Қылмыс пен жаза

ЖОСПАР


І. КІРІСПЕ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 3.5


ІІ. ҚЫЛМЫСТЫҚ ЗАҢ: ЖҮЙЕСІ, ҚҰРЫЛЫМЫ ... ... ... ... ... ... ... 6

2.1 Қылмыстық заңның түсінігі және оның мәні ... ... ... ... ... ... ... .6.7
2.2 Қылмыстық заңның құрылымы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..7.9
2.3 Қылмыстық заңның кеңістіктегі күші ... ... ... ... ... ... ... ... ... 9.14

ІІІ. ҚЫЛМЫСТЫҚ ЗАҢ БОЙЫНША ҚОЛДАНАТЫН ШАРАЛАР ... 15

3.1 Қылмыс жасаған адамдарды ұстап беру ... ... ... ... ... ... ... ... 15.16
3.2 Қылмыстық заңның мезгілдегі күші ... ... ... ... ... ... ... ... ... 17.20
3.3 қылмыстық заңды түсіндіру ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..21.23

ІV. ҚОРЫТЫНДЫ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..24.25

V. ПАЙДАЛАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...26


Жоспар

Кіріспе

1.Құқықтың түсінігі , сипаты

2.Құқықтың жалпы әлеуметтік мәні

3.Құқық салалары:

Конституциялық құқық
әкімшілік құқық
Қаржы құқығы
Еңбек құқығы
Отбасы құқығы
Қылмыстық құқық
Экологиялық құқық
Азаматтық құқық
Азаматтық ісжүргізу құқығы
Халықаралық құқық

4.Қортынды
        
        ЖОСПАР
І. КІРІСПЕ------------------------------------------------------------------
--------------3-5
ІІ. ҚЫЛМЫСТЫҚ ЗАҢ: ЖҮЙЕСІ, ҚҰРЫЛЫМЫ----------------------------6
2.1 Қылмыстық заңның түсінігі және оның мәні-------------------------
----6-7
2.2 ... ... ... ... ... ... ... ҚЫЛМЫСТЫҚ ЗАҢ БОЙЫНША ҚОЛДАНАТЫН ШАРАЛАР----15
1. Қылмыс жасаған адамдарды ... ... ... ... мезгілдегі күші-----------------------------------
-17-20
3.3 қылмыстық заңды түсіндіру------------------------------------------
----21-23
ІV. ҚОРЫТЫНДЫ---------------------------------------------------------------
---24-25
V. ПАЙДАЛАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР-------------------------------------------26
I. КІРІСПЕ
Зерттеу жұмысының өзектілігі. Жалпы ғылымы жоқ ел тұл, ... ... ... ... ... ... ... жер жаһандағы ізгі
жетістіктердің барлығы дерлік ғылымның адамзатқа тартқан ... ... ... туын ... он жылдан бері Қазақстан ғылымы да
дамып, әлемге әйгілі бола ... ... ... ... ... көрінісі айқын.
Қазақстан Республикасы Конституциясына сәйкес ... ... ... ... зайырлы мемлекет болып табылады.
Еліміздің өркендеуіне, мемлекетіміздің нығаюына құқық нормаларын, ... ... ... ... ... ... нормалары барлық қоғамдық
қатынастардың реттеуші тетігі, кез-келген қоғамдық қатынастар жалпыға
бірдей, әділ заң ... ... ... ... ... талаптарың құқық нормаларын құрметтеу және оны бұлжытпай ... ... ... ... ... мемлекеттілікті орнатуда, оның тетіктерін одан әрі жетілдіруде
құқық ғылымы салаларының атқаратын міндеті зор болып ... ... ... заң ... ... ... бірі — қылмыстық құқық ғылымына да
жүктеліп отыр. ... ... ... алда ... ғылыми проблемаларды
жүзеге асыру, оның ішінде қылмыстық жазаны тағайындау, бас бостаңдығынан
айырмайтын шараларды белгілеудің ғылыми ... өлім ... ... өмір бойы бас ... ... ... ... құқықтық -
нормалық қырларын жетілдіру сияқты іргелі ... ... ... ... ... қылмыскердің тұлғасына ғылыми негізде зерттеу,
орын алған қылмысты құбылыстардың ... мен оған ... ... - ... ... ... күні заң ғылымдарының келесі міндеттерінің
бір болып ... ... ... ... қылмыс құрамының жалпы
түсініктері кеңінен қолданылады. Жалпы және ... ... ... ... ... ... қарағанда заңдылық ұғым емес, ғылыми ұғым
болып табылады. Бұл ұғым теорияда нақты қылмыстардың түсінігінен, қылмыстың
нақты құрамының ... ... ... ... және өз ... барлық қылмыс құрамдарының белгілері мен элементтерін сипаттап,
көрсетеді. Нақты қылмыстың құрамы нақты қылмысқа тән белгілерді ... ... атап ... ... әрбір қылмыс құрамында барлық кылмыстардың
құрамына тән, жиынтығында қылмыс құрамының жалпы ... ... ... ... ... құрамының жалпы белгілерін белгілейтін белгілер бар.
Қылмыстық құқық ... ... ... болатын төрт түрлі міндетті
элементтерді: қылмыстың ... ... ... және ... ... атап көрсетеді.
Зерттеу жұмысының мақсаттары мен міндеттері.
✓ қылмыстық құқықтың негізгі ... бірі — ... ... ілім ... табылатынын анықтау;
✓ қылмыстық заң дегеніміз — Қазақстан Республикасының ... ... ... акт екендігіне сипаттама беру;
✓ қылмыстық ... ...... және ... адам мен ... ... ... мен
заңды мүдделерін, меншікті, конституциялық ... ... пен ... ... 2-бабында көрсетілген басқа да
құндылықтарды қол сұғушылықтан қорғау және ... ... ... ... ... ... табылады.
Қылмыстық заң жазалау қатерімен тынып салу арқылы адамның жеке басына,
қоғамға, мемлекетке кінәлі түрде зиян келтіретін немесе зиян ... ... ... ... ... ... салады.
Қылмыстық заң — қылмыстық құқықтың негізгі қайнар көзі. Сот үкімі,
ұйғарымы немесе ... ... көзі ... ... ... тек ... істер бойынша ғана заңдылық күші бар.
Қылмыстық заңның ережелері міндетті болып ... ... ... ... ... адамдардың сондай-ақ барлық азаматтардың міндеті.
Қылмыстық Заңның Қазақстан Республикасының шегінен тыс жерлерде қылмыс
жасаған адамдарға қатысты қолданылуы ҚК-тің 7-бабымен ... ... ... тыс ... ... ... Қазақстан
Республикасының азаматтары, егер олар жасаған әрекет ол ... ... ... деп ... егер бұл ... ... мемлекетте
сотталмаған болса, осы Кодекс бойынша қылмыстық жауапқа тартылады. Аталған
адамдарды ... ... ... ... ... жасаған мемлекеттін
заңында көзделген санкцияның жоғары шегінен ... ... ... ... да ... негіздерде жауапты болады.
Зерттеу жұмысының құрылымы. Берілген «Қылмыстық заң:құрылымы, жүйесі»
курстық жұмысы кіріспеден, екі бөлімнен, ... және ... ... ... ЗАҢ: ... ... Қылмыстық заңның түсінігі және оның мәні
Қылмыстық құқықтың ... ... бірі — ... заң ... ... ... заң ... — Қазақстан Республикасының Парламенті
қабылдаған нормативтік құқықтық акт. ... заң ... ... мен ... ... ... ... қылмыс екендігін
айқындайды және олар үшін жаза тағайындауды белгілейді. Қылмыстық заңның
міндеттері — ... және ... ... адам ... ... ... мен заңды мүдделерін, меншікті,
конституциялық құрылысты, қоғамдык тәртіп пен қауіпсіздікті, ... ... ... ... да ... қол ... ... және
қылмыстың алдын алу болып табылады.
Қылмыстық заң жазалау қатерімен ... салу ... ... жеке ... ... кінәлі түрде зиян келтіретін немесе зиян келтіру қаупін
тудыратын қылмысты ... ... ... ... заң — ... ... негізгі қайнар көзі. Сот үкімі,
ұйғарымы немесе ... ... көзі ... ... ... тек ... істер бойынша ғана заңдылық күші бар.[1]
Қылмыстық заңның ережелері міндетті ... ... ... ... сақтау лауазымды адамдардың сондай-ақ барлық азаматтардың міндеті.
Қазақстан Республикасындағы қылмыстылықпен күрес қылмыстық құқық
нормаларына ... ... ... ... ... ... үкім ... қылмыстық жазаның орындалуы қылмыстық-атқару кодексімен
реттеледі.
2.2 Қылмыстық заңның құрылымы
Қылмыстық заң ... бір ... ... ... ... ... білдіретін өзіндік нысаны бар құрылымға ие. ... ... уәне ... бөлімдері баптарға бөлінген. Әр бап тиісті
санмен нөмірленген бір немесе бірнеше ... ... және ... мен ... және ... ... қарай әр түрлі болып келеді.
Сондықтан, іс жүргізу құжаттарында тек баптың өзін ғана ... ... ... ... де ескеру қажет.
Құқықтық норманың құрылымы мынадай үш түрлі ... ... ... және ... ... заңда негізінен жалпы бөлі мге қатысты. Яғни, құқық
нормалары қолданатын гипотезаны, қылмыстық заңда ... ... ... ... ... ... бір адам ... көрсетілген жасқа толып, қылмысты
қасақана ... ... ... және ... жасаған сәтінде
жауаптылыққа қабілетті болып танылса, қылмыстық жауаптылыққа тартылуы
мүмкін.
Ерекше бөлім ... ... ... және ... ... ... ... басты орынды диспозиция алады. Диспозиция — ... қол ... ... ... ... ... өзінін
құрылым ерекшеліктеріне байланысты жай, сипаттамалы, бланкеттік ... ... ... төрт ... ... диспозиция қылмыстық іс-әрекеттін атын ғана атап, оның нақты
белгілерін ашып көрсетпейді. Мысалы, ҚК-тің ... ... ... ... заттарды немесе жүйкеге әсер ететін заттарды
тұтынуға кендіру ", ... ... ... жоғалту".[2]
Сипаттамалы диспозиция деп қылмыстың барлық белгілерін заңның өзінде-
ақ, нақты көрсететін ... ... ... ... "Ұрлық",
120-бабындағы "Зорлау ", 237-бабындағы "Бандитизм".
Бланкеттік диспозиция бойынша бапта көрсетілген нақты қылмыс ... үшін ... ... ... ... ... ... мен
үкімет қаулыларына, бұйрықтар мен ережелерге, нұсқауларға жүгінеді. ... ... ... ... ... ... ... айқын
дәлелі. Қылмыстық заңның талаптарын орындау басқа заңдармен не басқа
актілермен де ... ... ... ... ... мынадай
баптардың диспозициясын көрсетеміз: ҚК-тің 152-бабы "Еңбекті корғау
ережелерін бұзу", ... ... ... Республикасының құрлықтық
шельфі туралы және Қазакстан Республикасының айрықша экономикалық аймағы
туралы заңдардың бұзылуы".
Сілтемелі диспозиция ... ... ... керісіңше
қылмыстық заңның басқа, тиісті бабына немесе оның белгілеу сілтеме жасайды.
Мысалы, ҚК-тің 106-бабындағы "Ұрып соғу", ... ... ... ... ... ... орыннан кетіп қалу".
Санкция — ерекше бөлім баптарында белгіленген жазаның түрі мен мөлшерін
анықтайды. Қылмыстық заңның баптарында санкцияның екі түрі ... ... және ... ... ... ... түрін және мөлшерін көрсетеді.
Оны екі негізгі түрге бөлуге болады: жазаның жоғарғы және төменгі ... ... ... ... ... ... бірінші бөлігі
"Абайсызда кісі өлтіру", 134-бабының бірінші ... ... ... б. ... бола ... ... ең ... мөлшері болып жазалаудың ен ... ... ... төменгі шегінің мөлшері егер жаза түрі ... ... ... — 6 ай, бас ... ... болса — 1 жыл,
қамауға — 1 ай, айыппұлға — Қазақстан Республикасы ... ... бес ... ... ... ... ... Салыстырмалы-
айқындалған санкцияның екінші түрінің мысалына ҚК-тің ... ... ... ... ... алушылық", 241-бабы
"Жаппай тәртіпсіздіктер" сияқты баптарының санкцияларын жатқызуға болады.
Балама санкция Қылмыстық ... ... ... ... баптарындағы
жазаның екі немесе одан да көп түрлерінің тек біреуін ғана қолдануға
мүмкіндік береді. ... жан ... ... ... адам өлтіру үшін
балама жаза болып, бас бостандығын шектеу, ... ... бас ... ... мүмкін (ҚК-тің 98-бабы). Атыс қаруын ұқыпсыз сақтау (ҚК-
тің 253-бабы) түзеу жұмыстарына немесе қамауға не бас бостандығынан айыруға
жазаланады. Қылмыстық ... ... ... ... диспозицияның
бар болуы немесе санкция түрлерінің бекітілуі мұкият ойластырылған. ... ... ... ... ... ... ... болуына мүмкіндік туғызады.[3]
2.3 Қылмыстық заңның кеңістіктегі күші
Қылмыстық заңның күші белгілі бір аумақ ... ... ... оның күші ... ... бір ... анықталуы қатаң
мақсатты сипатқа ие. Бұның мәні ... ... ... ... және ... сияқты негізгі міндеттерінің ... ... ... ... ... күші ... ... заң мен сот алдындағы теңдігі немесе қылмыстық
жауаптылықпен жазадан ... ... ... ... қағидаттарынын
іске асырылу міндеттерімен анықталатындығында; үшіншіден, бұл ... әсер ... ... ... ... және ... ... Мұнда мемлекеттік шекара, сол сияқты
азаматтықтың түсінігін беретін ... ... ... да ... ... Қылмыстық заңның кеңістіктегі күші ... ... ... ... екі ... аумақтық және азаматтық қағидаттар жүзеге
асырылады.
ҚК-тің 6-бабына сәйкес Қазақстан Республикасының аумағында ... адам ҚР ҚК ... ... ... ... ... ... 1993 жылғы 13 ... ... ... ... ... ... ... сәйкес,
Республика аумағының шегін құрғақ құрлық, су, жер ... және ... ... ... ... және осы ... ... өтетін беткі қабат
құрайды. Мемлекеттік ... ... ... ... Қазақстан Республикасының халықаралық келісімдерімен анықталады.
Мемлекеттік шекара былай ... ... — жер ... ... ... және ... ... аумағына — Қазақстан Республикасының ішкі суларынан басқа, аумақтық
теңіз жағалауындағы теңіз суларының кеністігі жатады;
әуе ... ...... ... ... және/немесе
су аумағы үстіндегі аспан кеңістіктері жатады.
Каспий теңізіндегі ішкі су аумақтарына жататын ... ... ... келісімдерімен анықталады.
Қылмыстық заң Республикамыздың құрлықтық ... және ... ... жасалған қылмыстарға да қолданылады (ҚК-тің 6-
бабының екінші ...... ... ... астыңғы (200 м және одан да терең) және
үстіңгі ... ... ... (жер ...... және ... да қажеттіліктерді
қанағаттандыру үшін пайдаланылатын құрлық және су ... ... ... ... бір ... (жер қойнауының астыңғы және үстінгі қабатындағы
пайдалы қазбалар, ... ... ... ... ... ... ... тіркелген, Қазақстан Республикасының шегінен тыс ашық су немесе әуе
кеңістігінде жүрген ... ... ... адам, егер Қазақстан
Республикасының халықаралық шартында өзгеше көзделмесе КР ҚК ... ... ... ... ... ... ... әскери әуе кемесінде қылмыс жасаған адам да оның қай ... ... ҚР ҚК ... ... жауапқа тартылады.
Дипломатиялық өкілдермен және иммунитетті пайдаланатын өзге ... ... ... ... ... қылмыстық заң, аумақтық
қағидаттарға сүйеніп және ... ... іске ... ... ... ... бөлігінде шет мемлекеттердің дипломатиялық
өкілдерінің және иммуниттеті пайдаланатын өзге де азаматтардың ... ... ... осы ... Қазақстан Республикасының аумағында
қылмыс жасаған жағдайда халықаралық құқық нормаларына сәйкес ... ... ... ... мен қызметкерлеріне берілген
құқықтар мен артықшылықтардың жиынтығы — ... ... ... иммунитет мәселелерін реттейтін халықаралық ... 1961 ... ... ... ... Вена ... бекітілген.
Шет мемлекет өкілдерінің иммунитеті — дипломатиялық өкілдердің тұрғын-
жайларына қол ... ... ... ... ... тұрғын-жайларына мемлекет тарапынан кіруге болмайды.
Шет мемлекеттін Қазақстан Республикасы аумағында дипломатиялық ... ... ... өкілдері жене басына қол сұғылмаушылықты ... яғни ... ... ... ... ... оны сот ... жауаптылыққа тартуға болмайды.
Дипломатиялық және консулдар өкілдіктері туралы ... ... ... қол ... иммунитегін елші, өкіл, сенімді өкіл және
дипломатиялық өкілдіктің/басқа да мүшелері: ... ... ... ... ... ... әскери-теңіз, әскери-әуе атташелері және ... ... ... және ... ... ... Жеке ... қол сұғылмаушылық және қылмыстық ... ... ... өздерімен ... ... ... ... болып танылмайтын отбасы мүшелері де пайдаланады.
Осы негіздерге сәйкес, сондай-ақ еліміздің ... ... ... ... және олармен бірге тұратын, ... ... ... ... да ... ... ... алады.
Бірақ мұндай құқықты тек қызмет барысындағы міндетті атқару ... ... ... ғана ... алады. Әрине, мұндай құқық, ... ... өз ... пайдаланып, заңсыз әрекеттер
жасасын дегенді ... Заң осы ... ... қылмыстық
жауаптылығы дипломатиялық жолмен шешілетіндігін белгілейді.
ҚР Президентінің 1995 ж. 19 маусымдағы "Қазақстан Республикасындағы шет
ел азаматтарының құқықтық ... ... з. к. б. ... ... ... ... ... бір уақыт ішінде Қазақстан Республикасы
аумағынан ... ... ... ... ... ... ... басталған немесе жалғастырылған не аяқталған әрекет Қазақстан
Республикасының аумағында жасалған қылмыс деп танылады. ... ... ... орны ... ... қарастырылған әрекеттердің
біреуі болса да ... орын ... ... ... ... ... Қазақстан аумағында ұрланып, басқа мемлекетке берілген
болса да, ... адам ... ... ... ... ... ... тартылады.
Егер қылмыс істеуге даярланғандық немесе қылмыс істеуге оқталғандық
шекарадан тысқары жерде жүзеге ... ... ... аякталса, қылмыс
Қазақстан Республикасының аумағында жасалған деп танылады. Осы секілді
қылмысқа қатысу, қылмысты ... ... ... жасауға азғырушылық
әрекеттері үшін де жауаптылық дәл осындай тәртіппен белгіленеді.
Қылмыстық ... ... күші ... ... ғана ... Ол ... Республикасының шегінен тыс жерлерде қылмыс жасаған
ҚР азаматтарына колданылатын азаматтық қағидаттармен де толықтырылады.
Қазақстан ... 1991 ... 20 ... ... ... ... Заңы төмендегілерді орнықтырды:
осы Заң күшіне енгізілген күнге дейін Қазақстан Республикасында тұрақты
тұратын:
осы Заңға ... ... ... ... ... ... Республикасының азаматтары болып табылады". Осы заңның 6-бабына
сәйкес ... ... ... және оның ... ... ... құқықтар мен бостандықтарды пайдаланады, сондай-ақ Қазақстан
Республикасының Конституциясында, заңдары мен ... ... ... ... ... бұған олардың Қазақстан
Республикасының ... мен ... ... ... ... ... ... Қазақстан Республикасының шегінен тыс жерлерде қылмыс
жасаған адамдарға қатысты қолданылуы ҚК-тің 7-бабымен анықталуы: "Қазақстан
Республикасының ... тыс ... ... ... ... ... егер олар жасаған әрекет ол аумағында жасалған
мемлекетте қылмыс деп ... егер бұл ... ... ... болса, осы Кодекс бойынша қылмыстық жауапқа тартылады. Аталған
адамдарды соттау кезінде ... ... ... ... ... ... санкцияның жоғары шегінен асыруға болмайды. Азаматтығы
жоқ адамдар да осындай негіздерде жауапты болады.
Басқа мемлекеттің аумағында қылмыс жасаған ... ... ... де қылмыстық-құқықтық зардаптарының, егер Қазақстан Республикасының
халықаралық шартында өзгеше көзделмесе немесе ... ... ... ... ... Республикасының мүдделеріне қатысты болмаса, бұл
адамның Қазақстан Республикасы аумағында ... ... үшін ... туралы мәселені шешу үшін қылмыстық-құқықтық мәні болмайды.
Қазақстан Республикасының одан тыс ... ... ... ... ... шет ... ... жасаған қылмысы
үшін, егер ... ... ... шартында өзгеше
көзделмесе, осы Кодекс бойынша қылмыстық жауапқа тартылады.
Қазақстан ... ... тыс ... ... жасаған
шетелдіктер қылмысы Қазакстан Республикасының мүдделеріне қарсы бағытталған
жағдайларда және Қазақстан Республикасының ... ... ... егер олар ... ... сотталмаған болса және Қазақстан
Республикасының аумағында ... ... ... осы ... ... ... ... тиіс".[5]
IІІ. ҚЫЛМЫСТЫҚ ЗАҢ БОЙЫНША ҚОЛДАНАТЫН ШАРАЛАР
1. Қылмыс жасаған адамдарды ұстап беру
Қылмыстық кодекстің 8-бабымен ... ... ... ... ... реттелген. Осы бапқа сәйкес басқа мемлекеттің аумағында қылмыс
жасаған Қазақстан Республикасының азаматтарын, егер ... ... ... сол ... ұстап беруге болмайды.
Қазақстан Республикасының шегінен тыс жерлерде-қылмыс жасаған ... ... ... ... ... мен ... жоқ
адамдар Қазақстан Республикасының халықаралық шартына сәйкес қылмыстық
жауапқа тарту немесе жазасын өтеу үшін шет ... ... ... ... ... ... ... адамды ұстап беру немесе қылмыстық құдалауды
жүргізу 1993 жылғы 22 ... ... ... және ... ... құқықтық көмек көрсету және құқықтық ... ... ... реттеледі. Осы Конвенцияның 56-бабына сәйкес, қылмыстық
жауаптылыкқа тарту немесе үкімді орындауды іске ... үшін ... ... ... ... ... ... бір-біріне өздерінің
аумағындағы қылмыс жасаған адамдарды ұстап беруге ... ... ... беру ... ... және ... салынған жақтың заңы бойынша
жазалануға жататын және жылдан кем емес мерзімге бас ... ... ... ... жауаптылыққа тартылған жағдайда неғұрлым ауыр жаза
көзделген әрекеттер ... ... ... ... ... орындауды іске асырумен байланысты болса — ... ... ... 6 ... кем ... керек немесе ауыр жаза
көзделуі қажет.
Егер қылмыскер сұрау салынған (сұрату жасалынған) елдің азаматы болып
табылса ... ... бас ... Бұл ... ... ... Конвенцияға қатысушы елдер сұрау салған жақтың аумағында қылмыс
жасаған өз азаматтарын ... ... өз ... ... ... ... 12 ... Қазақстан Республикасының Жоғарғы Кеңесі
Қазақстан Республикасы мен Монғолия арасындағы ... ... ... ... ... іске асыру үшін қылмыс жасаған адамдарды ұстап беру
туралы келісімді бекітті. Осы келісім бойынша егер келісуші екі жақтың ... ... ... әрекет қылмыс деп табылса келісім
бойынша адамды ұстап беру ... ... ... ... ұстап берілген адамды ұстап беруге
негіз болғаннан басқа қылмысы үшін қылмыстық ... ... ... болмайды. Ұстап беру мәселелерінің шешілу барысы жөніндегі жауап
қылмыс ... ... ... беру ... ... алған сәттен бастап 15
күннің ішінде берілуге тиіс. Ұстап беру ... ... ... ... ... ... жөніндегі мәліметтер, сұрау салушы ... ... ... ... ... заңының мәтіні,
қылмыскердің жеке басының мінездемесі, сондай-ақ ... ... ... ... ... Қылмыстық заңның мезгілдегі күші
Қылмыстық ... ... күші ... ... 4 және ... ... 4-бабында әрекеттің қылмыстылығы мен жазаланушылығының сол
әрекет жасалған ... ... ... ... ... ... ... ала отырып қылмыстық заңның мезгілдегі күші
кезіндегі әрекеттің ғана қылмыстылығын және ... ... ... күшіндегі заң деп өзінің күшіне ... ... ... ... өз ... жоғалтпаған заң танылады.
Республиканың заң және езге де нормативтік ... ... ... ... ... ... және жариялау тәртібі арнаулы заңмен және
Парламент пен оның палаталарының регламенттерімен реттеледі. Мұндай арнаулы
заң Қазақстан ... 1998 ... 24 ... "Нормативтік
құқықтық актілер туралы" Заңы болып табылады.
Қылмыстық ... ... және ... ... ... ... егер заңның күшіне ену мерзімі сол заңның өзінде белгіленсе, онда
заң сол мерзімде көрсетілген ... ... ... ... ... ... ... бастап) заңды күшіне енген болып саналады;
ә) егер заңда оның күшіне ену ... ... ол ... Парламентінің Жаршысында немесе "Егемен Қазақстан" және
"Казахстанская правда", "Заң", Юридическая ... ... ... ... ... он күн ... соң Республиканың барлық аумағында
заңды күшіне енеді.
Мерзімдерді ... ... ... сәйкес белгіленген мерзімнің
соңғы тәулігі өтісімен заң күшіне енген болып саналады.
Қылмыстық занды дәлме-дәл, дұрыс қолдану үшін қылмыстың жасалу ... ... ... ... ... ... қауіпті іс-әрекет (әрекетсіздік)
жасалған уақыт, зардаптың басталған уақытына қарамастан қылмыс жасалған
уақыт деп ... ... ... сондай-ақ формальды қылмыс құрамының жасалу
уақытын анықтайтын бірыңғай ережені бекітеді.
Қылмыстық заң мынадай әр түрлі негіздерге ... ... ... ... ... ... сол заңды басқа жаңа заң алмастыруына байланысты;
ә) заңда көрсетілген мерзімнің өтуіне я болмаса басқа заңдардың болуына
байланысты;
б) егер ... заң ... бір ... ... ... мән ... ... онда ол белгіленген мерзімнің өтуімен немесе аталған мән-
жайлардың жойылуымен өзінің күшін жоюы не тоқтатуы мүмкін.
ҚК-тің 5-бабы қылмыстық ... кері ... ... яғни ... ... ... күшінің ол заңды күшіне енгенге дейінгі болған
әрекеттерге қолданыла беруіне мүмкіндік береді.
ҚК-тің 5-бабының бірінші ... ... ... ... ... ... жауаптылықты немесе жазаны жеңілдететін
немесе қылмыс жасаған адамның жағдайын өзге де ... ... ... күші болады, яғни мұндай заң күшіне енгенге дейін ... ... ... оның ішінде жазасын өтеп жүрген немесе өтеген, бірақ
соттылығы бар адамдарға қолданылады.
Жаңа қылмыстық заң мына ... әр ... де кері ... ... ... ... немесе жазаланушылығын жойғанда;
2) жауаптылықты немесе жазаны женілдеткенде;
3) қылмыс жасаған адамның жағдайын өзге де жолдармен жақсартқанда.
Әрекеттің қылмыстылығын ... ... ... заң ... ... ... ... Қылмыстық кодекстен) алынып тасталуын
көздейтін немесе осы әрекет үшін оның ... ... заң ... заңның, ескі заңмен салыстырғандағы жауаптылықты немесе жазаны
жеңілдететіндігін анықтау мәселесі екі ... да ... ... ... ... шешілуі қажет.
Өзгеріске түспеген диспозицияда егер жаңа заң:
1) жазаның бір ... ... ... — жеңіл жазамен ауыстырса (мысалы,
бас бостандығынан айыруды түзеу жұмыстарына ауыстырса);
2) жазаның бұрын көзделген бір ... ... ... бас
бостандығынан айыру) жаңа заңның санкциясында басқа да неғұрлым жеңілірек
жазалар енгізілсе (мысалы, бас бостандығынан ... ... ... жұмыстары
немесе айыппұл);
3) көзделген жаза мерзімінің ең жоғарғы жазалау шегін азайтса (мысалы,
2 ... 7 ... ... ... бас ... айыруды, 2 жылдан 5
жылға дейінгі ... бас ... ... ... сондай жазаның ең төменгі жазалау шегін азайтса (мысалы, 2 жылдан ... ... ... бас ... айыруды, 1 жылдан 5 жылға дейінгі
мерзімге бас ... ... ... ... жазаны өзгертпестен қосымша жазаны алып тастаса;
6) негізгі жазаны өзгерту мүмкін емес болған жағдайда қосымша жазаның
түрін және мерзімін жеңілдетсе;
7) жаңа заң ... ... ... ... салыстырғанда бір мезгілде
күшейтсе және жеңілдетсе, онда нақты әрекет үшін неғұрлым жеңілірек жаза
колданылуы мүмкін.
Бұл орайда алдыңғы ... ... ... ең ... ... ... шегі жоғары болмауы тиіс.
Қылмыстық заңның кері күші сотталған және жазасын отеп жүрген немесе
бұрынғы, қатаң ... ... ... ... ... ... бар ... жаңа қылмыстық заң адам сол үшін жазасын өтеп жүрген әрекеттің
жазаланатындығын женілдетсе, тағайындалған жаза ... ... заң ... ... ... тиіс ... ... бөлігі).
ҚК-тің 5-бабының үшінші бөлігіне сәйкес, мына жағдайда қылмыстық занның
кері күші болмайды:
1) егер ол әрекеттің ... ... ... ... егер ол ... ... ... күшейтсе;
3) егер ол әрекетті жасаған адамның жағдайын өзге де ... ... ... ... ... ... ... деп, сол заңды дұрыс қолдану үшін ... заң ... ... ... ашып ... ... қажеттілігі тек кейбір заң мәтіндерінің анық еместігіне
және толық еместігіне байланысты ... ... ашып ... ғана
емес, сонымен қатар оны пайдалануда басқа заңдардан ажыратып, ... ... ... ... ... ... заңнаманы дұрыс түсінуге, заңдылықты
нығайтуға ... ... ... ... ... әр түрлі негіздерге байланысты ... ... Яғни ... ... ... яғни кім ... ... аутенпткалык, (түпнұсқалық);
— легальды (заңды, ресми);
— соттық;
— дектриналдық, (ғылыми);
ә) көлеміне байланысты, яғни қылмыстық заңның күші ... ... ... ... ... таралған (кең көлемдегі);
— шектелген (тар көлемдегі);
б) әдістеріне байланысты, яғни ... ... ... ... (филологиялық);
— жүйелі;
— тарихи болып бөлінеді.
Аутентикалық түсіндіру — бұл заң шығарушы органның өзінін ... ... ... түсіндірудің заңдылық күші бар және ол
жалпыға бірдей.
Легальды/ресми ... — заң ... ... ... ... ... ... құзыретті органның заңға түсініктеме ... ... ... ... ... 4) тармақшасына
сәйкес, Қазақстан Республикасының Конституциялық Кеңесі Конституцияның
нормаларына ресми түсініктеме береді.
Соттық түсіндірме деп — ... ... бір ... істі ... ... ... Сот түсіндірмесінің нормативтік күші бар. Ол
үкімнің заңды күшіне енуінен кейін сол іс бойынша міндетті ... ... ... түрі болып Қазақстан Республикасы Жоғарғы
Соты Пленумының нормативтік қаулылары табылады. Сот талқылауын ... ... ... ... ... ... ... соттық
түсіндірменің мысалы, Республика Жоғарғы Соты Пленумының 1993 жылғы 23
сәуірдегі ... ... үшін ... ... ... ... тәжірибесі туралы" Қаулысы бола алады1.
Доктриналдық ғылыми түсіндіру — ғылыми ... ... ... ... және құқық қорғау қызметкерлерінің оқулықтарда,
монографияларда, ғылыми-тәжірибелік мақалаларда, баяндамаларда, дәрістерде
-заңды ... ... ... түсініктеме беруі.
Дәлме-дәл түсіндіру деп заңның өз мәтіні мен зан нормаларының оның
мазмұнына және мәнісіне, оның ... ... тура ... ... (кең ... ... — заңға дәлме-дәл түсіндіруден гөрі
кең мағына беретін және осы заң ... кең ... ... ... ... ... табылады.
Шектелген (тар көлемдегі) түсіндіру — заңға өз мәтініндегі дәлме-дәл
көрсетілгенінен гөрі тар ... ... және заң ... тар шеңберде
қолданылуын сипаттайтын түсіндіру. Мысалы, тар ... ... ... ... Соты Пленумының 1994 жылғы 23 желтоқсандағы
"Азаматтардың өмірі мен денсаулығына қарсы әрекеттер үшін жауапкершілікті
Қазақстан ... ... ... ... 1993. №2. 25 ... ... ... Қаулысында "кісі өлтіруге оқталу ... ... деп ... ... ...... ... анализ жасаумен қатар этимологиялық және ... ... ... ... ... қолданылатын жекелеген
терминдердің, ... және ... мәні мен ... ... ... ... терминдердің, ұғымдардын түсінігі, қылмыстық заң
нормаларының өзінде де берілуі мүмкін. ... ... ... ... ... ... ашылып көрсетілген.
Заңда қолданылатын сөздердің, ұғымдардың, терминдердің мағынасы мен
түсініктері ... ... ... Соты ... ... да ... ... Сондықтан Жоғарғы Сот Пленумының ... ... тұру ... түсіндіру — қылмыстық заңның мазмұнын, оның. қылмыстық заң
жүйесіндегі алатын ... ... ... және мазмұны жағынан ... ... ... ... ... Яғни, жүйелі түсіндіру
осы жолдармен заңның мағынасын аша ... ... ... ... ... ... шегінен шығып денсаулыққа ауыр зиян келтірудегі
қылмыстық жауаптылықтың негіздерін ... ... осы ... ... ... баптарымен, яғни 66, 103-баптарымен міндетті түрде салыстыру қажет.
Тарихи түсіндіру — қылмыстық заңды қабылдауға негіз ... ... ... жағдайларды ескере отырып, заңның мәнін, заң жобасының
тарихын және заңның шығарылу себептерін анықтай ... ... ... ... ... барлық әдістері бір-бірімен тығыз
байланысты.[8]
IV. ҚОРЫТЫНДЫ
«Қылмыстық заң: жүйесі, құрылымы» атты ... ... І ... заң: ... ... деп аталып, онда ... ... ... заң ... ... тынып салу арқылы адамның жеке
басына, ... ... ... түрде зиян келтіретін немесе зиян
келтіру қаупін тудыратын қылмысты әрекеттерді істеуге ... ... заң — ... ... ... ... көзі. Сот үкімі,
ұйғарымы ... ... ... көзі ... табылмайды. Олардың тек нақты
қылмыстық істер бойынша ғана заңдылық күші бар.
Қылмыстық заңның ережелері міндетті ... ... ... ... сақтау лауазымды адамдардың сондай-ақ барлық азаматтардың міндеті.
Қылмыстық заң белгілі бір ... ... ... заң
шығарушының еркін білдіретін өзіндік ... бар ... ие. ... ... уәне Ерекше бөлімдері баптарға бөлінген. Әр бап ... ... бір ... бірнеше бөліктерден тұрады және бөліктер
мазмұны мен сипатына және жазалау түріне қарай әр ... ... ... іс ... ... тек баптың өзін ғана емес, сонымен қатар
оның бөліктерін де ескеру қажет.
Құқықтық норманың құрылымы мынадай үш ... ... ... ... және ... ... ... Қазақстан Республикасының аумағында ... адам ҚР ҚК ... ... жауаптылыққа тартылуға тиіс.
Казақстан Республикасының 1993 жылғы 13 ... ... ... шекарасы туралы" заңының 1-бабына сәйкес,
Республика аумағының шегін құрғақ ... су, жер ... және ... шегін айқындайтын сызық және осы сызық бойынша өтетін беткі қабат
құрайды. Мемлекеттік шекара ... ... ... Қазақстан Республикасының халықаралық келісімдерімен анықталады.
ІІ-тарауында: « Қылмыстық заң бойынша ... ... деп ... ... мәселелер қозғалды: Қылмыстық заңның мезгілдегі күші Қылмыстық
кодекстің 4 және 5-баптарымен реттеледі.
ҚК-тің 4-бабында әрекеттің ... мен ... ... ... уақытта қолданылып жүрген заңмен ... ... ... ала ... ... заңның мезгілдегі күші
кезіндегі әрекеттін ғана ... және ... ... ... ... заң деп ... күшіне енген және
белгіленген тәртіп бойынша өз күшін жоғалтпаған заң танылады.
Республиканың заң және езге де ... ... ... ... ... ... ... және жариялау тәртібі арнаулы заңмен және
Парламент пен оның палаталарының ... ... ... ... ... Республикасының 1998 жылғы 24 ... ... ... ... Заңы[9] болып табылады.
V. ПАЙДАЛАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ
1. Ағыбаев А.Н. ... ... ... ... ... – 2001 ... Звечаровский И.Э. // Уголовная ответственность. Москва - 1995 г.
3. Наумов А.В. // Қылмыстық құқығы/ ... – 2001 ... ... И.Э. // ... ... Москва - 1995 г.
5. Қазақстан Республикасының қылмыстық құқығы //Алматы – 2001ж
6. Лейкина Н.С. // ... ... и ... ... 1995 г
7. Наумов А.В. //Осы заманғы қылмыстық ... ... ... – 1999 ... ... ... Қазақстан Республикасының Конституциясы, 1998
2. 1959 жылы 22 шілдеде қабылданған ... КСР ... ... ... ... ... ... түсінік /А-2001
4. Қазақстан Республикасының қылмыстық құқығы //Алматы – ... ... ... қылмыстық – атқару құқығы /Алматы-2002
Жоспар
Кіріспе
1.Құқықтың түсінігі , сипаты
2.Құқықтың жалпы әлеуметтік мәні
3.Құқық салалары:
Конституциялық құқық
әкімшілік құқық
Қаржы құқығы
Еңбек құқығы
Отбасы құқығы
Қылмыстық құқық
Экологиялық құқық
Азаматтық ... ... ... ... ... 1. law ... 2. right) – ... орнатқан және
оның күшімен қорғалатын, жалпыға бірдей қоғамдық қатынастарды реттейтін
тәртіп ережелерінің ( ... ) ... ... ... ... ... біреу-ақ. Құқық мазмұнының негізгі элементтері: - қоғамның
және адамдардың мүдде-мақсатын қорғау, орындау; - қарым-қатынастарды
реттеп, басқару; - қоғамды дағдарысқа ұшыратпай, экономикалық, саяси,
әлеуметтік, ... т.б. ... ... ... - ... ұйымдардың құзіретін, ара-қатынасын реттеп басқару.
«Құқық» терминінің көптеген мәні бар.Ол заң ғылымында , ... , ... ... ... ғылымында «құқық» термині бірнеше мағынада қолданылады. ... ... жеке және ... ... ... сүйене отырып әрекет
етуі.Мысалы,азаматтардың еңбек ету бостандығы,білім алу , меншік иесі
болу,кәсіпкерлікпен шұғылдану құқығы.Заңды ... да ... ... ... ... мүддесін қанағаттандыру мақсатымен құқықтық
нормалардың құқық тұлғаларына берген құқықтық мүмкіндіктері.
Тұлғаның құқығы құқықтық ... ... ... ... ... ... , екі ... да құқықтық міндеттер пайда болады.
Мысалы, әр азаматтың оқып , білім алуға құқы бар.Сол құқықты
пайдаланып,азаматоқу орнының ішкі ... ... ... ... ... ... ... қоғамдық қатынастар
азаматтар арасында, ұйымда, мемлекет пен әкімшілік - аумақтық ... ... ... ... терминімен қатар, жеке тұлға термині
қолданылады. Азаматтық кодекстің 12 - бабына сәйкес жеке тұлғаға
Қазақстан ... ... ... ... және азаматтығы жоқ
адамдар жатады.
Құқық теориясында жеке тұлға азаматтық құқықтық қатынастың
субъектісі болып танылуы үшін онда ... ... пен ... ... ... Құқықтық субъектілік дегеніміз – ... ... ие ... оны ... ... ... Құқық қабілеттілік
азамат туған кезден басталып, қайтыс болғанда тоқтылады.
Құқық ... ... ... ... ... ... мүлікті иеленуге, Қазақстан Республикасы аумағында және
шекарасынан тыс жерлерде шетел валютасын ... ... ... алуға,
мүлікті мұраға қалдыруға, тұрғылықты жерін таңдауға, республика аумағынан
тыс жерге кетуге, заң актілерімен тыйым салынбаған кез – ... ... ... кез – ... ... жасауға, интелектуалдық меншік
құқығында өнертабыстарға, ғылым, әдебиет, өнер туындыларына құқығы бар.
Сонымен қатар, материалдық, моральдық зиянның орнын толтыруды
талап етуге және ... ... және жеке ... ие бола ... ... , ... реттеу функциясы – нормативтік актілер арқылы қоғамдық
қатынастардың байланысын, орындалу жолдарын, бағыттарын ... ... ... ...... актілердің қоғамдағы қарым-
қатынасқа ықпалын, әсерін күшейту, жаман қатынастарға тыйым салу.
Жоғарыда айтылғандай, құқық – жалпыға бірдей міндетті, мемлекет қамтамасыз
ететін, ... ... ... ... жиынтығы. Құқықтық
норма – құқықтың бір клеткасы, қоғамдық қатынастардың жақсы ... ... ... Ол адам істерінің, жұмысының, тәртібінің шеңберін анықтап,
олардың бостандығын және қарым-қатынасын реттеп, ... ... ... ... бірақ мазмұндары біреу-ақ.
Құқық мазмұнының негізгі элементтері:
- қоғамның және адамдардың мүдде-мақсатын қорғау, орындау;
- қарым-қатынастарды реттеп, басқару;
- қоғамды ... ... ... ... ... т.б. бағытын дамытып, нығайту;
- мемлекеттік органдардың, ұйымдардың құзіретін, ара-қатынасын реттеп
басқару.
Құқықтың екі түрлі ... ... ...... ... ... обьективтік дамуына сәйкес жаңа қатынастардың
қалыптасуы; екіншісі – құқықтың субьективтік түсінігі обьективтік
қалыптасқан қатынастарды реттейтін, басқаратын нормативтік ... ... ... ... ... – нормативтік актілердің қоғамдағы қарым-
қатынасқа ықпалын, әсерін күшейту, ... ... ... ... ... ...... бірдей міндетті, мемлекет қамтамасыз
ететін, қоғамдық қатынастарды реттейтін ... ... ... – құқықтың бір клеткасы, қоғамдық қатынастардың
жақсы дамуының үлгісі деуге болады. Ол адам ... ... ... ... олардың бостандығын және қарым-қатынасын
реттеп, басқарып отырады.
Құқықтық нормалардың белгілері:
1.Норма мемлекеттік органның қабылдаған, бекіткен ... оның ... ... ... нормалардың қоғамдағы тәртіптің үлгісіне айналады, өйткені ол
нормаларды халықтың басым көпшілігі дұрыс орындайды.
2.Нормада субьектілердің құқығы мен ... ... ... ... ... ... Егер ... субьектілер өз еркімен іс-әрекет
етуге, тек заңға нұсқан келтірмеуі керек.
3.Норма ... ... ... ... ... мәжбүр етеді.
4.Құқықтық нормалардың жүзеге асырылуын, орындалуын мемлекет қамтамасыз
етеді.
5.Құқықтық норма адамдардың, қоғам тәртібінің кепілдігі ретінде жұмыс
істейді.
Сонымен, құқықтық норма – ... ... ... ... ... реттеп, басқарып отыратын жалпыға бірдей мемлекетпен қамтамасыз
етілетін ереже-қағида.
Құқықтық нормалардың элементтері бірігіп, оның ... ... ... ... ... ... бөлінеді: негізгі
заңды нормалар және тәртіп ережелерінің нормалары.
Негізгі заңды нормаларда ... ... ... кіріспесінде
немесе бірінші бабында толық көрсетіледі. Мысалы, ҚР салық кодексінде
номалардың элементтері 1-ші бабында толық көрсетілген.
Тәртіп ережелерінің нормаларында элементтер ... ... ... ... көрсетіледі.
Құқықтық норманың элементтері: диспозиция(мінез-құлық ережесі),
гипотеза(жорамал), санкция(жаза,шара).
Диспозиция – қатынастың мазмұны мен субьектілердің құқығы мен
міндеттерін көрсетеді. Мысалы, екі немесе көп жақты мәмілелер ... ... ... мен ... ... көрсетілуі.
Гипотеза-Құқықтық норманы қолдану,қолданбау ұшін қажеттіөмірдегі
мән-жайлардың бар екенін көрсететін құқықтық норманың бөлшегі.
Санкция-құқықтық норманың диспозициясы бұзылған жағдайда
қолданылатын жағымсыз шараны ... ... ... ... ... ...... актілер арқылы қоғамдық қатынастардың
байланысын, орындалу жолдарын, бағыттарын анықтап отыру.
Құқықтың қорғау функциясы – нормативтік актілердің қоғамдағы
қарым-қатынасқа ықпалын, әсерін күшейту, жаман ... ... ... ... ... ... ... әлеуметтік мәнін мойындай отырып,оған мынадай
анықтама беруге болады: Құқық бұл-жалпыға бірдей міндетті,мемлекет күшімен
қамтамасыз ... ... ... , ... және ... ... құжаттарда анықталған құқықтық норма,ережелердің жиынтығы. Құқық
бірнеше бөліктен тұратын жүйелі құрылыс.Оның бір бөлігі ... ... адам мен ... ... ... ... ... әлеуметтану теориясы өте күрделі. Сондықтан ол осы уақытқа
дейін өз деңгейінде қалыптаса алмай келеді, өйткені, ғалымдардың арасында
бұл мәселе ... ... ... ой-пікір әлі жоқтың қасы. Ой
салыстыру, таластар әлі күнге дейін қызу жүріп жатыр.
Әлеуметтанушылардың пікірінше, құқық әлеуметтануы жалпы
әлеуметтанудың ... бір ... ... ... ... ... ... ұғымдары әр түрлі мағынада болып, олар әлеуметтану
мен құқық ғылымдарына қолданылады. әлеуметтік құқықтың юриспруденция ұғымы
құқық ғылымдары дамуының әлеуметтік бағытымен белгілеп анықтаса, ... ... ... ... ... ... ... жеке
саласындағы әлеуметтік-құқықтық зерттеулерді белгілеп анықтайды. Сонымен,
бұл екі ұғымның мазмұны мен көлемі жағынан бірдей, екеуі де жалпы
әлеуметтанудың қоғамдағы құқықтың саласымен айналысатын өз ... ... ... ... ... ... құқық әлеуметтануы
құқықыты негізінде үш мағынада қарайды.
Біріншіден, құқық –бұл міндетті түрде орындалатын әлеуметтік
ережелердің жиынтығы. Екіншіден, құқық ... ... ... ... ... ... егемендігі болуын қамтамасыз
етеді. Мысалы, еңбек етуге, демалуға рұқсат беруді айтады.
Үшіншіден, құқық куәлік ретінде де қолданылады. Мысалы, машина ... ... ... да жоғарыда көрсетілгендей әлеуметтану бөлімі
бөлімі бар. Осыған орай жалпы құқықтық ғылым мемлекет пен құқықты
қондырманың бір түрі ... ... ... ... ... ... экономикалық құрылымыммен тығыз байланыстылығын, оған беленді
түрде әсер етіп отырыатынын көрсетеді. әлеуметтану ғылымы жеке ... ... ... ... ... ғылымдармен тығыз байланыс,
қатынастарда болып, олардағы құбылыстарды, үдерістерді, көкейтесті
мәселеллерді, ой-пікірлерді, істің мәні мен мазмұнын әлеуметтану тұрғысынан
жан-жақты, терең зерделеуге, ... ... ... ... ... осындай әлеуметтік теориялық негіздеуді,
яғни оның теориялық заңдылықтарын, әдістемелік нұсқау, бағдарламаларын,
құқықтық ... мен ... ... ... ... ... ... қажыт етіп отырады, оларды кеңінен қолдануға тырысады.
Жоғарыда көрсетілгендей,осындай жалпы әлеуметтану мен жалпы ... ... ... әсіресе, әлеуметтану құқық ғылымына кең
енуіне (кіруіне) байланысты әлеуметтанудың арнаулы салалық теориясы- құқық
әлеуметтануы пайда болды.
Құқық әлеуметтануы құқықты біртұтас, бірыңғай ... ... ... ... ... қарайды. Ал, мұндай құрылым әр уақытта
әлеуметтік шеңберде қаралуы тиіс. Осыған орай құқық әлеуметтануы құқықтың
қоғамдық қатынастар жүйесінде алатын орны мен ... ... оның ... ... ... тетігін, құқықтық (юридикалық),
ережелердің құрылымын, олардың қоғамдағы адамдарға,
топтарға, жіктерге, т.б. пайдалылығын, ... ... да ... құбылыстармен байланыстарын, ықпалын зерттейді.
Құқық әлеуметтануы әр түрлі қоғамдық қатынатар жүйесінде,яғни құқық ... ... әр ... таптық сипатта болатынын, ақыр аяғында құқықтық
экономикалық қатынастармен шарттас, тікелей байланыста, дұрысы, оларға
біршама тәуелді ... ... ... ... қоғамда құқықтық реттеудің
көмегімен әлеуметтк қорғауды, бақылауды қамтамасыз етуді және қоғамдық
өмірді ұйымдастыруды зерттейді.
Қоғамдық қатынастар ... ... ... ... ... тәртіпті қолдау, тілек-талаптарды реттеуші сала, ретінде
талданады.
Ол құқықты, құқықтық сананы және құықтық шығармашылықты
қалыптастыру үдерісі ретіндежәне құқықтық, юридикалық ережелерді қоғамның
барлық деңгейінде әлеуметтік ... ... ... ... Осыларға орай жалпы құқық деген не, оны ... ... ... ... ... заңды сұрақтар туады. Жоғарыда көрсетілгендей,
құқық – алуан ... ... ... бұйрық-жарлықтардың, талап-
тілектердің жиынтығы.
«Норма» деген термин латын тілінен алынған ұғым, ол ереже (яғни,
мөлшер, шама деген мағынаны білдіреді. Жай ... ... ... ... ... ... ... қолданылады.
Әлеументтік ереже дегеніміз, белгілі бір адамдар ұжымының
мүддесін көздей отырып жасалған және ... әрі ... ... ... ... тәртібі .Бұл тиісті ,міндетті тәртіп қоғам
тарапынан жасалған алуан түрлі іс-шаралармен ... ... ... ... ... ... бір ... Құқықтық нормаға
әлеументтік норманың барлық белгілері ,қасиеттері кірген.Сондықтан
құқықтық ереже әлеументтік ережені қайталап отырады .Бұл ... ... мен ... тең ... ... көрсетілгендей ,құқық
ережесі дегеніміз ,мемлекет шығарған және бекіткен, орындалуы мемлекеттік
аппараттың күшімен қамтамасыз етіліп отырылатын ... ... ... ... ... ереженің сапалы болуы, оны жасайтын адамның өрісімен
танымына,мақсатына байланысты. Оның шығатын көзі – мемлекет. Сондықтан
құқықтық ережелер жалпыға бірдей міндетті, ... ... бола ... ... ... ... түрлітаптары мен топтарына, жіктерінен
оны бұзбауды, сақтауды, орындауды, қорғауды,талап етеді. Жалпыға міндетті
ережелерге айнала отырып, құқық ережесі әлденеше құбылыс, үдерістермен
ықпалдасып, қайталанып ... ... ... ... болады.
осықайталанатын қатынастар, бір жағынан құқық ережесімен реттеліп отырса,
екінші жағынан қайталанатын ... ... ... ... ... ... ережелерді орындамаушылық, тәртіп бұзушылыққа қарсы
мемлект тарпынан еріксіз, ... ету, т.б. ... ... ... түрі ... құқық – бұл ережелер жүйесі, ол
мемлекеттің белгілеп орнатуы, көндіруі ... ... ... және ... ... ... ерекшеліктерін
айыра білу қажет, өйткені, қоғамдағы ережелер (нормалардың) ондағы
индивидтердің (адамдардың), әлеуметтік топтардың, ... ... ... ... ... ... ал ресми қабылданған
құқықтық ереже (норма) қоғамда құқық жүйесінің жалпы өмір сүруін қамтамасыз
ететін бірден бір шарт болып есептеледі.
Алуан түрлі мекемелердің, ... ... ... т.б. әр ... ... тән, ... талап-тілегі, мұң-
мұқтажы, мүддесі болғандықтан қоғам әр қилы “Әлеуметтік кеңістіктегі”
күштердің жиынтығынан тұрады десек, қателеспеген болар едік. Сондықтан
бұлардың әр қайсысы ... ... әр ... орында, ортада, жағдайда
болып, әлеуметтік ресурстарда (мысалы, экономикада, саясатта, өнерде, т.б.)
теңсіздікте болады. Әлеуметтік ресурстардың ... бір түрі ... деп ... ... байланысты әлеуметтанушы мынындай мәселеге
ерекше назар аударуы мүмкін. Қандай кезеңдерде немесе жағдайларда болмасын,
кейбір әлеуметтік жағдайы ... ... және ... ... қамтамасыз етілген жеке адамдар мен топтар әрекет, қызмет етіп
отырған құқықтық ережелерді (нормаларды) шектеуге мүмкіншіліктері бар ма,
қолданыстағы, яғни, олардың ... ... ... ала ма ... ... ... ... басқа бір адамдардың, топтардың мұң-мұқтажына,
талап-тілегіне қарсы тұрып, ... ... ала ма ... қоғамда жоғары
тұрған адам немесе топ бола ма, т.б.
Құқықта бекітілген құқықтық актілер ережелердің (нормалардың)
жиынтығы десек, онда құқық таза ... ... ... жатады да
әлеуметтік сипаты болмайды
3.Құқық салалары
Құқық саласы-өздерінің реттейтін біртектес қоғамдық
қатынастардың ... ... ... ... ... ... ... бөлектенген тобы.Сондықтан оларды жіктеп,дербес топтарға
бөлу қажет.
Мемлекеттік немесе конституциялық құқық –құқықтың жетекші ... ... ... ... қоғамдық
құрылысы мен саясатының ,Қазақстан азаматарының құқықтық
жағдайын,бостандықтары мен міндеттерін,Қазақстанның мемлекеттік
органдарының жүйесін бекітетін мемлекеттік –құқықтық нормалардың жиынтығын
құрайды.
ХХI-ғасырдың бірінші он жылдығы Қазақстанда ... жаңа ... атап ... 2007 ... 21 ... ... Конституциясына өзгерістер мен толықтырулар енгізу туралы”
Заң қабылданып, онда ел үшін қағидаттық маңызды жаңалықтар жарияланды. Бұл
ретте уақыт тезінен өткен мемлекеттік құрылыстың ... ... ... ... ... барысында осы үлгі аясында Парламент
палаталарының рөлі мен ықпалын арттырған билік қатынастарының жүйесі
жаңғыртылды, олар ... ... ... ... ... да ... ... қоғам институттарының жан-жақты дамуы, мемлекет пен
қоғам қатынастарының үйлесімділігі бағдарының нәтижесінде мемлекеттік және
қоғамдық институттардың неғұрлым белсенді өзара іс-қимылына конституциялық
тыйымдар мен ... алып ... ... біздің елдің ішкі жағдайы мен
қажеттіліктеріне толықтай сай келетін жергілікті өзін-өзі басқару жүйесі
жаңартылды.
Сот төрелігін іске ... ... ... ... ... сот-құқықтық реформаның жаңа кезеңіне конституциялық деңгейде
қарқын берілді. Өлім жазасын қолдану аясы қысқартылып, адамдардың өлімімен
ұштасатын террористік қылмыстармен және ... ... ... аса ауыр
қылмыстармен ғана шектелді, бұл Қазақстан жағдайында өлім жазасының іс
жүзінде жойылғанын білдіреді. Соттың қамауға алуға санкция беруі енгізілді,
прокуратура мен соттың ... ... ... ... ... ... ... осылайша мемлекет пен қоғам институттарын
одан әрі демократияландыруға бағытталған. Конституцияда танылған осы жүйелі
шешімдердің барлығы Қазақстан Республикасының ... ... ... іске ... ... ... ... тиімділігін арттыру мақсатында
қолданыстағы заңнаманы жүйелеу, заңнама салалары бөлігінде одан ... оны ... және ... нормалардан арылту, құқықтық
реттеудегі олқылықтардың орнын толықтыру, қолданыстағы құқықтағы ішкі
қайшылықтарды жою; заңдардағы сілтеме нормаларда анық баяндалуы ... ... ... актілер қабылдана алатын мәселелер тобы
шеңберінде тікелей қолданылатын заңдарды қабылдау практикасын кеңейту
жөніндегі жұмысты ... ... ... ... бағалаудың халықаралық стандарттары
енгізілетін болады, бұл азаматтардың, қоғам мен мемлекеттің мүдделерін
неғұрлым толық ескеруге, құқық нормаларының тиімділігін, үнемділігін және
ұтымдылығын қамтамасыз етуге мүмкіндік ... және ... ... ... ... Негізгі
заңының барлық конституциялық айқындамаларда қамтылған жасампаз әлеуетінің
жүзеге асырылуы ... ... ... жетілдіру процесінде және құқық қолдану қызметі барысында
Конституцияның үстемдік принциптерін және төменгі ... ... ... ... ... сәйкестігін бұлжытпай сақтау
қажет.
Елдегі заңдылық режимін және құқықтық жүйенің тұрақтылығын да,
сонымен қоса қолданыстағы Конституция ... ... ... ... да қамтамасыз ететін жүйелі шаралар қажет. Құқықтық саясатқа кешенді
көзқарас барлық нормативтік-құқықтық базаны мемлекет дамуының жалпы
стратегиясы тұрғысында, оның ішінде ... ... және ... ... ... мен ... ... мен
мемлекеттің мүдделерін қамтамасыз ететін мемлекеттік басқарудың сапалы жаңа
моделін жасау жөнінен жаңғыртуға мүмкіндік ... ...... ... ... ... ... Ол өзінің ішкі тұтастығымен сипатталатын құқықтық
нормалар жүйесін білдіреді және басқа құқық жүйесінін нормаларынан
ерекшеленеді. Ішкі тұтастық ... ... ... ерекшеліктерімен белгіленетін, солар арқылы реттелетін жал-пы
белгілердің болатындығын білдіреді. Конституциялық ... ... ... ... оның ... ... ... пәнінің өзіндік ерекшеліктері бар.
Конституциялық құқық нормаларымен реттелетін қоғамдық қатынастар мемлекет
және қоғам құрылымының негізін құрайды және мемлекеттік биліктің жүзеге
асуымен тікелей ... ... ... құқық пәнін білмейінше оның нормаларын қолдану саласында
анықтау мүмкін емес. Өйткені, нақты құқықтық әрекеттерді
талдау кезінде, ең алдымен қай ... ... ... қажеттігін анықтап
алу керек. Ал ол үшін, реттеудін, нысаны болып табылатын қоғамдық
қатынастар сипатын белгілеу ... ... ... ... ... ... кең. Ол мемлекет пен қоғам өмірінің барлық ... ... ... ... және ... салаларды қамтиды. Әрине,
конституциялық құқық нормалары аталған салаларды барлық көріністері бойынша
және жан-жақты реттемейді. Ол аталған салаларда тек ең негізгі, базалық
қабаттарды ғана ... Бұл ... ... пен қоғамдағы кейін кең
дамитын саяси, экономикалық, әлеуметтік, діни байланыстардың негізін
қалайды.
Конституциялық құқық, тұтас алғанда, құқықтын реттеу әдістері деп
аталатын ... бір ... мен ... ... ... және
қоғамдық қатынастарды реттейді. Конституциялық-құқықтық қатынастарды реттеу
үшін төмендегідей: 1) ... ... 2) ... салу ... 3) ... ... 4) тану ... қолданылады. Міндеттеу әдісі мемлекеттік органға
сияқты, жеке тұлғаларға да қатысты, олардың барлық қызмет саласында
қолданылады. ... ... ... ... органдар, қоғамдық бірлестіктер, лауазымды адамдар және
бұқаралық ақпарат құралдары әрбір азаматқа өзінің құқықтары мен ... ... ... және ... көздерімен танысу мүмкіндігін
қамтамасыз етуге міндетті" деп жазылған. Қазақстан ... ... бұл ... ... тағы бір ... ... ... "Меншік міндет жүктейді, оны пайдалану сонымен қатар қоғам
игілігіне де қызмет етуге тиіс». Аталған қағида мемлекеттік меншікке
сияқты, жеке меншікке де ... ... ... ... ... да, жеке ... ... де меншікті тек өз мүддесіне
ғана емес, сондай-ақ қоғам мүддесіне де ... ... ... ... салу әдісі де кең қолданылады. Бұл
әдіс, көбіне ... ... ... құрылымдарға қатысты
қолданылады. Тыйым салу әдісі азаматтарға қатысты ... ... ... ... басқару аясында мемлекет органдарын
ұйымдастыру және олардың атқарушы-өкім ету қызметінің барысында пайда
болатын қоғамдық қатынастарды реттейді,жергілікті басқару органдарының
құрылымы мен ... ... ... ... ... атқарушы биліктің уәкілетті
лауазымды тұлғаларының заңда көзделген әкімшілік мәжбүрлеу шаралары
жағдайларын қолдана отырып, бағынысты емес субъектілерге – азаматтар ... ... ... ... әкімшілік заңнамамен реттелетін қызмет
салаларындағы заңдылықты сақтауды қамтамасыз ету мақсатындағы әкімшілік
қадағалаудың болуы ... ... мен ... ... мен ... ... ... кезіндегі әкімшілік қадағалаудың міндеті әкімшілік құқықтық режимді
сақтауды қамтамасыз ету.
Мемлекеттік бақылау мен қадағалауды жетілдірудің перспективалы бағыттары:
- бақылау-қадағалау органдарының жүйесін оңтайландырумен;
- кәсіпкерлерге ғана ... ... ... ... ... да ... бақылау-қадағалау өкілеттіктерінің ауқымын реттеумен және
қысқартумен;
- әкімшілік-қадағалау қызметін құқықтық реттеу деңгейін арттырумен
байланысты.
Мемлекеттік қызмет саласындағы қатынастар да ... ... ... ... ... Оның ... ... бағыттар ретінде:
- мемлекеттік саяси және әкімшілік қызметтің аражігін неғұрлым нақты
ажырату;
- мемлекеттік қызметте адам ресурстарын басқарудың жаңа институттарын
қалыптастыру және ... ... ... ... ... ... ... және жеке сипаттары негізінде іріктеудің жаңа
әдістерін енгізу;
- ... ақы ... және ... жаңа ... ... ... қызметшілердің түпкілікті нәтижеге бағдарланған қызметін
бағалаудың қазіргі заманғы жүйесін енгізу күтіледі.
Әкімшілік құқықтың маңызды құрамдас бөліктерінің бірі ... ... ... ... ... ... жаңартумен
байланысты, негізінде адамның және азаматтың құқықтары мен бостандықтары
туралы ... ... ... ... ... және заңдарды
қолданумен конституциялық нормаларды тану жатуға тиіс – әкімшілікделиктілік
құқық болып табылады.
Әкімшілік құқық бұзушылықтар туралы заңнама бұзылған құқықтарды
қалпына ... ... ... ... ... ... алуға барынша бағытталуы тиіс. Бұл ретте әкімшілік-
құқықтық санкцияларды қалыптастыру кезінде олардың қоғамдық қауіптілік
деңгейі мен ... ... ... ... ... ... сақталуы
тиіс.
Әкімшілік құқық бұзушылықтар туралы істерді қарау жөнінде сот
және соттан тыс инстанциялар арасындағы өкілеттіктердің аражігін
ажыратудың, яғни ... ... ... және ... тыс қарау тәртібі
арақатынасының нақты тұжырымдамасын айқандаған жөн. Бұл ретте соттың
әкімшілік жаза
қолдану жөніндегі өкілеттігін кеңейту ... ... ... сот
өндірісіндегі жарыспалылық қағидатын дамыту туралы тезис өзекті күйінде
қала береді.
Әкімшілік-деликтілік құқық үшін әкімшілік-деликтілік заңнамамен
қорғалатын құқықтық қатынастар ауқымын неғұрлым ... ... және ... және ... ... аражігін нақты
ажырату мәселелері өткір болып табылады.
Тағы бір маңызды бағыт әкімшілік-іс жүргізу құқығын дамыту болып
табылады, оның нәтижесі Әкімшілік-іс жүргізу ... ... ... ... ... ... ... заңнамасының реттеудің нысанын нақты анықтау
қажет. Бұл тұрғыда әкімшілік құқық бұзушылықтар туралы нақты істерді шешу
тәртібін заңнамалық регламенттеу ... ... ... ... ... ... ... байланысты
мемлекет пен азамат (ұйым) арасында жариялы-құқықтық қатынастардан
туындаған құқық ... ... ... ... ... мәселесін қараған
жөн. Яғни, іс жүргізу оқшаулау мен жариялы-құқықтық сипаттағы жанжалдарды
шешу ... ... ... ... ... әкімшілік сот ісін жүргізу қылмыстық және азаматтық іс
жүргізумен қатар сот төрелігін жүзеге асырудың толыққанды ... ... ... ... – құқық саласының негізгі түрлерінің
бірі ретінде қылмыстың түсінігі мен белгілерін, қылмыс үшін ... ... мен ... ... ... ... және
жазадан босатудың шарттарын айқындайтын құқықтың нормалардың жиынтығы.
Жалпы қылмыстық құқықтың негізгі міндеттері - әлеуметтік ... және ... ... алу (қылмыстарды болдырмау; қылмыстардың
профилактикасы) болып табылады.
Заң әдебиеттерінде қылмыстық құқықтың тәрбиелік міндеттерді жүзеге
асыратындығы ... ... ... ... ... келісуміз керек.
Себебі: азаматтардың бойына заң құрметтешілік дағдысын, мораль талаптарына
жауап беретін тәртіп қалыптастыру барлық құқық ... ... ... ... қылмысты құқық – азаматтық, әкімшілік тағы басқа да
құқық салаларындай тәрбиелік мәні бар әсер ету ... ... ... қылмыстық жауапқа тартылуының ескіру мерзімі өтпеген
немесе соттылығы жойылмаған не алынып тасталмаған немесе қылмыстық жауапқа
тартылу заңға сәйкес тоқтатылмаған екі не одан да көп ... ... ... ... ... деп ... ғана тұлғаның бірнеше рет қылмысқа баруы – қоғам үшін аса
қауіпті болып табылады. Біріншіден, қылмыстық ... ... ... ... зиян ... түрде анағұрлым арта түседі.
Екіншіден, бір тұлғаның жасаған қылмыстары әртүрлі объектілерге қиянат
келтіретін болса, зиян келетін қоғамдық қатынастардың қатарының өзі де
кеңейе ... ... Және де, бір ... бір ғана ... ... қылмыс
жасауының өзі әдетте, бұл қылмыскердің бойында тұрақты түрде қоғамға қарсы
бағыт қалыптасқандығын дәлелдейді. Мұның өзі жағдайдың тең қарастырылуы
барысында бұл тұлғаға неғұрлым ... ...... ықпалдың
қолданылуын талап етеді. Сонымен ... ... ... ... ... оның істегендерінің дұрыс саралануы
мәселесін де туындатады.
Қылмыстардың көптігі 3 түрге ажыратылады:
1қылмыстың бірнеше ... ... ... ... ... ... ... ортаны қорғау және табиғи ресурстарды тиімді пайдалану
қоғамның экономикалық даму барысын жетілдірудің міндетті шарты. Біздің
елімізде табиғатты қорғау және оның ... ... ... ... ... ... енгізілген. Ол әрбір адамның парызы
ретінде жалпы мемлекеттік, жалпыхалықтық міндет болып табылады. ... бұл осы ... ... адамдарының мүдделері үшін қоғам мен
табиғат аясындағы қарым-қатынасқа байланысты қоғамдық қатынастарды
реттейтін жаңа құқық салаларының бірі болып табылады.
Табиғатты қорғау – қазіргі ... және ... ... үшін ... ... ... байланысты қоғамның экологиялық даму мүддесі болып
табылады. Құқықтық экология бұл қоғам мен табиғаттың өзара ... ... ... ... ... жиынтығы. Құқықтық
экологияның анықталуының бірі болып – экология құқығы болып табылады.
Экология құқығы бұл ... және ... ... үшін ... ... ... пайдаланумен қорғауға байланысты қоғам мен табиғаттың қарым-
қатынасын анықтайтын қоғамдық қатынастарды реттейтін ... ... ... ... ... ретінде адамдардың мүдделері үшін қоғам мен
табиғат арасындағы
үйлесімді байланыстарға жету ... ... ... ... асыратын арнайы тәсілдерді реттейтін құқықтық номалардың жүйесін
құрайды.
Экология құқықтың әдістері қоғам мен табиғат арасындағы ... ... ... олар ... да, ... да ... ... реттелуінің сақталуына негізделеді.
Қазақстан Республикасы экология құқықтарының қайнар көздеріне – ... ... ... оны пайдалану, сапасын арттыру және табиғи ресурстар
жөніндегі қоғамдық қатынастарды реттейтін нормативтік актілер жатады.
Кейбір нормативтік актілер экологиялық заңдардың құрамына ... ... ... ... ... Қылмыстық Кодексі – экологиялық
заңдарды бұзғаны үшін жауаптылықтарды ... ... ... ол экологиялық құқықтың қайнар көзіне жатады, бірақ экологиялық
заңдылықтардың ... ... ... ... заңдардың құрамына
кіреді, сол сияқты Азаматтық кодекс, Әкімшілік құқық бұзушылық туралы
кодекстері де экология құқығының қайнар көздеріне ... ... ... ... ... ... ... құқықтың қайнар
көздері» деген ұғым «Экологиялық заңдар» деген ұғымнан кең.
Экология құқықтарының қайнар көздері белгілері бойынша үшке бөлінеді:
кешенді;
ресурстық;
әлеуметтік - экологиялық.
Экология құқықтарының ресурстық ... ... ... ... ... ... объектісіне жеке табиғи ресурстар жататын болса, мұнда
Жер кодексі, Су ... ... ... және т.б. ... ... ... –экологиялық қайнар көздеріне
адамдардың өмір сүруіне қолайлы ортаны қамтамасыз етуге бағытталған
факторлар жатады. Оған «Қазақстан Республикасында халық денсаулығын сақтау
туралы», ... ... ... ... ... ... жатқызуға
болады.
1) Экология құқықтарының ең негізгі қайнар көзіне Қазақстан ... ... 2) ... ... ... көзіне «Айналадағы
табиғи ортаны қорғау туралы» Қазақстан Республикасының заңы жатады. Бұл заң
қазіргі және болашақ ұрпақтың ... ... ... ... ... ... экономикалық және әлеуметтік негіздерін белгілеуге және
адам қызметінің осы табиғи ... ... ... ... жол ... ... 3) ... құқықтарының қайнар көздеріне
министрліктер мен ведомстволардың нормативтік – құқықтық актілері жатады.
Министрліктер мен ведомстволардың актілері ... ... ... ... қатынастарды реттейтін құқықтық нормалардың жиынтығы отбасылық
құқық деп аталады. Отбасы-неке қатынасын реттейтін негізгі нормативтік
құқықтық акт Қазакстан Республикасының "Неке және отбасы туралы" Заңы ...... ... ... ... табылады. Ерлі-зайыптылар арасындағы
мүліктік және мүліктік емес жеке қатынастарды ... ... ... ... белгіленген тәртіппен тараптардың ерікті және толык
келісімі жағдайында жасалған еркек пен әйелдің арасындағы тең құқықтық
одақты — неке деп ... ... ... некеден, туыстықтан,
бала асырап алудан, отбасына тәрбиелеу үшін бала алудан
туындайтын қатынастар отбасылық қатынастар деп аталады. ... ... бәрі ... ... жөнімен реттеле бермейді. Отбасындағы
қатынастар, негізінен, адамгершілік, игілік-өнегелік нормалары негізінде
реттеледі. Бұл өзара кұрмет, сүйіспеншілік, қамқорлық және ... ... ... өмір қалыбы, көбінесе ұлттық дәстүрлер мен
әдет-ғұрыптарға сүйенеді (үлкендерді қадірлеу, отбасын қамтамасыз ету оның
басшысы ретінде толықтай ер ... ... ... ... ішкі ... ... ... өзара келісімі
бойынша шешіледі. Егер ол мәселелер кәмелетке толмағандардың мүдделеріне
қатысты болса, оны шешуге балалар да қатыстырылады. Құқықтық ... ... ... ... қажет. Жеке басындық қатынастармен
салыстырғанда отбасылық мүліктік қатынастар құқық арқылы егжей-тегжейлі
реттеледі, өйткені бұл қатынастардың объектісі ... ... ... ... ... азаматтық құқықпен тығыз байланысты. Мәселен,
отбасылык құқықпен реттелмеген ... ... ... мүліктік және
жеке мүліктік емес қатынастарды реттеуге азаматтық заңнама қолданылады,
өйткені ол отбасылык-некелік қатынастардың мәніне қайшы ... және ... ... ... тек ... ... ғана отбасылық деп атауға болатын өзге де
қатынастарды реттейді. Мәселен, немерелері мен әжелерінің арасындығы
қатынастар; өздерінің отбасын ... ... ... ... толған ағалары
мен қарындастарының арасындағы қатынастар. Бұл көрсетілген қатынастардың
негізіне көбінесе туыстық жатады, сондыктан да мұндай ... ... деп атау ... Туыстық дегенде бір
негізден немесе ортақ бір атадан тарайтын ... ... ... ... екі ... болады: тікелей және жанама туыстық.
Тікелей туыстық адамдардың бір негізден тарайтындығына негізделеді. Туыстық
жоғары және төменгі тармаққа ... ... ... ... арғы ... ... ... (әкеге, шешеге, атаға, атаның атасына
және т.б.), төменгі тармак — арғы атадан ұрпақтарына карай тарайды (балаға,
немереге, шөбереге және т.б.).
Азаматтық құқықта заң ... ... ... ... ... ... алыс ... та есепке алынады. Бүгінгі күні мұрагерлердің алты
кезектілігі аныкталған. Оларға: балалары, ерлі-зайыптылар мен ата-
аналарынан баска (бірінші кезектілік) мұра ... ... ... толық емес туыс (жақын) ағалары мен қарындастары, сондай-ақ оның
әкесі жағынан және шешесі жағынан ... ... мен ... ... мұра ... туған көкесі мен тәтелері (үшінші
кезектілік), мұра қалдырушының ... ... ... өзге де ... ... егер олар мұра ... бір ... кем дегенде
он жыл бірге тұрса туыс ағалары мен қарындастары өгей әкесі мен өгей шешесі
(бесінші кезектілік), мұра қалдырушының еңбекке жарамсыз асырауында
болғандар ... ... ... Заң ... ... ... ... ие болады.
Сондай-ақ өсиет бойынша мұрагерлер де болады.
Туған ағалары мен ... ... туыс және ... емес туыс ... ... ... - бір ортақ ата-анадан тарайтын аға-іні, апа-
қарындастар. Егер әкесі мен шешесінің біреуі ғана ортақ болса, онда ағасына
іні-қарындастар толық емес туыс деп ... емес туыс ... ... бұрынғы некелерінен
немесе некеден тыс туған туыс аға-қарындастармен шатастыруға
болмайды. Олардың ... ... де ... де жок, ... олар туыс ... ... деп ... Ері мен оның туыстары бір жағынан, әйелі мен
оның туыстары — екінші жағынан, бұлар да сүйек ... Өгей ... өгей ер бала мен кызы да ... ... деп ... толық және толық емес түрлері болады. Толык отбасында ата-
анасы, балалары және әдетте, әкесі жағынан да және шешесі жағынан да ... ...... мен ... ... Толық емес отбасы балалардың ата-
анасының біреуінің ғана болуымен сипатталады. Соның өзінде балалардың ата-
аналары ажырасқан болса, балалары соның қарамағында қалған ... ... ... және еңбекке жарымсыз ерлі-зайыптыны бағып-қағу үшін алимент
төлейді. Егер ерлі-зайыптылардың біреуі қайтыс болып, екіншісінің
қарамағында кәмелетке толмаған балалары қалса, онда оған мемлекет ... ... ... ... ... толык және толық емес отбасы
да тең жағдайда заң және мемлекет арқылы қорғалады.
Неке мен ... ... екі ... ... ... ... бейюрисдикциялық. Біріншісінде — отбасының құқығы бұзылған немесе
дауланатын құқықты қорғау жөніндегі өкілетті мемлекеттік органдарды
қатыстыру арқылы жүзеге ... ... сот, ... ... ... ... (АХАТ) органдары, қамкоршылык органдары, ішкі істер
органы.
Екінші түрі — отбасының құқықтары мен мүдделерін ... ... ... ... ... ... бұл ... мемлекеттік
органдардан көмектесуді өтінбей-ақ өздері іске асырады. Мұндай іс-
әрекеттерді — кұқығын өзі қорғау деп атайды. ... ... ... ата-анасы тәртіп бұзушы баланың ата-анасымен кеңесіп, оған
кешірім сұрауға ұсыныс жасайды және т.б.
Сот арқылы қорғау — отбасы ... ... бір түрі ... Бұл істе прокуратура, ішкі істер органдары, АХАТ органдары,
тәрбиелік мекемелер, атқарушы органдар — әкімдіктер үлкен рөл атқарады.
Мысалы, әкімдіктер ата-аналарының қамқорлығынсыз ... ... мен ... ... қорғау шараларын қолға алуға, ондай
балаларды есепке алуды ұйымдастырып, оларды отбасыларға орналастыруға көмек
көрсетуге міндетті. Ішкі ... ... ... ... тартып алуға, сондай-
ақ алимент төлеуден жалтарып жүрген адамдарды іздестіруге байланысты
шешімдерді күштеп орындауға қатысулары мүмкін.
Еңбек құқығы (ағыл. labour law) - Жалдамалы ... ... ... ... ... қызметкердің тікелей еңбек ету жағдайы бойынша жұмыс беруші
атынан әрекет ететін әкімшілікпен қатынасын реттейді;
өндірісті ... ... ... ... ... тағайындау мен
қолдану жағдайы бойынша әкімшіліктің еңбек ұжымымен ... ... ... ... қатынастар;
еңбекті қорғау және бірқатар басқалары бойынша қатынастар.
Қаржы құқығы мемлекеттің дамуының ... ... ... ... мен ... үздіксіз атқарылуын қамтамасыз ету үшін
мемлекеттің қаржылық қызметінің барысында пайда болатын қоғамдық
қатынастарды реттейтін құқықтық нормалардың жиынтығы.
Мемлекеттің ... ... ... ... ... іске ... ... бірі ақшалай қаржы жинау, яғни жеке және заңды
тұлғалардың табысының, пайдасының бір бөлігі заңда көрсетілген мерзім
мен мөлшерде ... ... ... ... аталған түсімдердің
уақытында төленуін мемлекетҚаржылық бақылау. Қаржылық бақылау ... ... ... ағымын, бюджеттің қазынасын қатаң сақтау
мен бақылауға бағытталған маңызды бір ... ... ... ... жүйе және ол төмендегідей бірнеше бөліктерден тұрады: 1) ... 2) ... ... 3) ... заты ... 4) бақылаудың
максаты; 5) бақылауды іске асырудың әдістері.
Қаржылық бақылаудың ... ... ... ... іске ... бар ... ... не мемлекеттік емес органдар, лауазымды
адамдар табылады. Сондықтан, тікелей тексеруші қаржылық бақылаудың
субъектісі, ал тексерілуші объектісі болады.
Мемлекеттік қаржылық ... ... осы ... ... тұлғалар, нақты айтсақ: 1) мемлекеттік органдар; 2) мемлекеттік
заңды тұлғалар; 3) мемлелкеттік емес заңды тұлғалар; 4)азаматтар жатады.
Бюджеттік құқық негіздері
Материалды мағынасында бюджет ... ақша ... Осы ... ... дегеніміз мемлелкеттің міндеттері мен функцияларын іске
асыруды қаржымен қамтамасыз етуге ... ... ақша ... ... ... ... бюджеттік қатынастар деп аталады.
Бюджетті жоспарлау, қарау, бекіту, атқару, нақтылау, түзету жөніндегі,
бюджеттің ... ... ... есебі мен есептілігін жүргізу
мемлекеттік қаржы бақылауы, сондай-ақ байланыстырылған гранттарды жоспарлау
мен пайдалану жөніндегі Қазақстан Республикасының ... ... ... ... үрдісі деп аталады.
Бюджеттер және Қазақстан Республикасы Ұлттық қоры, сондай-ақ бюджеттік
үрдістер мен қатынастар жиынтығы бюджет жүйесін ... ... ... жүйесі төмендегідей түрлер мен
деңгейлерге бөлінеді. Бюджеттердің түрлеріне: 1) түзетілген бюджет;
2)бекітілген бюджет; 3) нақтыланған бюджет; 4) ... ... ... ... ... ... ... Қазақстан
Республикасының Ұлттық Банкіндегі шотында шоғырландырылатын, мемлелкеттің
қаржылық актив түріндегі, сондай-ақ, материалдық емес активтерді
қоспағанда, өзге де ... ... ... ... ... қоры ... табылады. Ұлттық қор жинақтау және тұрақтандыру
қызметтерін жүзеге асырады.
Азаматтық құқық
Құқықта — ... ... ... ... ... көрсетілген
құқықтар мен міндеттердін барлық жиынтықына ие адам. Бұл - өз ... ... және ... мәдениетті меңгерген, «отанының лайықты ұлы»
атағына сай және аталмыш мемлекеттің заңдарына бағынатын әнегелі адам.
Қазақстан Республикасы өзінің ... ... мен ... ... республика азаматтары алдында жауапты, ал Қазақстан
Республикасының азаматы Қазақстан Республикасы алдында ... ... ... ... мен заңдарын сақтауға, Қазақстан
Республикасының мүдделерін, оның аумақтық тұтастығын қорғауға, мемлекеттік
тіл мен оның аумағында тұратын барлық ұлттардын тілдеріне, әдет-ғұрпына,
дәстүрлеріне құрметпен қарауға, ... ... ... және ... нығайтуға жәрдемдесуге міндетті.
Азаматтың қоғамның саяси, әлеуметтік және мәдени өміріне қатысу
мүмкіндігін анықтайтын, мемлекет азаматының конституциялық-құқықтық
мәртебесінің негізі. Сонымен бір ... ... ... ... мен
бостандыкқтар, қоғамдастық пен халықаралық ұйымдардың, бәрінен бұрын БҰҰ-
ның қалт етпейтін назарында болады.
Азаматтық іс жүргізу құқығы
Азаматтық іс жүргізу құқығы – ... ... ... ... ... сондай – ақ соттардың және басқа да кейбір органдардың қаулыларын
орындау тәртібін реттейтін құқық саласы. Оның нормалары соттың, сот
атқарушының және процестің ... ... ... ... ... ... олардың құқылары мен міндеттерін анықтай отырып, сот мәжілісін
жүргізудің тәртібін белгілейді. Азаматтық іс ... ... ... ... ... ... ғылымды, әрі оқу пәнін де қамтиды.
Республикада жүргізіліп жатқан құқықтық реформа сот қызметін ... ... ... оған ... заң ... және ... ... үшінші билік рөлін беруге бағытталған.
Сот билігі Қазақстан Республикасының атынан ... ... және ... мен ұйымдардың құқықтарын, бостандықтары мен заңды мүдделерін
қорғауды, Республика Конституциясының, заңдарының, өзге де ... ... ... ... ... ... ... етіп қояды (Қазақстан Республикасы Конституциясының 76 бабы).
Сот ... ... іс ... ... ... және ... өзге де нысандары арқылы жүзеге асырылады (Конституцияның 75
бабы).
Қазақстан Республикасында сот әділдігін тек сот қана жүзеге асырады.
Соттарда қаралатын істердің көпшілігі ... ... ... табылады. Бұлар-
азаматтық, отбасылық, еңбек, тұрғын үй, экологиялық, қаржы, салық
және ведомстволық бағыныстағы соттардың қарастылығына жатқызылған басқа да
құқық қатынастарынан туындайтын ... ... ... мен шешу ... ... сот ісін ... ... белгіленеді. Республиканың барлық соттарында азаматтық істерді
жүргізу тәртібі азаматтық іс ... ... ... ... іс ... құқық қатынастарының субъектілері арасында іске
қатысушы тұлғалар ерекше бөліп ... ... ... іс ... кодексінің 44 бабына сәйкес оларға мыналар: тараптар,
үшінші тұлғалар, прокурор, мемлекеттік басқару органдары, кәсіподақтар және
заңда көзделген жағдайда басқа адамдардың құқықтары мен ... ... да ... ... ... Олар іске өз ... ... субъективті құқықтары мен мүдделерін, не басқа
тұлғалардың құқықтары мен мүдделерін қорғайды. Бұлар-өздерінің іс ... ... ... ... бір ... екінші сатыға өтуіне және
істі жүргізудің қысқартылуына ықпал ететін тұлғалар.
Азаматтық іс жүргізу ... ... ... ... ... ... іс жүргізу әрекеттері билік сипатында жасалады, олар
өздері арнап шығарылған тұлғалар үшін міндетті, өйткені оларды ... ... ... және ... күші бар ... ... негізделген.
Іске қатысушы тұлғалар жасайтын іс жүргізу әрекеттері диспозитивтік сипатта
болады. Азаматтық іс ... ... ... бас ... ... ... немесе тараптардың бітісу келісімін жасауы себепті қысқартылуы
мүмкін. Азаматтық ... ... ... осында.
Азаматтық іс жүргізу құқығы жалпы және ерекше бөлімдерден тұрады. Жалпы
бөлімге сот әділдігі принциптерін, ... ... ... сот ... қарсылық білдіруді, іске қатысушы тұлғалардың
құрамын, олардың іс жүргізу құқығы мен ... ... ... қою ... ... ... ... енеді.
Азаматтық іс жүргізу құқығының ерекше бөлігі-құқықтың осы саласының
жекелеген институттарын, сатыларын реттейтін құқық нормаларының жиынтығы.
Азаматтық іс жүргізу ... іске ... ... және процеске басқа
да қатысушылардың, сондай-ақ сот қаулыларын орындайтын органдардың
азаматтық іс жүргізу құқығының нормаларымен реттелген ... ... ... дегеніміз, іс жүргізу құқық қатынастары пайда болуының, дамуының
және ... ... ... ... табылады, өйткені бұл қатынастар
іске мүдделі барлық тұлғалардың белсене қатысуымен ... ... ... ... ... асыру жөніндегі сот қызметі процесінде пайда болады,
дамиды және тоқтатылады не олар ... ... шын ... ... сот ісін ... ... Азаматтық іс жүргізу кодексінің 5
бабында белгіленген. Сот азаматтардың және ұйымдардың құқықтары мен заңды
мүдделерін қорғау мақсатында азаматтық істерді дұрыс және ... ... Осы ... міндетті орындау арқылы азаматтық сот ісін жүргізу
құқықтық мемлекетті, заңдылық пен құқық ... ... ... ... ... ... ... алуға, азаматтарды
заңдарды дәл және мүлтіксіз орындау, азаматтардың құқығы, ар-ожданы мен
қадір-қасиетін, ... ... ... құрметтеу рухында тәрбиелеуге
жәрдемдесуге тиіс. Азаматтық процесс жеке ... ... ... ... ... ... ... сатыларға бөлінеді:
1)сотта азаматтық істің қозғалуы;
2)істі сотта қарауға әзірлеу;
3)істі бірінші сатыдағы сотта мәні бойынша ... ... ... ... ... ... сот ... ұйғарымдарын, қаулыларын қадағалау
тәртібін қайта қарау;
6)заңды күшіне енген шешімдерді, ұйғарымдарды, қаулыларды жаңадан ашылған
мән-жайлар бойынша қайта ... ісін ... іс ... құқығы құқықтың басқа салаларымен, әсіресе материалдық
салаларымен тығыз байланысты. Онда анықтау нысанасын, істің сотқа
қарастылығын анықтайтын азаматтық іс жүргізу сипатындағы ... ... іс ... ... ... ... даулы құқық қатынастарын реттейтін
материалдық құқық нормаларын қолданады.
Халықаралық құқық
Халықаралық құқық – бұл халықаралық құқықтың субъектілері туындататын ... ... ... ... өз ... үшін
күресуші халықтар, халықаралық ұйымдар арасындағы, сонымен қатар кейбір
жағдайларда, жеке және заңды тұлғалар қатысатын) ... ... ... ... ... мен нормалардың жиынтығы.
Халықаралық құқықтың да өз реттеу пәні бар. ...... пәні ... ... ... екіге бөлуге болады:
а) мемлекеттер арасындағы қатынастар;
б) мемлекеттер мен өз ... үшін ... ... арасындағы
қатынастар. Халықаралық құқықтың нормалары , ең бастысы, халықаралық
қатынастардың негізгі субъектілері – мемлекеттер арасындағы қатынастарды
белгілеуге бағытталған. Бастапқыда ... ... ... ... ретінде қалыптасқан болатын.
Бірақта, халықаралық құқық мемлекеттер арасындағы емес сипаттағы
қатынастарды да, яғни ... ... ... ... ... мемлекет
мүлде қатыспайтын қатынастарды да реттеді. Қазіргі уақытта, халықаралық
келісімге қатысушылардың ауқымы кеңейіп келеді және мемлекеттің ішкі
құзырлығына кіретін көптеген қатынастар мемлекеттердің ... ... ... арасындағы емес халықаралық қатынастар:
а) мемлекет пен халықаралық ұйымдар арасындағы;
б) халықаралық ұйымдар арасындағы;
в) бір жағынан мемлекететр, халықаралық ұйымдар, екінші жағынан жеке ... ... ... жеке және ... ... арасындағы.
Халықаралық құқық – бұл ерекше құқық жүйесі ... ... ... және ... болып табылады.
Халықаралық құқық құқық жүйесі ретінде барлық мемлекететрдің, барлық
адамзаттың иглігі ... ... ол ... ... ... та ... ғылымы барлық мемлекеттерге бірдей бола алмайды. Әрбір ... ... ... ... ... ... құқықтың
қазақстандық ғылымы.
Халықаралық құқық, кез келген мемлекеттің ұлттық құқығы сияқты ... ... ... ... халықаралық қатынастардың белгілі
бір тобын реттейді және халықаралық –құқықтық институттар мен нормалардың
жиынтығы болып ... ... ... ... ... ... пен қауіпсіздікті
қамтамасыз етудегі қатынастарды реттейді; Халықаралық ұйымдар ... ... құру мен ... ету тәртібін реттейді.
Халықаралық құқықта мынадай салалар қалыптасқан:
1) Халықаралық құқық субъектілік ... ... ... құқығы;
3) Халықаралық гуманитарлық құқық;
4) Халықаралық теңіз құқығы;
5) Халықаралық әуе құқығы;
6) Халықаралық ғарыш құқығы;
7) Халықаралық атом ... ... ... құқық;
9) Халықаралық қылмыспен күрес құқығы;
10) Халықаралық келісімшарт құқығы;
11) Халықаралық қоршаған ортаны қорғау құқығы;
12) Халықаралық қауіпсіздік құқығы.
Халықаралық ...... ... қатынастарда өзін қалай
ұстау керек екендігі жөніндегі келісімшарт нормаларының жиынтығы болса,
дипломатия – сыртқы ... ... ... ... ал ... – бұл өзінің мүдделерін қанағаттандыру үшін халықаралық аренада оның
жүргізетін негізгі бағыттары.
Қортынды
Барлық заңдық нормалар бір-бірімен тығыз байланысты, өзара тәуелді,
өзара ... және ... жүйе ... ... ... — нақтылы түрде
қалыптасқан құқықтың ішкі құрылымы. Құқық институты — бірыңғай қоғамдық
қатынастардың ... ... ... ... ... реттейтін құқық
нормаларының жиынтығы.
Қазақстан зайырлы мемлекет болып табылады, онда ... ... ... ... ... ... сенушілермен қатар атеистік көзқарасты
ұстанатын азаматтардың да құқығы құрметтеледі. Мемлекет діни қызмет
саласына араласпайды, алайда конфессиялармен өзара іс-қимылды қамтамасыз
етуі және азаматтардың діни ... ... ... ... ... ол ... салада тиімді мемлекеттік саясат қалыптасып келеді. Діни сенім
бостандығы туралы ... ... ... ... діни өнімдерді
тарату, діни бірлестіктерді тіркеу бөлігінде одан әрі жетілдіру, сақтау
және біркелкі қолдану қажет.
Қазіргі жағдайларда ... және ... ... ... ... мен ерлердің тең құқықтары мен тең мүмкіндіктерін ... ... ... ... ие ... өмір сүру ... стандарттары жоғары, серпінді, қазіргі
заманғы мемлекет ретінде қарышты да орнықты дамуы адами әлеуетті,
азаматтардың іскерлігін жандандыру, азаматтық ... ... ... ғана ... ... байланысты азаматтық қоғам
институттарының дамуына және азаматтық бастамаларды іске асыру ... ... ... ... ... ... емес ұйымдардың мәртебесін жетілдіру керек, құқықтық реттеу
тетіктері үкіметтік емес ұйымдар қызметінің ерекшеліктерін, сондай-ақ
қоғамдық бірлестіктерді мемлекеттік қолдауды ... ... ... ... реттейтін нормативтік-құқықтық реттеуді де
жетілдіру қажет. Осы қызмет және оның құқықтық реттелуі тұтас алғанда
кепілді сөз бостандығына, адамның жеке өміріне, жеке және ... хат ... ... ... ... және өзге де ... ... қол сұғылмауына конституциялық құқықтарының
сақталуын, сондай-ақ мемлекеттік құпиялар туралы заңнама талаптарының
сақталуын ескере отырып, заңда тыйым салынбаған ... кез ... ... ... және ... бағытталуы тиіс.
Азаматтық бастамаларды дамыту жергілікті өзін-өзі басқару мәселелерімен
тығыз байланысты. Мемлекет пен азаматтық қоғам тоғысындағы бұл ... ... мен ... ... етеді. Атап айтқанда, жинақталған
тәжірибені ескере отырып, мемлекеттік басқару мен жергілікті өзін-өзі
басқару функцияларының ... ... қана ... сонымен қатар
жергілікті өзін-өзі басқару органдарын жергілікті маңызы бар ... іске ... кең ... ... қажет.
Дәстүрлі түрде жеке өзіндік құқыққа жеке тұлғалардың мүдделерін қамтамасыз
етуге жұмылдырылған салалар жатқызылады (азаматтық, банктік, ... ... және ... ... ... ... және ... құқықтар
жатқызылады.
Қазіргі қоғамның құқықтық жүйесі мынадай негізгі салаларды біріктіреді:
1. Мемлекеттік (конститутциялық) құқық- бұл елдің ... ... ... белгілейтін құқық саласы, азаматтардың, мемлекет
органдары жүйесінің құқықтық жағдайының негізгі және олардың негізгі
өкілеттіктері.
2. Әкімшілік құқық ... ... ... ... ... ... барысында жинақталатын қоғамдық қатынастарды
реттейді.
3. Қаржы құқығы қаржылық қызмет саласындағы қоғамдық қатынастарды
реттейтін нормалардың жиынтығын білдіреді.
4. Жер ... ... ... өмір ... материалдық негізі болып
табылатын жерді, оның қойнауын, суды, ормандарды ... мен ... ... ... ... ... құқық-әр түрлі мүліктік және сонымен сабақтас жеке мүліктік
емес қатынастарды реттейді. ... ... ... ... заңында көрініс тапқан идеялар мен принциптер ұлттық
құқықтық жүйенің негізгі бағыттары мен даму тетіктерін, оның ішінде
конституциялық құқықты ұзақ ... ... ... ... ... мен нормаларын, ең алдымен, мемлекеттік билік
органдары мен оның лауазымды адамдарының қызметінде толыққанды іске ... ... ... ... қолданумен қатар ағымдағы заңнама және
құқық қолдану арқылы оның әлеуетін қамтамасыз ету маңызды міндет болып
табылады.
Біздің мемлекетіміздің Конституциясында бекітілген ... ... ... (бұл: қоғамдық келісім мен саяси
тұрақтылық, барша халықтың игілігі үшін экономикалық даму, қазақстандық
патриотизм, мемлекеттік өмірдің неғұрлым ... ... ... шешу) сақтау мен іске асыру елдің орнықты әлеуметтік-
экономикалық және саяси-құқықтық дамуын қамтамасыз етуге мүмкіндік ... ... ... ... тұрғылықты жеріне немесе кез келген өзге
жағдаяттарға қатыссыз құқықтары мен бостандықтарының теңдігіне кепілдік
беретін жағдай жасау болып табылады.
Осы ... ... ... ... мен ... ... ... бірлігін қамтамасыз етуде құқықтық тетіктердің рөлі арта түсетін
болады.
Пайдаланылған әдебиеттер:
1.Қазақстан Республикасының мемлекеті мен ... ... ... ... ... ... ҚР Конституциясы, 30 тамыз 1995 ж. – Алматы: Жеті жарғы,1996.
4 ... және ... ... ... Алматы., 2001.
5. Н. Дулатбеков., С. Амандыкова., А. Турлаев . Мемлекет және құқық
негіздері. Алматы., ... Н.А. ... ... ... Жалпы бөлім. Алматы., 2001
7. ҚР Азаматтық құқығы . А. Төлеуғалиев. ... ... ... ... ... 343.851.5:343.615(574) ... ... ... Тағайбекұлы
Жас адамдардың құқық бұзуға бейім мінез-құлқы
және оның алдын ... ...... ... және ... құқығы
Заң ғылымдарының кандидаты ғылыми дәрежесін алу үшін
дайындалған диссертациясының
Авторефераты
Қазақстан Республикасы
Алматы, 2008
Жұмыс Д.А. Қонаев атындағы университетінің қылмыстық ... ... ... ... қызметі кафедрасында орындалды
Ғылыми жетекшісі заң ғылымдарының докторы, профессор
Алауханов Есберген Оразұлы
Ресми оппоненттері заң ... ... ... ... ... ... ... доцент
Ынтықбаев Манас Қапасұлы
Жетекші ұйым Абай ... ... ... ... 2008 ... 14 ... ... сағат 10.00-де Қазақстан
Республикасының Ішкі ... ... ... ... ... ... жөніндегі ОД 14.20.10 біріккен диссертациялық
кеңесте қорғалады. Мекен-жайы: 050060, Алматы қаласы, Өтепов ... ... ... Республикасының Ішкі Істер Министрлігі
Академиясы мен ... ... ... және ... ... ... ... (Қаржы полициясы) Академиясының
кітапханаларында танысуға болады.
Автореферат 2008 жылдың «___» қазан айында таратылды
Диссертациялық ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... Диссертациялық жұмыс жастар арасындағы
құқық ... ... ... құлықтарға байланысты жасалған қылмыстардың
криминологиялық сипаттамасына жан-жақты талдау ... ... ... ... ... ... жас адамдардың қылмысты жасау себептері мен
жағдайлары, олардың жеке бас ... және ... ... одан ары жетілдіру жолдары қарастырылған.
Зерттеу тақырыбының өзектілігі. Қазақстан ... ... ... да, ... ... да ... ... қылмыс жасау барған
сайын көбейіп келеді. Бұндай мәліметтерді біз ... ... ... ... ... Бас Прокуратурасының 2006 жылға
дейінгі статистикалық мәліметтерінен ... ... ... жыл ... (2000 және 2002 ... басқа) қылмыстар саны бұл ... ... ... ... ... кезеңдерде Ішкі істер органдары жыл сайын орта ... 15 ... ... ... ашып ... ... жартысынан астамын жасағандар
жастар (14-29 жастағылар). Мысалы, 2000 жылы ... 150 790 ... ... жас адамдардың үлес салмағы 52,9% болған, 2006 жылы 57%-ға
жеткен. Әсіресе, студенттер ... ... өте ... ... ... студенттер қылмысы 12,5%-ға өскен.
Кәмелетке толмаған 16-17 жасар ... аса ауыр ... ... 14-15 ... ... ... ... Ал Қазақстанда
2000–2007 жылдары аралығында қылмыс ... ... 16-17 ... ... ... ал 14-15 жастағылар керісінше 34%-ға көбейген.
Бұл жас санаттары арасындағы қылмыстылық деңгейі де едәуір өзгеше.
Мысалы, 14-15 ... 10 000 ... ... 2000 жылы 778, ал 2006 ... ... ... мұндай көрсеткіш 16-17 жастағылар арасында 2000 жылы
2318, 2006 жылы – 3103, ал студенттер ... 2000 жылы 257, 2006 жылы ... ... да ... күресу үшін және оның алдын алу үшін, бүгінгі
таңда жас адамдардың ... ... ... себептерін анықтай отырып,
оған қатысты ұсыныстар жасалынуы аса ... ... ... ... ... ... осы ... жұмыстардың жеткіліксіз тұстары
кездесуде. Мысал ретінде тоқталатын болсақ, соңғы жылдары ... ... ... екі ... – студенттер мен ішкі істер
органдарының кәмелетке толмағандардың істері ... ... ... ... ... ... ... алға қойылған жоқ.
Жасөспірімдердің құқық бұзуға бейім мінез-құлқын оларға нашар ... әсер ... сол ... ... ... ... ... емес мінез-құлық (девианттық) деп қарастырады. Сонымен қатар,
құқық бұзуға бейім мінез-құлық криминогендік деп те ... ... ... (делинквенттік) қылмыстың жасалу мүмкіндігі зор. Бірақ
бұл жерде құқық бұзуға бейім мінез-құлықтың пайда ... әсер ... ... ... ғана ... жастарға тікелей әсер ... ... ... ... жеке ... ... ауытқуларын қамтып
зерделеуді қажет еді. Себебі ... ... ... Республикасында да
күрделі криминогендік жағдай қалыптасты, онда ... ... ... да, азаматтың, қоғамның және мемлекеттің тірлік-тіршілігіне
тигізетін келеңсіз ықпалы жағынан да едәуір ерекшеліктер бар. ... ... ... ... бейім мінез-құлық мәселесі сан қилы әрі ... ... ... ... ... ... ... бәрі ғылыми зерттеулерді
керек етеді. Жұмыста, 14-29 ... ... ... ... ... ... ... Бұл Қазақстан Республикасы «Президентінің жастар
саясаты туралы» тұжырымдамасына сәйкес ... ... ... ... даму ... осы аралықты қамтиды.
Тақырыптың зерттелу деңгейі. Диссертацияның теориялық негізіне
әлеуметтік-құқықтық ой ... ... ... ... ... Фейербахтың және басқалардың еңбектері алынған.
Жұмыс барысында диссертант, ... ... мына ... ... ... ... Ю.М. Антонян, Г.А. Аванесов,
А.Э. Жалинский, Л.Д. Гаухман, А.И. Долгова, ... ... ... ... ... А.Б. Сахаров,
Д.А. Шестаков және басқалар.
Сонымен қатар, ... ... ... ... ... С.Б. Бимурзин, Ү.С. Жекебаев,
Е.І. Қайыржанов, Н. Дулатбеков, ... ... ... А.А. ... ... С.Е. Еркінов,
А.Ш. Ещанов, Г.Р. Рустемова, ... ... және ... философ-педагогтары: Ғ. Есім,
Ш.Е. Жаманбалаева, ... ... ... ... Н.Ж. Байтенова, А. Масалимовалардың,
Қазақстанның белгілі ақындары ... ... А. ... ... ... Ы. Алтынсарин, А. Құнанбаев,
Ш. Уәлиханов және шетел ғалымдарының ... ... ... ... ... және ... ... қатысы бар өзге
ғылыми пәндер бойынша еңбектері пайдаланылды.
Диссертациялық ... ... мен ... Бұл ... ...... ортасындағы рухани және өнегелік қасиеттің ... ... ... бұзуға бейім мінез-құлқының алдын ... және ... ... ... ... мақсатқа сәйкес зерттеу барысында мынадай ... ... ... ... мінез-құлықтың биологиялық негіздерін зерделеу;
– құқық бұзуға бейім мінез-құлыққа әсер ететін ... ... ... бейім мінез-құлықтың түрлері бойынша талдау және олардың
ары қарай даму үрдістерін анықтау;
– құқық ... ... ... ... ... ... алудағы гуманитарлық және дұрыс бағыттарының ерекшеліктерін зерттеу
және оларды негіздеу;
– құқық бұзушылық рецидивінің алдын алудың негізгі ... ... ... тікелей және сақтандырып ықпал етуді жетілдіруге
бағытталған ұсыныстар мен ... ... ... және оларға
дәлелдеме келтіру;
– педагогикалық үрдістің оларды қайта ... ... ... ұтымды пайдалану.
Зерттеу объектісі. Жастар ортасындағы ... ... және ... ... ... ... әртүрлі аспектілерін реттейтін бұрынғы және ... ... ... мен институттары; жастар арасындағы
қылмыстардың сот практикасының ... Адам ... ... құқық бұзушы
адам) тіршілік ететін әлеуметтік тәжірибе саласы, оның ... ... ... ... ... ... ... Республикасының заңдары болып табылады.
Зерттеудің пәні. Жастар арасындағы қылмыстардың салыстырғандағы үрдісі
оның ерекшеліктері мен детерминанттары, ... ... ... тудыратын
процесстер, қылмыскердің жеке басы, қылмыстардың алдын ... ... мен ... субъектілердің қызметі.
Қорғауға ұсынылған диссертацияның негізгі тұжырымдары:
1. Криминологиядағы биоәлеуметтік тұжырымдама – адамның құқық
бұзуға бейім мінез-құлқының тетігі мен ... ... мен ... сыртқы жағдайлармен өзара әрекеттестігі
бар бағыт.
2. Қоғамдағы ... ... ... ... саясатына ғана емес, адамның рухани
және өнегелік ... ... ... оқу-тәрбие
жұмыстарына байланысты.
3. Материалдық (физикалық) ... ... ... – жеке және ... ... мінез-құлықта
анықталынбайды, себебі ол жоқ.
4. Адамның мінез-құлқын ... ... ... ... шешім қабылдау барысында адамның ырқы (ерік бостандығы)
негізгі рөл атқарады. Ал, ерік болмаған жағдайда, есі ... және ... ... ... ... жағдай адамды
жауапкершіліктен босатуға негіз болып табылады.
5. Қоғам өміріндегі келеңсіз әлеуметтік ... мен ... ... әлеуметтік жағдайы (жұмыссыздық, кедейшілік және
т.б.) психикаға тікелей әсер етеді (ашу, ыза, кек ... Бұл ... ... ... ... ... ... себеп болмайды. Сондықтан, кез-келген іс-әрекет
адамның жеке басымен тығыз байланысты.
6. «Қылмыскердің жеке ... деп ... ... санат
«қоғамдық қатынастар жиынтығын» береді. Ол тәрбиелеу, оқыту
және егу (бұл – құқық бұзушыққа жеке ... ... ... ... ... ... ... имандылығы – діни әдептер негізінде ... ... оның ... қазіргі тәжірибе
тұжырымдамасында көрініс табуы қажет. Онда ... ... ... және ... жақсартуға, идеологияны
оңтайландыруға, жастар тәрбиесінің деңгейін ... ... ... ... ... ... ... бағытталған
ұсыныстар «Жарлы отбасындағы балалардың денсаулығын қорғау
туралы», «Жас отбасына медициналық-санитарлық ... ... ... келген денсаулығын қорғау туралы»
заңдардың ... ... ... ... кәмелетке толмаған
құқық бұзушыларды, мектеп оқушыларын ... ... ... толмағандардың істері жөніндегі
бөлімшелердің қызметкерлеріне олардың диагностикалық әңгіме
жүргізуі үшін ... ... ... жасалынған.
Зерттеудің ғылыми жаңалығы: Біріншіден, адамның дамуын және оның тұлға
ретіндегі, биологиялық және ... ... ... ... түсініктеме беретін биоәлеуметтік тұжырымдама жасау болып
табылады. Себебі, материалдық дүниедегі қылмыстарды түсіндіретін ... ұғым ... ... ... (басқа да) мінез-құлықта мүлде ... ... ... ала ... ... еді). ... бұзуға бейім
мінез-құлықтың түп-тамырында ырық еркіндігі жатыр, ол еркіндігін адам кейде
(көбіне) ойланбай (пайымдамай) көрсетеді. Оның ... ... ... ... зор, криминологтар оны ары қарай дамытуға
тиіс. Адамның жеке ... оның ... ... өмір ... тәрбиесінің әлеуметтік жағдайын, адамның психикалық және ... және де оның ... ... табатын нақты жағдайды бөлек-бөлек
қарастыру мүмкін емес. Ал бұлардың барлығы өзара тығыз байланыста.
Екіншіден, криминологиялық ғылым қылмыс жасаған адамды өз ... ... ... ... ... адам деп ... ал іс жүзінде олай емес. Себебі «саналы» ... ... ... ... ... ... интуиция бойынша істелген әрекет деп санау
керек. Осыдан барып, адам ... ... ... ... ... жасаса да,
ол әрекеті қисынсыз, ақылға қонбайтындай болып шығады.
Үшіншіден, криминологиядағы қарама-қайшы тұжырымдаманың ... мен ... ... ... ... Оның ... және әлеуметтік (социологиялық) ... ... ... әрқайсы өз тұрғысынан бөлекше қарауға тырысады. ... ... ... қиылысатын, жанасатын тұстары да болады.
Сонымен қатар, экономикалық, саяси, әлеуметтік, идеологиялық, мәдени-
тәрбие және ... ... ... бұзуға жағдай тудыратын
жалпыәлеуметтік келеңсіз құбылыстар монографиялық деңгейде талданған,
бөлініп алынған және ... Ал ... ... ... өзінше
бөлек әлеуметтік-демографиялық топқа қатысты жағдайлар ерекше ... ... ... ... жиі ... ... әлеуметтік-
психикалық ауытқулар дараланып көрсетілген. Соңғы он жылдықтар ішінде
алғашқы рет ... ... ... аударылған, себебі ол ортада рухани
және өнегелік құндылықтың бағасыздануы ... ... ... ... ... ... байланысты криминогендік деңгейде тәрбиенің негізгі
шетелдік және отандық ... ... ... ... Ол ... ... ... қазіргі тұжырымдамасын
жетілдіруде өз көмегін тигізуі тиіс. Сонымен қатар алғашқы да, қайталанған
да қылмыстардың ... ... ... ... қарастыра отырып
(криминологиялық бағыттар), ішкі ... ... КТІБ ... ... ... ... ... ұсыныстар жасалды.
Зерттеудің теориялық және тәжірибелік маңыздылығы. Бұл диссертациялық
зерттеудің теориялық маңыздылығы, оның жалпы ... ... ... нәтижелер криминологиялық ғылымның дамуына елеулі үлес ... олар ... ... ... ... ... және оның ... қатысты қазіргі білім жүйесін толықтырады.
Диссертациялық зерттеудің тәжірибелік ... бұл ... ... қорытындылар, тұжырымдар және ұсыныстар заң ... ... ... және ... ... ... ... алу
жұмыстарының тиімділігін арттыру мақсатында, сондай-ақ «Криминология» оқу
курсын және кәмелетке толмағандардың істер жөніндегі бөлім ... ... ... ... оқыту үрдісінде пайдаланылуы
мүмкін.
Зерттеудің методологиялық және әдістемелік негіздері. Диссертациялық
зерттеудің негізі ... ... мен ... ... ... ... ... Құрылымына және оларды қолдану ... ... ... ... ... ... болып табылады.
Салыстырмалы-тарихи, салыстырмалы-құқықтық талдау әдістері. Социологиялық
әдістер пайдаланылып, болжамдар жасау әдістері. ... ... ... ... ... ... оның мәнісі – қылмыстың алдын алудың
жас адамдарға қатысты қолданылатын ... ... ... ... ... ол жас адамдарға жасаған қылмыстар туралы
статистикалық мәліметтерді жинақтауды және ... ... ...... ... ... жас
адамдарға жасаған қылмыстар туралы қылмыстық ... және ... ... ... ... сұхбаттасу – зорлықшыл қылмыс жасаудың сылтаулары ... ... ... жас ... құқық
бұзушылармен әңгімелесу;
... ... ішкі ... ... ... алу ... сараптық баға беру.
Жоғарыда көрсетілген әдістердің жиынтығы ретінде бұл ... ... ... ... ... ... нормативтік
көздерді де қамтиды.
Диссертациялық зерттеудің эмпирикалық базасын 2000-2008 жылдары Алматы
қаласындағы қылмыстылықтың, ... ... ... жайын, динамикасын
және құрылымын, ішкі істер органдарының ... ... ... ... ... ... қылмыстық және ... ... ... 17-23 ... 175 ... ... толмай қылмыс жасаған 16-17 жасар кәмелетке толмағандардың істер
жөніндегі бөлім есебінде тұрған 96 жастан ... ... ... ... ... эмпирикалық базасы білімнің басқа салаларындағы
мамандардың да, оның ... ... да ... ... ... ... жарияланған әлеуметтік зерттеулерінің
нәтижелерін де қамтиды.
Зерттеу нәтижелерінің сыннан өтуі. ... ... ... теоретикалық ережелері, оларға сәйкестендіріліп ... ... мен ... Д.А. ... атындағы Универитетінің
қылмыстық құқық, криминалистика және құқық ... ... ... барысында апробациядан өтті.
Диссертациялық зерттеу жұмысының негізгі теориялық қағидалары мен
тұжырымдары келесі ғылыми конференцияларда ұсынылып, ... ... ... алды: «Теоретические и практические ... ... в ... ... ... и ... ... международный опыт и национальная практика
Казахстана» атты ... ... ... ... ... ... ассоциация, 2007 ж.); «Уголовно-исполнительная
система: перспективы реформирования и ... ... ... ... ... конференцияда (Костанай қ.: ... ӘМ ҚАЖК ... заң ... ... «Повышение
правосознания правовой грамотности граждан в условиях ... ... и ... ... атты ... ... ... қ.: Д.А. Қонаев атындағы университет, 2007 ж.);
«Актуальные проблемы борьбы с преступностью на ... ... ... ғылыми-тәжірибелік конференцияда (Алматы қ.: ... ІІМ ... ... зерттеудің нәтижелері, қорытындылары және ұсыныстары
Қазақстан Республикасы ІІМ ... оқу ... ... ... мен ... ... ... таңдап алынған
зерттеу жұмысының мақсаты мен міндетіне және оның ... ... ... ... екі бөлімнен, алты бөлімшеден және қорытындыдан, сондай-
ақ пайдаланылған әдебиеттер тізімдері мен ... ... ... ... ... өзектілігі, зерттелу деңгейі, мақсаты ... ... ... ... ... ... тұжырымдар,
зерттеу жұмысының ғылыми жаңалығы, оның теориялық және ... ... ... ... ... ... ... көлемі
мен құрылымы туралы деректер көрсетілген.
Бірінші бөлім «Құқық бұзуға бейім мінез-құлықтың қалыптасуының себептік
тетіктері» деп аталады. Ол екі бөлімшеден тұрады.
«Құқық ... ... ... ... ... ... ... бірінші бөлімшеде адамның биологиялық тұрғыдан қалыптасу және
оның ... мен ... ... әсер ... ... ... мен ... қатар адам дамуындағы қоршаған ортаның әсері және ... ... ... тәні ... ... қартайғанға дейін ұдайы өзгереді, ... ... та ... ... да бір тиянақты деңгейге жетіп
тоқтамайды. Мінез-құлық пен тән ... ... ... байланысты және олардың
кейбір кезеңдері біріне-бірі едәуір сәйкес келеді. Сондықтан, адамның ... ... пен орта ... ... ... – адамның қандай да ... ... ... бар ... ол ортаның әсерінен не артады, не
кемиді деген ұғым орынды, – деп ... ... адам ... ... де
сан қилы процесінде биологиялық және әлеуметтік факторлар араласады, ой мен
сезім айқасады, ішкі сенім мен ... ... ... Бұл ... ... ... ... зор, сонымен қатар оның әр адам үшін өзіндік сипаты
бар. Осы арқылы даму ... ... ... Ал, ... ... және ... – әлеуметтік ортада да, адамның өз басында да
бар ... ... әсер ... ... ұзақ және ... ... дамуының көрсеткіші ретінде санадағы, мінез-құлықтағы, ... ... ... ... ... ...... ал өнеге,
рух өзгерісін – адамның қалыптасуы деп атауға болатындығын көрсетті.
Сонымен қатар, зерттеу жұмысында адам ... және оның ... ... ... ролі мен орны және ... ... қылмыс жасауға итермелейтін негізгі факторлар
көрсетіледі.
Криминологиялық ғылым да ... өмiр бойы ... ... ... ... ... ... және
эволюциялық факторлардың жиынтықтарынан туындаған ықпалының нәтижесі және
сол ықпалдар ... ... ғана ... арта ... – деп ... криминологиядағы биологиялық тұжырымдама бойынша адамның қылмыстық
мінез-құлқының тетігінде биологиялық қасиеттер мынадай түрде көрініс ... ... ... ... ... ... оның ... қасиетіне
әсер етеді; ә) қылмыскердің жан-тәнінің, яғни ... ... ... ... ... ... жатқан кезде тұлғаға әсер ... ... даму ... тек ғана ... не ... ... ... әсер етеді. Мысалы, 1) адам өмірге биологиялық тұлға
болып келеді, содан ... өз ... ... өзі ... ... біртіндеп әлеуметтенеді; 2) орта – адамның қалыптасуының
басты ... 3) ... орта ... ... ... ... ... 4)
даму деңгейі неғұрлым төмен болса, адамның биологиялық кейпі соғұрлым айқын
көрінеді. Бірақ, ... ... ... ... ... психикалық
ауытқулар, қылмыстылықтың дамуында шешуші рөл атқармайды, ... ... ... ... ... ал ... факторлар адам
өмірінің әлеуметтік негіздерінің туындысы ғана болады [1, б. 106].
Сонымен қатар, адамның дұрыс ... ... ... ... орны өте ... ... ... аталып көрсетілген. Азаматтық
тәрбиенің, әр адамның қоғамдағы адамгершілігін, ... ... ... ролі сөз болады.
Азаматтық тәрбие тиімділігін көтерудің арқасында ... қол ... ... ... ... қабылдаудың
психологиялық кейіп жағдайлары жасалады; ... өз ... ... болады; тату өмір сүруге дағдыланады; ... ... ... мен әрекеттерінде, ниеттері мен
қалауларында да астамшылыққа бармауға үйренеді; басқалар мүддесін де
ескерудің ... ... ... ... бейбітшілік, өзара
түсіністік, ымырашылдық пен тәртіптілік ... үшін ... ... ... ... ... ... мен қадағалау жүргізуге
бейімделеді.
Жұмыста агрессияның пайда болуы, оның әсерінен пайда болған қылмысқа
итермелейтін ... ... ... туралы, адам дамуындағы
биологиялық факторлардың ... ... ... ... ... адамның құқық бұзуға бейім мінез-құлқының
тетігі мен ... ... ... мен құмарлықтың) ... ... ... бар ... ... дәлелденеді: 1) адамның
құқық бұзуға бейім мінез-құлқын психологтармен, педагогтармен бірлесіп
зерттеумен қатар, болашағы зор ... ... ... ... ... жөн; 2) ... құқық бұзуға бейім мінез-құлық көрсетуіне,
негізінен, биологиялық факторлар (әлеуметтік биология ғылымдарының, ... ... ... ... ... ... олардың ең негізгісі –
агрессия, ал ол қалыпты шамада ешқандай теріс салдарға алып келмейді. Бірақ
адамның бұл ... ... ... әлеуметтік-экономикалық ахуалға
қарай ушығуы мүмкін. Мысалы, жұмыссыздық, мұқтаждық, ... ... ... ... дәрменсіздік, тіршілік деңгейінің төмендеуі, қауіпсіздікке
кепілдіктің болмауы адамдардың психикасына теріс әсер етеді, агрессивтігін
көтереді, ... ... 3) ... бойындағы агрессивтік мінез-
құлықтың асқындауына оларға ... ... ... ... ... арасындағы өзара түсініспеушілік, төңірегіндегілердің басқа
адамдарға агрессивтік мінез көрсетуі, өмір ... ... ... қатты әсер етеді; 4) агрессивтік (биологиялық) деңгейінің ... ... ... ... Сондықтан да мемлекет
әлеуметтік-экономикалық саясатқа көбірек назар аударып, халықтың тұрмыстық
деңгейін ұдайы ... ... ... Жас ... ... уәдемен алдамай,
нақты істерді жүзеге ... ... ... оқыту, моральдық-өнегелік
құндылықтарды санасына құю, тамаша эстетикалық және этикалық ...... ... ... бір ... 5) ... ... сүйенсек, жануарлар өздерінің агрессивтік әрекетін ... ... ... ... Өзіне қажеттіден артық ешнәрсе өлтірмейді.
Ал, адам қылығы мүлде басқа, ... ол оның ... ... ... ақыл оған өз ... ... ... толығырақ қанағаттандыруға
болатындығын көрсететін болу керек. 6) жабайы ... ... ... сүрудің ішкі талаптары мен сыртқы жағдайлары арасында қақтығыс
болмайды, яғни оның ішкі ... ... ... ... ... да ... ... Ал адамның жоғарғы интеллекті, оның мәдени ... ... ... ... атрибуттарды қамтамасыз етіп, туыстарынан бөлек,
жеке өз тірлігін жасауға, бөлініп ... ... ... Бұл ... генетикалық деңгейде ерекшеленуін күшейтті. Автор, осы және басқа
да мән-жайлардың ... ... ... ... қарсы мінез-құлқына
түсініктеме беруге болатындығын көрсетті.
«Құқық бұзуға бейім мінез-құлыққа ықпал ететін әлеуметтік ... ... ... ... ... ... екінші
бөлімшесінде қаралады. Бұл бөлімшеде, әр адам үшін, әлеуметтік ұстанымның
маңыздылығы аса ... ... ... ... ... ... қандай да
бір із қалдыруға, бір қасиетті дамытып, ал екінші бір қасиетін ... ... ... егер ... толмағанның қалыптасуы, негізінен, бейресми
демалу топтарының арасында жүзеге асырылса, онда оның ... ... үшін ... ... ... Ол ... тез сөз
табысады, олардың көңіл-күйін қабағынан біліп тұрады және т.б. ... ... ... ... бағаланатын қасиеттер: тәртіп, кәсіби
шеберлік және басқалар да әсер ... 1) жеке ... ... қарсы және бейморальдық іс-қимылдары жағдайында қалыптасуы (отбасы,
жолдастары); 2) ... ... ... мен әртүрлі құқық
бұзушылық жүйесі ықпал ... ... ... ... қабылдағаннан
кейін де қайталануын қоймаған; 3) адамның қоғамдағы орнын; 4) өз іс-қимылын
теріс бағалағанға көну, ... ... ... ... ... ... жағдайындағы белсенділік және
себептерсіз қылмыс ... және ... ... бұл ... автор әлеуметтік ұстанымның маңыздылығын аша
келе, ... ... ... ... ... ... ... байланыстыра отырып, әлеуметтік жағдай
мен адамның жеке басының өзара әрекеттестігінің сипаты осы көрсетілген тип
тармақтарын бөліп алудағы ... ... ... ... ... ... ... тип тармағының, мораль және құқық
нормалары ұдайы бұзылатын микроортада қалыптасатындығын, қылмыс іс-қимылдың
дағдылы мәнерінен ... және оған ... ... ... қарсы
көзқарасы, әлеуметтік мақсаты, бағдары себепші болатындығын; ... ... ... ... белсенділік танытатындығын; бұл ... ... ... өз ... ... өзгерте алатындығын.
Ситуациялық-криминогендік тип тармағының, мораль ... ... ... ... емес құқық бұзушылық жасаумен, қоғамға жарамды
әлеуметтік ... ... ... ... ... ... және әрекет ететіндігін; қылмыс едәуір шамада оны
жасаудың қолайсыз ... ... және ... ... ... ... болу, басқа адамдармен қақтығыс,
т.б.) екендігін; бұл жерде адамның жеке басының сипаттамасы мен ... ... ... ... әрекеттестік шешуші болып табылатындығын;
Мұндай адамды қылмыстылыққа оның микроортасы, соған дейінгі өмір салты алып
келеді, ал ... ... оның ... ... болып саналатындығын.
Ситуациялық тип тармағының, адамның санасы мен ... ... ... ... егер бола ... ... ... ғана болатындығын; әлеуметтік орта мен адамның жеке басының күрделі
ситуацияда, оның ішінде адамның оған даярлықсыздығы жағдайында өзара ... де ... ... рөл ... бұл тип ... ... сол ... кінәсінен туындамаған, ол қылмысты кездейсоқ
жағдайда жасайтындығын; аталған адамның (кездейсоқ қылмыскерге ... ... ... және ... ... құқыққа қарсы, тіптен қылмыстық
іс-қимылын ақтай алатындығын жұмыста тағы да нақтылап атап өтті.
Жұмыста, сонымен қатар бұрынғы ... ... ... ... ... жүргізілген криминологиялық зерттеулер көрсетіп отырғандай,
дәйекті-криминогендік тип тармағы ... 72% ... ...... ... (маскүнемдер, жезөкшелер) қатарына
қосылғандығы, жұбайы, ... ... ... ... тарапынан жасалған
қатаң бақылау нәтижесінде қылмысқа бармағандар енжар ... ал ... ... ... ... – тез ... ... қатарына
жататындығы, соңғылар, әдетте, кездейсоқ қылмыскер болғандығы көрсетіледі.
Сонымен ... ... ... ... ... әсер ... келеңсіз
әлеуметтік жағдайларды экономикалық, саяси, идеологиялық, мәдени-тәрбие
салаларында, сондай-ақ әлеуметтік қатынастар ... ... ... ... ... ол: ... дағдарыс, өндіру мен тұтыну
арасындағы қайшылық, еңбек түрлері, нысандары және ... ... ... ... ету ... әртүрлілігі және т.б.
Саяси салада: сыбайлас жемқорлық; билік пен ... ... ... деңгейі мен оны жүзеге ... ... пен ... ... ... етудегі қайшылықтар және т.б.
Әлеуметтік қатынастар саласында: отбасы ... ... ... ... ... аздығы; жастардың қоғамдық еңбекке толық
қамтылмауы; әртүрлі елді мекендердегі (қала-ауыл, орталық-шалғай) ... ... ... және ... ... ... беру және тәрбиені ұйымдастыру
жұмыстарындағы қайшылықтар; қоғамдық сана мен жеке адам ... ... ... ... ... ... төмендігі; әртүрлі діндер
арасындағы алшақтық және ... ... ... ғылымның, кәсіби іскерліктің
беделінің түсуі; құндылық бағдарының өзгеруі; ... ... ... ... ... коммерциялануы; қылмыстық әрекетке,
маскүнемдікке, нашақорлыққа, ... ... ... ... ... ... қылмыс үшін жауапқа тартылуды, соттылықты ұятқа санамау
және т.б.
Осы аталғандарға орай ... ... ... ... жағдайға тоқтала
келе, елдің экономикалық жағдайының жалпы нашарлауы, нәтижесінде соңғы
кездері әлеуметтік және ... ... ... ... ... ... ... болып табылатын отбасының керегесі босады,
балалардың өмірі мен ... ... ... ... ... Қазақстан халқының өмір деңгейі 30%-қа төмендеді ... да ... емес еді), ... ең ... ... ... аз отбасылар саны
көбейді. Қазіргі кезде балалардың 10%-на ... ... ... айтылады. Бұл мән-жайлар жасөспірімдердің мінез-құлқының дұрыс
қалыптаспауына, ақыл-естерінің ... ... ... әсер етіп ... ... ... ... сақтау министрлігінің
мәліметтеріне ... 2006 ... ... жүйке-психикалық ауру балалардың
саны артып, 45% құрап отыр. Ал, экономикалық ... ... ... ... ... ... ұдайы азаюда. Төлемақының
көтерілуінен ондай қызмет көрсетуді пайдалану қиынға ... ... ... (олар көпшілік) өздері қызығатын клубтарға, спорт
секцияларына бару, сауықтыру ... ... ... ... ... айырылды. Нәтижесінде олардың қолы бос уақыты
қылмыстық сипат ала ... ... ... ... ... ... ... пайда болды. Криминологиялық ... ... «бос ... ... ... ... астамы 16 сағат
пен 24 сағат аралығында жасалады екен. Ата-ананың ... ... өмір ... ... ... ... ... салынуы
балалардың қауіпті ортаға түсу мүмкіндігін арттырды. Соттар жылына ата-ана
құқығынан ... ... 23 ... іс ... ... ... ... да
соншалық іс түседі. Қазақстан Республикасы ІІМ есебіне жүгінсек, соңғы ... ... ... ... ... 42%-ын ... жасап
отыр. Отбасыларында, сондай-ақ ... ... ... ... ... ... мен ... жабық арнайы оқу-тәрбиелеу
мекемелерінде балаларға қатыгездік көрсету, ар-намысын таптау, ... ... ... ... жиі ... (барлық балалар жарақатының
70%-ы отбасында, тұрмыста болған). Қатыгездікке шыдай алмай жылына 2 мыңдай
бала ... өзі қол ... 30 ... ... өз ... 6 ... балалар
үйінен және мектеп-интернаттардан кетіп қалады. Шамамен 5-7 мың жасөспірім
қылмыстық озбырлықтың құрбанына айналады. Ішкі істер органдары жыл ... ... аса ... ... ... ... ... ата-аналардың
бақыламауы, оларды өз ... ... нені ... ... ... және т.б. ... ... тұрғысынан алғанда
«қиын» баланың қалыптасуына жағдай тудырады, ол ... ... ... ... ... ... ... тату, ұрлық және т.б.), ... ... ... ... Ішкі ... ... ... бұрын
жастар арасындағы қылмыстылықтың алдын алу міндеті жүктелген ... ... мен ... Бұл, ең ... ішкі ... кәмелетке толмағандар істері жөніндегі бөлімшелердің құқық
бұзушы жасөспірімдерді, қолайсыз отбасыларын дер ... ... ... ... ... ... ... тобының кәмелетке
толмағандардың қылмыстарын тез ашып, ... ... ... ыдырату
жөніндегі жұмысында орын алып отырған кемшіліктер; кәмелетке толмағандардың
құқық бұзушылығын ерте бастан болдырмауға ... ... ... ішкі ... органдарының мемлекеттік органдармен
және қоғамдық ұйымдармен өзара ... ... ... бар
қылмыскерлерге еліктеу, солардай болуға ұмтылу, олардың өмір салтына қызығу
кәмелетке толмағандардың ... ... ... ... ... ашық ... ... статистика бойынша кәмелетке толмағандар арасында қылмыс
ауылды жерге қарағанда ... ... 2 есе көп ... ... ... жағдайлар әсер ететіндігі көрсетілген: 1) ... ... ... ... болғандықтан ата-аналардың баланың жүріс-тұрысын
бақылай алмауы; 2) қылмыстық элементтердің қалаларда ... ал ... ...... ... ... тарту; 3) қалаларда мінез-құлқы
қоғамға жат ... ... ... ... ... ... зор; ... толмағандардың ересектердің көзінен таса жерде уақыт өткізуге
мүмкіндік табуы; 5) тұрған жерді тез ауыстырып, сол қала ... ... оңай ... салу мүмкіндігі; 6) тұрған жері мен бос уақытын өткізетін
жер ... ... ... ... ... ... бір жерден екінші
орынға жаппай көшкенде болады, балалар бос ... ... ... ... ... ... материалдық қаражатты қылмыстық жолмен табу
оңай; 8) қалада жастарды өзіне ... ... ... ... ... ... табиғатқа жақын емес, ... ... ... сезімі жақсы қалыптаспайды; 10) ауылдағы сияқты емес,
төңірегіндегілердің пікірімен онша санаспайды; 11) ауылға қарағанда қалада
кәмелетке толмағандардың бос ... ... көп ... керек етеді және
жастарға арналған демалу орындарының болмауы құқыққа ... ... алып ... ... ... таңда елімізде әлеуметтік жағдайды арттыру
басты мақсат екендігі, ... ... ... ... ... ... жеке басының әлеуметтік жағдайы (жұмыссыздық, кедейшілік және т.б.)
психикаға ... әсер ... (ашу, ыза, кек ... болады). Бұл нақты мән-
жайлар адамға теріс ықпал еткенмен, қылмысқа ... ... ... ... ... жеке басымен тығыз байланыстылығы
дәлелденген.
Диссертацияның «Жастардың құқық бұзуға бейім мінез-құлықтарын түрлері
бойынша ... ... ... үшінші бөлімшесінде қаралады. Бұл
бөлімшеде, жас ... ... ... ... ... ... ... жекелеген түрлерін өзінше бөлек-бөлек қарағанда
қылмыстылықтың ... ... ... құбылыс ретінде
бүтіндігін, оның әрбір түрлерінің диалектикалық ... ... ... ... ... есте ... ... Дәл осы жүйелік-
құрылымдық тәсіл «қылмыстылық ... ... ... және ... ... ... тетіктерін ашуға мүмкіндік береді.
Криминологиялық оқулықтарда және монографияларда ... ... ... қаралады. Олардың кейбіреулері жиі кездеседі
және олар жалпы қылмыстылыққа елеулі ықпал етеді. Ал ... аса ... да, не ... аса ... не едәуір ерекшеліктерге ие.
Қылмыстылықтың жекелеген түрлерінің детерминациясы мен себептілігі, ... ... ... ... олар үшін ортақ құбылыстармен және
процестермен анықталатынын ескеру керек. Бұл ... мен ... ... ... қылмыстылықтың сан қилы түрлерін тудыруы
мүмкін. Мысалы, адам өлтіру, әйел ... ... ... ... ... парақорлықтан, алаяқтықтан, абайсызда жасалған
қылмыстардан және басқалардан өзгеше. Қылмыстылықтың ... ... ... ие ... ... – онымен күресте
мақсатты және нақты тәсілдерді қамтамасыз етпеу деген сөз. ... ... ... ... ... ... да жетік талдап өту аса қажет.
Қылмыскердің жас ерекшелігіне, оның өскен ортасына, ... ... ... кіші және ... ... ... ... ортақ
ұқсастықтар көп және ол аралықты бозбалалық шаққа өту ... ... ... 11 мен 15 жас ... ... ... жетімсіздігі, жоғары сезімдік, қозғыштық, еліктеуге бейімділік,
көзқарасы мен мінез-құлқындағы ... пен ... ... ... ... сырт ... ... көріну ниеті тән. Олар
тіпті өзін ересек етіп көрсету үшін жұрт ... ... ... ... жанжалға, ұрысқа араласуға дайын. Ондай балалардың көпшілігі ата-
аналарымен бірлесіп ... ... өз ... үлкендердің
келісімінсіз шешуге тырысады (мектепті тастап кету, өзінше бір жұмысқа
тұру, өзінің жеке ... ... ... ... ... зат ... алу). Ал,
жасөспірімдік кезеңнің табалдырығын аттаған 11 жастағы бала мен бозбалалық
кезеңге ауыса ... 15 ... ... ... және ... ал ... байланысты әлеуметтік сана тұрғысынан ерекшеленетінін,
аңғаруға болады. Кіші жастағы жасөспірімдік кезең ол балалық ... ... көшу ... бала ағзасының мінез-құлық, әрекетіне белгілі бір
дәрежеде ... ... ... ... процесі жүреді. Бұл жас
аралығында бала мінез-құлқында көріне бастайтын ... ... ... ... деп ... ... Міне осындай талдаулар
арқылы, қылмыстың алдын алуда ... ... ... ... ... екінші бөлімі «Жас адамдардың ... ... ... ... ... негізгі бағыттары» деп ... ... ... ... ... ... құқық бұзуға
бейім мінез-құлықтың қалыптасуының алдын алудағы этикалық ... Бұл ... ... ... және ... адам ... ... (грек. ethika, ethos – әдеп, өнегелік мінез) – ... ... ілім [2, б. 114]. ... ... ... этиканы және мораль
теориясын қамтиды. Біріншісі игілік, ізгілік, қастандық және т.б. ... ... ... ... кодексін тудырады, неге
ұмтылу керектігін, қандай мінез-құлықтың жақсы екендігін, өмірде қандай ... ... ... ... ... ... ... болдырмауға және
азайтуға үлкен мүмкіндіктер туады. Оның бір ... – дін ... ... ... бар жерде дін болады, бірақ ... ... сол ... ... сол ... ... ... бірден
дұрыс әсер ете алмайды. Бүгінгі таңда Қазақстан Республикасында көптеген
діни ағымдар, діни секталар жұмыс істеуде. Олар ... ... ... ... белгісіз. Сондықтан жастардың қылмысқа бармау, құқық
бұзбауының, адаспаудың негізгі бағыты ол діни сауаттылықта. ... жас ... діни ... ... ... ... ... бұзуға
бармайды. Ол үшін жастармен тікелей жұмыс істейтін педагогтар мен заңгерлер
өздері діни сауатты ... ... ... ... ... ... «ислам» діні
көрсетіледі. Себебі, қоғамда исламдық мораль нормалары мен мінез-құлықтың
этикалық ережелері нормаларының ... ... және ... ... ... жоғары адамды қалыптастыруда оң нәтиже ... ... өз ... ... және ... ... ұғымдар мен
түсініктерден, моральдық нормалардың жиынтығынан табады. ... ол ... ... ... Ол, ... ... ... және сана-сезімдік
мәселелерін дін ғана біржола шеше ... ол ... ... ... ... ... қасиеттерді баулиды, адамды қоғам мен
мемлекеттің ешқашан толық ... ... және оның ... ... ... Ислам этикасының нормалары ұтымды ақыл-оймен
және адам интеллектісімен сәйкес келеді. Егер ... ... ... өмірде ойға келгеннің бәрін істей беруге болады деп ... ... алып ... ... да ... ... ... әруақытта
мәңгілік әмбебап өнегелік негізге ... ... ... ғана ... ... дәні өсіп ... ... этика мұсылман дінін ұстанатын
адам үшін ... ... ... ... ... ... ... екінші бөлімшесінде «Жас
адамдардың құқық бұзуға бейім мінез-құлықтың алдын алудың педагогикалық
бағыттары» ... ... ... ... ... ... этика ғылымымен ғана емес,
педагогикамен де бірігуге тиіс ... ... ... ... және сол сияқты ғылымдар қылмыстық заңды бұзушы адамдарды ... не ... ... ... ... ... бере алмайтындығын көрсетті.
Сонымен қатар, аталған ғылымдардың қылмыстық мінез-құлықтың генезисін
толық аша ... оны тек ... ... оның ... ... ғана бере ... айтылады. Педагогика – тәрбие туралы ілім.
Сөзбе сөз аударғанда – «баланы жетектеу» деген мағына береді ... ... ... және ... ... ... ғылым ретінде
ұзақ және күрделі жолдан ... ол ... ... ... жүйесіне
айналды, ал тәжірибе көптеген ұрпақтарды тәрбиелеп және оқытып нағыз өнерге
айналды. «Ежелгі ... өз ... ... ... ... ... ... кезінде және одан тысқары жерде балаға қызмет көрсететін құлды
педагог деп атаған. Қоғам дамыған сайын ... рөлі ... ... ол
басқаша ұғымға ие болды, ол баланы оқытудың, жан-жақты ... ... ... ... [3, б. ... жаста тәрбиелеуде патриотизмнің және қазақ тұрмысындағы
жастарды тәрбиелеудің жолдары мен амалдары ... ... ... жерін мекендеген ұлы ... ... ... ... ... рух ... орын ... айтылған.
«Тоныкөк» жырындағы Тоныкөктің өмірі мен қызметі, түркі халқының патриоттық
тарихы және өсіп келе ... ... ... дәстүрінде тәрбиелеу турасында
айтылады. Жырда қағанның кеңесшісі Тоныкөк үшін халық пен Отан ... ... ... ... ... ... халқына Қарулы жау
келтірмедім, Атты әскер жолатпадым. ... Еліміз қайта ел ... ... ... ...... ... ... маңызы зор тағылымды ой-
пікірлерді айқын байқаймыз. Ал қазіргі таңда, оның бірден бір жолы ... ... ... жолы – оқу, ол ... ... ... ... Қазіргі кезде 3,8 млн адам оқумен қамтылған: 400 мыңы – ... ... 2,1 млн – ... ... ... 200 мың – ... ... орындарының, 3 мыңнан аса – ЖОО студенттері. Ол үшін, ... ... ... ... ... алып ... негізінде дайындалып, ұрпақ
тәрбиесіне ендірілуі керек. Сондықтан ғана қабылдауға заң іске ... ... ... қолданатын, ескеретін жай қазақ үшін заң – әдет, салт-
дәстүрінің өзі моральдық құқық ретінде өмір сүрген. ... ... ... ... оның ... жастар мен құқықтық тәрбие
жүргізілгенде өз халқының ғасырлар бойы ... ... ... бойына
сіңіре, оны бүгінгі талапқа сай кәсіби қызметінде пайдаланса, құқықтық
тәрбиенің маңызы арта ... Бұл – ... ... қарсы мінез-құлықтың
қалыптасуындағы негізгі тәрбиелік жолы.
Сонымен қатар, жұмыста Қазақстан Республикасында әлі ... ... ... ... жоқ ... ... Коммунистік
режим келмеске кетті, ал ғалымдар 17 жыл бойы тәрбие ... да ... жоқ. ... ... ... тұжырымдама жасалынуы тиіс.
Онда, ислам дінінің қоғамға беретін адамгершілік қасиеттерінің орны мен
рөлін анықтау қажет.
Ал, ... ... ... ... ... ... ... бұзуға бейім мінез-құлықтың алдын алудың криминологиялық бағыттары»
деп аталады.
Бұл бөлімшеде, этика, ғылым ретінде, адамның өнегелі, дұрыс мінез-құлық
көрсетуі үшін біз не ... ... ... ... ... ... ... жасалып жатқан қылмыстардың саны азаю үшін не істеу
керек деген мәселелер ... және ... ... жеке ... ықпал
етудің криминология ғылымы уағыздайтын әдістері мен амалдары қарастырылады.
Қылмыстылықтың алдын алу дегеніміз – бұл мемлекеттің, ... ... ... тұлғалардың қылмыстылыққа жаңа адамдардың тартылуына, ... ... ... ... ... ары қарай
криминалдануына жол бермеу мақсатында қылмыстылықтың детерминация және
себептілік процесіне мақсатты ықпал ... ... ... ... ... ... ... етудің
негізгі педагогикалық әдістері мен тәсілдерін қарастырыла келе, оны ... ... ... істер жөніндегі бөлім қызметкерлерімен
бірге психолог-мамандардың, педагогтардың, ... ... ... ... Бұл ... ... арттыру үшін кәмелетке толмаған
құқық бұзушылардың, әсіресе дамуында қандай да бір ... ... ... ішінде полицияда есепте тұратындары аз емес, жеке ... ... жаңа ... ... ... екендігі сөз болады.
Автор, жоғарыда аталған өзекті мәселелерді шешуде ... ... ... атап ... ... ... баланың денсаулығын
қорғау туралы» Қазақстан Республикасы Заңы, онда ол балаларға ... ... ... тек ... ғана ... ... ... да ауық-ауық диспансерлеп тұру ... «Жас ... ... ... ... ... Заңы, онда
отбасына, анаға және балаға көмек көрсетудің нақты ... ... ... ... ... ... ... Қазақстан
Республикасы Заңы. Бұл заң актілері жас ұрпақтың денсаулығын жақсарту үшін
ғана емес, қоршаған ортаны ... үшін де ... ... ... зілзаланың ауыр зардаптарын жою, ... ... ... ... (оқу ... ... ондай кәсіпорын
тұрғызуға тыйым салынатын кез ... ... ... бала ... ... ... т.б. ... орын алады. Балалар мен жасөспірімдердің өздерінің ... ... ... ... ... ... ... жергілікті әкімшілік мектептерге, ... ... ... тиіс. Бұл іс-шараға бизнесті де тарту
мәселесін қарастырған жөн.
Қорытындыда ... ... ... ... ... ... ... Криминологиялық теория әлеуметтік биология
ғылымымен үйлесімін тапқан жағдайда ғана ... дами ... ... ... ... – адам болмысын зерттеу мәселесі біріктіріп тұр. Желікпеліктің
(маниакальность) қандай кейпі криминогендік мінез-құлықтың: ... іш ... ... және т.б. ... ... ... ... қасиеттер белгілі бір қолайсыз әлеуметтік жағдайларда үдеп,
керісінше, ... ... ... ... ... ол ... арылуға болады.
Адамның құқыққа қарсы мінез көрсетуінің басты себептері, ... ... ... олар ... желікпелік тудырады. Адамның
бұл психикалық қасиеттері қоғамның әлеуметтік-экономикалық ахуалынан, ... ... ... ... бір-біріне араздастығынан, сондай-
ақ жасөспірімнің төңірегіндегі адамдардың оған ... ... ... ... адамда (қоғамда да) агрессивтік, қатыгездік және желікпеліктің
басқа түрлері артатындай мүмкіндік болса, онда ... ... ... ... де мүмкіндік бар. Ондай мүмкіндік тәрбиелеуде, оқытуда,
этикалық және эстетикалық құндылықтарға баулуда жатыр.
Адамның желікпелік қасиеттерінің ... ... ... ...
«криминалдық агрессияны» бөліп алуға болады, бұл ... ... ... ... әлеуметтік биология және этология ... адам ... ... ... ... инстинкт деп есептейді.
Қоғам өміріндегі әлеуметтік-экономикалық келеңсіз мән-жайлар
(жұмыссыздық, дағдарыс, ... ... ... ... ... ... ... мінез-құлықтың себептері бола
алмайды, олар тек ... ... ... ... оның ... ... ... жағдайлар ғана.
Әртүрлі жас санаттарының жалпы құқыққа ... ... ... ... ... ... ... (ортақ санат) екінші және
үшінші деңгейдегілер де бар. Мысалы, келеңсіз ... ... ... деңгейіне жасөспірімді әлеуметтендіретін мән-жайлар
және қалада бар барлық ерекше жағдайлар жатады (ерекше ... ... ... жастарға тән психикалық ауытқулар түрі үшінші деңгейді
құрайды (бірлі-жарым санат).
Сыртқы мән-жай ... ... ... ... ... ... рөл атқарады. Адам болмысының күрделі жаратылысы
генетикалық ... ... ... ... ... (адамдар
тіршілігінің ұтымды-әлеуметтік тәжірибесі), оны ең ұтымды тәжірибенің
негізі – руханилық және ... ... Бұл ... ... бойында
бірімен-бірі тығыз байланысқан. Адамдардың құқыққа қарсы мінез-құлықтары
сияқты, ... пен ... ... тәжірибеде дұрыс болуын
қалыптастыра алмайды, ал онсыз адам да, ... да ... ... пен ... ... ... ... криминалдық жағдаймен
тікелей байланысты. Келеңсіз үрдістердің біртіндеп жинақталуы қоғамның,
әсіресе зиялылардың сапалық ... ... ... Мұны ... ... ... зерттеулері көрсетіп отыр. Мысалы, руханилық
деңгейді анықтауға және моральдық тиянақтың ... ... ...... 13,7%-ы әдептілік, өнегелік дегенді
ұмытып, өте ... ... ... ... ... ... 15,4%-ы
тоталитарлық режимге қайта оралу керек екендігін ашық айтқан.
Ұлттық ... және ... ... ... ... исламдық
этикаға негізделуі тиіс, оның моральдық нормалары жастарды тәрбиелеудің
қазіргі тұжырымдамасында өз орнын алуы керек.
Қазіргі ... ... ... бірі – еркін тәрбие мен мәжбүрлеп
тәрбиелеудің шегін анықтау. Педагогикада адам ... ... ... ... ... және ... ... бөлініп
алынады. Гуманистік бағыт адамды қоғамдық дамудың жоғарғы мақсаты және
құндылығы деп қарастырады, ал ... ... ... оның қоғамға
қосқан үлесіне қарай бағалайды. Яғни, тәрбиенің қазіргі тұжырымдамасы осы
екі бағытты ұстауы тиіс. ... ... ... ... ... бұзушылар арасында және олар үшін жабық типтегі мекемелерде оқу
ұйымдастырғанда ... ... ... ... ... ... педагогиканың тәрбиелік ықпалының
әртүрлі тәсілдері, амалдары және құралдары ... ... ... ... мен бедел иелерін әшкерелеу; жақын немесе
әйгілі адамдарға еліктеуге болатындай ... ... ... да бір ... іс-әрекеттің теріс салдарларын, оның психологияға және өнегеге жат
жақтарын көрсету.
Ықпал ету өрісіне байланысты (мысалы, ... ... ... ... ... де, ... да, тәсілдері де өзгереді. ... ... ... ... ... ... теріс қылықты
бағалауды, оң мінездің бағыттылығын және т.б. қалыптастыруға бағытталған
әдістер бар. Оларды ... ... ... ... Және де ... мінез-құлықты, бір типті реакциялар қалыптастыруға бағытталған
әдістер де бар. ... ... ... ... деп ... ... деп ... оң мінездің қалыптасуына біршама көмек ететін,
көңіл-күймен байланысты да әдістер бар (мадақтау, ... ... ... Автор, бірінші топтың әдістерінің көмегімен кәмелетке толмағандардың
істер жөніндегі бөлім қызметкері жасөспірімде оң ... ... ... ... ... ұғым ... ... деп ойлайды.
Екінші топ әдістері кәмелетке ... ... ... ... тәрбиені қолдануды іске асырады. Үшінші топтың әдістерінің
көмегімен кәмелетке толмағандардың істер ... ... ... ... ... ... ... мінез-құлқын, іс-әрекетін реттей алады, себебі
ресми құптау немесе құптамау ... әсер ... ... ... қалады, құптау таппаған іс-әрекет тежеледі. Бақылау және ... ... ... ... ықпалының нәтижелерін талдауға және
бағалауға бағытталған, олар адамның оң ... ... ... әсер
етеді.
Жеке-дара сақтандыру ықпалының әдістері мен тәсілдерін қолданудың
негізгі ұйымдық-тактикалық ... ... ... ... ... құқық бұзушының мінез-құлқын ұжымда талқылау, жасы
толмағандарды ... ... ... ... ... ... ... И.С. Методологические проблемы криминологии. – М., 1999. – 106 с.
2 Советский энциклопедический словарь. – М.: Сов. энц., 1981. – 1029 ... ... ... ... для вузов. – М., 1999. – 257
с.
Диссертация тақырыбы бойынша жарияланған еңбектердің тізімі
1 Характеристика социальных ... ... на ... // ... и ... вопросы предупреждения
преступности: в деятельности правоохранительных органов и ... ... ... опыт и ... практика
Казахстана: мат-лы междунар. науч.-практ. конф. 12-13.10.2006. – ... ... ... 2007. – Б. ... ... ... противоправного
поведения // Повышение правосознания правовой ... ... ... ... ... ... и ... общества: мат-лы
междунар. науч.-теорет.конф. 28.02.2007. – ... ... ... 2007. – Б. ... ... ... бейім мінез-құлықтарын түрлері бойынша талдау
// Актуальные проблемы борьбы с преступностью на современном этапе: мат-лы
междунар. ... ... ...... ... МВД ... 2008. – Б. 43-48.
4 Характеристика социальных условий, ... на ... // ... – 2007. – № 1. – Б. 12-13.
5 Этические ... ... ... ... //
Предупреждение преступности. – 2007. – № 1. – Б. 23-25.
6 Құқыққа қарсы ... ... ... ... ... // Тураби. – 2007. – № 3. – Б. 61-63.
7 Құқыққа қарсы мінез-құлыққа ықпал ... ... ... // Заң. – 2007. – № 6. – Б. ... ... ... и условия, способствующие совершению правонарушений среди молодых
людей, и проблемы их педупреждения
12.00.08 – уголовное право и криминология;
уголовно-исполнительное право
Общая характеристика ... В ... ... ... и ... ... ... людей. Дается полная ... ... ... ... ... ... ... систематизированы причины и условия, а также
криминогенные факторы, оказывающие ... на ... не ... но и на их ... ... система мер предупреждения
преступности среди ... ... ... ... в ... ... анализ об уровне преступности молодых людей (2000-2008 гг.),
изучены и ... ... ... ... ... и
высших учебных заведений г. Алматы.
Объектом исследования являются общественные отношения в области борьбы
с молодежной преступностью в Республике Казахстан.
Предметом ... ... ... ... ... ... ... на основе психолого-педагогической характеристики по
возрастному признаку, а также формы и методы ... ... по ... преступлений, совершенных молодыми людьми и
основные принципы их исправления и перевоспитания.
Цель исследования – ... ... мер ... с вовлечением
несовершеннолетних и молодежи в ... ... ... норм
действующего уголовного законодательства Республики Казахстан об уголовной
ответственности за ... ... ... потребностям практики,
выработка наиболее эффективных путей ... ... ... в том числе оптимальных путей дальнейшего совершенствования
уголовного законодательства и профилактика преступности среди подрастающего
поколения, а ... ... ... деятельности в данной сфере.
В соответствии с обозначенной целью ... ... ... правовых аспектов отечественного законодательства в ... ... ... ... ... ... ... подрастающего поколения; разработка предложений и рекомендаций ... ... ... и иных ... ... ... новшеств в законодательство в области борьбы с
преступностью, в том числе и среди ... ... ... ... на ... теории предупреждения преступности; изучение
личностных характеристик молодежей (социально-демографических, ... ... ... ... ... ценностных ориентаций, особенности правосознания); рассмотрение
основных проблем ... ... ... школ ... ... с некоторыми субъектами
профилактики противоправного поведения учащихся общеобразовательных школ.
Научная новизна диссертационного исследования заключается в том, что ... на ... ... проведено комплексное исследование
особенностей преступности молодых ... а ... ... деятельности в данной сфере, с ... ... ... ... и ... ... и ... Теоретическая значимость диссертационного ... в ... ... ... сил противодействия
преступному насилию в ... и ... ... ... ... из гражданского сектора. Практическая значимость исследования
определяется тем, что ... и ... ... в нем, ... быть
использованы: для совершенствования норм административного, уголовного,
уголовно-процессуального и уголовно-исполнительного права; при ... в ... ... с ... в том ... при дальнейшем развитии теории предупреждения
преступности; в правоприменительной практике для ... ... ... ... ... поколении. Некоторые рекомендации и предложения могут
найти свое отражение в деятельности правоохранительных ... а ... быть ... при ... ... постановлений Верховного
Суда Республики Казахстан.
Основные положения, выносимые на защиту:
1. Биосоциальная концепция в криминологии – это ... ... в ... ... и психического изменения.
2. Изменение агрессивных действии в обществе, это не только зависит ... ... ... но и ... ... человека.
3. Причины определяющие материи – не определяется в частным и общим
уголовным характером, потому что ... не ... ... ... определяют психические стремления, но во время
принятия решения основную роль играет воля ... Если нет ... ... имеет место невменяемость и конкретный ... ... ... ... освобождает человека от
уголовной ответственности.
5. Неблагоприятное социальное обстоятельство в обществе и ... ... ... ... и т.д.) ... действует на
психику человека (появляются агрессивность, месть и т.д.). Такие
обстоятельства ... на ... но не ... ... ... ... любые действия зависят ... ... ... ... – это ... ... она ... «общественного отношения». Она реализуются путем воспитания,
знания и внедрения (это – меры ... в ... Дух и ... ...... возобновиться на основе
религиозных обычаев, его нормы необходимо отразить в ... ... Там ... быть ... предложения
направленные на укрепления семьи, улучшения учебы и ... ... ... ... ... ... ... молодежи и
профилактики их противоправного поведения; предложения о необходимости
принятия законов «О защите ... из ... ... ... ... ... ... семьям»; «О защите
восстановленного здоровья граждан»; сотрудникам подразделений по делам
несовершеннолетних для ... ими ... ... методические рекомендации о правовом воспитаний
несовершеннолетних ... ... ... основой диссертационного исследования являются
основные положения диалектико-материалистического ... ... ... на нем ... ... частно-научные методы: исторические,
сравнительные, ... ... ... ... ... ... полученных
данных), фундаментальные положения современной философии.
Нормативную основу исследования ... ... ... ... Всеобщая Декларация прав человека, Конституция Республики
Казахстан, Конвенции, ... ... ... ... Республики Казахстан, а также нормативные правовые акты стран
ближнего и дальнего зарубежья. А ... ... в ... и ... ... ... и ... по вопросам преступности несовершеннолетних; материалы
деятельности комиссии по ... ... и ... их прав;
результаты изучения деятельности материалов ПДН ... ... ... ... ... ... МВД и Генеральной
прокуратуры Республики Казахстан о состоянии преступности и ... ... ... ... ... ... ... на них выводы и рекомендации, прошли апробацию на международных
и республиканских ... ... ... ... исследования были опубликованы в журналах и научных
сборниках, ... в ... ... по ... в ... ... и
науки МОН Республики Казахстан.
Структура и объем диссертационного ... ... ... ... ... ... состоит введения, двух ... ... ... ... ... использованных источников
и приложения.
SUMMURY
Of the thesis for submitting of the ... ... of Law ... and ... ... ... of offences among young ... problems of their prevention
12.00.08 – criminal law and criminology; criminal-executive law
Karamirza Zharkinbek Tagaibekovich
General characteristic in the work are analyzed state, ... and the ... of the ... of young people. There ... the comprehensive criminality characteristic of the personality of
young people of those committed crimes, are ... the reasons ... and also the ... factors, which have an effect on
molding not only personality, but also to their behavior, the system of ... of warning the ... of young people. ... in ... is given ... static analysis about the level of the
criminality of young people ... the results of the ... in the ... ... of Almaty ... subject of a study is social ... in the region of ... of young people in the Republic of Kazakhstan.
The object of experiment is the determination of the ... ... person, its ... on the basis of psychological and
pedagogical ... ... to the sign ... on age, and also
forms and methods of organizing the ... measures for warning of ... ... by young people and the basic principles of training.
Purpose of a study is determination of the system of the measures ... with the ... of the minor in the criminal ... ... ... of the acting criminal legislation of ... of ... about the ... for the ... of
this crime to the needs of practice, the production of ... means ... the system of the measures for warning, ... the ... of further improvement of criminal legislation and the ... of the forced ... of minor in the family and ... and also the state of ... activity for this sphere. ... problems are posed in ... with the ... purpose: a
study of the lawful aspects of domestic ... in the sphere of ... ... of minor; the analysis of the ... state of ... ... by minor; the ... of ... ... ... the ... of criminal ... and other
normative- lawful reports; to develop legislations in the region of crime
control, ... of minor; to place the ... directed for ... of the theory of warning ... the study of the personal
characteristics of minor ... in a cultured ... ... ... need, ... tendencies,
value orientations, the special feature of legal ... ... of the basic problems of the ... of the pedagogical
associations of the general education schools of republic Kazakhstan ... subjects of the ... ... of the ... of the students of general ... schools. Basic condition,
verdict to the protection: Crimes perfected by juveniles can create ... and life of that ... as a result of which: not ... to
the penal responsibility of minor, and also their impunity leads to ... with them criminal ... namely to the ... ... and ... heavy crimes inadequate behavior, the special features
of the psychological state of minor serve as ... for ... by them crimes; the ... of minor criminal is
characterized by emotional instability, ... ... by the ... which ... the accomplishment of
crimes not relations, and also the state of ... activity in ... ... novelty of a ... study consists of that ... at the monographic level is carried out a comprehensive study of ... features of the ... of young people, and also the state ... activity in this sphere, taking into account age-qualification
and psychological, social and moral, ... and lawful ... The ... significance of a dissertation study consists in
the substantiation of the mechanism of the creation of counteracting ... criminal violence in the society and the family, which includes ... ... from the civil sector. The practical significance of ... is ... by the fact that the ... and the conclusions,
presented in it, can be used: for ... the ... ... ... criminal ... and ... executive law;
with the development of legislation in the region of crime ... of minor; with further ... of the theory of ... in the use of law practice for an ... in ... of rights and ... of minor. Some ... and
proposals can find their reflection in the activity of ... and also can be realized with the ... of the ... of the Supreme Court of the Republic of Kazakhstan.
Substantive provisions born on protection:
1.The ... concept in ... is a ... of ... ... in ... of character and mental change.
2. Change aggressive action in a society, it not only depends ... state social and economic ... but also depends on ... ... ... The reasons ... matters - it is not defined in private
and the general criminal ... because it not ... ... of the person is defined with mental ... ... ... the basic role is played with will of the person. If
there is no will of the person then ... ... and ... case which has shown the reason of a crime which releases ... from the criminal ... takes ... The adverse social circumstance in a society and material ... the person ... poverty and so on) directly operates ... of the person (there is an ... revenge and so on). ... influence the person, but is not the factor of perfection of
crimes, therefore any actions depend on the person of the ... " The person of the criminal " is ... ... gives concept of "the public ... It is realized by ... of ... (it - measures uses in offences).
7. The spirit and morals of the nation - should renew on the ... ... customs, its norms are ... for ... in the modern
practical concept. Offers the families directed on ... of study and ... at school, ... ... of a level of ... of youth and preventive maintenance of
their illegal behaviour there should be stipulated; offers on ... ... of laws "About ... of children from needy ... ... of the ... help to young ... "About
protection of restored health of citizens", to employees of divisions on
affairs of minor offenders, pupils of ... ... the basis of a ... study: ... ... ... concrete ... the analysis of documents, statistical processing of obtained
data), ... ... of ... ... ... and ... compose the ... the basis of
a study: The Universal Declaration of Human Rights, the Constitution of the
Republic of Kazakhstan, ... the laws of Republic ... ... of the ... of the Republic of ... and also ... lawful reports of the ... of near and far abroad. And ... in ... and the ... the data of statistics and
concrete - sociological researches on questions of criminality of ... of activity of the ... on affairs of minors and ... their rights; results of studying of activity of materials on affairs
minor city regional internal affairs Republic of ... ... of the static ... of the Ministry of Internal Affairs ... State Office of Public ... of Republic ... about a
condition of criminality and offences in the ... basic results of the ... ... the theoretical
positions, based on them conclusions and recommendation, passed approval ... ... and republic ... ... ... of a ... study were published in the
periodicals and the scientific the ... included in the list ... on ... in the sphere of ... and science ... Kazakhstan.
Structure and volume of a dissertation study answers purposes and
tasks of a study. Thesis consists of title page, list of ... ... ... two ... seven ... conclusion,
list of the used literature and application.
-----------------------
[1] Қазақстан Республикасының Конституциясы, 1998
8. [2] Қазақстан ... ... ... 1959 жылы 22 ... қабылданған Қазақ КСР Қылмыстық кодексі
Қазақстан Республикасының Қылмыстық кодексіне ... ... ... ... ... ... /Алматы-2001
[3] Қазақстан Республикасының Конституциясы, 1998
1959 жылы 22 шілдеде ... ... КСР ... ... А.Н. ... ... ... Кодексі Ерекше бөлімі
[4] Алауханов Е.Қылмыстық құқық//Ерекше бөлім, Алматы - 2005
[5] [6] Алауханов Е.Қылмыстық құқық//Ерекше бөлім, Алматы - 2005
[7] ... А.В. // ... ... Астана – 2001 ж.
[8] Қазақстан Республикасы Жоғарғы Соты Пленумының нормативтік қаулылары
[9] Қазақстан Республикасының 1998 жылғы 24 наурыздағы "Нормативтік
құқықтық актілер ... Заңы

Пән: Құқық, Криминалистика
Жұмыс түрі: Дипломдық жұмыс
Көлемі: 98 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 900 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Қылмыс пен жазаның жалпы түсінігі47 бет
Қылмыстық жауаптылық пен жазаны жеңілдететін және ауырлататын мән-жайлар.28 бет
Қылмыстық жауаптылықтан босату негіздері және олардың түрлері48 бет
«Қылмыстық атқару-құқығы» пәнінен лекциялар37 бет
Бас бостандығынан айырудың қылмыстық құқықтық мәселелері57 бет
Жаза жүйесі38 бет
Жаза және оның мақсаты29 бет
Жаза тағайындау29 бет
Жаза тағайындаудың жалпы бастамасы66 бет
Жаза тағайындаудың жалпы негіздері52 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь