Күн жүйесінің кішкентай денелері

1. Астероидтар. Кіші планеталар немесе астероидтар негізінен Марс пен Юпитер орбиталарының арасында айналады да, құралсыз көзге көрінбейді. Ең бірінші кіші планета 1801 жылы ашылды, оны дәстүр бойынша грек — рим мифологиясындағы бір есіммен — Церера деп атады. Іле-шала Паллада, Веста және Юнона деп аталатын басқа кіші планеталар да табылды. Фотосуретті қолданғаннан кейін, бәсеңірек астероидтарды да аша бастады. Қазіргі кезде 3000-нан астам астероид белгілі. Миллиардтаған жылдар бойы астероидтар бір-бірімен соқтығысуда. Бірқатар астероидтардың шар тәрізді болмай, қисық пішінді болатындығы да осындай пікір туғызады. Астероидтардың жиыны массасы не бары жер массасының 0,1-дей деп топшылайды.
Ең жарық астероид – Веста 6-жұлдыздық шамадан жарық емес. Ең ірі астероид – Церера. Оның диаметрі 800 км шамалас, марс орбитасының ар жағындағы мейлінше кішкене дискіден еңкүшті телескоптың өзімен де еш нәрсе айыруға болмайды. Бізге мәдлім ең кіші астероидьардың диаметрі бір километр маңында ғана. Астериодтарда, әрине, атмосфера жоқ. Аспанда кіші планеталар жұлдыздай болып көрінеді, сондықтан оларды астероидтар, көне грекше «жұлдыз тәрізді» деп атаған. Олардың жұлдызды аспан реңіндегі орн ауыстырулары планеталарға тән тәрізді. Бағзы бір астероидтардың орбиталарының эксцентриситеттері ерекше үлкен, сондықтан олар перигелийінде Күнге Марстан, Жерден де жақынырақ келеді, ал Икар Меркурийден де жақынырақ келеді. 1968 жылы Икар Жерге 10 млн км-ден де жақырырақ келді, бірақ оның мардымсыз тартылуы Жерге ешқандай әсер етпеді. Жерге оқтын-оқтын Гермес, Эрот және тағы басқа кіші планеталар жақын келеді.
Жыл сайын жаңа астероидтарды ашып жатады. Бірінші болып ашқан ғылымның өзі ашқан планетаның есімін таңдауға толық еркі бар, ол осыдан соң халықаралық комитетте бекітіледі. Астероидтарға көбіне
        
        КҮН ЖҮЙЕСІНІҢ КІШКЕНТАЙ ДЕНЕЛЕРІ
1. Астероидтар. Кіші планеталар немесе астероидтар негізінен Марс ... ... ... айналады да, құралсыз көзге көрінбейді. Ең
бірінші кіші планета 1801 жылы ... оны ... ... грек — ... бір ... — Церера деп атады. Іле-шала Паллада, Веста
және ... деп ... ... кіші ... да ... ... ... бәсеңірек астероидтарды да аша бастады. Қазіргі ... ... ... ... ... жылдар бойы астероидтар бір-
бірімен соқтығысуда. Бірқатар астероидтардың шар тәрізді болмай, қисық
пішінді болатындығы да ... ... ... Астероидтардың жиыны
массасы не бары жер ... ... деп ... ... астероид – Веста 6-жұлдыздық шамадан жарық ... ... ... – Церера. Оның диаметрі 800 км шамалас, марс орбитасының ар
жағындағы ... ... ... ... ... ... де
еш нәрсе айыруға болмайды. ... ... ең кіші ... бір километр маңында ғана. ... ... ... ... кіші планеталар жұлдыздай болып көрінеді, сондықтан
оларды ... көне ... ... ... деп ... Олардың
жұлдызды аспан реңіндегі орн ауыстырулары планеталарға тән ... бір ... ... ... ... ... олар перигелийінде ... ... ... де жақынырақ
келеді, ал Икар Меркурийден де ... ... 1968 жылы Икар ... ... ... де жақырырақ келді, бірақ оның мардымсыз тартылуы Жерге
ешқандай әсер етпеді. ... ... ... Эрот және тағы басқа
кіші планеталар жақын келеді.
Жыл сайын жаңа астероидтарды ашып ... ... ... ... өзі ашқан планетаның есімін ... ... еркі бар, ... соң ... ... бекітіледі. Астероидтарға көбіне
белгілі ғылымдардың, ... өнер ... ... ... 1978 жылы ... астериодқа осы оқулықтың
авторының құрметіне кейінірек Воронвелия деп ат ... ЖӘНЕ ... ... ... Жер ... тіршілік аясының қалыптасуы.
Тіршіліктің биогендік айналысы. Антропогендік айналыс. Экологиялық апаттар
қаупінің күшеюі. Табиғи ресурстар.
Өмір ... ... ... ... ... ... қоршаған
айналаның ластануы және ол үдерістерді тоқтату мәселелерінің орны ерекше.
Әсіресе, Арал теңізі ... ... және ... атом ... полигонының
зардаптарымен айдай әлемге әйгілі болып отырған Қазақстан жағдайында
экологиялық мәселелер хақыңда ... сөз ... ... ... ... ... ... ниет етіп отырған жас ұрпақ өкілдері — ... ... ... аға ұрпақ өкілдерінің тіршілік аясын ... ... жол ... ... ... қарай отырып, бұдан
былайғы кезеңде қоршаған айналаны ... ... ... ... ... ... тиіс екендіктеріңізді ешқашан естен шығармауларыңыз
керек.
Жердегі тіршілік қоғам мен ... ... ... ... қамтамасыз етіледі. Ол адамдардың дүние танымы деңгейімен, табиғатқа
және оның байлығына қатынасымен, әлеуметтік себептермен айқындалады. ... өмір ... ... ... ... ... ... әр мүшесі, әсіресе жастар, мынаны есінен шығармауы керек: қазіргі
кезеңде ... оның бір ...... ... ... ультиматум
қойып отыр. Егер ғаламшарды, оның тірі ... өмір ... ... қалу ... ... онда ... ... және оның
байлығына деген өздерінің тұтынушылық қатынастарын жедел және ... ... — (гр. oikos — ... logos — ... сөз) — организмдердің бір-
бірімен және қоршаған айналамен өзара қарым-қатынасын зерттейтін ғылым.
Биосфера — өмір ... Ол ... пен ... ... ... жыл ... ... материяда пайда болды, дамыды,
қалыптасты. Қазіргі ғалым жетістіктеріне негізделген ... ... ... ... гелийден және басқа инертті заттардан тұратын
жұлдызаралық газдар түзілген. Олардың құрамында көміртегі мен ... ... ... ... (СН4) ... Сонымен қоса, жерге
тән топтар деп ... ... ... ... және ... ауыр металдар да
болған. Яғни, Жер планетасын қалыптастырған ... ... ... ... ... ... адамзатқа қажетті минералдық ресурстар
болған көрінеді.
Жердің қалыптасуының алғашқы кезеңіңде-ақ оның ... су ... ... ... ... қосылып, үнемі көбейіп отырған. Жердің
негізінен ... ... мен ... ... қазіргі атмосферасы
автотрофты организмдер пайда болғаннан кейін биогендік жолмен қалыптасқан.
Демек, жердегі тіршілікке қолайлы ... сол ... ... ... ... организмдердің өздерінің қатысуымен жасалған деген сөз.
Палеонтологтардың жорамалдауы бойынша, алғашқы тірі организмдер ... ... үш ... жыл ... ... болған.
Алдымен қазіргі бактериялар сияқты гетеротрофты организмдер, соңынан
хемолибо фотосинтезді жүзеге асыруға қабілеті бар ... ... ... деп нені ... әсерімен жүзеге асырылатын фотосинтез биосфералық айналысқа
планетаны қоршап тұрған ... ... және ... қосты. Молекулярлық
оттегі пайда болғаннан кейін ғана "озон қабығы" деп ... ... ... ... ... үдерісінің қарқынды жүруіне мүмкіндік әперді.
Палеозой дәуірі деп аталған соңғы жарты ... жыл ... ... ... ... климат, су мен топырақ өзгерістерге түсіп, жануар
мен өсімдіктердің түрлері ауысып, олардың эволюциялық дамуының ... ... ... ... миллион жылды қамтитын кайназой дәуірінде
жоғары жетілген, көптүрлі, көпсанды организмдер - құстар, ... ... және адам ... ... білесіздер ме?
Атмосфераның төменгі қабатын, литосфераның жоғарғы ... ... ... ... ... білдіретін,
гидросфераны қамтитын белсенді тіршілік аясын ... ... ... sphaira-таралу, аясы, облысы) ұғымын 1875 жылы ... ... ... ... ... ... ... дейінгі, жердің жоғарғы қабаты мен Дүниежүзілік ... ... ... ... аяны алып жатыр.
Сұрақтар:
Экологиялық мәслелердің адамзаттың ғаламдық мәселелерінің ішіндегі
ерекше ... ие ... ... ... ... ... айналаны
қорғауға қатысты өскелең ... ... ... ...... ... ... пайда
болуы мен дамуын айқындайтын жасыл өсімдіктердің фотосинтез механизмінің
негізі материя мен энергияның айналу және сақталуы ... ... ... ... мен ... ... жасыл өсімдіктердің
фотосинтезінің жылдық өнімділігі мөлшермен 250 ... т. ... ... Атмосферадан 150 млрд. т. көмір қышқылы ... ... ... ... тірі ... ... ... және өзгемен ауыстыруға
болмайтын геохимиялық үдерістерді жүзеге ... Тірі ... ... ... мен ... ... ... — "тіршілік
айналысы" жүзеге асырылады. "Тіршілік айналысы" ... ... ... 2000 жыл ... тірі ... арқылы өтіп шығады.
Фотосингез үдерісінде өндірілетін биосферадағы оттегінің ... ... ... 3,2x10" т. ... ... жер ... өсімдіктер мөлшермен
2,6x10" т. оттегін фотосинтездейді. Биосферадағы көмір қышқылы мөлшермен
700 ... ... ... Ол барлық жанды организмдердің дем алуынан және
шіруінен, жанартаулардың атқылауынан, ең бастысы, өндірілген ... ... ... ... және биосфераға шығарылады.
Орыс ғалымы В.И.Вернадский (1863—1945) біздің ғалам-шарымыздың сыртқы
қабығының (биосфера) химиялық күйі ... ... ... ... ... Ал ... ... келбетін келтіретін қуатты ... ... ... ... ... ... пайызының оннан біріне
де толмайтын тірі ... ... ... мол ... ... Тірі ... ішінде ол биосферадағы бос қуат иесі —
адамзаттың жетекші рөліне баса назар аударды. Ол қоғамның дамуын ... ... бір ... ... ... қазіргі адамдардың табиғатқа, өздерін қоршаған ортаға
тұтынушылық көзқарасы ... ... ... ... бәрін
бүлдірушілік және жойып жіберушілік әрекеттерінің қарқыны жылдам, ауқымды
көлемді болып шықты. ... ... аясы — ... құрып алды. Ол
табиғаттағы эволюциялық, тіпті кейде биогеохимиялық үдеріс-тердің ... ... Ол ... дәуіріндегі энергия және зат алмасуының жаңа
тұрпаты — алдымен әлеуметтік факторлармен ... ... ... ... ... — қоғамдық байлықтың тұтас ілікті қайнары. Адамзат мынау ... ... ... материалдық игіліктердің бәрін табиғаттан
алады. Бұдан кейін де солай бола бермек.
Бұдан 30—40 мың жыл бұрын әлеуметтік ... ... ... ... өндірістік қызметі мейлінше жетіліп, қарқын алған сайын ... ... ... оған тура пропорциялы артып келеді. Биосфераға
адамның антропогендік қысымы алдымен ... ... ... ... етті. Қазба отынды (көмір, мұнай және газ) көптен ... ... 10 ... т.) салдарынан атмосферадағы СО2 концентрациясының үлесі
жыл сайын бір ... ... Жер ... ... ... ... ... Егер адамзат бүкіл өркениет кезеңінде 90 млрд. т.-ға жуық
отынның түрлерін жаққан болса, оның тең ... ... 30 ... ғана үлесіне
тиеді. СО2-ні жұтатын негізінен жасыл өсімдіктердің өзі күрт ... ... мың жыл ... ... орманның 2/3-сі құртылды. Қазір олардың жылына
1%-ы жойылып отырады. ... ... ... ... ... ластанғандықтан
дүниежүзілік мұхит өсімдіктерінің де фотосинтездік мүмкіндігі нашарлап
отыр.
Дүниежүзінің ғалымдарын биосферадағы ... ... ... ... етек алып бара жатуы аландатуда. Америка ғалымдары ... ... ... биосфераның химиялық құрамының өзгеруі
Жердегі барлық тірі организмдердің өміріне қауіп ... ... ... ... хлор, фтор, көміртегі қышқылдары, азот, күкірт және кейбір
ауыр металдар концептрациялары ... ... ... ... ... адамдардың денсаулығына зиян келуде. Жер ... ... ... ... ... су ... ауыр тиіп отырған қышқыл
жаңбырлар аумақтың рекреациялық ... да кері әсер ... ... табиғи-биогеохимиялық айналысы бұдан үш млрд. жыл
бұрын басталып, қазіргі ... ... ... жыл ... ... ... ... антропогендік айналысы бұдан ондаған мың жыл
бұрын басталып, өзінің шарықтауына ғылыми-техникалық ... ... 4—5 ... ... ғана ... Қарастырылып отырған айналыстардың
диалектикалық бірлігі олардың "кірісінде", өзгеше айтқанда, екеуі ... ... ... және оны ... Ал ... ... ... бойынша, олар ұстанымды ажыратылады және ... жыл ... ... антагонистік сипат алуда. Игілікті қалдықсыз
пайдаланатын табиғи айналыстан антропогендік ... ... оның ... зиянды қалдықтарды көбейтіп отыруында болып отыр.
ПЛАНЕТАНЫҢ ЭКОЛОГИЯЛЫҚ АХУАЛЫ
Су ресурстарының жайы. Атмосфераның ... ... ... ... ... ... Жануарлардың мүшкіл халі.
Тіршілік аясының ластануын тоқтату шаралары.
Су ресурстарының жайы. Су ... тірі ... ... аса ... материалдық негізі болып табылады. Биосферадағы
энергия мен зат алмасу ... ... ... Егер ... ... компоненттер жиынтығының динамикалық тепе-тендігі сақталатын
болса, суды қалпына келтіріп отыруға болады.
Биосферадағы судың жалпы көлемі 1,5 млрд. км. ... оның ... 3 ... ... ... ... тұщы су. Ал жер шарының 40° солтүстік
ендігі пен 40° оңтүстік ендігі аралығындағы ... ... алып ... ... ... ... өте аз ... 1989 жылғы жариялаған деректері бойынша, Жер тұрғындарының тең
жарымынан ... су ... ... ... ... ... Дүниежүзілік
денсаулық сақтау ұйымы (ДДҰ) екі рет тұщы ... ... ... ... ... бұл бағдарламаның толық жүзеге ... қиын ... ... өнеркәсіп өндірісінде су ерітуші, жылу тасушы, тоңазытушы, бу
беруші, жуушы функциялар атқарады.
2000 жылға қарай жер ... су ... ... жүзі ... ... 14%-ын ... Оның ... белігі ауыл шаруашылығына жұмсалды. Әр
адамның бір күндік тамағын өндіруге 6 л. су ... ... ... күн ... 7—8 ... т. су ... ... құрлықтағы және мұхиттағы судың ластануы жылдам өсіп
отыр. ... ... ... әсер ... ... факторлар
мыналар:
а.) Атмосферадағы сулар (жауын) ауадағы өнеркәсіптік ингредиенттерді,
жер бетіндегі ... қала ... ... өнімдерін, фенолдарды,
т. б. жоғары токсинді элементгерді жуып ... ... ... түрі ... ... ұлы және канцерогенді
суларды, ауыл шаруашылығы ... ... ... ... ... ... ... Балтық, Жерорта теңіздері қатты
ластанған. Еуропаның өзендері мен көлдері түгел дерліктей жуынды арналарына
айналған. Мұндай құбылыстар өзге ... ... да ... мұхит ғаламшардағы өмірлік маңызды үдерістерді реттеп отырады
және биосферадағы энергия және зат алмасуға белсенді ықпал ... ... жылу ... ие бола ... ... ... жер ... режимді реттейді, атмосферада ылғал сақталуын ... ... ... ... ... ... жер ... тіршілікке
қажетті жағдайды қамтамасыз ететін динамикалық жүйе құрайды.

Пән: Астрономия
Жұмыс түрі: Материал
Көлемі: 10 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 200 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Ай4 бет
Астрономия4 бет
Радиоастрономия тақырыбы5 бет
Шоқжұлдыздар. Ай және күннің көрінерлік қозғалысы6 бет
Аспан механикасы10 бет
Күн-жер байланыстары4 бет
Физика сабақтарының нарықтық нақыштары85 бет
Ғарыштық сәулеленудiң жер озоносферасына әсерi5 бет
Күн жүйесі планеталарының қозғалысы11 бет
Халықаралық ғарыш құқығы6 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь