондитерлік өнімдер нарығы мысалында)
2.1 Ақтөбе нарығындағы кондитерлік өнімдердің жалпы сипаттамасы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... . 24
2.2 Кондитерлік өнімдерді тұтынушылардың мінез.құлқын талдау ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... . 31
2.3 Ақтөбе нарығындағы тұтынушылардың шешім қабылдау процесінің ерекшеліктері ... ... ... ... ... ... ... ... 42

3 АҚТӨБЕ НАРЫҒЫНДАҒЫ ТҰТЫНУШЫЛАР МӘСЕЛЕЛЕРІ ЖӘНЕ ОНЫ ЖЕТІЛДІРУ БАҒЫТТАРЫ
3.1 Ақтөбе нарығындағы тұтынушылар мінез.құлқы мәселелері және оларды шешу жолдары ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 49
3.2 Нарықтық экономикада тұтынушылар құқығын қорғау шаралары ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...56

ҚОРЫТЫНДЫ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 61

ҚОЛДАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ ... ... ... ... ... ... ... ... 63

ҚОСЫМШАЛАР
КІРІСПЕ

Тұтынушылардың жұмыс жасау, яғни сараптау, болжамдау, шын мәнінде оның іс-әрекетін басқару нарық ортасында қызмет жасайтын, мейлі ол сатушы, не сауда агенті, не коммерциялық директор болсын немесе кез-келген маман болсын, оның күнделікті кәсіби қызметінің құрамдас бөлігі болып табылады. Алайда мақсатты нарықты білу, нарықтың жаңа көздерін қалыптастыру және нарықты сақтай білу қажеттілігі тек кәсіби мамандар үшін ғана емес, сондай-ақ басқалар үшін арта түсті. Нарықтық қатынастардың дамуымен және бәсекелестіктің күшеюімен қатар нарықтық қатынастардың әрбір қатысушы үшін тұтынушымен жұмыс істеу өзектілігі ұлғая түсуде. Нарықтық экономика жағдайында әрбір маман өз қызметіне деген тұтынушылардың сұранымын қалыптастыра және сақтап қалуы тиіс.
Тұтынушы нарығы – бұл жеке тұтынуы үшін тауарды немесе қызметтерді иемденетін немесе сатып алатын жеке тұлғалар және үй шаруашылығы.
Тәжірибеде тұтынушылар 2 топқа бөлінеді: соңғы тұтынушылар және ұйымдық тұтынушылар.
Соңғы тұтынушылар - бұлар тауарды өздерінің жеке пайдалануына алатын сатып алушылар, яғни жеке азаматтар, жанұялар, үй шаруашылықтары, ортақ шаруашылыққа біріккен бір немесе бірнеше жанұялар.
Ұйымдық тұтынушылар - бұлар тауарларды өндіріс процесінде қолдану үшін және қайтадан сату үшін алатын көтерме сатып алушылар.
Тұтынушы не, қашан және қай жерде сатып алу керек екенін шеше отырып, қандай тауарларды өндіру керек және қандай бизнес ыңғайлы екенін анықтайды. Қазіргі кезде сатып алушылардың тауарды таңдау еркіндігі, әсіресе қазіргі уақытта жарнама, МАЖ, Интернет желісі көмегі арқылы жақсы ақпараттануының арқасында күшейе түсті. Нарықты зерттеушілер сатып алу туралы шешімін қабылдауда сатып алушылардың мінез-құлқына әсер ететін көптеген факторлардың әсерін зерттейді.
Қазіргі кезеңде қоғамның әлеуметтік құрылымы қарқынды дамуда, әлеуметтік топтар саны үнемі өсу үстінде. Бұл тұтынушылардың жаңа сұранымын туғызады. Әлеуметтік топтардың саны күнбе күн өсіп отыр, адамдар бір-бірінен жасымен, жынысымен, табыс деңгейімен және мәдениетімен, әдеттерімен ерекшеленеді. Осы сипаттамалар негізінде олардың әртүрлі тауарларға деген ықтимал реакциясын анықтауға болады. Бұл тауарды сатып алу процесіндегі тұтынушының мінез-құлқын зерттеуді керек етеді. Сатушы тауарды түйсікпен қабылдауға ғана әсер етпей, сатып алу туралы шешімге де ықпал етеді. Сондықтан да сатып алу актісіне жағымды әсер ету үшін тұтынушының тауарды қалай қабылдауын зерттеу қажет. Сатып алу шешімін қабылдау әртүрлі сыртқы және ішкі стимулдар арқылы жүргізіледі.
Тұтынушылардың мінез-құлқы – бұл нарықтағы бәсекені анықтайтын бағыттардың бірі. Оның әдісімен зерттеу мен коммерциялық кәсіпорындар үшін ғана, сондай-ақ жалпы мемлекетке қызмет жасауға ықпал етеді. Тұтынушылардың мінез-құлқы (іс-әрекеті) – салыстырмалы түрде жас ғылым саласы.
Диплом жұмысының мақсаты - Ақтөбе нарығындағы ҚР-ның кондитерлік фабрикаларының өнімдерін тұтынушылардың мінез-құлқын, олардың сұранысын, қызметін талдау, әдістемелік мәселелерін зерттеу, тұтынушылардың мінез-құлқына байланысты проблемаларын қарастыру және оларды шешу жолдарын ұсыну.
Диплом жұмысының міндеттері:
- Тұтынушылардың мінез-құлқының теориялық негіздерін қарастыру;
- Зерттеуге алынған Ақтөбе нарығындағы ҚР-ның кондитерлік фабрикалар бойынша статистикалық ақпарат жинақтау;
- Ақтөбе нарығындағы ҚР-ның кондитерлік фабрикаларының өндіріс тауарлары бойынша статистикалық мәліметтерді талдау;
- Аталған нарық бойынша ақпараттар жинақтап, оларды сараптау.
Зерттеу объектісі – Ақтөбе нарығындағы ҚР-ның кондитерлік өнімдер өндіретін фабрикаларының өнімдері («Рахат» ЖШС, «Қарағанды конфеті» ЖШС, «Баян-Сұлу» ЖШС, «АКФ» ЖШС) және олардың статистикалық мәліметтері.
Диплом жұмысы өзінің алдына қойған мақсатына қарай: Кіріспеден, 3 тарауды қамтитын Негізгі бөлімнен және Қорытындыдан, сол сияқты қолданылған әдебиеттер тізімі мен қосымшадан тұрады.
Кіріспеде дипломдық жұмыстың тақырыбының өзектілігі жөнінде айтылады.
 тарауда – Тұтынушылардың мінез-құлқының теориялық негіздері қаралады, атап айтқанда тұтынушылар мінез-құлқының мәні, мазмұны және моделі, тұтынушылардың мінез-құлқына әсер етуші ішкі және сыртқы факторлар, тұтынушы талғамының мазмұны, типтері қарастырылды.
 тарауда - Ақтөбе нарығындағы ҚР-ның кондитерлік өнімдер өндіретін фабрикаларының («Рахат» ЖШС, «Қарағанды конфеті» ЖШС, «Баян-Сұлу» ЖШС, «АКФ» ЖШС) тауарларын тұтынушылардың мінез-құлқын талдауға арналады. Бұл тарауда Ақтөбе нарығындағы кондитерлік өнімдердің жалпы сипаттамасы және кондитерлік өнімдерді тұтынушылардың мінез-құлқына талдау берілген.
 тарауда - Ақтөбе нарығындағы тұтынушылар мәселелері және оны жетілдіру бағыттары қарастылған.
Диплом жұмысының теориялық және әдістемелік негізі болып шетелдік және ТМД елдерінің, соның ішінде Қазақстанның тұтынушылардың мінез-құлқын зерттейтін ғалым экономистерінің еңбектері, атап айтқанда Л. Айманова, Ж. Аубакирова, Е. Байбараков, С. Гайсина, С.Есимжанова, А.Қошанов, Қ.Құрманалиев, А.Рамазанов, Т.Рогачева, А.Саханова, А.Тогисбаева, П. Шим, Қазақстан Республикасының Заңдары, Президент Жарлықтары, мерзімдік басылымдар мен Ақтөбе аймақтық статистика басқармасының мәліметтері қолданылды.
ҚОЛДАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ:

1. Назарбаев Н. Ә. Қазақстан – 2030: Барлық Қазақстандықтардың өсіп өркендеуі, қауіпсіздігі және әл-ауқатының артуы: Ел Президентінің Қазақстан жалқына жолдауы. – Алматы: Білім, 1997. Б.17
2. “Қазақстан Республикасының сертификация жөніндегі” ҚР-сы Президенінің 1999 жылғы 16 шілдеде №431-1 Заң күші бар Жарлығы, 1999.Б.14
3. ҚР–ның «Шағын кәсіпкерлікті қолдау туралы» заңы,1995. Б.7
4. ҚР–ның «Жеке кәсіпкерлікті қолдау және қорғау туралы» №1543–хп 4 шілде 1992 . Б.2
5. ҚР–сы Президентінің бұйрығы «Шағын кәсіпкерлікке мемлекеттік қолдау және дамыту туралы шарттары» 6 наурыз 1997 ж. «Казахстанская правда» 13 наурыз 1997. Б.2
6. ҚР–ның «Тұтынушылардың құқығын қорғау туралы» Заң күші бар Жарлығы №347–2 24 маусым 1999 . Б.8
7. Баркан Д.И., Ходяченко В.Б., Валдайцев С.В. и др. Как создаются коммерчески успешные товары: Маркетинг и нововедение. – Л.: Аквилон, 1997. С.47
8. Бердалиев К.Б. Қазақстан экономикасын басқару негіздері.- Алматы, 2001. С.89
9. Власова В.М. Основы предпринимательской деятельности. Маркетинг: Учебное пособие. – М.: Финансы и статистика, 1999. С.87
10. Ихданов Ж.О. Планово-финансовые механизмы государственого регулирование экономики./Учебное пособие/.- Алматы, 1998. С.98
11. Кужанкулова Ж.Т., Уразбаева Н.А. Коммерческое предпринимательство. – Алматы. 1999. С.122
12. Ким И.Г. Трапунова Т.С. Как разработать бизнес план. Методическое пособие – Алматы: изд. Дом «LEM», 1998. С.110
13. Каракоз И.И., Самборчкий И.В. Теория экономического анализа. –Киев: Высшая школа, 1989. С.118
14. Кравченко Л.И. Анализ финансового состояния предприятия. – Минск ООО «Меркавание», 1995. С.142
15. Қалдыбаев О., Темирбаев А. Экономика предприятия. Алматы: САНАТ, 1977. С.61
16. Лапуста М. Г, Ю. Л. Старастин «Малое предпринимательство» Москва 1997. С. 32
17. Лапуста М. Г. «Предприниматель и предпринимательство, общая характеристика» М., 2001. С.76
18. Методика оценки конкурентоспособенности машиностраоительной продукции. –М.: ВНИИВС, 1990. С.74
19. Мескон М.Х. и др. Основы менеджмента. –М.: Дело, 1998. С.117
20. Алешина И.В. Поведение потребителей. – М, 1999. С.87
21. Нысанбаев С.Н., Садыханова Г.А. Маркетинг негіздері – Алматы: Қазақ университеті, 2002
22. Тасмағанбетов А.Б. Тұтынушылардың мінез-құлқы. Қысқаша дәрістер курсы. Ақтөбе, 2005. С.67
23. Савицкая Г.В. Анализ хозяйственной деятельности предприятия 2-е изд. –Минск, 1998. С.47
24. Эклук К. «Эффективная экономика» Москва. 1991. С.97
25. Энджел Д.Ф., Блэкуэл Р.Д., Миниард П.У. Поведение потребителей – СПб, 1999. С.67
26. Райцкий К.А. Экономика предприятия – М.: «Маркетинг», 1999 . С.41
27. Бухарин С.К. «Недобросовестная конкуренция». Предприниматель и права – журнал №24, декабрь, 1998. С.27
28. Краткий словарь экономических терминов. – Москва: Финансы и статистика.1999. С. 53
29. Сабырбаев Б. Экономикалық терминдердің орысша-қазақша түсіндірмелер сөздігі. - Алматы. Қазақстан. 1993. С.36
30. Райзберг Б.А. Современный экономический словарь. – Москва.1999 . СС.73
31. Джон ван Маурик. Эффективный стратег /Пер. с англ. – М: Инфра, 2002. С.118
32. Есимжанова С.Р. Маркетинг: Учебное пособие. – Алматы: КазГау, 2003. С.94
33. Эриашвили Э. Маркетинг. – М: 2000. С.115
        
        ҚАЗАҚСТАН РЕСПУБЛИКАСЫ
БІЛІМ ЖӘНЕ ҒЫЛЫМ МИНИСТРЛІГІ
Қ. ЖҰБАНОВ АТЫНДАҒЫ АҚТӨБЕ МЕМЛЕКЕТТІК УНИВЕРСИТЕТІ
Экономика факультеті
«Басқару және кәсіпкерлік» кафедрасы
ДИПЛОМДЫҚ ЖҰМЫС
«Ақтөбе нарығындағы тұтынушылардың
мінез-құлқын ... ... ... ... ... ... 050506 «Экономика»
Ғылыми жетекші:
Э.ғ.к., доцент
Молдабекова А.И.
Ақтөбе - 2008
| |мазмұны | |
| ... |3 |
|1 ... ... ... ... ... | ... |Тұтынушылар мінез-құлқының мәні, маңызы және оның моделі | |
| ... |
| ... | ... ... ... әсер етуші ішкі және сыртқы | |
| ... |
| ... | ... ... ... мазмұны, типтері және шешім қабылдау | |
| ... |
| ... | |
|2 ... ... ... мінез-құлқын талдау | |
| ... ... ... мысалында) | ... ... ... ... ... ... | |
| ... |
| |......................................... | ... ... ... ... ... | |
| ... |
| |............................................... | ... ... ... ... ... қабылдау процесінің | |
| ... |
| ... | |
|3 ... ... ... ... жӘне оны ... | |
| |бағыттары | ... ... ... ... ... мәселелері және | |
| ... шешу |49 |
| ... |
| ... | ... |Нарықтық экономикада тұтынушылар құқығын қорғау | |
| ... |
| ... | |
| ... |61 |
| ... ... ... |63 |
| ... | ... ... ... яғни ... ... шын ... іс-әрекетін басқару нарық ортасында қызмет жасайтын, мейлі ол сатушы,
не сауда агенті, не ... ... ... ... ... ... оның күнделікті кәсіби қызметінің құрамдас бөлігі болып табылады.
Алайда мақсатты нарықты білу, ... жаңа ... ... ... ... білу ... тек кәсіби мамандар үшін ғана емес, сондай-
ақ басқалар үшін арта түсті. Нарықтық ... ... ... ... ... ... қатынастардың әрбір қатысушы үшін
тұтынушымен жұмыс істеу өзектілігі ұлғая түсуде. Нарықтық ... ... ... өз ... ... тұтынушылардың сұранымын
қалыптастыра және сақтап қалуы тиіс.
Тұтынушы ... – бұл жеке ... үшін ... ... ... ... ... алатын жеке тұлғалар және үй шаруашылығы.
Тәжірибеде тұтынушылар 2 топқа бөлінеді: соңғы тұтынушылар және ұйымдық
тұтынушылар.
Соңғы ... - ... ... ... жеке ... алатын
сатып алушылар, яғни жеке азаматтар, жанұялар, үй ... ... ... бір ... ... ... ... - бұлар тауарларды өндіріс процесінде қолдану ... ... сату үшін ... ... сатып алушылар.
Тұтынушы не, қашан және қай жерде сатып алу ... ... шеше ... ... ... ... және ... бизнес ыңғайлы екенін анықтайды.
Қазіргі кезде сатып алушылардың ... ... ... ... ... ... МАЖ, ... желісі көмегі арқылы жақсы ақпараттануының
арқасында күшейе түсті. Нарықты ... ... алу ... ... ... алушылардың мінез-құлқына әсер ететін көптеген
факторлардың әсерін зерттейді.
Қазіргі кезеңде ... ... ... ... ... ... саны үнемі өсу үстінде. Бұл тұтынушылардың жаңа сұранымын ... ... саны ... күн өсіп отыр, адамдар бір-бірінен жасымен,
жынысымен, табыс деңгейімен және мәдениетімен, ... ... ... негізінде олардың әртүрлі тауарларға деген ықтимал
реакциясын ... ... Бұл ... ... алу ... тұтынушының
мінез-құлқын зерттеуді керек етеді. Сатушы тауарды түйсікпен қабылдауға
ғана әсер етпей, сатып алу туралы ... де ... ... ... ... алу ... жағымды әсер ету үшін тұтынушының ... ... ... ... ... алу ... қабылдау әртүрлі сыртқы және
ішкі стимулдар арқылы жүргізіледі.
Тұтынушылардың ... – бұл ... ... ... ... Оның әдісімен зерттеу мен коммерциялық кәсіпорындар үшін
ғана, сондай-ақ жалпы мемлекетке қызмет жасауға ықпал ... ... ...... ... жас ... ... жұмысының мақсаты - Ақтөбе нарығындағы ҚР-ның кондитерлік
фабрикаларының өнімдерін тұтынушылардың мінез-құлқын, ... ... ... ... мәселелерін зерттеу, тұтынушылардың мінез-
құлқына байланысты проблемаларын қарастыру және оларды шешу жолдарын ұсыну.
Диплом жұмысының міндеттері:
- Тұтынушылардың мінез-құлқының ... ... ... ... алынған Ақтөбе нарығындағы ҚР-ның кондитерлік фабрикалар
бойынша статистикалық ақпарат жинақтау;
- Ақтөбе нарығындағы ҚР-ның кондитерлік ... ... ... ... ... талдау;
- Аталған нарық бойынша ақпараттар жинақтап, оларды сараптау.
Зерттеу объектісі – Ақтөбе нарығындағы ҚР-ның кондитерлік ... ... ... ... ЖШС, «Қарағанды конфеті» ЖШС,
«Баян-Сұлу» ЖШС, «АКФ» ЖШС) және олардың статистикалық ... ... ... алдына қойған мақсатына қарай: Кіріспеден, 3
тарауды қамтитын Негізгі бөлімнен және Қорытындыдан, сол сияқты ... ... мен ... ... дипломдық жұмыстың тақырыбының өзектілігі жөнінде айтылады.
( тарауда – Тұтынушылардың мінез-құлқының теориялық негіздері қаралады,
атап айтқанда ... ... ... ... және ... ... әсер етуші ішкі және ... ... ... мазмұны, типтері қарастырылды.
(( тарауда - Ақтөбе нарығындағы ҚР-ның кондитерлік өнімдер өндіретін
фабрикаларының («Рахат» ЖШС, ... ... ЖШС, ... ... ЖШС) ... ... мінез-құлқын талдауға арналады. Бұл
тарауда Ақтөбе нарығындағы кондитерлік өнімдердің жалпы ... ... ... ... ... талдау берілген.
((( тарауда - Ақтөбе нарығындағы ... ... және ... бағыттары қарастылған.
Диплом жұмысының теориялық және әдістемелік негізі болып шетелдік және
ТМД елдерінің, соның ішінде ... ... ... ... ... ... атап айтқанда Л. Айманова, Ж.
Аубакирова, Е. ... С. ... ... ... ... Т.Рогачева, А.Саханова, А.Тогисбаева, П. Шим,
Қазақстан Республикасының Заңдары, Президент Жарлықтары, ... мен ... ... статистика басқармасының мәліметтері
қолданылды.
1 Тұтынушылардың мінез-құлқы түсінігінің теориялық негіздері
1 Тұтынушылар мінез-құлқының мәні, маңызы және оның ... мен ... ... ... ... және ... және ... ұйымдар бола алады. ... ... кіші ... мен ... ... елдер немесе
ұлттар, халықаралық ұйымдар, сондай-ақ біртұтас әлемдік қауымдастық ... ... ... ... нақты тауарлар мен қызметтер
тұтынушылары ретінде де қарастырылуы ... ... және ... ... ... ... ... қызметтер мен тауарлар өндірушілердің мүдделері
тұтынушылардың мінез құлықтарын зерттеу ... және өз ... үшін осы ... пайдалану мүмкіндіктеріне ауыса бастады.
Тұтынушылардың мінез-құлқы дегеніміз ... ... ... ... ... тұтынуға және олардан құтылуға, сондай-ақ шешім
процестеріне тікелей бағытталған іс-әрекет.
Тұтынушылардың мінез-құлқы (іс-әрекеті) саласы білімнің ... жаңа ... ... ... Бұл сала ... рет ... ... бастады. Алайда оның теориялық алғышарттары ерте қалыптасты. 19
ғасырдың соңында және 20 ... басы мен ... ... және жарнамаға
психологиялық принциптерді пайдалану мүмкіндіктеріне зерттеулер жүргізілді
[21, ... ... ... ... ... ... ... және оны анықтайтын факторлар құрайды. Тұтынушылардың
шешім қабылдау процесі және оны ... ... ... ... ... ... мына ... тұрады: проблеманы
сезіну, ақпараттық ізденіс, ... ... және ... ... ... (тұтыну) және бағалау (қанағаттанарлық сезімін сезіну). Сатып
алушыға қатысты ... ... ... ... ... алу туралы
шешімдерді шартты түрде сыртқы және ішкі деп ... ... ... ... ... ... ... отбасы.
Ішкі факторлар: қабылдау, білімі, эмоция, жеке даралық.
Сурет 1 – ... ... ... [21, ... ... ... жағдайында нарықтағы ұйымның ұзақ мерзімді
тұрақты болған кезде тұтынушылармен жұмыс істеудің ... ... ... ... мінез–құлық стратегиясына
тұтынушылардың реакциясы, қызмет, идея және тауар өндірушінің ... ... ... ... ... сараптау – бұл
нарыққа әсер ететін ішкі және сыртқы факторларды, яғни экономикалық, саяси,
әлеуметтік, технологиялық факторларды ... Бұл ... ... және ... бар және әлуетті тұтынушылардың мықты және әлсіз жақтары
анықталады. Алғашқы сатыдағы мәліметтердің ... ... ... ... ... үй ... немесе фирмалар анықталады. Осы
шаруашылықтары немесе фирмалар анықталады. Осы ... ... үшін ... ... ... сипатталады: демография, өмірлік
стиль, географиялық орны.
Фирманың өткізу стратегиясы рентабельділікті сақтай отырып,
бәсекелестерге ... ... ... ... ... ету. Нарыққа ұсынылып отырған тауардың бүкіл сипаттамаларының
жиынтығы әдетте “тотальды ... деп ... ... өнім ... нарыққа
ұсынылады. Өйткені осы нарық ақпаратты өңдеу және шешім қабылдау процесіне
әрдайым пайдаланылады.
Өткізуді тиімді басқару үшін ең ... ... ... білу ... ... ... ... алушыларды білу бұл олардың
ерекшеліктерін, сатып алу туралы шешімдерді қалай жүзеге асырылатыны жайлы
мәліметтерге ие болу ... ... ... ... ... іскер
кәсіпорындар, коммерциялық емес ұйымдар, мемлекеттік ... ... ... ... ... құрылыс фирмалары, сауда
кәсіпорындары (жеке қажеттіліктері үшін құрал-жабдықтар мен қорларды ... ... және ... ... ... ... компаниялары, қызмет
көрсетуші кәсіпорындар (қонақ үй, киім тазарту бойынша ... ... ... және белгілі бір кәсіби топтар.
Олардың ішінен маңыздысы өнеркәсіптік кәсіпорындар, одан кейін ... ... ... ... ... ... ... кәсіпорындар, көлік
компаниялары және сауда кәсіпорындары.
Егер де аталмыш ... ... ... ... ... ... түрлерін сатып алса, ал сауда негізінен жиһаз, арматура,
жуғыш мен орама ... ... және ... ... ... Кәсіби топтар кеңсе құрал-жабдықтармен қатар ... ... ... ... ... ... тауарларды сатып алушылардың көлемін анықтаудың
бірнеше әдісі бар. Бірақ та мәліметтердің толық ... ... ... ... ... ... Аса кең тараған әдіс бұл
қызметкерлердің саны арқылы анықтау. Сонымен бірге қосымша құнның ... ... ... ... кәсіпорындарда қосымша құнның мөлшерін
анықтау әдісі қызметкерлер санын немесе жалпы ... ... ... қарағанда өндіріс көлемін толығырақ сипаттайды.
Материалды–техникалық функциясын сатып алушы өзінің негізгі қызметінің
сипатына тәуелсіз бірей жүзеге асырады. ... ... ... алаулар
өзгеше жүргізіледі.
Сатып алу бөлімшелерінің ұйымдық құрылымының типі фирма көлемі ... ... ... ... ... материалды-техникалық
жабдықтау бөлімшенің орнынан, жабдықтаушыларға қатысты саясаттан тәуелді.
Көптеген кіші фирмаларда және ұйымдарда (қызметкерлер саны 20 ... ... тек ... ... айналысатын арнайы қызметкер
болмайды. Аса көп емес сатып алуларды ... ... ... ... немесе басқа қызметті атқарып жүрген адамға толықтай немесе ішінара
жүргізуге тапсырылды, мысалы, цех басшысының немесе кеңсе ... ... ... сату ... ... ... ... асырылады.
Орташа фирмалардың (20-100 аралығында қызметкерлері бар мекемелер)
басым бөлігінде ... ... 2-3 ... ... ... ... болады. Басқарудың американдық ... ... ... көрсеткендей, өнеркәсіптік фирмалардың материалдық-
тезникалық жабдықтаушы бөлімдерінде ... ... 2 ... ... ... ... жасайды. Алайда, фирма көлеміне қарамастан күрделі
құрал-жабдықтарды және ... ... ... алу туралы шешімдерді сатып
алу бөлімшелері емес, әдетте жоғары басқару өкілдері қабылдайды.
Аса ірі кәсіпорындарда (250 ... ... бар ... ... ... ... болады.
Ұйымдық құрылымдағы материалдық-техникалық жабдықтау бөлімшенің орнының
әсері. Бөлек фирмаларда сатып алулар бөлімшесі мен басқа ... ... ... ... ... жүргізіледі. Кейбір
жағдайларда, әдетте, шағын ... тән ... ... жауапты
администратор, дербес функционалдық бөлімшелердің ... ... ... тікелей президентке бағынады. Ірі компанияларда
сатып ... ... ... ... ... ... өндіріс
пен қаржыға жауапты вице-президентке бағынады. Бұл жағдай ... ... ... ... ... ... жауапты.
Ұымдық құрылымының 3-ші типі бірнеше кәсіпорыны бар корпорациялар үшін
тән. Әсіресе, егер әр ... ... мен ... ... ... әртүрлі саласында қызмет етсе. Мұндай ұйымдық құрылым ... ... ... және ... ... ... ... еншілес кәсіпорындар деңгейінде материалдық-техникалық жабдықташы
бөлімшелер, ал негізгі ... де ... ... ... ететін
орталық сатып алулар бөлімі ... ... ... ... ... ... - әдетте, стаып алулар жайлы жоғарғы басшылыққа
кеңес ... ... ... ... алуларға қатысты зерттеу
жүргізеді, сатып алу ... ... ... ... үшін ... ... және төменгі деңгейдегі сатып
алушы органдарға проблеманы шешуде көмек көрсетеді. ... ... ... ... алу ... ... ... шикізат тауарлары
мен күрделі құрал-жабдықтармен ... ... ... ие ... ... ... ... тұрақты сатып алушылар;
- өзгеріп тұратын тұрақты сатып алушылар;
- жаңа сатып алушылар;
- ... ... ... ... ... алушылар – сатып ... ... ... ... ... ... жағдайда орын алады. Мысалы:
кеңсе тауарлары.
2.Өзгеріп тұратын тұрақты сатып алушылар – сатып ... ... ... тауардың техникалық сипаттамаларын, баға және жеткізудің
шарттарын немесе жабдықтаушыны өзгерткен жағдайда орын ... ... ... ... ... ... сатып алушылар әдетте – фирма алғашқы рет тауар мен ... алу ... ... ... орын алады. Мысалы: жаңа зауытты
салу.
4.Кешенді сатып алулар әдетте сатып алушы ... ... ... өз ... ... және ... ... талпынған жағдайда
орын алады. Мысалы: үкімет байланыс жүйесін сатып алған жағдайда.
1.2 ... ... әсер ... ішкі және ... факторлар
Тұтынушылардың мінез-құлқына әсер ететін ішкі және ... ... ... ... ... байланысты [19, 17-20].
Мотивация – бұл көзге көрінбейтін, ішкі қозғаушы күш. ... ... ... ... ... 3 мотивациясы бар:
• Физиологиялық;
• Қауіпсіздік;
• Мәртебе.
Мотивацияның негізгі 3 теориясы бар:
1. МакКлелландтың пайда теориясы
2. Маслоудың қажеттіліктер теориясы
3. ... ... ... ... қанағаттандыру кезектігі анықталған:
1. физиологиялық қажеттілік; 2. сақтану қажеттілігі; 3. әлеуметтік
қажеттілік; 4. құрметке ие болу ... 5. ... ... 1965 жылы өз теориясын ұсынған. Оның теориясына адамды іс-
әрекетке қажеттілік итермелейді. Бұл ... ... ... бір ... қол ... ... ... әрдайым бірінші
болуға тырысатынын және белгілі бір ... ... ... ... сипаттайды.
• Әлеуметтік қажет немесе белгілі бір ортаға қосылу ... ... ... ... яғни ... ... ... орнатуға және жүзеге асыруға
талпынысы. Оның мақсаты басқа адамдарға әсер ету.
Американдық ғалым Д. Шварц адамды сатып ... ... ... және ... деп екі ... ... ... Құндылықтар –
бұл адамдардың өмірге деген және осыған ... ... ... ... табылады. Құндылықтар адамдарды ынталандыратын мақсаттар
мен осы мақсаттарға жету үшін жолдарын білдіреді. Құндылықтар жеке ... ... ... ... ... ... бір топтарға тән сенімдер.
Мысалы, батыс құндылықтары Батыс елдері үшін тән. ... ... ... ... ... үкіметке сенімсіздік. Әлеуметтік
құндылықтар қоғам немесе топтар үшін дұрыс іс-әрекетті, ал жеке құндылықтар
индивидуализм үшін ғана ... ... ... ... мінез-құлықты сараптау үшін жеке құндылықтарды пайдалану
оларды баяндау, өлшеу, ... ... ... ... ... терминалды және инструменталды құндылықтарды спектрін
көрсетеді. Рокечтің пікірінше, құндылықтар ... ... ... ... осы ... жету ... де (институционалды
компоненттер) байланысты.
Тұтынушының өмірлік құндылықтары мен өнім атрибуттары ... ... ... ... деп ... өмірлік стилі – бұл оның өмір сүру образы және ресустарды
(уақыт, қаржы, ақпарат) ... ... ... ... өмірлік стилі кең тараған концепция болып табылады. Жеке ... ... ... ... сай, құндылықтар жан-жақты болып
келеді. ... ... ... ... ... ... және көзқарасын сипаттайды.
Кесте 1
Тұтынушының өмірлік стилін сипаттау әдістері [21, 12-14].
|Іс-әрекеті ... ... ... ... |Өз ... ... |Үй ... мәселелер |
|Әлеуметтік құбылыстар ... ... ... |Жергілікті қауым ... ... ... |Демалыс ... ... ... ... ... ... қауым |Тамақ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... әсер ... факторлар сыртқы немесе
индивидуалды болып бөлінеді. Сыртқы факторларға мыналар жатады: мәдениет,
құндылықтар. Демография, ... тап, ... ... ... ... уәждер, эмоция, тұлға.
Өмірлік стильді сипаттау әдістері, көбіне психографикамен байланысты.
Психографика - тұтынушының ... ... мен жеке ... ... Алғашқы психографикалық құралы ретінде AIO моделі болды. Мұндағы
AIO: activities - ... ...... opinions ... AIO ... тұтынушының өмірлік стилін параметрлері бойынша
сипаттайды. Параметрлер 3 топқа біріктірілген, яғни қызығушылық, ... ... жылы ... ... ... VALS моделін жасаған. VALS
құндылықтар мен ... ... ... Бұл ... Маслоудың
қажеттіліктер иерархиясы теориясына елеулі ... ... ... 9 ... бөлген және 3 негізгі топқа ... ... ... ... мен ... ... ... мен сатып алушылық
іс-әрекеттің образымен сипатталады. ... 80-ші ... ... ... VALS ... қолданылуын қиындатты. Сол себепте
1989 жылы SRI жаңа модель VALS –2 моделін жасады.
Моделдің фрагменті:
Бұл модель алдыңғы ... ... ... пен қызығушылыққа
көбірек бағдарланған. Модель ... 2 ... ... 8 ... ... ... ... бағытталған. Принцип бойынша
бағдарланған тұтынушылар өздерінің тұтынушылық таңдауын сенімге негіздейді.
Мәртебе бойынша ... ... ... ... ... ... ... Іс-әрекетке бағдарланған тұтынушылар шешімді
өздерінің физиологиялық белсенділік пен ... ... ... ... ... ... ... бағыты бұл тұтынушылардың
ресерстары, яғни қаржылық, материалдық, ақпараттық, физиологиялық ... ... ... 9 ... тұрды: 1. өзін-өзі таныту; 2. толғаныс; 3.
жетістікке жету сезімі; 4. өзін-өзі қадірлеу; 5. ... бір ... ... ... 6. қадірлі болу; 7. қауіпсіздік; 8. ойын сауық; 9. басқалармен
жақсы қарым-қатынас орнату.
Тұтынушылардың ресурстары 3 бөлінеді:
• экономикалық;
• уақыт;
• когнитивті.
Тұтынушылық мінез-құлық тек ақша ... ғана ... ... ... ... де ... ол 3 негізгі компонеттен тұрады:
• жұмыс;
• иеліктегі емес ... бос ... [21, ... емес уақыт физиологиялық ... ... ... ... және ... пен ... міедеттерді (отбасы
міндеттері, қоғамдық қызмет) қамтиды. ... ... ... ... ... ... бұл оның жанындағы сақталатын ақпарат. Сол ... ... ... мына ... бойынша жүргізілуі тиіс: а)
білімнің мазмұны; 2) жадыдағы ақпараттың ұйымдастырылуы; 3) білімді өлшеу.
Тұтынушылардың мінез-құлқына әсер ... ... ... ... факторлар. Өндірушілер өздерінің және бәсекелестерінің тауар
сипаттамаларына, ... ... ... ... жауап беретінін
білуі және түсінуі аса қажет. Тұтынушы ... ... ... тауар сапасы мен ассортименті оңтайландырады. Сондықтан іскерлік
әлемде тауарды таңдау кезінде сатып алушыларға тура әсер ететін ... үшін ... ... қаражат бөлінеді. Мәдени факторлар мәдениет
және қоғам топтарының қасиеттерімен сипатталады. Мәдениет саласындағы
үдерістер ... ... ... ... ... ... және ... әсер
етеді. Өйткені адамдар қоғамада өмір сүріп, тіршілік жасаған соң, оның
әсеріне түседі. Қоғам байлық ... ... салт ... ... ... және ... ... адамдардың жүріс-тұрысына, өмір сүруіне
әсер етеді. Маркетинг мамандары нарыққа жаңа ... ... ... мәдениет
дамуындағы өзгерістерді ұтымды пайдалануы мүмкін.
Қоғамда әртүрлі қоғам топтары қалыптасады. Олар табыстардың түрі мен
деңгейіне, ... ... ... деңгейіне байланысты бөлінеді. Қоғамды
топтпрға бөлу ... ... ... ... ... қандай бағамен ұсыну
мәселелерін анықтауға болады.
2. Әлеуметтік факторлар. Әлеуметтік факторы тұтынушының іс-әрекеттерін
референттік ... ... ... рөл және адам ... ... ... адамдардың өзара қатынасына және жүріс-
тұрысына тікелей және жанама әсер ететін топтар. Тікелей әсер ... ... ... ұжым деп ... Олар ... және ... ... (мысалы, достар, көршілер, отбасы мүшелері). Ал жанама әсер ететін
референттік топтар көбінесе ірі, ресми ... ... ... ... діни ... ... ... топтар бұл жазбаша түрде белгіленген ұйым және ... ... ... ... емес ... бұл достық
сезімде қалыптасқан топтар.
Тұтынушылардың іс-әрекетке референттік ... ... 3 ... ... ... Нормативтік ықпал;
• Идентификациялық ықпал.
Ақпараттық ықпал референттік топпен ұсынылған ақпаратты пайдалану
нәтижесінде орын алады.
Нормативтік ықпал ... ... ... ... ... ... ... нормалар мен ... ... ... ... ... орын алады.
Топтың тұтынушыға әсер ету ... ... және ... ... де тек ... ... ... ішінен тауар игілігіне қолы
жетсе, тауардың өзі және тауар таңбасы бұл жағдайда мәртебе символы болуы
мүмкін.
Тұтынушылардың ... ... және оның ... ... әсер ... ... ... 2 топқа бөлуге болады:
• Жетекші тұлға (әдетте жасы үлкен, ата-анасы);
• Жетекші емес (индивидтың әдетте жұбайы және балалары).
Негізінде ... ... ең ... тұтынушы және сатып алушы ұйымы.
Сондықтан ... ол ... ... ... ... ... ... шешім қабылдау кезінде отбасы мүшелерінің рөлі және ... ... ... ... зерттеушілер отбасының өзін 4 түрге бөледі.
• Автономиялы отбасы – барлық мүшелері бірдей сөз бетімен сатып
алу ... ... ... ... Ері ... отбасы – көбінесе сатып алу ... ері ... ... ... ...... алу процесін зайыбы шешеді;
• Ұжым түріндегі отбасы – сатып алу шешімдерін бірге ... ... рөлі ... ... ... тауардың түріне
байланысты болады. Мысалы, әдетте телевизор, ... ... ... ... ... ал кір жуу ... ... ыдыс алу кезінде зайыбы
пікірі маңызды ... рөл ... ... қоса ... ... дегеніміз қоғам
тарапынан адамға, фирмаға көрсететін құрмет деңгейін білдіреді.
3. Жеке тұлға факторлары. Жеке тұлға қасиеттері мыналарға ... ... ... орнына, тұрмыс жағдайына, тұрмыс сипатына, отбасының
өмірлік циклы және жеке ... ... ... ... ассортименттері мен түрлері адамдардың жасына
өте тығыз байланысты. Адамдардың ... орны да ... ... тауар түріне
күшті әсер етеді. Индивидтың экономикалық жағдайы тауар таңдау үрдісіне
шешуші ықпал жасайды. ... ... ... ... өмір сүру
принциптеріне, тұрмыс бейнесіне байланысты.
Жеке тұлға бейнесі ... ... ... ... оның ... ... қабілеттілігіне сенушілігін, тәуелсіздігін,
тұрақтылығын, белгілі заттарға бейімделуін және т.б. қасиеттерін анықтайды.
Бұл да оған ... ... ... ... ... ... фактор көрсеткіштері: белгілі бір әрекетке ... ... ... барысы, ісін меңгеру, алушыны сендіру және онымен
қатынас жасау қабілеті [21, 38-41].
1.3 Тұтынушы талғамының мазмұны, типтері және ... ... ... ... – бұл ... ... ішінен біреуін таңдау
моделі. Шешім ережелері проблеманың күрделігіне байланысты өзгеріп ... ... ... 2 ... ... Компенсациялық;
• Компенсациялық емес.
Компенсациялық емес шешім ережелеріне сәйкес бір ... ... ... ... ... атрибут бойынша жоғары бағалауларында орнын
толтыруға жол берілмейді. Мысалы, бұл ереже мынадай жағдайда орын ... ... ... ... ... ... ... алмаса.
Компенсациялық емес ережелер тобына мыналар жатады:
• Бірлескен шешім;
• Жеке дара шешім;
• Аспектілер бойынша шешім;
• Лексиграфиялық ереже.
Бірлескен ... ... ... ... бойынша өнімді бағалаудың
минималды деңгейін орнатады. Осы ... ... ... ... ... талаптарды қанағаттандырған марка таңдалады.
Ақпараттық ізденістердің нәтижелері бойынша тұтынушы сатып алудың
варианттарын бағалайды және ақырғы вариантын ... ... соң ғана ... ережелері қолданылып, соңғы таңдау жүзеге асырылады. Альтернативті
бағалау процесі кей жағдайларда ... ... ... ... ... ... ... заттарды сатып алу кезінде – автомобиль, ... және ... ... ... ... қабылдау кезінде
шағын альтернативалар саны мен оларды ... ... ... ... бірқатар өнім түрлері ... ... ... ... ... алынады (парфюмерия, кейбір киім түрлері).
Эмоционалды бағдарланған өнім ... ... ... ... ... өнімдерді сатып алу барысында сатып алушы альтернативті
бағалауға аса көп көңіл бөлмейді.
Бағалау критерийлері – бұл альтернативаларды бағалау үшін ... ... ... аса кең ... критерийлері – баға, марка
атауы, шығарған елі болып табылады. Баға ... ... ... ... болып табылады.
Марка атауы да маңызды рөл атқарады. Тұтынушының ... ... ... ... өнім ... ... алу қабілетіне тәуелді. Мәселен,
дәрінің сапасын бағалау кезінде тұтынушы белгілі ... ... ... Кей ... марка атауы мәртебе ... ... ... ... сатып алу.
Сатып алу туралы шешім қабылдау процесінде сатып алушыға тауарды
шығарған ... ... ... әсер ... Мәселен, көп жағдайда осы критерий
электронды тауарлар ... орын ... ... ... басқару үшін маман қай және қанша
критерийлерді ... ... ... ... ... ... үлесі
қанша екендігін білуі керек. Қолданылатын ... ... ... ... және ... ... ... емес күнделікті сұраныстағы
өнімдер, мәселен, нан, тіс пастасы, сабын сияқтылар үшін критерийлер саны
көп емес. Ал ... ... үй, ... сатып алу кезінде
критерийлердің саны көп болады. Сатып ... ... ... ... ... да ... санына әсер етеді. Альтернативті
бағалау критерийлері туралы ақпаратты маркетолог бірнеше ... ... ... ... ... кең ... ... сауалнама, фокус-
топ, бақылау жатады.
Шешім қабылдаудың кез-келген тәсілінде ақырғы вариантты таңдау, соған
тікелей жауап ... ... ... ... ... ... ... жарлықтарда, қаулыларда, нұсқауларда, хаттамаларда
көрсетіледі. Тәуекел еткен жағдайда кез-келген шешімнің айқын әрі белгілі
мақсаты, дәл ... ... ... ... ... мен ... тиіс ... 2).
Кесте 2
Мысал түріндегі тұтынушылардың жеке, дара шешім қабылдау критерийлері
|Бағалау |Compaq |HP |Canon |Toshiba ... ... ... | | | ... | |
|і | | | | | | ... |3 |4 |4 |3 ... ... |
| | | | | ... ... ... |2 |3 |5 |4 |4 |Canon |
| | | | | | |Toshiba ... |4 |3 |4 |4 ... | |
| | | | | ... | ... |5 |5 |3 |4 |4 | |
| |Toshiba ... ... дара немесе бірлескен емес шешім ережелері тек
маңызды ... ... ... ... деңгейде орнатады.
Қалғандары есепке алынбайды [19, ... ... ... ... алу – ... қабылдау процесінің 4-ші
сатысы. Алайда вариантын таңдау сатып алуды ... алу – бұл ... ... ... ... жасалуы. Оған
тапсырысты орындау және осыған сәйкес төлем ... ... ... ... 5 топқа бөлінеді:
• Арнайы жоспарланған;
• Жалпы жоспарланған;
• Орын басушылар;
• Жоспарланбаған;
• Дүкеншілік шешімдер.
Арнайы ... ... ... ... ... ... бұрын
жоспарланған немесе нақты марканы не өнімді сатып алу. ... ... ... ... ... ... біледі және оны тапқанға дейін іздеуді
тоқтатпайды. Арнайы жоспарланған сатып ... ... ... ... ... киім ... ... жоспарланған сатып алулар – бұл жалпы өнім ... алу. ... ... өнім ... немесе марканы сатып алу туралы шешпеген.
Затты немесе марканы таңдау дүкен ішінде жүргізіледі. Сол ... ... ... ... әсер етеді. Сонымен бірге соңғы шешім жылжыту
шараларына баға төмендету, тиімді орамасы немесе сәтті ... ... ... ... ... – бұл ... функционалдық қасиеттеріне
байланысты жоспарланған өнімдердің орнына айдалануға мүмкіндік беретін
өнімдерді сатып алу.
Жоспарланбаған ... ... – бұл ... ... ... ... болмаған сатып алулары немесе оларды импульсивті сатып алулар деп те
атайды.
Дүкеншілік шешімдер – бұл ... ... орын ... және
жоспарланбаған сатып алуларды қамтитын сатып алу. Тұтынушының ... ... ... 3-кестеде берілген.
Хокинстің мәліметі бойынша, супермаркеттегі барлық ... ... екі ... ... ... сатып алу туралы шешім қабылданып, жүзеге
асырылады [19, 62-64].
Кесте 3
Тұтынушының таңдау туралы шешім кезектілігі
|Таңдау туралы ... ... ... | ... | |
| ... ... сатушы |Өндіруші ... ... ... ... ... жерінің |Белгілі дүкендерге |
|сауда нүктесі, |анализі, баға қалыптастыру ... ... ... | | ... ... |Маркаларды жарнамалау, марканың ... ... ... ... |көптілігі, марка бойынша баға |марка имиджін ... ... ... |саяты, марка бойынша телефон | |
| ... ... беру | ... Бір ... ... дайындау, |Белгілі дүкендерге |
| ... ... ... |тарату, бөлшек саудаға |
| ... ... ... бағдарлама |
Сатып алулардың көздерін таңдау. Тұтынушылар үшін сатып алу көздері:
- бөлшек сауда орындары (дүкендер, ... ... ... ... ... ... ... каталог бойынша сату жүйесі.
Жұмыспен қамтылу деңгейінің өсуіне байланысты тікелей сату ... ... ... ... ... ... ... интернет
бойынша тапсырыстар) сатып алулар көлемі де артуда.
Сатып алу кезінде тұтынушы алдымен не ... ... не ... ... ... ... байланысты сатып алудың 3 варианты бар:
1. алдымен марка (зат) таңдамалы, ... ... ... ... ... ал ... ... марка мен дүкен бір мезгілде таңдалды.
2 Ақтөбе нарығындағы Тұтынушылардың мінез-құлқын талдау (Кондитерлік
өнімдер нарығы мысалында)
2.1. Ақтөбе ... ... ... ... ... ... кондитер өнімдерін өндіруші кәсіпорындардың
негізінде тұтынушылардың ... ... үшін ... ірі
компаниялар өнімдері және олардың тұтынушылар мысалға алынды. Нақты атап
айтқанда:
1. ... ... ... конфеті» ЖШС;
3. «Баян-Сұлу» ЖШС;
4. «АКФ» (Ақтөбе кондитер ... ... ... ... ... ... ... төтеп бере алмайтындығын, жүйелі түрде өнімнің өндірілуі,
жасақталуының жоқтығымен түсіндіріледі. «Қазақсатан 2030» ... ... ... ... ... және адам ... ... Қазақстанда білім деңгейіне сәйкес ғылыми және ... өте ... ... өмір ... Бүгінгі таңда ұлттық экономика
табиғи ресурстар мен арзан жұмыс ... ... ... ... жатыр.
Өнімнің бәсекелік қабілеті үшін мемлекет тарапынан және кәсіпорын
тұрғысынан ... ... ... ... оған ... ортаны,
нормативті – заңдылық механизм арқылы ... және ... ... ... ... саясатты қалыптастырып, отандық өндірушілерді
экономикалық қолданғаны жөн.
Бүгінгі ... бұл ... ... ... қуаттылығы ұлғаю
үстінде. Қостанайлық «Баян-Сұлу» ЖШС–гі ... ... ... ... мың тонна өнімді 800 адамның көмегімен өндіре алады. Қостанайлық «Баян-
Сұлу» ЖШС–нің ассортиментінде 160 түрлі өнім ... Осы ... 4 ... цехы ... ... ... шоколадты, бисквиттік
және баспа цехы. Жылына 7-7,5 мың тонна кондитерлік өнім өндіреді.
Алматылық «Рахат» фабрикасындағы 6 өндірістік цехта 1400 адам ... Олар ... ... ... ... дайындау цехы,
конфеттік зефир – драже цехтары 270 ... өнім ... ... бастап «Рахат» ЖШС 30 жаңа ... түрі ... 46 ... ... ТМД елдерінің ішінен алғашқы болып желатинді
мармеладтың орнына қолдануда.
«Қарағанды конфеті» ЖШС қуаттылығы ... 50 мың ... ... ... ... өнімдері өте жоғары сапалы. Фабрикада екі
жаңа цех – ... яғни ... ... ... және ... шығарса, көп
қатарлы шоколад өндіретін цехы бар. Бұл ... жеке ... ... ... ... конфеті» кондитерлік фабрикасын ағылшын
«Ю–Ай–Джи» фирмасы 90% мемлекеттік акцияны сатып алған. ... ... мен ... ... ... - ... ... төмендеуде, себебі
төлемдерді дер кезінде жүзеге асырмауы, банктегі жоғары ... ... ... ... ... ... 1970 жылы «Кондитерлік фабрика»
деген атпен қалыптасқан болатын. Одан ... ... да ... ... ... ... отырды. 2001 жылы 9 қазаннан бастап, ... ... ... ... ... ... осы атаумен қызмет
етіп келеді. Қазіргі таңда фабрикада 284 адам ... ... ... әрбір цех ... бір ... ... ... цех – 4884 тн.
2.Конфетті цех – 2821 тн.
3.Ұнды – кондитерлік цех – 3408 ... ... ... ... – 11113 ... ... ... қуаттылығын игеру – 20,2%. АКФ кондитерлік
фабрикасының өнім өндірісі тоқтамағанымен, ассортименттерінің ... ... озық ... болмауы сапаны төмендетіп, бәсекелестікке
төтеп бере алмауы. Сондықтанда өндірісті жандандыруда нарыққа ... ... ... озық ... ... ... кеңейту, білікті мамандарды тарту саясатын жетілдіру арқылы
дағдарыстан шығудың бірден – бір кепілі.
Ақтөбе нарығындағы кондитерлік өнімдер жылдан-жылға ... ... ... ... ... ... ретінде төмендегі 4-кестеге назар аударыңызға
болады.
Кесте 4
Ақтөбе нарығындағы АКФ кондитер фабрикасы ... ... ... ... |2005 ж. |2006 ж. |2007 ж. ... | | | |
| ... |тн |мың тг |тн |мың тг |тн |мың тг ... | | | | | | ... ... |1762 |271700 |1432 |203794 |2249 |344270 ... |970 |155600 |819 |144426 |1837 |299895 ... |792 |66800 |613 |59368 |412 |44375 ... 4-кестеден көріп отырғанымыздай, «Ақтөбе ... 2001 ... өз ... ... ... ... болды.
Дәлірек айтқанда 2006 жылғы өндіріс 1432 тонна болды, ол 2005 ... ... ... 18,7% ... ... ... себеп
ретінде өнімнің сапасының төмендеп кетуі болып отыр. ... ... ... ... алу ... 2005 жылдың қараша айынан бастап
Қазақстан Республикасының 8 ... ... ... ... ... ... ... 2249 тоннаны құрады. Бұл көрсеткіш 2006 ... ... ... көрінеді. Ендігі кезекте Ақтөбе
кондитерлік фабрикасының Қазақстан бойынша өндірілетін өнім көлемінің ... ... ... ... ... ... 2005 ... сүйенсек Қазақсан бойынша жалпы 970 мың тонна кондитерлік ... ал ... ... ... ЖШС-ң осы жылғы көрсеткіші
1762 тонна болды. Яғни «Ақтөбе кондитерлік ... ... 0,18% ... Ал 2006 жылы ... ... ... ... өндірісі 819
мың тонна болса, Ақтөбе облысы бойынша 1432 тонна өнім ... Бұл ... ... ... ... ... өнімдер нарығында
алатын үлесі 0,17%-ды құрайды.
Бәсекелестік қабілетін жоғарылататын ең маңызды көрсеткіш – сапа, ол
өнімнің ішкі және ... ... ... Атап ... ... өнімдердің ішкі құрамына:
- материалдық құндылығы, құрамы, дәмі, түсі т.б. ... ... ... ... ... ... ... маркасы, имидж және т.б.
Ақтөбе нарығындағы кондитерлік өнімдердің ... ... ... өте биік ... ... ... заттардан
жасалғандығы Қазақстан Республикасының мемлекеттік стандарттау ұйымдарының
сынағынан дәлелденген. Қантты, ұнды, алма пюре ... ... ... ... сүт және ... ... алынса, какао
және ароматизаторлар т.с.с шетелден алынады.
Сарапшы мамандардаң пікірінше ... ... ... ... ... көтеру үшін отандық шикізат базасын май және астық
тұқымдарын, жаңа әртүрлі ... ... ... аса ... ... ... жағдайын жақсартуда, олардың кондитерлік өнімдерге
сұранысын өсіруде, табиғи әрі экологиялық таза, майлылығы төмен, ... ... ... және ... қосып жасауды қолға алған жөн.
Қазақсатандық кондитерлік өнімдердің қоректі ... ... ... 60-90% қант пен май, ... ... және ... ерекшеленеді. Сондықтанда ерекше дәм беретін және қазіргі
таңда көп қолданылатын ... ... қосу ... ... сапасын
арттыруға болады. Тағыда тауардың артықшылығын танытатын – ... ... ... ... ... ... ... алуда.
Қазақстан бойынша кондитерлік өнімдердің нарықтағы орны мен үлесі ... ... ... ... ... ... орны мен ... |Қазақстанда |Импортталғаны ... ... ... ... |(мың ... |(мың ... |нарық |
| |(мың ... | | ... |
| | | | |(мың ... ... |48,7 |34 |1,02 |81,68 ... |47,3 |26,3 |0,9 |70,05 ... |45,2 |31,8 |0,78 |76,24 ... |48,3 |57,3 |1,4 |104,2 ... ... ... өнімді тұтыну мөлшері жылдан жылға
ұлғаюда, яғни экономикалық ... ... ... ... 2007 жылы 2004 жылмен салыстырғанда ... ... ... % -ке ... Бір мезетте Республикалық рынокқа алыс
және ... шет ... ... ... ... ... ... бойынша 2007 жылы Қазақстандық кондитерлік өнімдер
отандық нарықтың 45% үлесін алса, 55% үлесін шетелдік өнімдердің ... ... ... отандық кондитерлік өнімдердің өтімі көбейе
түсуде. Дегенменде Ресейлік өнімдерден гөрі, ... ... ... ... ... ... ... дамыту қолға алынуы
тиіс.
Ақтөбе облысы 2004-2007 жылдар аралығында ... ... ... Дегенмен ол көрсеткіш 2004 жылы төмендеді.
Ақтөбе облысының аймақтық статистикалық басқармасының мәліметтері мен
осы ... ... ... ... ... ... Ақтөбе
нарығындағы кондитерлік өнімдердің нарықтағы тұтынылуы төмендегідей болған:
- 2003 жылы бір адам 6 кг ... ... ... 2005 жылы бұл ... 3,2 кг ... 2007 жылы тағы ... ол 5,5 кг ... облысындағы халықтың саны көбеюде, бірақ еңбек ақы бақылауға
алынған. Сондықтан біздің тұтынушылар отандық ... ... ... ... көп тұтынады, алайда Ресейден төмен ... ... ... ... өнімдерін өндіруші кәсіпорындардың арасында жаңа
тауарды жасақтауға жүйелі зерттеулер жүргізілген, онда бұл ... ... мен ... ... ... ... нарығындағы кондитер өнімдерінің ішінен алғашқы орында көлемі
80%-ті қамтитындар негізінен «лимон», «қара смородина» қоспасы бар ... ... ... оның ішінде мармеладтардың сатылуы төмендеген,
себебі шығындарын өтемейді, ... ... ... ... ... ... ... өнімдерінің нарығын ТӨЦ ... ... ... ... ... әсер ... фазасында – карамель;
Жетілу фазасында – шоколад, печенье;
Құлдырау фазасында мармелад, ирис, драже.
Бұл көрсеткіштер ғылыми негізге ... ... ... ... үшін өсім 15-25%, ... 50%, құлдырау - 30%, енуі
5% қамтуы ... ... ... кондитер өнімдердің (конфет пен қанттың) орташа
бөлшек бағасының динамикасы мен деңгейі (2004-2007 жж.)
| ... ... ... ... | ... |
| | ... |
| |2004 |2005 |2006 |2007 | ... |60,1 |73,0 |93,5 |102,2 |42,1 ... |198,0 |200,1 |202,3 |210 |12 ... |189,5 |190,7 |193,4 |195,1 |5,6 ... | | | | | ... ... | | | | ... |291,06 |297,48 |306,5 |320,5 |29,44 ... | | | | | ... | | | | | ... |50,78 |69,7 |128,6 |185,2 |134,42 ... | | | | | ... ... |117,38 |120 |122,84 |230,6 |113,22 ... ... қант және конфет өнімдеріне 2004-2007
жылдары бағаның өскендігін ... ... Ең ... ... ... ... Басқаларда баға инфляцияға сәйкес қалыпты деңгейде
өсуде.
Қазақстан кондитер ... ... баға ... ... токсан сайын бағаларын тексеріп, түзетулер енгізіп отырады.
Мысалы: «Рахат» ЖШС ... ... ... өнімдердің бағаларына
шағамдап өзгертіп отырады. Бағаға ... әсер ... - ... ... ... ... 70% алыс және ... ... ... әсер ... ... құн ... мен әлеуметттік
салықтың (15-21 %) ... ... ... ... өзіндік құн
құрылымындағы шығынның көп ... ... ... мен ... ... Конфетті және ирис цехында шығынды амортизация көп бөлігін қамтуда,
себебі онда жаңа технология енгізілгемеген. Материалдық сыйымдылығы ... және ... ... ... ... ... – бисквитті және
шоколадты цех. ... ... ... ... керек құндағы
материалдық шығынды көбейтудің салдарынан шикізатпен тасымалдауға тарифтің
өзгеруімен болатыны белгілі. Мысалы: 2005 жылы 1 кг ... – май 246 ... 2006 жылы 460 тг. ... Ол ... 1 ... ... – май 1400
немесе 1600 АҚШ ... ... ... сөз. 2007 жылы бұл ... тағы ... Маңыздысы, бүгінгі таңда бағалық динамикасы кәсіпорынның өндірістік
қуаттылығына толық жіберілмегендігімен түсіндіріледі. ... ... ЖШС ... ... 40% ... ... ЖШС 50-70% ... уақытта өндіріс қуатының жоғарлауы бағаны төмендетуге мүмкіндік
береді. Қазақстанның кондитер өндіруші кәсіпорнының ... ... ... отыр.
Бәсекелестердің бағасын талдауда Ақтөбе нарығындағы кондитер
өнімдердің ... ... ... ... ... ... ЖШС ... төмен. Қарағанды шеколад – вафелдері жергілікті
конфеттерден 5,5-8,8%-ке арзан. ... ... ... ... ЖШС ... мен салыстырғанда 2-25% жоғары.
2.2 Кондитерлік өнімдерді тұтынушылардың мінез-құлқын талдау
Бүгінгі таңда нарықта күшті позицияны «Рахат» ЖШС ... Оған ... ... ... ... ... ... айырмашылығы тек
қана шетелдік және отандық шикі заттарды қолданатыдығында, сонымен қатар,
озық ... ... ... таза ... ... бет ... конфеті» ЖШС ерекшелігі – озық ... ... ... ... көп ... ... батончиктерді өндіруді.
Сонымен бірге, чипсы құрғақ тамақтары нарықта жоғары сұранысқа ие.
Кесте 7
Нарықтағы (Ақтөбе нарығындағы) кондитерлік өнімдердің ... ... ... ... ... |Әлсіз жақтары |
|атауы ... ... | ... ... |Тауарлық марканы |Жаңа ... |
| ... ... озық |сай ... |
| ... ... ... |материалдарының|
| ... ... бар ... ... өте |
| | ... ... ... |жоғары баға |
| | ... кең | |
| | ... желі | ... |Орт. |Тауарлық ... ... ... ... ... ... үшін ... |
| |қамтиды ... ... ... ... |
| | ... ... сай ... |
| | ... ... ... |
| | ... ... ... ... |Ашық бояулы орама, ликерлі |Шоколадтар-дың |
| ... ... ... |сапасы төмен, |
| | ... ... ... ... |
| | ... жеке ... |
| | ... ... ... ... ... және печенье |Сапасы төмен |
| ... ... ... ... |
| | | ... ... ... ... мен ... жоғары, |Шоколад |
|өндірушілер |барлық ... ... ... |
| ... | ... |
| | | ... |
| | | ... баға. |
«Баян-Сұлу» ЖШС өнімдерінің сапасын жақсартуға бет бұруда. Негізгі
артықшылығы ... ... мен ... ... ... Талдау
көрсеткендей кәсіпорындар өздерінің беделін көтеруде арзан ... ... ... озу үшін ... ең ... ... ... нарықтағы үлесіне, ондағы өткізу арналарын тиімдісін
таңдауы басты ... ... ЖШС ... ... SWOT ... кестесі
|Әлсіз ... ... ... ... |- Техникалық базамен жабдықталған, |
| ... ... ... - |
| ... ... ... көп, |
| ... ... ... ... ... ... ... шығу ... ... бар |
Егер «Рахат» ЖШС сабақтас ... ... ... ... ... өнімдерін ашқан. Рахат ЖШС-нің сабақтас ... ... ... ... ... Қостанай, Бішкек қалаларында 2005
жылы өндірген өнімдері барлық өткізудің 8% ... ал 2007 жылы - ... ... конфеті» кондитер өндірісінің SWOT кестесі
|Әлсіз ... ... ... ... ... аз ... көп, дизайны жақсы |
|Мүмкіндіктері ... ... ... ... ... ... ... өндірушісі сияқты |
|базасын жақсарту, филиалдар ашу ... көп ... ... ... өндірісінің SWOT талдау кестесі
|Әлсіз ... ... ... ... ... аз ... мен ... өнімдеріне |
| ... көп, ... ... |
| ... ... ... ... рыногын жаулау, сапасын |Күшті бәсекелестер, ... ... ... ашу ... ... ЖШС ... ... басқа кәсіпорындармен салыстырғанда
ерекшелігі, өзінің тікелей ірі саудагерлерімен және сеуда үйлері мен қарым-
қатынас орнатқан. Ол 70% ... ... ... ... ... ... қалған
бөлігін ірі көтерме саудагерлерге өткізуде.
Ал «АКФ» Ақтөбе кондитерлік фабрикасының нарықтағы ... -18 ... 2006 жылы ... ... ... – 2600 тн., 2007 жылы өнімді өткізу
жоспары – 3120 тн.
Фабриканың негізгі мақсаттары:
• фирманың ... 20 %- ға ... ... үлесті 2 - 3%- ға көтеру;
• сату көлемін 10 15%-ға өсіру;
... ... ... ... ... облыстарынан филиалдар ашу.
Кесте 11
«АКФ» кондитер өндірісінің SWOT талдау кестесі
|Әлсіз ... ... ... ... сұраныс аз |Ассортименті көп, жаңа |
| ... ... ... ... қатер ... ... ... ... ... ... |
|жақсарту, жаңа ... ... | ... бір ... өзінің таңдап алған нарықтағы орнына үнемі қадағалау
орнатып, ... ... ... зерттеп, ондағы
тұтынушылардың қажеттілігін қанағаттандыруда өнім ... ... ... ... ... біріне айналуы шарт.
Ақтөбе нарығындағы кондитер ... ... ... мәліметтің
экономикаға және тұтынушыларға әсер етуін төмендегідей бағалауға болады:
Оң ... ... ... ... және инвестицияның келуіне мүмкіндік береді, жұмыс
орындарының ашылуына;
• бәсекелестікті дамытады;
• сұранысты қолдайды және ұлғайтады;
• жаңа тауардың өндірісін ... ... ... өткізу және пайданы қамтиды;
• белгісіздік пен тәуекелділіктің дәрежесін төмендетеді;
• жаппай өнім өндіру есебінен ұзақ ... ... ... ... ... ... ... тұтынушыларға хабар береді;
• өмір деңгейін жоғарлатуға ынталандырады;
• жаңа қажеттілікті тудырады.
Теріс жақтары:
Экономикаға әсері:
• айырбастың ұтымды пропорциясын өзгертеді;
... ... ... ... ... ... қызметіне әсері:
• бағаны өсіреді;
• шығынның өсуіне әкеліп соқтырады;
... ... ... ... ... ... ... отырып, шатасуына әкеледі;
• жинақтауды азайтады;
• сәтсіз мәлімет тұтынушының ой санасына кері әсерін тигізуі мүмкін.
Ақтөбе облысының кондитерлік ... ... ... ... ... жүргізілді. Зерттеу жүргізудің негізгі мақсаты «АКФ» Ақтөбе
кондитерлік фабрикасының ... ... ... ... қамтамасыз
ететіндігін анықтау.
Сауалнама кездейсоқ қала тұрғындарына жүргізілді. Бұл ... 91 қала ... ... ... 19 ер адам және 72
әйел адамға жүргізілді. ... ... ара ... ... көруге болады (диаграмма 1).
Төмендегі диаграммада әйел адам үлесі жоғары екендігін байқай аламыз.
Мұндай пайыздық көрсеткіштің орын алу ... ... ... ... және ... ... көбінесе әйел адамға жүктеледі.
Сауалнама жүргізу барысында әйел адамдар ер ... ... ... ... 1 - ... ... ара ... өнімдерді қай жас шамасындағы тұрғындар ... ... үшін ... ... жас ... ... ... келесі диаграммадан көруге болады
(диаграмма 2).
Диаграмма 2 - ... ... ... ... жас ... 2-диаграммадан көріп отырғанымыздай, көбінесе кондитерлік
өнімдерді 20–30 жас шамасындағы тұрғындар тұтынады. ... ... ... құмарлықтары жоғары болады.
Ақтөбе облысы бойынша белгіленген ... ... ... 29 ... ... ... сауалнама нәтижесінде көрсеткендей, халықтың
орташа табысы 26700 теңгені құрады.
Президентіміздің халыққа жолдаған жолдауына сәйкес, 2007 ... ... ... мемлекеттік қызметкерлер мен зейнеткерлердің жалақысы мен
зейнетақысы 30% жоғарлауы, ... ... ... алып ... ... ... өнім болмасын ең басты назар өнім сапасына аударылады.
Содан кейін ғана өнім ... ... Сапа – ... қабілеттіліктің
айқын көрсеткіші.
Диаграмма 3 - Тұтынушылар талғамы
Тұтынушыларымыздың қай кондитерлік өндірушіге артықшылық танытатындығы
келесі диаграммадан көруге ... ... ... ... көріп отырғанымыздай, отандық өнімдерді
тұтынушылар қатары көп. Ал екінші кезекте ... ... ... ... Яғни бұл ... ... ... талғамдарына сәйкес
келетіндігінің айқын белгісі. Алайда ... ... ... ... ... ... сөз ... Импорттық өнімдер шетелден
жеткізілетіндіктен олардың бағасы қымбат. Сондықтан импорттық ... ... ... ... материалдық жағдайы көтермейді.
Сауалнама нәтижесіндегі жауаптарды талдай отырып, мынандай тұжырымға
келуге болады. Ақтөбе нарығында ... ... ... ... тағы да ... ... және шетелдік кондитерлік өндірушілердің
өнімдері бар. Сауалнамадағы «Қай ... ... ... ... ... ... «Отандық» деп белгіледі. Бұның өзі отандық
өнімдеріміздің сапалы яғни ... ... ... ... ... ... жағдайының жақсаруымен түсіндіріледі.
Отандық өндірушілердің қатарында «Рахат» Алматы кондитерлік фабрикасы,
«АКФ» Ақтөбе кондитерлік фабрикасы, ... ... ... ... ... Қарағанды кондитерлік фабрикасы және ... ... ... жатқан «Волна» Ақтау кондитерлік фабрикасы
көрсетіледі.
Ақтөбе қаласының кондитерлік өнімдер нарығында әр ... ... ... ... ... (диаграмма 4).
Сонымен жоғарыда келтірілген мәліметтерге қарай отырып, мынандай нәтиже
шығаруға болады. Отандық өндірушілердің ... ... ... ... ... үлкен сұранысқа ие. Жалпы үлестік арақатынасқа
уақытта. «Рахат» ... ... ... ... – 45%. ... ... қарағанда «Рахат» өнімдерін қалайтындығының басты
себебі ... Өнім ... ... ... ... ... асып ... кем түспейді.
Диаграмма 4 - Ақтөбе қаласының кондитерлік өнімдер нарығында әр өндірушінің
алатын үлесі
«АКФ» ЖШС–ң кондитер ... ... ... ... ... ... құрайды. Мұншама аз пайыздық көрсеткішті көрсетуінің өз себептері:
- тұтынушылардың «АКФ» ЖШС ... ... ... ... салыстырмалы түрде сапасының төмендігі
- ескі технологиямен жұмыс жасауының салдарынан деп жауап жазды.
Оларда жергілікті ... ... ... ... ... ... ... жасаған ұсыныстары өнім сапсын арттыру болды. Аты
бізге белгілі «Баян–Сұлу» және ... ... ... ... ... өз ... жеткізді. «Волна» Ақтау кондитерлік
фабрикасының өнімдері нарықта әлі өз ... таба ... жоқ. ... ... 2004 ... аяғында қалыптаса бастады.
Кондитерлік өнімдердің ассортимент қатары өте көп. Солардың ішінен 7
түрін сауалнамаға кірістірген ... ... ... ... шоколад,
печенье, вафли, торт). Тұтынушылардың осы кондитерлік өнімдер ішінен
қайсысын ... ... ... ... ... ... ... тұтынушылар карамелге қарағанда шоколад
өнімдерін қалайды. Бұл қала ... ... ... тағы да бір дәлелі. 51 жас және ... ... ... тұтынушылар карамель, ирис, печенье, вафли өнімдерін тұтынады.
Жастар мен орта жас ... ... ... ... ... ... ... айтылып кеткендей тұтынушылар алдымен сапаға көп көңіл
бөледі. ... ... ... 65% ... ... ... ... 26% арзан бағасына қарай, қалған 9% сапасы мен ... ... ... 5 – Ақтөбе нарығындағы кондитерлік өнім түрлері
Сауалнама жүргізу барысында тұтынушылардың қызмет бабы ... ... ... ... ... (64%), 8% зейнеткерлер
болса, студенттер қауымы 10% құрады. Жұмыссыздар - 5% болды да, қалған ... да ... ... адамдар болды.
2.3 Ақтөбе нарығындағы тұтынушылардың шешім қабылдау процесінің
ерекшеліктері
Ақтөбе қаласының кондитерлік өнімдер нарығындағы ... күн ... ... ... ... қабылдайды. Сонымен бірге өнімді сатып
алу, тұтыну және құтылу туралы шешім варианттарын таңдауды жүзеге асырады.
Сатып алу ... ... ... сатып алу немесе ақша үнемдеу, ... алу, нені ... алу, ... ... алу. ... ... шешімдердің
бірқатар варианттары бар: тұтыну, қашан және қалай тұтыну. ... ... ... ... толықтай құтылу немесе қайта өңдеу.
Шешім қабылдау процесі әдетте мәселені шешу ... ... ... бұл ...... ... қабылдау процесі ретінде
сипатталады. Сатып алу процесі дегеніміз ... ... ... ... ... ... Сатып алу процесі тауар бағасын
төлеуден бұрын ... ... ... ... ... де ұзақ ... Бұл процесс кезінде тұтынушыны өнімнің функционалдық атрибутына
қарай немесе кейде қозғаушы эмоцияларға ... ... ... қабылдайды.
Ақтөбе қаласының кондитерлік өнімдер ... ... ... ... ... ... тұрады:
• Қажеттілікті және оны қанағаттандыру мәселесін сезіп, ұғыну;
• Қажетті мәселені шешу үшін ақпарат іздеу;
• Қажетті орындау нұсқаларын бағалау;
• Сатып алу ... ... ... бел ... де осы сатыларды одан бұрын тұтынушы игеріп алған болса, онда күн
сайын бұл ... ... ... ... мүмкін. Мысалы, күнде нан сатып
алуға ақпарат іздеу және қажетті ... ... ... ... ... Ал, ... және ... зат сатып алу кезінде сатып ... бұл ... ... ... ... сатыда тұтынушы қажетті орындау ... ... ... ... ... зерттеу қажет.
Келесі сатысы – ол тауарлар ... ... ... ... ... ... ... ерекшеліктері, сипаттамалары, сатып ... және т.б. ... ... Демек, ақпараттың өзі тауарға
деген тұтынушының қызығушылығын бағыттайды.
Қажетті орындау нұсқаларын ... ... ... бір ... ... ... Бұл ... тұтынушылардың іс-әрекеттерін
бағыштау қиынға түседі. Өйткені кейбір тұтынушылар тауарды таңдауда ... оның ... ... ... ... ... ... көңіл
бөледі. Сондықтан фирмалар тұтынушылардың тауарды ... ... ... ... өз ... ... ... тұтынушыларға
дәлелді түрде көрсетуі аса маңызды рөл ... ... ... ... нарығында тауарды таңдау
нұсқаларынан кейін тұтынушылар сатып алу туралы шешім ... ... ... әсер ... Олар мәселен, мыналар болуы мүмкін:
• Сатып алушы ортасының пікірі мен ықпал, бұл ... ... ойын ... немесе нығайтуы мүмкін;
• Күтпеген жерде қалыптасқан факторлар әсері. Мысалы, таңдап
алынған тауардың ... күрт ... ... ... ... өзгеруі сатып алу шешімі өзгеруі мүмкін.
Сатып алынған тауарларға тұтынушының әсерлесуі тауардың қасиеттеріне,
тұтынушыны ... ... ... ... Бұл ... ... ... сатып алушы келешекте
нарықтағы өз әрекетін ... ... ... бұдан былай тауарының
сатылуына ықпал жасайды.
Сатып алу процесінің және оның сатыларының ... ... ... ... ... Ол көптеген жағдайларға тәуелді.
Тұтынушылардың іс-әрекеттер ерекшеліктерін зерттеу ... ... ... ... Қажеттілікті қанағаттандыратын тауарды дәл анықтау;
• Тауар қасиеттерін жетілдіру;
• Тұтынушы тауарға қатысты қолданатын ақпарат көздерін нақ табуына
және оларға тез ... ... ... ... ... алу ... анықтау арқылы оған сатып алу
туралы шешім қабылдауға көмектесу;
• Ұсынған ... ... ... ... ... Тауарға тұрақты сұранысты қалыптастыру мақсатымен ... ... ... ... ... ... тұрған проблемалар күрделігіне байланысты
ерекшелінеді және 3 категорияға бөлінеді:
• Ешқандай күш-жігерді жұмсамай шешілетін ... ... ... ... ... ...... тауарлары және т.с.с. сатып алу);
• Шектелген, яғни жаңа элементтерді қамтитын және белгілі ... ... ... шай, ... ... ... Кеңейтілген, яғни күрделіліктің жоғарғы деңгейде ... ... ... проблеманың күрделіліггіне байланысты шешім қабылдаудың бүкіл
процестері 3 типке бөлінеді:
• Үйреншекті ... ... ... ;
• Шектелген шешім қабылдау процесі;
• Кеңейтілген шешім қабылдау процесі.
Қарапайым және үйреншікті проблеме бойынша шешім қабылдау процесі ... ... ... ... болғанда, оны толық саралаудың қажеті
жоқ. Шешім қабылдау процесі ішкі ... ... және ... ... ... ... ... нарығында үйреншікті шешімдерді 2
топқа бөлуге болады:
1. марканы/компанияны ұстану;
2. қайталанатын (инерционды) сатып алулар.
Шектелген шешім қабылдау процесі ... ... ... кеңейтілген шешім қабылдау процестері арасында аралық позицияны алады.
Шешім қабылдау көп ... ... ... және ішкі ... ... ... ... қабылдаудың ережелері қарапайым. Мәселен,
белгілі, таныс марканы немесе арзан маркасын сатып алынады. Бұл ... ... ... ... елеулі ықпал етеді.
Кеңейтілген проблеманы шешуді немесе кеңейтілген шешім ... ... ... ... ... қажет етеді. ... ... өнім ... ... түрде үлкен емес. Бұларға қымбат
киім, компьютер, ... ... ... ... яғни құны ... ... ... алу туралы шешім қабылдауда алдын алша ... ... ... ... ... Осы санаттағы тауарды сатып алуда шешім
қабылдаудың барлық сатылары орын алады.
Импульсивті сатып алулар ... ... ... олар
жоспарланбайды. Шешім психологиялық дисбаланс жағдайында қабылданады.
Ақтөбе қаласының кондитерлік өнімдер нарығында ... ... ... ситуациялық факторлар:
Жағдайлардың типтері. Сатып алу туралы шешім қабылдау процесіне әртүрлі
жағдайлар әрдайым әсер ... ... ... уақыты орын алған
оқиғаларды және өзге де факторларды өзгерте алады. Сол себепті шешімдер ... ... ... Ол үшін ... ... ... ... білу қажет.
Ситуациялардың 3 маңызды типі бар:
• Коммуникациялық ситуациялар;
• Сатып алу ситуациялары;
• Сатып алынған затты пайдалану ситуациялары.
Коммуникациялық ситуациялар - бұл тұтынушыларға жеке ... жеке ... әсер ету ... коммуникацияларға – тұтынушы мен сатушы арасында немесе тұтынушы
мен басқа тұтынушы арасындағы ақпарат ... ... ... Ал ... коммуникациялар ретінде жарнаманы, басылымдардағы ақпаратты ... және ... ... ... ... ... ... міндетті түрде әсер етеді, бірақ та ... әсер ... ... ... ... тәуелді. Мысалы, теледидарға
жарнаманы достарымен қарағанда, оның әсері ... өзін ... ... ... ... ... ... роликтің әсері осы
роликтің жарнамалық ... ... да ... типі де ... ... да әсер етеді. Мысалы,
теледидардан футболды қараушы адам футболдың қызығына түсіп, ... ... де ... ... көррермендердің көңіл күйіне, сезімін өзгерте алады.
Мысалы, ... ... ... ... да ... ... және
керісінше позитивті емес бағдарламалар.
Журнал мен газеттің имиджі мен мазмұны да жарнама үшін маңызды. Белгілі
бір ... ... және ... ... ... ... әсер ... жарнама, яғни көліктердегі жарнама, жүогізуші мен пассажирлерге,
жаяу ... ... ... ... ... ... де
ие.
Сатып алу жағдайлары бұл өнімді сатып алу кезіндегі жағдайлар. Сатып
алу жағдайларды ... ... ... ... ... ортасы, сатып
алудың уақыт аспектілері сипаттайды.
Ақпарттық орта өнімге ... ... ... ... Шешім қабылдау процесі (тұтынушының жадындағы) және сыртқы
ақпаратты қажет етеді. Ақпараттық ... ... бұл ... ... ... ... талқылау. Ақпаратты жүктелім таңдау баламалар
саны мен баламалар үшін атрибуттар санымен анықталады.
Ақпарат ... ... ... ... ... ... ... әсер етеді. Мысалы, өнім атрибуттарының мәндері цифр формасында
(қуаттылығы, ... ... ... ... ... ... ... сауда орындарының ортасы – толықтай ... ... ... табылады. Мысалы, дүкеннің ішін безендірілуі.
Уақыт сатып алу жағдайының маңызды факторы болып табылады. Сатып алудың
уақыт факторы – сату маусымы, шешім қабылдау үшін ... ... ... ... ақпараттың сақталу уақыты сияқты құбылыстарда орын алады.
Ақтөбе қаласының кондитерлік өнімдер нарығындағы ... ... ... ортасы;
• әлеуметтік ортасы;
• уақыт;
• тұтынушылық мінез-құлқының мақсаты;
• тұтынушының көңіл-күйі.
Физикалық ортасының факторы бұл ... ... ... ... ... ... ... безендірілуі, дыбысы, түсі, жарық, ауа-
райы ... ... ... ... ... маңызды мәеге ие. Қызыл түс
тұтынушылардың назарын аударуға көбірек ықпал ... ... ... ... де әсер ... ... жәй музыка ресторанда, ал тез музыка
тамақтану орындарында пайдаланғаны дұрыс.
Әлеуметтік ортасы – бұл ... ... ... ... ... Тұтынушылардың мінез-құлқына қоршаған адамдар ықпал
етеді, сонымен бірге кей ... оның ... ... перспективасы немесе ракурс – тұтынушының ... ... ... сипаттамасы. Уақыт аспектісі әр түрлі формада көрініс
табады. Мысалы, сатып алу үшін ... ... яғни ... ... ... сайын, солғұрлым ақпарат ізденісі қысқа болады, ал ақпараттың ... ... ... ... ... Сонымен бірге дүкенді
таңдау уақытқа да тәуелді. Уақыттың ... ... ... ... сол ... сатып алушылар белгілі маркілерді
сатып алғанын жөн көреді.
Уақыт аспектісі бірқатар өнім мен ... ... ... ... ... авия тасымалдау, радиотелефон, компьютер, ақпараттық және
телекоммуникациялық жүйелер, соның ішінде интернет.
Тұтынушылық іс-әрекеттері белгілі бір мақсаттарға бағытталған. ... ... ... сыйлыққа беру үшін өнім сатып алу.
Тұтынушының көңіл-күйі – бұл индивидттің жағдайы. Көңіл-күй ... ... ... ... ... ... ... сатушының сөйлеу манерасы тұтынушының көңіл-күйіне әсер
етеді.
Тұтынушының жағдайы шаршау, ауыру, ақшаның көп ... аз ... ... ... ... ... мӘселелері жӘне оны жетілдіру бағыттары
3.1 Ақтөбе нарығындағы ... ... ... және оларды шешу
жолдары
Өнімді сатып алғаннан кейін тұтынушыға кейде дұрыс ... ... ... ... ... ... Тұтынушылар мінез-құлқының өзгеруі сатып алған
затына байланысты күмәнді олар сатып ... ... ... деп ... ... ... яғни диссонанстың мүмкіндігі және
оның күштілігі бір қатар факторлардан тәуелді.
• Шешімінің икемсіздігі. Шешімді өзгерту неғұрлым жеңіл ... ... ... ... бір ... ... ... диссонанстың
пайда болу мүмкіндігі төмен болады.
• Тұтынушы үшін шешімнің маңыздылығы. Неғұрлым ... ... ... диссонанстың мүмкіндігі жоғары болады.
• Альтернативалар ішінен таңдаудың күрделігі. Бір ... ... ... ... ... ... ... және күштілігі
жоғары болады.
Сатушы немесе өндіруші сатып алудан кейінгі ... ... ... зор, ... ... ... ... затқа қанағаттанбай қайтарып беруі
мүмкін. Бұл сатушы немесе өндіруші үшін қосымша шығын болады. ... ... ... ... аталмыш сатып алушы 2 – ші рет осы ... ... бас ... ... ... ... кейінгі диссонансты төмендету
мақсатында тұтынушы ... ... ... ақпараттық ізденісті қолданылуы
мүмкін. Сол себепті осы ... ... ... ... қабылдағанына
тұтынушы сендіру қажет. Бұл сенімді кепілдік саясатын, ... ... ... арқылы қамтамасыз ете алады.
Өнімді сатып алғаннан кейін тұтынушы мінез-құлқы ... ... ... ... ... ... 2 - Өнімді сатып алғаннан кейінгі тұтынушының мінез-құлқы
Өнім мен оның қалдықтарынан құтылу проблемасы қазіргі таңда ... ... ... Бұл мәселені маркетолог әрдайым есте ұстау ... ... ... ... ... алу туралы шешім қабылдаумен
байланысты. Біріншіден, бұрынғы өнімнен құтылғаннан кейін ... ... ... ... ... жағдай қалыптастырады. Мысалы, көне машинаны сатып, оның
орнына жаңа түрін сатып алу. Бұл жағдайда өндіруші мн ... көне ... ... ... яғни оны жөнделуден өткізу және сатуды
ұйымдастыру. ... ... ... ... жаңа ... ... қысқартады. Бірақта қолданылған тауарлар нарығы осы өнім түрі
бойынша ... ... ... алады. Өйткені әрқилы ұсыныстың пайда
юолуынан. ... ... ... кітап дүкендері
қолданылған кітаптарды бастапқы бағадан төмен бағамен сатады.
Тұтынушы ... ... бір ... ... Ал ... ... ... талаптарымен сәйкес келсе ... деп ... ... тұтынушының қойған талабына сатып алынған тауар сәйкес келмесе, ол
юристке шағым жасайды.
Жаңа тауарлар сатып алу ... ... ... тауар туралы білу, есту;
б) ол тауарға қызығу;
в) тауарды бағалау;
г) тауардың бағалы мағынасын бағалау;
д) шешім қабылдау.
Менеджмент ... ... ... ... ... ... шешім қабылдар алдында нақты жағдайға талдау
жасалады да, кәсіпорынның ... ... ... ... болжау
жүргізіледі, сыртқы орта ықпалы ... ... ... ... ... Оның ... ... түзету үшін не істеу керек,неге
басқаша емес дәл осылай істеу керек, деген ... ... ... ... ... ... ... кең тараған тәсілінің бірі – «Ми шабуылы» ... ... ... ... және ... әр ... көзқарасты
ескере отырып, проблеманы дәл тұжырымдау, оны шешу ... ... ... ... ... Әуелі бір проблемаға назар
аударады. Содан кейін кез-келген ... оны ... ... ... ... ... бола ... да қарастырады. Ұсынылған
ұсынысты сынауға немесе бағалауға тыйым ... «Ми ... ... ... ... анкета толтырады.
Қызмет көрсету тәсілі. Секцияға қатысушылар проблемаларды шешудің
ұсынылған варианттарын талқылайды, жақтаушылар мен ... ... ... ең ... ... әр ... ... проблемаларды неғұрлым терең түсінуге
ықпал етеді.
Кемшілігі: секцияға қатысушылардың барлығы бірдей ... ... және ... ... ... Сол себептен олар оны ... ... қоса ... ... ... тәсілі. Проблема жекелеген міндеттерге ... ... ... тұтастай хабарланып, солардың қызмет
бабына жататын жекелеген міндеттерді шешу үшін ұсыныс енгізуді ... ... ... ... міндетті түрде шешумен
шұғылдана алады.
Кемшілігі: ... ... ... шешу көзқарасы субъективті.
Дельфи тәсілі. Эксперттер мен мамандардан белгілі бағдарлама бойынша
сұрайды. Бұлар бағдарламаны жүзеге ... ... ... әрі ... ... тиіс.
Артықшылығы: прблемаларды шешуге, мамандар мен эксперттерді, соның
ішінде басқа ұйымдардың кеңесшілерін тартуға болатындығы.
Кемшілігі: коммуникацияның ... ... ... ... болады.
Морфологиялық тәсіл. Проблемалар көптеген міндеттер мен мәселелерге
жіктеледі, әрбір шешімдер ... ... ... олар салыстырылады.
Шешім таңдап ашылады да, тұтастай проблеманы шешу үшін жинақталады.
Артықшылығы: ... ... ... ... және ... мүмкіндік
береді. Кемшілігі: шешілетін проблеманың тым тарлығы.
Қажеттілікті ... ... ... алу ... ... қабылдау
процесі тұтынушылық проблеманы шешу қажеттілігі туындаған ... Сол ... ... үшін ... қажеттілігін
сезіну механизмін білу ... және ол ... ... ... ... әр түрлі өз қажеттіліктерін әрдайым ... ... ... ... ... мүмкін . Мәселен, нан сатып алу.
Осы проблема тез сезініп анақталады және шешіледі. Алайда бүкіл проблемалар
қарапайым және тез ... ... ... ... ... ... ... істен шығуы тұтынушыға жоспардан тыс
проблеманы туындатады. Бұл проблема тез сезілгенімен оның ... ... ... ... ... ... ... бірге көптеген тұтынушылық
проблемаларды сезіну қиын. ... ... ... ... ... алу ... өмір ... деген қажеттілікті сезіну көп уақыт қажет етеді.
Проблеманы сезіну бұл ойлағаны мен ... ... ... ... ... қабылдау процесі басталуы үшін ойлағаны мен нақты ... ... ... белгілі бір денгейге жету керек немесе
одан асу керек . Егер ... ... ... онда қажеттілік
сезілмеиді және ... ... ... ... ... ... проблема тұтынушы үшін аса өзекті, маңыздылығы жоғары болуы керек
. Мысалы, компьютердің ... аз ... оны жаңа ... ... ... аз.
Сатып алу туралы шешім ... ... ... үшін ... шешуге мүмкіндігі бар екндігіне сену ... ... ... ... оның орнына ақша жинап, жаңа компьютерді сатып алу.
Сурет 3 - Қажеттілікті ... ... ... ... ... ... шешімдер
ерекшеленіп келеді. Пролеманы типке бөлу критийлерінің бірі проблеманың
белсенділігі болып табылады. ... ... ... үшін ... ... ... ... нақты біледі. Белсенді емес проблема айқын болып келмейді
және жасырын сұранымды қалыптастырады.
Проблеманы сезіну. Тұтынушылық шешімді қабылдау процесінде ... ... ... 4 ... ... тиіс ... ... анықтау және оны зертеу;
• проблемаларды шешу үшін маркетингтік шараларды жасау ;
• өзге ... ... ... .
Проблеманы анықтау бірнеше әдіс арқылы жүзеге асырылады. Кең
тараған әдіс бұл – интуиция. Маркетолог өнім категорияларын зерттеп,
сараптап, ... ... ... ... ойша ... проблемасын анықтауда және зерттеуде кең тараған әдіс бұл ... ... ... және ... ... ... Оның
артықшылығы – респонденттер санының көп ... ... және ... де ... ... анықтауға мүмкіндік береді.
Фокус-топ әдісі сауалнама мен бақылау элементтерін қамтиды. Фокус-топ 8-
ден 12-ге дейін ... ... ... ... ... студент,
жасөспірімді нақты тақырыпты талқылау үшін бірге ... ... ... және сол ... пікір – таласты өрбітуді қамтамасыз етеді.
Мәселен, жапондық автомобиль шығаратын ... ... ... ... өз зерттеушілерін ұзақ мерзімге Америкаға жіберген. Олар
американдық отбасыларда тұрып, осы елде ... ... ... ... ... біріншіге ұқсас. Ол нақты өнімді немесе қолдануға
бағытталған. Мысалы, тұтынушылардан автомобильді немесе шет тілін үйренуде
қандай ... ... ... ... ... ... проблемаға қатысты қызмет, өнім немесе
марка түрлерін анықтайды. Зерттеулер проблемалар тізімінен басталады.
Бақылау ... ... ... ... ... Бұл әдіс ... нәтижелері жеткіліксіз болған кезде, сондай-
ақ бақылау сауалнамадан арзан болған кезде қолданылады.
Тәжірибе әдісі тұтынушылық мінез-құлқының факторлары ... ... ... ... ... ... оны шешу
үшін маркетингтік кешенін жасақтайды. Бұған өнімді ... бөлу ... баға ... ... ... шешімдерді қайта
қарау және т.с.с. жатады.
Сатып алынған затқа тұтынушының көңіл толмауы фирмаға кез ... ... ... ... түрде сату көлемінің төмендеуі жанама түрде
фирмаға деген тұтынушы ... ... ... 4 - ... ... ... ... реакциясы
Қанағаттанбаушылық сезімге жол бермеудің 2 негізгі әдісі ... ... ... ... ... ... қалыптастыру;
• өнім сапасын қажетті деңгейде ұстап тұту.
3.2 Нарықтық экономикада тұтынушылар құқығын қорғау шаралары
Консьюмеризм бұл ... ... ... ... ... ... ... бірі бұл тауар өндіруші
мен сатушылардың, ... ... ... өзге ... ... ... ... қызметін реттеу болып табылады. ... ... ... тұтынушылық мінез-құлқына ... ... ұғым ... ... ... ... ... ұғымның орнына келді. Бұл экономикалық дамуының, сатушы
нарығынан сатып алушы нарығына күшуінің нәтижесі.
Қазір ... ... ... қорғауға арналған қозғалысы
даму өрісін алған. Әртүрлі журналдар, жарнама қолданылады. ... беру ... ... дербес сараптама жүргізіледі, сапасыз
тауарлар мен қызметтерге талап қойылады. ... осы ... ... ... ... ... түрде дамып келеді.
Консьюмеризм қоғамдық қозғалыс ретінде 3 негізгі топтан тұрады:
... ... ... Бұл ... ... ... ... мен реттеу арқылы қызмет ететін мемлекет.
• Бәсекелестік арқылы қызмет ететін бизнес.
Көптеген экономикасы дамыған елдерде тұтынушылар ... ... ... ... ... Бұл тауар өндірушілердің және саудагерлердің
әрекеттерін қиындатады, себебі олар тұтынушылардың тек жеке ғана ... ... ... ... ескеруі керек. Тұтынушылардың құқықтары
абсолютті және дербес болып бөлінеді. Тұтынушыны алдау, ... ... және бұзу ... ... ... ... белгілейтін құралдардың ішінен тұтыну өзіне
тұтынуға керек деп есептейтін затты таңдап, сатып алу, сатушыны және ... мен ... ... да ... алу шарттарын еркін түрде таңдау мен нақты
мүмкіндігін айтуға болады.
Қазіргі ... ... ... (“тұтынушылардың жеті құқығы”)
жете белгіленген:
1. ... ... ... ... үшін көптеген
ұсыныстарының ішінен тауарды ... ... ... ... ... және ... ... сәйкес тауардың
қажетті дұрыс орындалуына талап қоя алады.
3. тұтынушы дұрыс шешім қабылдау үшін тауардың негізгі ... ... ... және т.б. ... ... ... алуына
құқығы бар.
4. сапасыз тауарданқорғауға және оны пайдаланумен байланысты ... ... ... ... ... ... ... және өзінің мүддесін қорғау кезінде мемлекеттік
және қоғамдақ органдардан көмек алуға құқығы бар.
6. тұтынушылық ағарту және жан-жақты білім мен дағды ... ... ... ... және дені сау өмір сүру үшін қоршаған ортаның таза болуына
құқығы бар.
Тұтынушының негізгі құқықтарын қорғау ісі ... ... ... құқықтарын қорғау” заңымен, ҚР Мемлекеттік
стандартымен;
2) ҚР монополияға қарсы мемлекеттік органдарымен және ... ... ... ... ... ... сатып алу кезінде өндіруші, сақтау
мерзімдері, сапа стандарты, негізгі ... ... ... және ... ... ... құқығы бар. Қазіргі кезде шетелдік тауардың
орауында мемлекеттік ... ... ... ... ... ... мен мүмкіндіктері және т.б. мәліметтер жазылуы тиіс. Тауарларға
міндетті түрде сертификаттау жүргізіледі.
ҚР-да ... ... ... қарсы күрестен басталып, кейін
монополияға қарсы күреске айналып, одан соң жалған ... ... ... одан ... қоршаған ортаны қорғау проблемаларына, кейін
денсаулыққа өнімнің әсері туралы жалған ақпарат ... ... және ... ... ... ... ... маркілер қалыптасып және тұтынушылар олардың
сапасына назар аудара ... ... ... ... ... ... ... онда тұтынушылардың төрт негізгі құқығы
көрсетілді. Олар:
• Қауіпсіздік құқығы;
• Хабарлар болу ... ... ... Елеу ... жылы тамақ және өзге өнімдегі пестецид пен басқа химикаттардың
зияны туралы проблема көтерілді. Заң ... ... үшін ... ... ... бері қоғамның және заң органдарының назары қоршаған ортаны
қорғау ... ... ... ластауды шектейтін, улы заттарға
бақылауды күшейтетін және ауыз ... ... ... ... ... өнімдер қауіпсіздігінің комиссиясы құрылды. Оның
мақсаты ... ... ... ... ... үшін ... ... орнату.
Сапасыз өнім өндіруді болдырмау, ақауды ескерту, өнімнің бекітілген
сапасын қамтамасыз ету сапаны бақылаудың мақсаты ... ... ... барлық жұмысшылары жауапты.
Тұтынушылардың құқын қорғауда ... ... ... ... ... құқықтық реттеу әрекеті халықаралық стандартқа
сәйкес келуі тиіс. ИСО 9000 жүйесіне ... ... ... ... ... ат ... ... Сонымен қатар, сапаны бақылаудағы
стандарт ... ... ... ... ... ... алудан бастап, оны сақтау, дайын тауарды ... ... ... ... ... ... отандық кондитерлік
өнімдердің бәсекелік қабілеті, бағалық, сапалық, сервистік, ... ... ... ... ... ... ... тауар өндірушілер
ресейлік арзан импортының тауарларының әкелуінен зардап шегуде. Талдау
көрсеткендей ... ... ... ... ... ... отандық кәсіпорындардың бағасын тіпті төмендетуде.
Сондықтанда, ... ... ... ... әсер ететін шикізаттарды
арзан бағамен алуға, жұмыс ... ... ... талап етеді.
Әрбір тауарға дифференциалды жолмен, технологтардың пікіріне сүйене отырып,
тұтынушылардың талғамына сәйкес өнімдерді ... ... ... Өнімнің сапасы жоғарлап, шығыны азайған сайын маркетингтің тиімділігі
артып, пайдасы ... ... ... шығын/сапа дегеніміз:
шығынның өте төмендеуіне әкеліп соқтыруы мүмкін. Сондықтанда ... ... ... әсер етуі ... сапасыз болуының басты себебі сапалы шикізаттың тартылмауынан
және жоғарыда аталған проблемалардың туындауынан. Өнім ... ... ... ... ... ... өнім өндіру дегеніміз бәсекеге ... қол ... ... бір ... ... ... өнім өндіру
қазіргі таңдағы барлық кәсіпорындардың басты проблемасы. Елбасымыз
Н.Ә.Назарбаевтың ... ... ... ... ... ... қабілетті 50 елдің қатарына кіру стратегиясын ... Осы ... ... ... үшін ... ... жұмыстануда.
Әлемдік нарыққа шығу барысында елімізде өндірілетін өнімдер қатары бәсекеге
қабілетті болуы керек. Олай болмаған жағдайда ... ... ... ... ... ... кедергісіз нарыққа ене алады. Осы
сәтте біздің өнімдеріміз ... ... ... ... ... ... да, ... кәсіпорындар дағдарысқа ұшырайды. Осының алдын
алу мақсатымен өнімнің бәсеке қабілеттілігін ... ... Ол ... ... ... ... ... шарт, яғни барлық талаптарға сәйкес келе
отырып, тұтынушылар қажеттілігін қанағаттандыру керек.
қорытынды
Атақты философ Гейне айтқандай: “Әр дєуірдің өз міндеті ... ... ... алып, бүгінгі күні нарықтық экономикаға бет ... ... ... ... секторлары нарықтың қатал
талаптарын қабылдап, бүгінгі күн ... ... оны ... жаңа ... ... - жаңа ... ... [1].
Нарық талабына сәйкес ҚР-ның барлық салаларында түбегейлі өзгерістер
болып жатыр, міне ... ... ... ... да ... ... кезеңде қоғамның әлеуметтік құрылымы қарқынды дамуда,
әлеуметтік топтар саны үнемі өсу ... Бұл ... жаңа ... ... ... саны ... күн өсіп отыр, адамдар бір-
бірінен жасымен, жынысымен, табыс деңгейімен және мәдениетімен, әдеттерімен
ерекшеленеді. Осы ... ... ... ... ... деген
ықтимал реакциясын анықтауға болады. Бұл тауарды сатып алу ... ... ... ... ... ... тауарды түйсікпен
қабылдауға ғана әсер етпей, сатып алу туралы шешімге де ... ... да ... алу ... ... әсер ету үшін ... ... қабылдауын зерттеу қажет.
Нарықтық экономика жағдайында әрбір маман өз қызметіне ... ... ... ... оны ... ... ... нарығындағы тұтынушылардың мінез-құлқын ... ... ... ... ... және ... нәтижесі төмендегідей
болды:
- Кондитерлік өнімдердің ... ... ... өте биік ... ... табиғи заттардан жасалғандығы
Қазақстан Республикасының мемлекеттік стандарттау ұйымдарының ... ... ... алма пюре ... кәсіпорын жергілікті
өндірушілерден алады, сүт және маргарин ресейден алынса, ... ... т.с.с ... ... пікірінше кондитерлік өнімдердің бағасын төмендету ... ... ... үшін ... ... базасын май және астық
тұқымдарын, жаңа әртүрлі жартылай фабрикаттарды құрауы аса ... ... ... ... ... ... кондитерлік өнімдерге
сұранысын өсіруде, табиғи әрі экологиялық ... ... ... қанты аз,
белоктармен толықтырылған және витаминдермен қосып жасауды қолға алған жөн.
Қазақсатандық ... ... ... құндылығын анықтасақ,
олардың құндылығы 60-90% қант пен май, ... ... және ... ... ... ерекше дәм беретін және ... көп ... ... ... қосу ... ... сапасын
арттыруға болады. Тағыда тауардың артықшылығын танытатын – ... ... ... ... ... ... сатып алуда.
- 2007 жылы Қазақстандық кондитерлік өнімдер отандық нарықтың 45%
үлесін ... 55% ... ... ... жағында. Алдыңғы жылдармен
салыстырғанда ... ... ... өтімі көбейе ... ... ... ... ... ... нарықты қамтуын
ұлғайтуда ұлттық саясатты дамыту ... ... ... Қазақстан кондитер кәсіпорындарында бірыңғай баға саясаты
жүргізілуде. ... ... ... ... ... ... отырады.
- Ақтөбе қаласының кондитерлік өнімдер нарығындағы тұтынушылар күн
сайын көптеген ... ... ... ... ол өз ... ... өзгеріске ұшырауына әкеледі. Сонымен бірге өнімді
сатып алу, тұтыну және құтылу туралы ... ... ... ... Сатып алу туралы шешім варианттары: сатып алу ... ақша ... ... алу, нені сатып алу, қайда сатып алу. Тұтыну туралы шешімдердің
бірқатар жолдары бар: тұтыну, қашан және ... ... ... тізімі:
1. Назарбаев Н. Ә. Қазақстан – 2030: Барлық Қазақстандықтардың өсіп
өркендеуі, ... және ... ... Ел ... ... ...... Білім, 1997. Б.17
2. “Қазақстан Республикасының сертификация жөніндегі” ҚР-сы Президенінің
1999 ... 16 ... №431-1 Заң күші бар ... ... ... ... кәсіпкерлікті қолдау туралы» заңы,1995. Б.7
4. ҚР–ның «Жеке кәсіпкерлікті қолдау және қорғау туралы» №1543–хп 4 ... . ... ... ... ... ... ... мемлекеттік қолдау және
дамыту туралы шарттары» 6 наурыз 1997 ж. ... ... 13 ... ... ... ... құқығын қорғау туралы» Заң күші бар Жарлығы
№347–2 24 маусым 1999 . Б.8
7. ... Д.И., ... В.Б., ... С.В. и др. Как ... ... ... ... и нововедение. – Л.: Аквилон,
1997. ... ... К.Б. ... экономикасын басқару негіздері.- Алматы, 2001.
С.89
9. Власова В.М. Основы предпринимательской деятельности. Маркетинг: ... – М.: ... и ... 1999. С.87
10. Ихданов Ж.О. Планово-финансовые механизмы государственого регулирование
экономики./Учебное пособие/.- ... 1998. ... ... Ж.Т., Уразбаева Н.А. Коммерческое предпринимательство. –
Алматы. 1999. С.122
12. Ким И.Г. Трапунова Т.С. Как ... ... ... ...... изд. Дом «LEM», 1998. ... ... И.И., Самборчкий И.В. Теория экономического анализа. –Киев:
Высшая школа, 1989. С.118
14. Кравченко Л.И. Анализ финансового ... ...... ООО
«Меркавание», 1995. С.142
15. Қалдыбаев О., Темирбаев А. Экономика предприятия. Алматы: ... ... ... М. Г, Ю. Л. ... ... ... ... 1997.
С. 32
17. Лапуста М. Г. «Предприниматель и ... ... М., 2001. ... ... ... ... машиностраоительной продукции.
–М.: ВНИИВС, 1990. С.74
19. Мескон М.Х. и др. ... ... –М.: ... 1998. ... Алешина И.В. Поведение потребителей. – М, 1999. С.87
21. Нысанбаев С.Н., Садыханова Г.А. Маркетинг негіздері – ... ... ... ... А.Б. ... мінез-құлқы. Қысқаша дәрістер курсы.
Ақтөбе, 2005. С.67
23. Савицкая Г.В. Анализ ... ... ... 2-е ... 1998. С.47
24. Эклук К. «Эффективная экономика» Москва. 1991. С.97
25. Энджел Д.Ф., Блэкуэл Р.Д., ... П.У. ... ...... ... ... К.А. ... предприятия – М.: «Маркетинг», 1999 . С.41
27. Бухарин С.К. «Недобросовестная конкуренция». Предприниматель и права –
журнал №24, ... 1998. ... ... ... ... ... – Москва: Финансы ... С. ... ... Б. ... терминдердің орысша-қазақша түсіндірмелер
сөздігі. - Алматы. Қазақстан. 1993. С.36
30. Райзберг Б.А. Современный экономический словарь. – Москва.1999 . ... Джон ван ... ... ... /Пер. с ... – М: ... 2002.
С.118
32. Есимжанова С.Р. Маркетинг: Учебное пособие. – Алматы: КазГау, 2003.
С.94
33. Эриашвили Э. ... – М: 2000. ... ... ... ... құндылықтар (ақырғы |Инструменталды ... ... ... типтері) |
|Комфортты өмір ... ... өмір |Ой ... кең ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... үйлесімділігі |Фантазияның кеңдігі ... ... ... ... ... ... ... ... ... көру ... ... ... ... ... ... ... ... достық ... ... ... ... ... сезіну
Ақпаратты іздеу
Вариантты бағалау және таңдау
Сатып алу көзін таңдау және ... ... ... ... ... ... деңгейі
Деңгеймен бірдей немесе жоғары
Қажеттілік сезілмейді
Қажеттілікті сезіну
60%
50%
40%
30%
20%
Қайта сату үшін
Пайдалану үшін
Тікелей тұтынушыға
Делдал арқылы
Делдалға
Қайта өңдеу
Лақтырып тастау
Беріп қою
Айырбастау
Сату
Негізгі мақсатта пайдалану
Жаңа
мақсаттар үшін пайдалану
Сақтау
Жалға беру
Беру
Өнімді қалдыру
Өнімнен ... ... ... ... ... өнім
10%
0%
79%
21%
Дүкенге немесе өндірушіге шағым
Танысқа айту
Жеке немесе мемлекеттік агенттіктерге ... ... ... ... ... осы марканы сатып алмау
Шаралар қолданылады
Шаралар қолданылмайды
Қатынастың нашарлауы
Қанағаттанбау
70%
80%
Ер
Әйел
29%
26%
14%
0%
5%
10%
15%
20%
25%
30%
35%
20-30
31-40
41-50
51-ден
жоғары
35%
72%
28%
8%
0%
10%
20%
30%
40%
50%
60%
70%
80%
Отан-дық
Ресейлік
Басқа да
өндірушілер
14%
18%
23%
45%
0%
10%
20%
30%
40%
50%
Рахат
Баян-Сұлу
АКФ
Қарағанды
конфеті

Пән: Экономика
Жұмыс түрі: Дипломдық жұмыс
Көлемі: 60 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 900 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Тұтынушыларды зерттеу36 бет
"Кинопарк 7 Ақтөбе" деректер қорына навигациялық тәсілдерді қолдану20 бет
. Еуропалық қаржы нарығындағы Евро22 бет
«Актөбе Хром Қосындылар Зауыты»10 бет
«Ақтөбе мұнай өңдеу» зауытындағы сораптардың автоматтандырылуын жобалау26 бет
«СНПС-Ақтөбемұнайгаз» ААҚ18 бет
«Таза Мұнай Ақтөбе» ЖШС-нің мысалында кәсіпорынның экономикалық тиімділік көрсеткіштерін талдау және бағалау27 бет
Ауыл шаруашылық өнімдерін өткізу нарығындағы мәселелер41 бет
АҚ «Ақтөбе мұнай жабдықтары зауыты»9 бет
АҚ «СНПС– АқтөбеМұнайГаз» компаниясының басқару жүйесін автоматтандыру19 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь