Қытайда ұлтаралық қатынастарды басқару мәселелері

Жоспар


Кіріспе ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..3
Негізгі бөлім
І. Қытайда ұлтаралық қатынастарды басқару мәселелері
1.1 Қытайдағы ұлтаралық қатынастарға түсінік ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...9
1.2 Қытайдағы ұлттық саясаттың қалыптасу тарихы ... ... ... ... ... ... ... ... .17

ІІ. ХХ ғ.а. ХХІ ғ.б. Қытайдың ұлтаралық қатынастарды басқару саясаты
2.1ҚХР КП.ның ұлттық саясат пен заңнамалық базасындағы өзгерістер ... ..26
2.2Қытайдың ұлтаралық қатынастарды басқару механизмдері ... ... ... ... ... ...36
ІІІ. ШҰАА.ғы ұлтаралық қатынастардың қазіргі кездегі жағдайы
3.1 ШҰАА.ның әлеуметтік мәдени және экономикалық сипаттамасы, этникалық құрамы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .49
3.2 ШҰАА.ғы ұлтаралық қақтығыстар. ҚКП.ның саясаты ... ... ... ... ... ... ... ...55
3.3 «Ұйғыр сепаратизмі» және Халықаралық қауымдастық ... ... ... ... ... ... ... ..58
ҚОРЫТЫНДЫ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 61

ПАЙДАЛАНҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 63
        
        ҚЫТАЙДАҒЫ ҰЛТАРАЛЫҚ ҚАТЫНАСТАР МӘСЕЛЕСІ
Жоспар
Кіріспе.....................................................................
.................................................3
Негізгі бөлім
І. Қытайда ұлтаралық қатынастарды басқару мәселелері
1.1 Қытайдағы ұлтаралық қатынастарға
түсінік...........................................9
1.2 Қытайдағы ұлттық саясаттың ... ХХ ғ.а. ХХІ ғ.б. ... ... ... басқару саясаты
2.1ҚХР КП-ның ұлттық саясат пен заңнамалық базасындағы өзгерістер…...26
2.2Қытайдың ұлтаралық қатынастарды басқару
механизмдері.......................36
ІІІ. ШҰАА-ғы ұлтаралық қатынастардың қазіргі кездегі жағдайы
3.1 ШҰАА-ның ... ... және ... ... ... ... ұлтаралық қақтығыстар. ҚКП-ның
саясаты...............................55
3.3 «Ұйғыр сепаратизмі» және Халықаралық
қауымдастық..............................58
ҚОРЫТЫНДЫ...................................................................
.....................................61
ПАЙДАЛАНҒАН ӘДЕБИЕТТЕР
ТІЗІМІ............................................................63
КІРІСПЕ
Жұмыстың жалпы сипаттамасы. Қытай Халық Республикасы дүниежүзі бойынша
ең ... көп және ... ... ҚХР ... ... ... ... ішінде автономды аймақтарда болып жатқан ұлтаралық процестеріне,
ондағы өзгерістерге, ... ... ... және хан ... аз ... ұлттарға жүргізіп отырған саясатына және де ҚХР ... ... ... ... ... ... ... ауқымды игеру»
стратегиясына салыстырмалы талдау жасалады.
Тақырыптың ... ... ... ... дүниежүзі бойынша
халқының саны жағынан дүниежүзіндегі ең ірі мемлекет ... ... ... да ... ... ұлттар мен ұлыстардың, жалпы ... ... ... ... ... ... өзекті де, қызықты
тақырыптардың бірі болып отыр. ҚХР тек ... саны ... ... ... қана ... ... санының тез өсуімен де әлем демографиясына ықпал
етіп отыр. Әлемнің ... ... ... ... ... ... ... Қытайдағы ұлтаралық фактор елдің әлеуметтік-экономикалық
дамуында айтарлықтай қиындықтар ... ... ... оның ... ... ... ... әлеуметтік-экономикалық оң өзгерістер
ұлтаралық байланыстардың ... ... ... Бұл өз кезегінде ең бірінші
ішкі қытайдың ... ... ... ... ... аударуларына негіз
болды.
Қытай Халық Республикасы құрылған кезден бастап қазіргі кезге ... саны туу мен ... ... ... ... қатаң әкімшілік және
экономикалық шараларға қарамастан 1949 жылғы 563 млн. адамнан 2000 жылы ... 285 млн. ... яғни ... 1.5 есеге өскен. Жоспарлы туу
саясатының жүзеге аса ... ... ... санының өсуінде
азайған жағдайларды көретін болсақ, аз санды ұлттардың ішінде керісінше
халық санының өсу ... ... Бұл ... ... ... ... өз ... тигізеді. Ал осы аз санды халықтардың 70%-ы ... ... және жаңа ... бастап аталмыш аймақта халық
санының жылдам өсіп келе жатқанын естен шығармау керек. Жас ... ... ... және этникалық негативтің күшеюіне, түрлі
ұлттың табиғи ынтымақтастық процесінің бұзылуына әкелуі мүмкін. ... тым көп ... ... технологиялық және мәдени жетілдіру
процестері ... және ... ... ... мен ... процестер баяулайды. Бұл өз кезегінде хань жерінде мекендеген
басқа ұлт өкілдерінің тынышын ... Оған қоса ... ... ... ... ... ұлтаралық байланыс ерекше жалпылау мен
ұғынуды қажет етеді. Қытайдағы ұлтаралық байланыстарға талдау ... ... ... әкімшілік, экономикалық және мәдени ықпал ету арқылы
әлеуметтік-этникалық процестерді басқарудың мол тәжірибесін сараптау ... ... ... ... ... ... ... орын алады. Онымен ... ... ... ... тәжірибесі дамушы және өтпелі экономикасы бар елдер
үшін ... ... ... тарихында көлемі жағынан және жүйелілігі ... ... және ... ... бөлінетін ұлтаралық байланыс саясаттың
«қытайлық феномені» еш ... ... Осы ... да оны ... Қытай
үшін ғана емес, әлемдік әлеуметтік тәжірибе мен ғылым үшін маңызы зор.
Әлемдік ғылымға жұмбақтау болып келетін ... ... ... үлкен
және әр алуан болып келетін демографиялық ... ... ... ... пен ... қолдау шаралары арқылы халықты өсіру және
неке саласында шектеу шаралары арқылы оны ... көп ... ... оларды қайта тәрбиелеуге ауылдарға баруы және өндірісті дамыту
үшін жасалған ... ... ... ... өзектілігі мен
қажеттілігі Қытайдың дамуына септігін тигізумен қатар бүкіл ... әсер ... ... ... зерттеу нысаны – ХХ ғасырдың екінші ... ... ... ... ... ... ұлтаралық байланыстар
жағдайы болып табылады.
Жұмыстың зерттеу ...... ... аудандарындағы ұлтаралық
процестер және аз санды халықтарға жүргізіп отырған мемлекеттік саясат
жатады. ... ... ... ... ... ... ШҰАА экономикалық
дамуы, халық саны, жастық, жыныстық және халықтың әлеуметтік құрылымдары,
көші-қонның қарқындылығы мен бағыты ... ... ... өзгерісі
бітіру жұмыстың зерттеу пәнін анықтайды.
Тақырыптың зерттелу деңгейі. Бітіру жұмысында қарастырылған мәселелерді
зерттеумен негізінен шетелдік және ... ... ... ... ... ... отандық зерттеушілер айтарлықтай көп емес, жоқ деуге
де ... яғни ... ... ыдырауымен оның орнына он бес ... ... ... ғылымы республикамызда кенжелеп ... да ... ... осы саланы зерттеумен айналысатын көптеген
шығыстанушы мамандар ... шет ... ... ... ... жұмысқа қатысты батыстық әдебиеттерді зерттеу ... ... ... ... ... мәселелері толығымен көрсетілмегенін,
терең түрде зерттелмегенін байқауға болады. Бұл ... тек бір ... ... ... ... ... ... объективті түрінде
берілмей, оқырмандарға біржақты болып көрсетілді. Бірақ олардың ішінде де
құнды деректерді кездестіруге болады.
Аталмыш диссертация жазу ... ... ... ... ... зерттеушілердің де еңбектерін пайдаландық.
Отандық деректер. Тұңғыш қолданған деректердің бірі ... ... ... Нұрсұлтан Әбішұлы Назарбаевтың «Қазақстан–2030»
атты Бағдарламасын айтуға болады. Бағдарламада ... ... ... ... әсер ететінін айта келіп, көші-қон
саясатына байланысты біздің жас мемлекеттің жетекші ... ... 144 ... ... ... ... ... Қытай Халық
Республикасының демографиялық жағдайын зерттеген ... өте аз ... ... ... 1990-шы жылдарынан бастап саясаттану ғылымы мен
аналитикалық бағыт басым бола бастады. Алайда тек тарихты зерттеу ... кез ... ... ... мәселенің барлық талдауын жасай аламыз.
Қазақстан ... ... ... ... в ... и ... ... Сұлтанов пен қытайтанушы Садыхан Бақбергеновтың «Пробуждение
гиганта» атты кітабы ерекше назар ... ... ... ... ... ... ... Төтенше және Өкілетті елшісі болып
қызмет атқарып ... ... ... ... болды. Аталмыш еңбекте
ҚХР жүргізілген реформаларды терең талдау жасай отырып, жетістіктері ... ... ... ... ... ... терең талдау
жасайды. Сонымен қатар аталмыш еңбекте Қытайдағы экономикалық және саяси
реформалар жан-жақты талданды, ҚХР-дағы ... ... оның ... ... саны туралы мағлұматтар келтіреді, оның айтуынша «Батысты
игеру» стратегиясын іске асыру барысында ішкі ... ... ... ... ... ... кезеңде Қазақстан шекарасы маңындағы
аудандарда халықтың саны және инфрақұрылымы Қазақстанның ... ... ... ... он есе асып ... деген тұжырымдар келтіреді
[2; 3].
Г.М. Мендіқұлова мен Б.Ж. ... ... ... ... и ... ... гг.» атты ... алуға болады. Аталмыш
еңбекте Қазақстан-Қытай мұрағаттық және статистикалық деректерді ... ... ... ... ... бірінші рет революциялық және
кеңестік кездегі ... ... ... ... ... Қазақстан ғылымын әлі де зерттеле қоймаған жаңа тың деректермен
толықтыра түті [4].
Қазақстандық атақты қытайтанушылардың бірі К.Ш. ... ... ... ... және т.б. ... ... ... бар [5; 6].
К.Л. Сыроежкиннің еңбектерінде Қазақстан территориясына ... ... ... ... ... кезеңдер анықталады. Аса айта
кететіні К.Л. Сыроежкинің еңбектерінде ... рет ... ұлт ... туралы мәселе ... оның ... ... ... ... баға ... ... жасалды. Қытай
Халық Республикасының ұлттық саясаты зерттеліп, оның аз санды ... ... ... ... ... этноұлттық жағдайына байланысты
құнды деректер келтірілген. Онымен қатар оның ... да ... ... ... ... ... миграциялық саясат, ШҰАА-ның
демографиялық потенциялы ... [7, 345 ... ... ... КНР на ... этапе: реали и
перспективы» атты ... ... ... ... Халық Республикасының
жүргізіп отырған саясатын, оның салдарын, басқа ... ... ... ... ... жаңа көзқараспен қарастырылып терең талау
жасалады [8].
Аталмыш зерттеуге қатысты бір ғылыми еңбекке ҚР ... ... ... және саясат институтының «Современный Китай: ... и ... ... ... басылымын айтуға болады. Кітап
Қытайдың даму процесінің өзекті мәселелеріне арналған. Онда экономикалық
дамудың ... ... ... және ... ... ... саясаттың негізгі мәселелері, ұлтаралық қатынастар
қарастырылады. Авторлардың пайымдауынша, ұлтаралық қатынастар және негізгі
саяси ... ... ... өміріндегі және саясатындағы маңызды
салалар болып ... ... олар ... ... ... ... жасағанда негізгі факторлардың бірі ... ... ... ... ... ... және ... Азиядағы
қауіпсіздікті нығайтуға ... ... ... көп ... ... мен ... арасындағы жағдаймен анықталады деген
тұжырым жасауда [9, 385 ... ... ... және ... ... ... ... жұмыстарында көрініс тапты. Осы еңбектердің біріне
«Китай: угрозы, риски, вызовы развитию» атты еңбекті ... ... ... ... ... қауіп-қатерлер кешенді талдау жасалады. Қытай
ішінде болатын экономикалық, саяси дағдарыстың пайда болу ... ... үшін және ... ... мен ... ... ... әсерлері,
салдары зерттеледі. Авторлардың ... ... ... ... ... ... ... болуы әлеуметтік
қиындықтарды күшейтіп, болашақта экономикалық ... ... ... алға ... ... ... ... болады. Ол ең
алдымен елдегі хандіктер мен аз ұлттардың ... ... ... ... ... экономикасында, саясатында, саяси аренада беделін
жоғалтуы мүмкін.
Қытай тіліндегі ... ... ... Гао Чао Пин, Лиу Жоң, ... ... «Қытай Халық Республикасының батыс ... ... ... ... ... ... Монографияда ҚХР-ның жаңа
ғасырдан бері ... ... ... ... ... ... ... мен міндеттері, стратегияны жүргізуден алынатын
нәтиже, стратегия жүргізу барысында адам, экология мәселелеріне тоқталып
терең талау ... ... ... ... ... ... ... батыс
ауданның халқының саны АҚШ-тың халық санымен тең келеді, онымен қатар батыс
аудандардың халқының саны өзінің ... ... және ішкі ... ... ... жыл ... көбейе түсуде. Жыл сайын келетін
адамдардың саны Жаңа Зеландияның халқының санына тең. ... ... ... ... аудандардың экономикалық дамуында, ауылшаруашылығында,
табиғи ресурстар мен экология мәселелерінде, адамдардың ... ... ... ... айтарлықтай қиындықтар туғызуда. Сондықтан ... ... ... ... ... ... деп ... [16].
Орталық Ұлттар университетінен шыққан «Қытай Халық Республикасының
Ұлттық очерктері» атты монографиясында ... ... ... ... талдау жасалып, онымен қатар аз санды ұлттарға қатысты біршама
құнды деректер келтіріледі. Еңбекте ұлттық саясатқа байланысты ... ... ... ... ... ... нығайтуда
жеткен жетістіктері сипатталады. Дегенмен зерттеу жұмысымызда аз санды
халықтар ... ... ... алуға септігін тигізді [17].
Жалпы айтқанда, бұл ... ... ... әр ... бұл
диссертацияға өте бағалы үлес қосқанын айта кету керек. Әрбір зерттеулер
диссертантты жаңа ойлар мен ... ... ... Берілген еңбектер бұл
мәселені тым жаһандық етіп көрсетеді, бұл айтылған ... ... ... ... Егер біз ... ... саласын тек бір ғана
элемент ретінде қарастырғымыз ... ... ... ... ... ... диссертация қайта өңделіп, ұштала
түсті. Осы еңбектердің арқасында ғылыми ... ... ... ... ол
мұнайға тамырымен әсер ететін және әлемдік рыноктағы оның бағасына, сол
сияқты оның ... ... ... ... ... ... ... аспектілерді қарастырады.
Оған қоса, негізгі бағыт және ... осы ... ... бүкіл
құжаттарды зерттеуге және анализ жасауға аударылды.
Зерттеудің деректік негізі – құжаттық ... ... ... ... материалдарына талдау жүргізгенде, біз дереккөздердің толық
жиынтығына, дәл және нақты фактілерге сүйене отырып, оларға сын ... ... ... еттік. Диссертациялық зерттеу жұмысында ҚР ... ... ҚХР ... кеңестің, ҚХР Қоғамдық Ғылымдар
Академиясының, Мемлекеттік Статистика басқармасының ресми басылымдары мен
материалдары, 1953, 1964, 1982, 1990 және 2000 ... ... ... ... ... және әр жыл ... ... жүргізілетін санақ
материалдары, БҰҰ-ның статистикалық және ұлттар мен ұлыстар туралы құжаттар
қолданылды.
Дерек көздердің екінші тобына мерзімді баспасөз беттерінде, ... ... оның ... ... және интернет желісінде
жарық көрген материалдарды жатқызуға ... ... ... ... ... саясат», «Саясат», «Континент», «Азия и Африка
сегодня», «Проблемы Дальнего ... және ... ... ... ... ... ... «Ұлттарды зерттеу», көптеген ЖОО-
ның ... т.б. айта ... ... ... ... мен міндеттері. Зерттеу жұмысының мақсаты
Қытайдың Батыс ұлттық ... ... ... ... ... ... ... және қазіргі кезеңде дамуынң
себептері мен ерекшеліктерін талдау жасау арқылы ... және ... Алға ... ... ... бітіру жұмысыда төмендегідей
міндеттер шешіледі:
– Қытайда жарық ... жаңа ... ... ... ... ... ... ауқымды игеру» стратегиясының мәні мен
мағынасын ашып көрсету;
– Қытай Халық Республикасының ұлттық саясатына талдау жасап, оның ... ... ... ... анықтау;
– әлеуметтік-экономикалық контексте демографиялық ... ... ХХ ... ... ... халықтардың ұлтаралық байланыстрының
құрылымы мен оның себептерін ашып көрсету;
– идеологиялық, әлеуметтік–экономикалық саяси механизмдердің ... ... ... ... ... ... халықтың этно сипаттамасын Шығыс аудандармен
салыстырмалы зерттеу;
Зерттеу жұмысының хронологиялық шегі. ... ... ... ... Халық Республикасы құрылған кезден бастап ХХI ғасырдың алғашқы
жылдарына дейінгі аралықты қамтиды. ... ... ... ... ... ... мен себептерін ашу мақсатында
белгіленген хронологиялық шеңберден тыс кезеңдер мен жылдар ... ... ... ... ... ... Қытайдың
территориясында тұратын елуден астам ұлттың мәселесіне арналған. Біз ... ... ... ... ... ... ... отырмыз. Жинақталған
материалдардың негізінде қытайдағы ұлтаралық қақтығыстар мен шиеленіскен
мәселерлерге ден ... ... ... ... ... ... Зерттеу тақырыбымызға байланысты Қытай Халық Республикасының ШҰАА
аймағындағы сепаратизм анықталып, жүйеленді және талданды;
2) Зерттеу барысында Ұлттық саясатқа әсер ... ... ... ... ... саны ... дамыған Шығыс теңіз жағалауы
аудандарының халқымен салыстыра зерттеліп арадағы айырмашылықтар,
олардың шығу ... ... ... ... ... ... ХХІ ғасырдағы жүргізіп отырған саясаты терең талданып оның
азұлттар қауіпсіздігіне тигізетін мүмкін болар жақтары қарастырылып
талданды;
5) Қытай басшыларының ... ... орай ... ... ... саясат бағыттары мен себептері анықталды.
Бітіру жұмысының құрылымы. Бітіру жұмыс оның тақырыбын ашудағы ішкі
логика және ... ... ... сипатына негізделген. Жұмыс
кіріспеден, үш тараудан, қорытындыдан және ... ... ... ... ... ұлтаралық қатынастарға түсінік
Қытайдағы ұлыстарды басқару әрекеттеріндегі тағы бір бағыт, бұл ... жазу ... ... 55 ... ... тек ... мен ... ана тілі жоқ. 80 тілден астамы бес ... тіл ... ... ... әртүрлі пайдаланады. Олардың көбі ана тілдері мен қытай
тілін әртүрлі деңгейде ... ... ... ... ... тілін пайдалану ауқымы артып келе жатыр.
Қазіргі уақытта ұлыстардың ішінде 22 ұлттың өз жазуы бар. ... ... бері ... дәстүрлі жазу мен заманауи Қытай
қалыптасқаннан кейін өзгертілген жазу түрлері де бар. ... ... ... жаңа ... ... ... жаңа әліпби түрлері де жоқ емес. Кейбір ... өз ... ... ... жаңа ... ... кейін өздерінің жаңа
әліпбиін ойлап шығарды. Бұлай етудің әртүрлі себептері бар. Кейбір ұлыстар
бұл әліпбиді пайдалануды ... ал енді ... ... ... ... ... әліпби болып есептелмейді.
Тіл мен әліпби саласындағы мемлекеттің негізгі саясаты мынаған
негізделеді: барлық ... ... тілі мен ... дамытып, еркін
пайдалануға құқылы. Аудандық-ұлыстық автономиядағы ... ... ... бір ... бірнеше танымал тіл мен әліпбиді қолданады. Егер жұмыс
барысында бір ... ... тіл ... ... онда ... ұлттық тіл деп есептелетін тілді пайдалануға болады. әрбір
халықтың азаматтары заң ... ... ана ... ... ... ... беру мен ... саласындағы көмекті ана тілдерінде
көрсетеді. Егер жағдайлар мүмкіндік берсе, яғни мектепте ұлыстар отбасынан
шыққан ... ... ... ... ... тілдегі кітапты пайдалануға
болады. Тіпті мұғалімдер сабақты да ана тілдерінде өткізеді. Сонымен қатар,
бастауыш сыныптарды ... тілі жеке ... ... өтіледі. Үкіметтің
бағдары мен әрекеттері барлық ... ... ... ... үйретуге бағытталған. Ұлыстық аудандарда ... ... ... ... ... тілін меңгереді. Ұлыстар өз
тілдерін, қытай тілін және стандартты әліпбиді ... ... ... ... жұмыс істеп, жергілікті халықтың екі тілін меңгеріп,
қытай тілінің деңгейін көтеріп жүрген ... ... ... ... ... ... ... Конституцияда бекітілген.
Ұлыс аудандар заңы мен басқа да заңдар мен ережелерде жазылған.
Ұлыстарға өз тілдері мен ... ... оны ары ... ... тудыру мақсатына мемлекет ... ... ... ... ... аудандық автономия заңы, халық сотын тағайындау
заңы, қылмыстық талаптар заңы, ... ... ... ҚХӨЖ ... заңы,
бюджетті білім алу заңы, мемлекеттік тіл мен әліпби заңы, ұлыстық ... ... ... қағидаларында және тағы басқа да заңдарда
ұлыстар өз ... мен ... ... пайдалана алады деп нақты
айтылған. Кейбір аудандарда тіпті тіл мен ... ... ... ... пен ұлыс ... ... ... жұмыс істеуді
қамтамасыз ететін арнакйы органдар құрылған. Ұлыстарға өз ... ... , ... беру ... ғылым мен техника, журналистика
және баспа ісінде, радио мен телевидениеде пайдалануға қолайлы жағдай
жасалды. ... ана ... мен ... ... ... үшін ... шаралар жүргізді.
Оларға қоғамдық істерді басқару және өз ... ... ... көмек көрсетті. Мысалы, партия мүшелері жиналысында ХӨЖ, ХКПЖК
және тағы ... ... ... және ұлыстардағы басқа да маңызды
шаралар кезінде партия органдары мен ... ... ... ... тілдік көмек көрсетіп отырды.
Мемлекет ұлт саласында ерекше саясат ойлап шығарды:
1) ... беру ... ... ... ... беру ... Ал провинциялардағы, ұлыстық-автономды аудандар ... ... беру ... ұлыстардың білім алуларын
қадағалайтын арнайы басқарушы орган құрылды. Олардың мақсаты ұлыстар
аудандарында білім беруді ... ... ... ... ... қамтамасыз ету.
2) Жаңа Қытайда ұлыстардың білімдерін жетілдіруге бағытталған арнайы
қорлар құрылды. Олар өз ... ... ... ... жетілдірудің
арнайы шарларын жүргізді, олардың сандары жыл санап өсуде. Бұл ... ... ... ... тиіс.
3) Ұлыстардың аудандарында ұлыстың ана тілінде сабақ өтетін бастауыш және
орта мектеп, әртүрлі ұлыстық ... ... ... ... ... Мектеп-интернат ашу идеялары да
қолдау табуда. Кейбір мектеп, ... ... ... ал кей жағдайда дайындық сыныптары ұйымдастырылған.
4) ... оқу ... ... беру ... мен оқу ... мазмұнын
ұлыстардың ерекшеліктеріне қарай арнайы түрде өзгертіп отыруға
болады. Ұлыс өкілдері ... ... ... ана ... ... пайдаланып, солардың негізінде сабақ өткізуге рұқсат етіледі.
5) Оқушыларды қабылдау және бөлу ... де ... ... ... ... үшін ... түсу балы төмендетілуі мүмкін. Егер ханьдік
пен ұлыс өкілінің балы бірдей болса, онда оқу орнына ... ... ... ... ... ... ... ұлыс пен ұлыс
аудандардағы органдардағы қызметке бірінші кезекте қабылдайды.
6) Ішкі провинциялар мен қалаларда, Тибет ... ... ... беру
мәселесіне баса көңіл бөлінеді. Осы аймақтарда бұл салада айтарлықтай
жетістіктерге жетті.
Қажетті мамандарды дайындауда, оқу құралдарын ... ... ... мен оқу жағдайларын жақсартуда, негізінен ұлыс өкілдерінен құралған
аймақтарда мұғалімдер дайындау мәселесіне көңіл ... ... ... ... ... даму үшін
ұлыс өкілдері билік жүргізуге қатысулары ... ... мен ... ... ... ... басқаруға атсалысқанын қамтамасыз ... ... ... ... ... ... ету ... мен үкімет заң мен саясатта нақты ережелер мен қағидаларды ... ... ... пен ... ... ... қатысады. Ұлт, дін,
біліміне қарамастан әрбір азаматтың дауыс беруге және сайлауға қатысуға
құқылы. ҚХР ... 59-ші ... ... ... ... ...... халық өкілдерінің жиналысында «ұлыстардан
шыққан әртүрлі халық өкілдері болуға тиіс» деп ... ... ... пен аймақтардың Халық өкілдерінің жиналысында былай
делінген: «халық саны мен оның орналасуын ... ... ЖХӨЖ ... ... ... өкілдерінің жиналысында ұлыс өкілдерінен неше
өкіл қатысатынын анықтайды». Бұл өкілдер ... ... ... қалалардағы халық қалаулыларының жиналысында сайланулары
мүмкін. ЖХӨЖ ұлыс ... кем ... бір адам ... ЖХӨЖ ... ... ... халық тығыздығына сәйкес ұлыстардан тағы бес
пайыз қосуға болады. Осылайша, ұлыстардың ... бір ... ... ол ел ... ... ... ... жиналыстарында да ұлыс
өкілдері қызмет ету керек. Сайлау заңында былай делінген: ... ... ... аудандарда сол ауданның ХӨЖ өкілі сайлануы тиіс». Сонымен
қатар, осы халық ... ... ... де заң ... ... осы ауданның халық санының 30 пайызы ұлыстарға тиесілі
болса, осы ауданның ХӨЖ саны ... ... ... ... Ал егер ... 15 ... төмен болса, онда ХӨЖ олардың саны сәйкесінше аз ... ... ұлыс ... саны ... 1-2 ден кем ... дұрыс. ХӨЖ
тұрақты комитетінің шешімі бойынша ұлыс өкілдерінің саны 1-2 болуына
болады, ... кем ... ... болуы тиіс. Шашыраңқы орналасқан ұлыстар өз
өкілдерін ... ... ... оған ... ... ... уездерде ұлыс өкілдері ХӨЖ өз қалаулыларын жеке не ... ... ... сол ... ұлтаралық қарым-қатынасқа
негізделеді.
Осылайша ұлыс өкілдері ХӨЖ арқылы мемлекет билігінің істеріне қатысу
мүмкіндігіне ие. ... ... заң ... оның ... ... ... ала ... Кеңес беретін ұлттық комитет,
прокуратура, әскери комитет және ... мен ... ... ... ... мекемелерде басқару орындарында ... және ... ... ... ... астасыласды.
Халық кеңесі заңына сәйкес мемлекеттік кеңес МК функционалды органы
болып табылады, ол ұлт істерімен айналысады. ... ... ұлт ... ... ... сол ... ... органы болып есептеледі. Ұлт мәселесі әртүрлі салаға қатысты,
сондықтан МК кейбір министрліктерінде арнайы ... ... ... ... ... ... ... беру департаменті құрлды. Осымен бірге
ЖХӨЖ ұйымдастыру заңы мен ҚКХСК ұйымдастыру заңына ... ... ... де
ұлыстар істеріне қатысты кеңестер құрылады. ... ... мен ... ... өз ... ... ХӨЖ мен ҚКХСК да да үұлыстар істеріне
қатысты бөлімдер жұмыс істейді.
Негізінен жұмыс мазмұны баршаға бірдей. Бұл ... өз ... ... мен ... ... ... ұлыс аудандарында үйлестіріп
отырады. Экономика, білім беру саласы, мәдениет, ғылым мен ... ... ... ... ... Демографиялық саясатты
нгасихаттайды. Сонымен қатар, халық бірлігін сақтау, ұлтаралық қарым-
қатынасты ... ... ... ... ... ... орнату. Қытай халқының ерекшеліктеріне сәйкес ... мен ... ... былай деп есептеледі: ұлыстар аудандары дамымаса, мемлекет
дамымайды, ұлыстар аудндарында ... ... ... ... де ... ... 56 ... барлығы да өкендемесе Ұлы Қытай
халқының ... ... ... ... Сондықтан, ұлыстардың дамуын
жылдамдату Қытайда мемлекеттің социализмге жетуін жылдамдататын әрекет деп
есептелінеді. Бұл тек қана ... ... ... ... ... саяси
мәселе де.
Көптеген мыңжылдықтар бойында ел бірлігі мен ... ... ... ... ... мәселе болатын. Бұл
Қытайдың дамуы мен ... ... ... Ел бірлігін сақтау мен халық
ынтымақтастығын күшейтудің ... ... үшін ... зор. Ху ... және шет елдердегі алған білімі мен тәжірибесін жинақтай келе:
"Ел бірлігі мен халық ынтымақтастығы - ... ... ... ... ... және ... ... қозғалысы - барлық
ұлттардың бақытсыздығы" ... ... ... ... ... ұлт өкілдері ел
бірлігін сақтау мен халық ынтымақтастығын кушейтуге ... ... ... ... ... ... қатынастарға дәл түсіндірме берді: ханьдіктер
ұлыстарсыз, ұлыстар ханьдіктерсіз және ұлыстар бір- ... өмір ... Бұл ... ... қатынастардың тарихи элементтері
толығымен есепке алынған. Ол нағыз ұлтаралық қатынастарды және ... даму ... ... Бұл ... идея ... ... ықыластарын көрсетеді. Қазіргі уақытта ол социалистік ұлтаралық
қатынастарды ... мен ... ... ... ... ... ... мен басымдылық саясаты әлемнің дамуына ... ... ... ... ... ... ... Бұл әлемдегі
этноұлттық қиындықтардың туындауы мен шиеленісуінің негізгі себебі ... Цзян ... ... ... ... ... мен ... ұлтаралық мәселелерді дұрыс шешпеу мен ... ... ... ... отыр ... ... біз халықаралық аренадағы
гегемонизм мен басымдылыққа ... ... ... ... террористтермен және діни экстремисттермен ... ... пен ... ... ел бірлігі мен
суверенитетін сақтай отырып бүкіл адамзаттың ... ... мен ... ... сәтті құрамасы Қытайдың үшінші ... ... ... стратегиялық көзқарасын жақсы көрсетеді.
Ұлыстардың басшылары ... ... ... кең әрі ... Олар ұлттық саясаттың орындалуының нағыз күші болып табылады.
Цзян Цзэминь ... ... - ... даму ... ... критерийі
болып табылатынын айтқан. Оларға төрт талап қойылады: 1. олардың ... ... ... 2. ... көтеру, 3. құрамын жақсарту, ... ... ... жоғарылату, яғни, төменгі сатыдағы басшыларды
тәрбиелеуді жалғастырып қана қоймай, орта және ... ... ... дайындау. Ху Цзиньто да түрлі ... ... ... ... ... міндетерін қарастырған. Барлық ұлттардың
өмір сүру жағдайын жақсарту негізінде олардың арасынан ... ... үшін ... ... ... - көпұлтты мемлекет болып табылады және оның халқы түрлі діндерге
сенеді. Ұлыстар арасында, әсіресе шет жақтағы ... ... ... дін ... роль ... ҚКП ұлт пен дін ... ... отырып, ұлттар мәселесін шешуде дінге қатысты саясатты да ұмытпаған
жөн деді. Бұл дегеніміз діни сенім бостандығын қорғау және ... ... тек ... ғана ... ... ... өте аңызды стратегиялық мәселе. ҚКП-
ң әр мүшесі, қай ұлт қатарына жататынына қарамастан, діншіл бола ... діни ... ... ... оларға қатысуға, ырымшыл болуға
тыйым салынған.
Ұлттық жұмыстар орталығының жиналысында Цзян Цзэминь
10 ... ... ... ... ... ... ... дамуы және жоғалуы - өте ұзақ ... ... ... ... ұлттардың бірлесе дамуы дамуы мен гүлденуінің
кезеңі ... ... ... ... ... ... ұлттық ерекшеліктер
мен айырмашылықтар әлі де болады.
2. Ұлт мәселесі қоғам дамуының жалпы мәселесінің бір ... ... ... тек ... ... социализмнің құрылуы арқасында біртіндеп
шешілуде.
3. Мемлекет бірлігі – барлық ұлттардың басты міндеті. Барлық ұлт ... ... ... және ... ... ... Елдегі барлық ұлттар тең құқылы. Мемлекет ... ... ... ... ... ... ... ұлт өкілдері бір бірін сыйлап, ауызбіршілікте өмір сүруге, үнемі
халық ынтымақтастығын ... ... ... ұлт өкілдері ынтымақтастықты күшейтіп, ортақ қызметті іске асыруы
тиіс.
7. Экономиканы дамыту, өмір сүру жағдайын жақсарту – ... ... ... да ... мәселе болып отыр. Бұл басқа да қиындықтарды шешудің жолы.
8. Аймақтық-ұлттық автономия – ұлт мәселесін шешудің негізі болып табылатын
марксизмдегі ұлт ... ... ... зор ... ... ... және ... сапасын үнемі
жоғарылатып, ұлыстар арасынан шыққан басшылар отрядын құру ... Ұлт ... ... діни ... ... ... Ұлт мәселесін шешу
барысында дінге қатысты да ... ... ... ... ... негізгі көзқарастары халықаралық аренада
ұлт мәселесін шешу жолдарының және елдегі ұлт ... ... ... ... ғылыми жинақтамасы болып табылады.
Бұл көзқарастар саясаттың ғылыға негізделгенін және бұл ... ... ең ... ... ... практика көрсетті.
Жалпы алғанда 1949 жылдан бері ұлтаралық қатынастардың даму процесі үш
тарихи кезеңнен тұрады:
1. ҚХР-ғы ұлтаралық қатынастардың сипатының түбегейлі ... ... ... ... ... ... дамуындағы асыра сілтеушілік (1966-
1976жж).
3. ... ... ... өзгеруі және жайлы дамуы кезеңі.
Ұлтаралық қатынастар – күрделі жүйе. Қытай секілді көпұлтты мемлекетте
оларды ... ... ... ... ... есептелсе, тұлға
аралық деңгейдегі басқару микро-басқару болып табылады. Қоғамдық өмірдегі
соңғы 50 жыл ішіндегі тарихи өзгерістер нәтижесінде, ... ... ... ұлт ... ... ... Бұны ұлтаралық некелердің
көбеюінен, этникалық миграциялардың белсенділігінен байқауға болады. Бұған
қаржылық және ақпараттық ағымдар, ... ... ... ... ... түрлі ұлт өкілдерінің арасында теңқұқылы, ниеттес және ... ... ... орнатылды деп есептеледі.
Қытайдағы реформалар саясатын жүргізу бастала салысымен, экономика
қарқынды дамып, барлық ұлт ... ... ... өмір ... ... арттырылды. Бұндай жағдайда ұлыстар тұратын аудандарда
да ұлтаралық қатынастар жақсарады. Бірақ басты мәселе – ұлттық ... ... ... және ұлтаралық қатынастарды дамыту әлі де
күн ... Ел ... ... үшін және ... ... ... ... үкіметі ұлттық саясаттағы экономикалық ... ... ... бойы елдің бірлігі мен мемлекеттік ... ... ... ... зор болды. Бұлар Қытайдың ілгері жылуының кепілі
іспетті еді. Мемлекеттік ауызбіршілікті қорғау, ұлтаралық ынтымақтастықты
нығайтудың көп ... ... ... зор. Ху ... ... және ... шетелдерде болған жағдайларды қорыта келіп, «Елдің ынтымақтастығы мен
ұлттық келісім кез келген халықтың бақыты, ел ... ... ... сепаратистік қозғалыстар кез келген елдің соры» деген. Елдегі ... мен ... ... ... өтеп, елдің бірлігі мен ұлатарлық
келісімді нығайтуға атсалысуы тиіс.
Цзян Цзэминь халықаралық қатынастарға ... ... ... аз ... аз ... бір бірінсіз өмір суре алмайды. ... ... ... қатынастардың тарихи элеметтері көрінеді. Бұл
нағыз, шынайы ұлатаралық ... ... оның даму ... Бұл ... идея барлық халықтардың қалауын білдіреді. ... ... ... ... ... жүргізу және дамыту
саясатындағы негізг ұстаным.
Қазіргі кезде гегемонизм мен басымдылық саясаты әлемге және ... ... ең ... қауіп. Әлемдегі этноұлттық мәселелердің пайда
болып, ушығуына басты себеп те сол. Цзянь ... бір ... ... ... тұрған қатерлі аймақтардағы кикілжіңдер көбінесе ұлтттық
мәселелерді дұрыс шешпегенге және шетелдік ... ... ... ... да біз ... мен халықаралық аренадағы басымдылықпен
күресуіміз керек ұлттық сепаратистермен, ... және ... ... ... ... отырған үшінші ұжымның басты ұстанымы ғаламдағы
бейбітшілік пен ... ... ... ... ... ... елдердің тәуелсіздігі мен егемендігін сақтай отырып, ұлтаралық
қатынастарды реттеу болып табылады.
Аз ұлттардың жетекшілері ұлттық ... ... ... ... саясатты жүзеге асыруда үлен күш есебінде. Цзянь Цземинь бірнеше рет
баса айтады: «Жетекшілерінің жағдайы ұлттық даму өлшемінің көрінісі. ... ... ... Сандарын саналы түрде көбейту.
2. Сапаны арттыру
3. Құрамын ... өсу ... ... демек, төменгі басқаруға ғана емес, орташа ... ... ... де ... алатын кадр дайындау».
Ху Цзиньтао да әр түрлі салаларда мамандар тәрбиелеу мәселесін,
жұмысшылардың ... ... ... алға қойған. Барлық халықтардың
әлеуметтік жағдайын үнемі жақсарту ... ... ... ұлттық
аудндарды басқаруға қабілетті мамандар даярлау қажет.
Қытай көпұлтты мемлекет, халқы әр түрлі діни сенімде. Дін аз ... ... ... ие, ... ... ... тұратындар үшін маңызы
айрықша. Этностық топтар мен діни нанымнң байланысын түсіне отырып, ҚКП
ұлттық ... ... діни ... ... ... ұстану керек деп
есептейді. Бұл дін ижәне діни сенімді таңдау еркіндігін ... ... ... ғана ... стратегиялық тұрғыдан да маңызды мәселе. ҚКП мүшесі
қай ұлттың ... ... да, діни ... ... алмайды, діни
қозғалыстардыұйымдастырып, не қатысуына құқы жоқ, ... ... ... болмайды.
Цзянь Цзэминь Ұлттық саясат Орталығының мәжілісінде он тармақтан
тұратын тұжырым жасады.
1. Бір ... ... ... ... және жойылуы ұзақ уақытқа созылатын
тарихи үрдіс. Сциализм кезеңі барлық халықтар бірлесе ... ... ... кезеңі болып табылады. Ортақ нәрселер көбейе түсуде,
дегенмен, ұлттық ... мен ... да ұзақ ... ... ... ... даму туралы жалпы мәселенің бір бөлігі, қазіргі
уақытта бұл ... ... ... ие ... ... ... ... Мемлекеттің бірлігі кез келген халықтың арман мақсаты, ... ... ... мен ... ... ... ... барлық халықтардың құқы тең, мемлекет аз халықтардың құқы мен
мүдделеріне кепіл болады.
5. Халықтар бір бірін құрметтеуге ... ... ... өмір ... ұлтаралық келісімді нығайтуы керек.
6. Халықтар өзара қарым қатынасты күшейтіп, ортақ істі барынша дамыуы
керек.
7. Қазіргі ұлттық саладағы ... ... ... ... әлеуметтік
деңгейді жақсартып, өмір сүру деңгейін көтеру. ... ... ... ... ... ... ... ҚКП марксизмдегі ұлттық мәселеге ... ... ... ... ... басты бағдар.
9. Жұмысшылардың рухани және ғылыми, мәдени сапасын арттырып отыру қажет,
аз ... ... ... ... ... тобын шығаруға тырысу
керек.
10. Ұлттық мәселе әрдайым діни сеніммен ... ... ... баысында діни салада да саясат жүргізу керек.
Бұл тұжырымдар мен саяси пікірлер ел ... және ... ... мәселелерді шешу барысында жинақталған тәжірибе мен
алған ... ... ... Бұл ... ... негізделгені және
қытай елінде қолайлы екені іс ... ... ... 1949 ... ... ... ... дамуы негізгі үш
кезеңге бөлінеді.
1. ҚХР халықаралық қарым қатынастар жағдайының түбегейлі өзгеру
кезеңі (1949-1965жж.)
2. ҚХР ... ... ... сілтеушілік болғанкезең (1966-
1967жж.)
3. ҚХР қайта құру және ұлтаралық жағдайдың бейбіт даму кезеңі (1977
жылдан кейін)
Ұлтарарық қатынастар күрделі жүйе. ... ... ... ... ... ... деңгейде басқару макро басқару, ал
тұлғаралық деңгейде басқару микро басқару деп ... ... елу жыл ... өмірде болған өзгерістер нәтижесінде этникалық оқшаулану жойылды.
Бұл ... ... ... ... ... көші ... Бұған ғаламтор арқылы тарайтын қаржылық және ақпарат ағымы да
әсерін тигізді. Бүгінгі таңда ұлттар арасында тең ... ... ... ... келуге әзір қарым қатынастар қалыптасты деп есептеледі.
Қытайдағы саяси реформалар басталған соң, экономика жоғары қарқынмен
дамып ... ... ... өмір сүру ... ... бұл ... ұлттарда анық байқалады. Бұл жағдайда жекелеген ... ... ... да әл ... ... келеді. Күн тәртібінде тұрған басты мәселе
ұлттық автономды аудандардың экономикасын өрлетіп, ... ... ... Қытай халды елді бір жұдырықтай жұмылдырып, елдің әлеуметтік
жағдайын көрету және ұлтаралық қатынастарды нығайту үшін ... ... ... ... ... ұлттық саясаттың қалыптасу тарихы
Қытай Халық Республикасы көпұлтты мемлекеттердің бірі болып табылады.
Қытай Халық Республикасы құрылған кезде Қытайда бірнеше жүз ... ... ... ... ... ... хандықтарды қосқанда 56
ұлтқа біріктірілді. ХХ ... ... ... аз ... халықтар жалпы
халық санының он пайызын құраса осы уақытқа дейін бұл көрсеткіш аса ... ... ... жоқ. ... зерттеушілер аталмыш көрсеткіш саяси
себептермен азайтылып көрсетіледі деген тұжырымдар айтуда. Ұлттық саясат
мәселелері ҚХР ... ... ... ... бастағанмен түрлі
басшылардың жүргізген саясатына қарай әр кездері ... ... ... Қазіргі таңда ҚХР ұлттық саясаты хан ұлтына жатпайтын ұлттар
мекендейтін аудандардағы аймақтық ... ... ... Қаладағы
ұлтаралық қарым-қатынасқа, жинақы тұрып жатқан аз санды ұлттардың ұлттық-
мәдени қажеттіліктеріне ... ... аз ... ... ... Қытайда
ұлтаралық қатынастардың мәселелері мен ұлттық мәселелерді шешу ... ... ... ... ... ету ... қабылданады, сондықтан ұлттық-мәдени дамудың
мәселелері кең саяси-экономикалық контексте ... ... ... ҚХР басшыларының ойынша артта қалған аудандарды шұғыл түрде
әлеуметтік-экономикалық тұрғыдан ... ... ... және аз санды ұлттардың қазіргі мәдени дамуын қамтамасыз ету
мүмкін емес. Осыған орай арнайы ұлттық ... ... онда ... тең, аз ... ... ... ... ұлттық автономдық аудандар
құру, ұлттық аудандардың экономикасы мен ... ... және ... ... іс ... ... көпшілік санаға «Қытай ежелгі
«біртұтас көп ұлтты мемлекет» ... ... және «хан ... ... ... қалыптастырғысы келеді. Концепция ... ... ли бу кай) ... атқа ие ... Оның ... хан ... емес ұлттар арасындағы қарым-қатынас өзара көмек және бірлесе өмір
сүргенде қалыптасқан қатынас, хандықтар аз санды ... ал аз ... ... ... алмайды. Осы стратегияның негізінде «Қытай
көпұлтты біртұтас мемлекет» атты ... ... ісі ... ... ХХ ... ... ... көрсеткендей ұлттық мәселеге мән
бермеу этносепаратистік көріністердің ... ... және ... ... Қытай секілді көпұлтты мемлекеттерде ұлттық жағдайдың
өршуі мемлекет біртұтастығының бүлінуіне әкеліп соғуы әбден мүмкін. ҚХР-ның
басшылары осындай келеңсіздіктерді шешу үшін ... ... ... ... олар ... шешімдер хан ұлтына жатпайтын ... ... ... ... ... ... жайттар аз емес.
Сондықтан қазіргі ҚКП және ҚХР-ның басшылары ұтттық мәселені стратегиялық
маңызы бар мәселе ретінде ... ... ... тақырыбы 1.2 «Қытай Халық Республикасының ... ... ... деп ... ... ... ... Халық
Республикасының жаңа ғасырдан бері өзінің экономикалық дамуы жағынан артта
қалған аудандарын дамытуды қарастырады. ҚХР ХХ ... ... ... өз ... ... ... ... Қытайдың әлеуметтік-
экономикалық жетістіктері әлемдік экономика тарихындағы ... ... ... ... дамуы, өндірістік және ауылшаруашылық өнімдерінің
динамикасы мен көлемі жағынан айтарлықтай нәтижелерге қол жеткізгенімен,
алдыңғы қатарлы және ... ... ... ... ... көлемі
және жан басына шаққандағы табыс, тұрмыс деңгейі және басқа да ... ... ... ... ... ... ... реформаларды біртіндеп
және кешенді жүргізіп келеді. Реформалар нәтижесінде көптеген мәселелер өз
шешімін тапқанымен, ... ... ... ... ... ... ... Елдің батыс және шығыс аймақтарының даму көрсеткішіндегі
айырмашылық айтарлықтай үлкен болып келеді. Қытайдың батыс ... ... ... ... ... көп ... қалып келе жатқанымен
қатар экологиялық жағынан қолайсыз және тұрақсыз аудандар болып есептеледі.
Аталмыш ... ұзақ ... ... ... ... ... ... барысында көптеген ірі жобалар жүзеге асырылып, Қытайдың батыс
аудандарында үлкен өзгерістер ... ... ... Чунцинде шетелдің
қатысуымен 53 мекеме (200 млн. долл.), Сиан қаласында 40 мекеме (200 млн.
долл.), Гуйчжоуда 42 ... млн. ... ... ... ... ... салынды (ұзындығы 146 шақырым). Жол
қатынасы, су, ресурстарға, байланыс және т.б. салаларда ... ... 5 жыл ... жаңа 60 ірі ... ... ... Жалпы
инвестиция көлемі шамамен 850 млрд. юанды құрады. Батысты ... ... ... ... ғана ... ... қатар мәдениетке, халықтың санасы мен
тұрмысына, қоршаған ортаға және т.б. ... ... ... Осынау
экономикалық қана емес демографиялық, этномәдени, ... ... өз ... Орталық Азия елдеріне, оның ішінде
алдымен Қазақстанға ... ... ...... аяғында және ХХІ – ғасырдың бас кезеңінде Қытайдың
әскери саясаты ұлттық стратегияны дамытуға ... ... ... Қытайдың ХХІ – ғасырдың ортасында (ҚХР құрылуына жүз жылдығына
орай) күшті, дамыған, ... ... Азия – ... мұхит аймағындағы
көшбасшы ретінде және өзіндік саяси ықпалымен басқа державалардан
экономикасымен және ... ... тең ... ... болып табылады.
Қытайдың экономикада және де көптеген ... ... ... ... ... ... және дүниежүзілік саясатындағы
белсеңді рөлі, саяси элиталардың, ғылыми қоғамдардың, ... ... ... және де дүниедегі алдыңғы орындағы мемлекеттердің
ғана емес, сонымен қатар Қытайдың ішіндегі зерттеу ұжымдардың ... ... ... ... ойынша, Қытайдың бай тарихи мұрасы,
мәдениеті мен дәстүрі, Қытай мемлекетін дүниедегі лайықты орынға қояды, ал
мақсаты ретінде қазіргі ... ... ... саяси және экономикалық
рөлін қайта қарау, ... ... ... ... ... ҚХР ... тиіс.
Сондай-ақ, ХХІ – ғасырдың алғашқы 20 ... ... ... ... және ... тұрғыдан Жапонияны озып кетуі қажет, сонымен
қатар Азиядағы саяси күшті және экономикалық тұрақты мемлекетке ... Бұл ... іске ... ... ... ... ... бірі
ретінде “ АТР-дің орталығындағы дүниежүзілік күш балансы ... ... ... [4, б. ... ... бағалауы бойынша, ХХ – ғасырдың аяғында ... ... ... ... Қытай тұңғыш рет жаңа заманда өзінің
күшін экономиканы модернизациялауға ғана емес, сонымен қатар оның ... ... ... ... бет ... ... соғысының
кезеңіне қарағанда, Қытайдың әскери қорғаныс жүйесі автономдық түрде
дамыған болатын, тек ... ғана ... ... және азаматтық
сферадағы даму концепциясы орын ... ... ... ... ... тура тәуелді болуына ғана емес, сондай-ақ әскери ... ... ... ... ... айтылғандай, Қытайдағы ұлттық стратегияның дамуына ... ... ... (КМК) ... бұл ... ... ... ресурстардың мобилизациясы болып табылады, соның
ішіндегі ұлттық және ... ... ... бұл факторларға
сүйеніп, стратегияны орындау. Қытай аналитиктерінің көзқарастарына орай,
КМК төрт негізгі тұрғыдан қарастырылады: 1) ... ... ... ... (экономика, ғылым және технологиялар, табиғи ресурстар,
ұлттық ... 2) ... ... ... ... ... (ішкі және
сыртқы саясат, мәдениет және білім беру ... 3) ... ... ... ... 4) ... орта ... (көршілес
жатқан мемлекеттермен байланысы, экология) [4, б. 25-26].
Қытай ғалымдарының өздерінің зерттеу ... ... ... табу ... ... ... белгіледі, соның ішіндегі
негізгісі ретінде – ХХІ – ғасырда қандай стратегиялық ресурстардың маңызы
зор болып табылады, КМК ... ... ... ... ... ... де ... мемлекет пен бай халық” ұлттық стратегиясының даму жолдары
қарастырды.
Белгілі ғалым-экономист Ху Аньгань 8 ... ... ... және 23 ... ... ... Комплекстік Мемлекеттің
Күшінің негізгісін құрайтынын дәлелдейді.
1. Экономикалық ресурстар. ҰІӨ ... Ішкі ... ... ЖІӨ ... ... Адам ... (экономикалық өсудің негізігі факторы ретінде
қарастырылады). Халықтың ортақ санына сәйкес және ... ... ... (15-64 жас ... сәйкес қарастырылады.
3. Табиғи ресурстар. Төрт негізгі факторымен ... ... ... өңдеу көлемі; 2) су ресурстары; 3)
энергетикалық ресурстардың қолдану көлемі, соның ішіндегі ... ... ... ... ... ... Үш ... бағаланады: 1) ішкі
инвестициялардың көлемі; 2) тікелей сыртқы, шетелдік инвеситциялар,
капиталдың шығуы мен ... ... ... 3) ... ... ... ... ресурстар. Бес көрсеткішпен
бағаланады: 1) ғылыми публикациялардың санына, соның ішіндегі 4800
халықаралық журналдардың ... 2) ... ... 3) ... ... адам ... 4) ... жүйесін
қолданылатын адам саны; 5) мемлекеттің ғылым сферасына әсері.
6. Административті ресурстар. Орталық өкіметтің ... ... ... ... Екі көрсеткіш бойынша бағаланады: 1) әскери
шығындар, соның ішіндегі қорғаныс министірлігі мен ... ... 2) ... ... ортақ саны. )Бұл көрсеткіштердің
қорытындысы бүкіл қорғаныс ресурстардың сапасын көрсетпейді)
8. Халықаралық жоспардың ресурстары. Төрт ... ... 1) ... және ... ... ... 2) ... импорттық өнімінің көлемі; 3) ... және ... ... ... 4) ... және ... құқықтарының
шығысы [1, б. 49-59].
КМК-нің есептік қорытындысы мен салыстырмалы анализі, жоғарыдағы
көрсеткіші ... бес ... ... ... мемлекеттердің жағдайы
келесі қорытындыға алып келді. Ең бірінші держава ... АҚШ ... ... ... 22,79Ғ көрсетеді. Екінші орында – Қытай, КМК-
нің деңгейі 1980 жылда 4,74 пайыздан, 1998 ... 7,78 ... ... Бұл өсу ... (3,04 ... ... ең ... болып
табылады. Үшінші орында Жапония, оның көрсеткіші 1998 ... ... ... 7,74 ... ... ... Үндістан (4,37 пайыз). Ал
Ресейлік потенциал керсінше төмендеді, 1998 жылдан 2,81 ... ... ... бес ... мемлекеттердің соңында қояды.
Бұл елдердің өзара ... ... ... ... өзгерісін тигізеді. Америкалық бағалау инститтутарына
қарасақ, Қытай КМК-нің тез өсуі, АҚШ-тың басты ... ... де ... ... қарсы тоқтату саясатын қолдануға мәжбүр
етеді. Жапония Қытайдың КМК-нің ... ... ... ... ... айналдырады, соған қарсы тұру үшін ол АҚШ-пен одқтасу
саясатын әрі ... ... ... ... ... ... Қытайдан
әрдайым қауіп төндіретінін айтады, сондықтан да оның әскери ... ... ... Ал ... ... ... КМК көрсеткішінің
өсуі, екіншісіне ұтым береді [5, б. ... ... ... ... ... ... басқа
елдермен салыстырғанда тез қарқынмен өседі. Дүниежүзілік банктің болжамы
бойынша, егер Қытай әрі қарай экономикалық пен ішкі ... ... онда ол 2020 ... орай ЖІӨ ... ... ... озып кетуі және
дүниедегі ең күшті мемлекетке айналуы мүмкін.
Қытай ең басты ресурс ретінде – адам ... ... ең ... болып саналады. Жұмысқа қабілеті бар адам санының 1982 жылы 61,5
пайыздан 2000 жылы 70,1 ... деін ... ... бұл көрсеткіш жалпы
адам санының өсу көрсеткішінен ... ... ... ... ... ... ... Қытай мемлекеті дүниеде екшнші орында. Қытай
экономикасы әрі ... ... ... ... көп ... ... оған тежеу ретінде мәселелердің бар болуы да мәлім:
1. Ғылыми-техникалық ресурстардың әлі-де болса тиісті түрде ... ... Қыта йдың ... ғылыми-техникалық ресурстарына қосқан үлесі
тек 0,79 пайызға тең. 90-шы жылдары бұл көрсеткіш, Интернеттің және ... ... ... 1,85 ... ... Ал АҚШ-тың
көрсеткіші бұл тұрғыда 34,93 пайызда болды.
2. Алдыңғы бес мемлекеттердің ішінде Қытай административті ресурстрдан
ең соңғы ... бұл ... әлі де ... 1980 ... Қытай
өкіметінің бұл салаға жұмсалған қаржының ... ... 1,84 ... ... ... 1/10 ... тең. ... шектелуі –
қытйылық экономикалық ресурстардың “мәселелердің мәселесі” болып табылады.
3. Қытай әлемде армия санының көрсеткіші ең ... ... ... ... ... ... ортақ әлемдік шығындардан едәуір аз, ЖІӨ те 3 ... ... ... бұл ... рационалды емес: 60-70 пайыздан астам
шығыны жеке әскерді ғана қамтиды, ал модернизациялауға жұмсалған қаржы
жеткілікті ... ... ... ... ... ... ... қолданбауы, 1980
жылғы көрсеткіш бойынша 0,59 пайызға тең болды, ал 1998 жылы – ... ғана ... ... көрсеткіш АҚШ-та 24,23 пайызды құрады. Қытайдың
20 жыл бойы экономикалық реформалардан бастап, оның әлемдік ... ... ғана ... ал ... әлемдік көрсеткіштерде патенттық және сондай-
ақ операциялардың үлесі 1 пайызды құрады. [3, б. ... ... ... ... Қытайдың сегіз стратегиялық
ресурстары тең емес дәрежеде дамыған. Тек бір ... ғана ... бар – адам ... ... ... ... ... мен қаржы
ресурстарында Қытайдың орны төмен, ал ... және ... ... ... ... ... Бюджеттік ресурстардың
қамтамасыздығы жеткіліксіз, сондай-ақ ... ... ... ... ... қытайлық аналитикьердің көзқарасы бойынша
алдыңғы деңгейдегі ресурстардың ... ... ... ... арттыру. Бұл мақсатты іске асыру үшін келесі ... ... адам ... ... құйылымдарын арттыру, дүниедегі ең ірі және
масштабты білім беру ... ... кең және бос ... ... күші ... бос ... негізін орнату.
- нарықтық механизімге орай, қалыпты экономикалық ... ... ... ... сақтау, экстенсивтік интенсвтік эконмикаға ауысуын
тездету, және де ұтымды технологияларды дамыту.
- халықаралық ресустарды және ... ... ... кеңінен
қолдану [3, б.124].
Соныме қатар КМК-нің “қатты” компонентін ... ... ... ... ал халықаралық аренада сыртқысаяси,
дипломатиялық, экономикалық және әскери ... ... ... ... ... одан әрі дамыту [3, б. 130].
Қытай өкіметінің ресми жолдауы бойынша, ... ... ... де ... ... ... ... табылады. Келесі факторлар бойынша –
кең территория, әлемдегі ең көп адам ресурстары, ... ... ... ... БҰҰ-дағы Қауіпсіз Кеңесіндегі статусы ... ... ... бұл ... ұлы ... ... ... Қытай өзінің ұлттық стратегиясын осындай қалыпты деңгейдегі өсуін
сақтай отырып, басты мақсатына жете алады [6, б. 70-90].
ҚКП-ң (Қытай Коммунистік ... 17-ші ... ... ... негізі ретінде комплекстік күшінің арттыруы болып, Қытайды
қайта жаңаландыруы және инновациялық ... ... ... ... бағыттың алғашқы қадамы ретінде, “ҚХР-дің инновациялық саясаты
туралы” заң ... бұл ... ... ... пен ... ... ... Бұл бағдарламаға орай, 2010 жылдың аяғында
Қытайда өзіндік инновациялық жүйесінің орталығы құрылуы қажет. ... ... 2020 ... орай ... прогресспен, онбір
негізгі бағытымен әлемдік деңгейге шығуы қажет. Қытай өкіметінің ... 2050 ... ... ... экономикасы” орнығуы тиіс. Бұл
сферада ортақ басқару жүйесін жасау үшін, ұлттық ... ... ... ... ... ... ... ғылым академиясының
президенті, Қытай коммунистік партиясының орталық комитетінің ... ... ең ірі ... бірі Лу Юнсянь болып ... ... ... бірі ... ... және басқару.
- интелектуалды жеке меншіті қорғау, құқықтық базаны дамыту.
- технологияларды және ғылыми зерттеулерді бағыттау стратегиясын құру.
- инновациялық капиталдың нарығын ... ... ... мамандармен инновациялық экономиканы қамтамасыз
ету [3 б. 60].
Бұл мақсатты алдыға қойып, ҚХР ... ... ... ... ... ... ... фирмалар өкіметпен қоса жаңа
технологияларды ... ... бұл ... ... ... ... Өзіндік өнімдік технологияларын құруға үлсетерін қосады,
сонымен қатар ... өсіп ... ... ... одан әрі ... жоғарғы технологиялық секторына құюлуын, ішкі
сұраныстың жоғарғы ... ... ... ... ... ... ... нарық үлесіне бүкіл капиталдың 33 пайздан астамы Азия ... ... ... ... ... ... ... ойынша, келесі жылдары ... ... ... экономикаға құйылымдары ЖІӨ мөлшеріне орай едәуір көп болады.
Сонымен қатар қазір Қытайда ишкі интелектуалды ресурстардың мобилизациясы
арттырып барады, бұл инновациялық ... ... Жыл ... Қытай
жоғарғы орындары 450 мыңнан астам инженерлерді шығарады. ҚХР-дің ... ... ... ... 2020 жылы 100 мың ... 13,5 ... ... мамандар болады. Тіпті қазірдің өзінде қытайлық ... ... ... кем ... және де ... ... өлшемі бес есе кем.
Бұған байланысты көптеген еуропалық ... ... ... ... ... ... бағалауы бойынша, жахандандыру процесі,
сонымен қатар мемлекеттердің ... ... ... ... ... ... ... – стратегиялық ресурстар үшін
мемлекеттердің күресі, бұл ... ... өсіп бара ... тәжірбиеге орай, Қытайдың басты мақсаты ретінде – экономиканы
дамытуға көздеп отыр, теңіздің ... және ... ... ... Бұл ... ... ретінде, дүниедегі мұнайдың және
газдың 20 пайызы құрлықта ... ... ... потенциалы артуда. [5,
б. 44].
Қытайдың әлемдік держава ... ... ... ... және ... кең ... және ірі ... жүргізуде. Қазіргі
уақытта космостық игеру, тиісті ғылыми-техникалық ... ... ... ... ... жүйе ... ... техниканың өндірілуі, бұның бәрі ИСЗ спутниктерін космосқа
ұшырауын әкеледі, сондай-ақ пилоттарылынған ... ... ... мемлекет территориясындағы мен теңіз ... ... ... орай ... мен басқару жүйесі орныққан, әлемдік
мұхиттағы ... ... ... ... ... және ... қорғаныстың назарында спутниктік жүйесі
эффективті түрде қолданылады. Қытай әлемде ... ... ... ... ... ... ... орындарында тұр, сонымен қатар
навигациялық комплекстердің прогрессі байқалады. ХХІ ғасырда қытай ... ... ... ... ... және мемлекеттің қорғаныс саласын ... ... ... ... ... қою.
- комплекстік мемлекеттің күшін арртыру, ұлттық ... және де ... ... ... ... ... ... ғылыми потенциалына жәрдем беру, космостық
техниканың ... ... ... ... ... әрі қарай
дамыту.
Келешек онжылдықта қазіргі космос саласындағы жетістіктерді пайдалана
отырып Жер ... ... ... ... құру ... ... қойылып
жатыр. Спутник жүйесі Қытай территориясын мониторинг ретінде бақылап
отырады, сонымен қатар жер атмосферасын, теңіз ... жер ... ... ... мен мұхиттың аймағын бақылайды. Автономды және
тәуелсіз спутник жүйесін құрылғаннан кейін, кез келген ... ... табу ... ... [8, б. ... ... спутниктік радиобайланыс пен телевидение дамып жатыр.
Бұл сферада 40-тан астам жергілікті ... ... ... ... ... ... ... жүйесі, 30-дан астам ауылды аймақтық
теледидар ... мен ... ... ... ... ... объектілердің бағытын анықтау үшін, америкалық координаталарды
анықтау жаханды жүйесі қолданылады – Global positioning system (GPS). Бұл
қондырғымен жабдықталған ... ... мен ... ... ... ... ... бұндай қондырғылар Шанхай мен Пекинде көп қолданылады.
Мемлекетте дамыған жергілікті инфрқұрылым дамып жатыр, жүйеден келген
мағлұматтарды, болған ... және ... ... ... мен ... болып табылады. Қазіргі ... ... ... ... және де ... персоналдың саны 10 мың
адамға жететін, Жер серіктері ... ... ... ... ... ... ауылшаруашылық ресурстарды
жоспарлау мен дамытуға, қоршаған ортаны бақылау жүргізіліп жатыр. Бұл
жүйелерде, Қытайлық пен ... ... ... да ... ... жатыр,
бірақ та сонымен қатар болашақта ... ... ... техниканы
жұмсауға, өндірілетін құрал жабдықтарды мен нанотехнологияларды дамытып
әрі қарай әлем нарығына ... ... ... ... орай ... ... демеуінде ң космостық орталықтарды
игерген: Гансу провинциясындағы Шуанченцзы мен ... ... ... мен ... ... ... орай оларға бесінші
космос орталығы қосылды, Хайнань аралында орналасқан орта ... ... ... ... ҚХР космостық бақылау мен іздеу
станцияларымен жабдықталған, ол ... ... ... бұл
тынымұхиттық мемлекетке Кирибатиге кіреді. Бұл станция 1997 ... ... ... ... ... ... станция Қытай
территориясынан ... ... ... ... ... ... мен Сичан космодромдардың модернизациясы болды, бұл шара космостық
техниканы ... және ... ... ... мақсатында
істелінген, сонымен қатар жер серіктерін, ... және ... ... ... ... ... табылады [8, б. 100].
Бұл түрдегі ракеталарды құрылуы сәтінде, 1980-ші жылдардың аяғында
Қытайды коммерциялық космос саласында әлем ... ... ... ... жол ... ... ... сүйене отырып, “Чанчжэн”
сериясындағы қытайлық ракеталардың сәтті ұшыру деңгейі 90%-дан астам
болды, бұл себептен 1990-1997 ... ... ... ... ... жағынан ракеталарды ұшыру саласынан 9%-ды құрады. ... одан да ... ... шығару жұмыс жасалынып жатыр, бұндай
космостық кемелер космосқа салмағы 14-15 тоннаға ... ... ... береді. Сол тұрғыдан Ханань аралында жаңа ... ... ... ... бұл ... ... уақыты 2012 жылда
жоспарланған. 2007 жылы Қытай “Чанчжен” ракетасының 100-ші ... 2006 ... ... ... өзінің спутникалық бақылау жүйесін
“Бейдоу” құруға бастады, ол 5 стационарлық және 30 стационарлық емес ... ... оның ... мерзімі 2010 жылдың аяғында болады.
Қытай космостық саласындағы өсу мүмкіндігі оның 1999 ... ... ... ... ... ... ... соған
байланысты 3 ұшқышты ұшыру болды: 2003 жылдың 15-16 қазанында – ең бірінші
қытайлық космонавтың Ян Ливейдің қатысуымен болды. Ал 2012 жылға орай ... ... ... ... ... ... 2017 жылда Жерге
автоматикалық тұрғыда айдың грунтын әкелуін көздеп жатыр [5, б. 105].
Космосты әскери ... ... ... жаңа барлау жүйелерін құруда.
НАТО және ... ... ... және ... соғыс
операцияларының тәжербиесінің зерттеу негізінен, қытайлық мамандар
спутниктерге қарсы әскери жүйесін ... ... ... ... ... Бұл
тұрғыдан іс-шаралар үш бағытта жүргізуде:
- қолданыста жүрген космосты бақылауға, ... ... және ... ... ... дамыту;
- аз қуатты жергілікті лазерлік қондырғыларды ... ... ... ... ... жүйесінің сенсорлық
элементтерін құрту;
- ... ... ... мен ... ... жақындасу қасиеті бар және оларды жою ... ... ... ... ... ... әрі ... игеру идеясының басты рнында ... ... ... ... ... ... бұл мақсатта космос туралы
білімді жетілдіру және ксомос саласының тиімділігі үшін ... ... ... ... тарату.
Сонымен қатар, дипломатиялық майданда Қытай өзінің қатысуын белсенді
түрде дамытады. Бұл үшін аймақтық ... ... ... ... ... ішінде ШДҰ, АТЭС және АСЕАН-мен байланысы. ... ... ... ... ... қоса ... ... құруда [8, б. 111].
1. ҚХР КП-ның ұлттық саясат пен ... ... ... ... ...... ұлт өкілдерінің арасындағы қарым-
қатынасты реттеуге, ... ... ... ... етуге
бағытталған тиісті шаралар мен ережелер жинытығы. ... бұл ... ... бағыттап отырады деп есептеледі. Бүкіл әлемде қоғам бұл
саясатты екіге бөледі: оң және ... ... бұл ... ... және дамуды қамтамасы ететін саясат, ал екіншісі сегрегация
мен нәсілдік ... ... ... ... ... ... принциптерден құралады және ұлттардың
теңдігі мен олардың ынтымақтастықтарын қамтамасыз ету ... ... ... ... ... ... ... мен ҚКП ұлттық саясат ... ... ... ... ... болып табылады. Ол мемлекеттің ішкі
ахуалына негізделеді, осы саладағы қиындықтардың ... ... ... ... негізделе қарастырады. Ең басты мақсат ұлт
теңдігі мен ынтымақтастықты қолдау, тек ұлыстарға ғана емес, ... ... ... ... ... ету (концепцияда бұл дамуы мен
өркендеуіне демеу көрсету). Сонымен ... бұл ... ... ... ... ... ... бөлігі болып табылады.
Ұлттық саясат концепциясының әрекеттерінің негізгі ... ... ... мен ... қамтамасыз ету;
Аудандық-ұлттық автаномия;
Ұлыс өкілдерінің азаматтарын оқыту және қызметке тарту;
Ұлыстар өмір сүретін аудандардағы экономикалық даму ... ... ... ... мен ... дамыту.;
Ұлттық тіл мен жазуды пайдалануға және ары қарай дамытуға қажетті
мүмкіндіктерді қамтамасыз ... ... мен ... ... мен ... ... ... қатарынан нағыз патриоттар қатарын арттыру;
Қоғамдық қайта құру мен демократиялық реформалар өткізу.
Ұлттық ... ... ... ... ... ... қарамастан, барлық ұлттар тең.
Барлық ұлттар заңды тең дәрежеде пайдалана алады;
Халықтардың теңдігін қамтамасыз ету жұмыстары қолданады. Саны ... ... мен ... ... қамтамасыз етуде ерекше
көмек көрсетіледі;
Барлық халықтар заңға сәйкес міндеттерін орындауға тиіс;
Ұлттық ынтымақтастық ... ...... ... көрсету
мен достық қарым-қатынасты орнату. Бұл ұлтаралық қоғамдық қарым-қатынастың
өзекті түйіні мен мінездемесі болып табылады.
әртүрлі халықтар ... ... ... ... КПК ... негізінде жүзеге асырылады. Қтайдың ұлттық
саясатының ... ... ... ... ол негізінен 4 қағидадан
тұрады:
Ұлттық езгі мен ... ... мен, ұл ... ынтымақтастықты қорғау және оны сақтауға
көмек көрсету;
Мемлекеттегі барлық ұлттар мемлекеттің дамуы мен ... ... ... ел ... ... Қытай құрылғаннан кейін Конституция ұлттық мәселені шешудегі
бірден-бір негізгі заң ... ... ... ... ... ел
бірлігі, ынтымақтастық, аудандық-ұлттық автаномия, жалпы даму мен өокендеу
мәселелері Конституцияда бекітілген.
ҚХР ... бері ... 4 ... ... ... ж, 1975ж, 1978 ж, 1982 ж ... Барлық ттөрт конституцияда
да ұлт саясатына қатысты тармақтар бар.
«ҚХР Конституциясы» 1982 жылы, КПК ОК 11- ... ... ... ... қабылданды. Сол кезде «Сәдени төңкеріс» пен «солшыл
бағыттың» ... бәрі ... КПК ҚХР ... тарихи
тәжірибесінің бәрін қарастырып шықты. Конституцияда ұлыстар тұратын
аудандарда экономика ме ... ... ... тармақтар, сонымен
қатар ұлттық аудандардағы өзін-өзі басқару құқықтарын және ... ... ... ... Конституцияның кіріспесінде
былай делінген: «ҚХР – көптеген ұлттардан құрылған көп ұлтты мемлекет.» ... ... және ... ... отыратын ұлтаралық әлеуметтік
қарым-қатынас орнады, осыдан әрі ... ... де. ... ... үшін өктемшіл шивинизмге қарсы күрес жүргізу ... ... ... қарсы. Дегенмен, жергілікті ұлтшылдық ... жөн. ... ... ... көркейіп, өркендеуіне бар күшін
салады. Конституцияда былай деп жазылған: «Мемлекет ... ... ... ... кез-келген ұлттық дискриминация мен езгіге тыйым
салынады. Ынтымақтастыққа ... ... ... ... тыйым салынады.»[25,78-80]
Аудандық-ұлттық автономиялар ҚХР ажыратылмас бөлігі болып ... ... өз тілі мен ... ... ... салты мен дәстүрін сақтап,
оны ары қарай дамытып, реформалауға ... Бұл ... 1954 ... ... «аудандық-ұлттық автономиядағы өзін-өзі басқару
органдары» тармағы сақталып, оған жаңартулар ... ... ... ... ... ... ... тұрақты Халық
өкілдерінің жиналыс комитетінде төраға немесе төрағаның орынбасары міндетін
лауазымды ұлт ... ... ... ұлт ... ... ауданның
төрағасы, автономды облыстың губернаторы, автономды ... ... не бола ... ... ... органдары мемлекеттің
бақылауымен жергілікті экономиканы дамытып, өз беттерімен оны жоспарлап,
басқарады. ... ... ... жаңа өндірістерді құру басрысында
мемлекет аудандық-ұлттық автономиялармен ... ... ... ... өз ... ... білім беру жүйесін, ғылымды,
мәдениетті, денсаулық ... дене ... ... ... мәдени
мұраларды сақтауға ат салысады, ұлттық мәдениетті дамытады. Экономикалық
дамуды жеделдету, ... ... ... ... үшін ... ұлыстарға
қаржылай, материалды және техникалық көмек көрсетеді. Сол ... ... ... ... ... ... техниктерді дайындайды.
Аудандық-ұлттық автономияда өздігінен басқару құқы әрбір ұлт арасындағы
демократияның бар екенін ... ... ... 1982 ... ... ... саясат 1954 жылғы
Конституцияда айтылған мәселелерді негізге алып, ... Осы ... ... бері оның ... арта түсуде.
Ұлттық саясатты дамыту барысында ХХ ғасырдың 80-ші жылдары бірнеше
шаралар іске ... он ... ... ... пенумынан кейін барлық
провинция, аудандық-ұлттықавтономияларда және ... ... ... ... ... ... ... алдыңғы қатарда жүрген
қызметкерлерді мадақтау мақсатында салтанатты ... ... ... ... ... өте ... ... негізделе отырып
1988 жылы сәуірде мемлекет кеңесі алғашқы жиналысын өткізді. Бұл ... ... ... ... ... ... ... алдыңғы қатарлы
азаматтар мен ұжымдарды жұрт алдында салтанатты түрде марапаттады, осылайша
оңды мысалдарды мысал етіп көрсетті. ... ... ... ... ... ... ... арқылы сепаратизмге қарсы күрес жүргізіліп жатты,
сонымен қатар халықтар арасындағы ... ... ... ... насихатталып жатты. Осының нәтижесінде, адамдар ... ... ... ... ... ... ... ие бола
бастады.
Сол мезетте, ұлтаралық ... ... ... ... әрі ... түрде шешу үрдісі қалыптасты, халық арасына идеялық
саясат кеңінен насихаттала бастады.
Ұлтаралық ынтымақтастықты арттыру мақсатында ұлыстарға ... ... ... көмек көрсетілді.
ҚКП он бірініші шақырылымының үшінші пленумынан кейін ұлттық
саясатты жүзеге асырудың жолы ... ... ... мына ... ... ... ... Екіншіден, ұлыстардың
мәдениеттерін дамыту мақсатында көмек көрсету шараларын өткізу.
Билікке ҚКП ... ... ... ... ... күрт
өзгеруіне әкеліп соғады. Бір ... ... ... ... ... ... теориялық түсіндірулерді қабылдай бастайды. ... ... ... өзегі бұрынғыдай болып ... ... ... ... көп ... ... ... сендіру, «қытай
ұлты – керемет этнос ... ... ... ҚХР ... тұратын
барлық халықтар «ұлттар» статусын қабылдайды, «қытай ұлты» дегенде олар
«мемлекет тарихын құруға ... ... ... деп ... олар жеке ... ... ... билік ету деген ойдан
тлықтай бас ... ... ... ... өздерін тек аудандық-ұлттық автономия ретінде ғана басқаруға
болады деген ойды мойындайды.
ҚКП-ның ұлттық саясат ... өз ... ... ерекше
кезеңнен өткеніне қарамастан, оның талдамасы, осы ерекшеліктің негізінен
оның ұлттық саясатты ... әдіс пен ... ... ... ҚКП-ның ұлттық аудандарға қойған басты мақсаты
тұрақты болды – оларды ҚХР ... ... ... ... ... бейбіт жолдармен әлеуметтік-экономикалық және ... ... ... ... ... эконоикалық және
қоғамдық қарым-қатынастарды жойып, билік етіп ... ... ... ... орын ... олардың барлығын ҚКП-ның билігіне
өткізу. Бұл бір жағынан, ал екінші ... ... ... ... ... біріктіретін экономикалық, саяси және ... ... ... ҚКП саяси міндеттерін жүзеге ... ... құру ... еңбек ету.
ҚХР тарихындағы жаңа кезең ҚКП ОК он ... ... ... ... ... (1978ж, ... Пленум ҚХР тарихындағы
маңызды саяси оқиғаларына жаңа бағалау берді. Мемлекет ... ... ... ... оның ... ... ... басқаруды
күшейтуге және ауыл шаруашылығын дамытуға бағытталған мүлде өзгеше
экономикалық ... ... ... ... және ауылшаруашылық
өндірістерінің жұмысын арттырып, экономикалық бұрандаларды тиісті деңгейде
пайдалану. [28, 119]
1979 жылы жарияланған ҚКП ОК-тің ... ... ... ... жаңа ... ... ... партия мен мемлекеттің
осы саладағы мақсаттары ... ... ... «Мао ... ... ... ... кезеңде басты идеяларды біртіндеп жүзеге ... ... ... ... ... ... түрде төрт ұстанымды
ұстану; ұлттық бірлікті ... Отан ... ... ... ... ... ... сол аудандардағы тұрақтылықты қамтамасыз ету;
Қытайды замануи ... ... ... жолында барлық ұлттардың ат
салысып, күш жұмылдыруын қамтамасыз ету. Модеринизация ... ... ... және мәдени дамуына көңіл бөліп, олардың ... бар ... ... ... ... ... ... қалыптасқан
кадрларды іріктеп алып, олардың әртүрлі саладағы қызметтерге ... ... ... біртіндеп сан ғасырлар бойы үйреншікті
жайтқа айналған теңсіздікті жоя бастайды, ... ... ... ... не ... ... жақындауына жол ашады.
Ұлтаралық қатынастар саласында осы кезеңдегі шешілетін басты мәселе,
бұл орталық билік пен жергілікті ... ... ... ... Бұл ... ... кезінде ойланбастан жүргізілген саясаттың
әсерінен болды. Осы тапсырманың ... ... ... пен ... қарым-қатынасты реттеу (өкілеттіліктерін шектеу мен автономиялық
құқыларды арттырудан бастап, кардлар мәселесі ... ... ... дейін). Автономияда өмір сүретін ... ... ... мен ... сол ... ... ұлт өкілінінен
шыққан кадрлық қызметкер арасындағы, жергілікті этникалық топ ... ... ... ... мен ... ... хань ... мен аз ұлт өкілдерінің арасындағы түсінспейшіліктерді жою болды.
Басқа сөзбен айтқанда, аудандық-ұлттық автономия жүйесін жетілдіру және ... ... ... шешу ... ... жандандыру мәселесі
қозғалды. Сол кезеңде ... ҚКП ОК жеке ... ... ... ... ... ҚХР мемлекеттік кеңесінің отырыстары мен
ұлттық қауіпсіздің істері жөніндегі ... ... ... ... ... ... себепші болды.
1992 жылы Орталықта ұлттық мәселелерге қатысты жиналыс өтті, онда
мынадай қорытынды жасалды: ... ... ... ... ... ... ... ұлыстар тұратын аудандарда экономикалық және
мәдени дамуды жылдамдатуды ... ... ... ... отыр.
«жаңа тарихи кезеңде, ұлт мәселесі мен ынтымақтастықты ... ... ... ... тұратын аудандардағы экономикалық
және мәдени даму жылдамдығының артуына жағдай жасау, сонымен ... ... ... ... ... ... көрсету». 1999 жылғы ... ... ... осы идея баса ... Содан кейн ҚКП ұл
мәселесін шешуде бірінші орынға экономикалық дамуды қойды. Бұл ... ... ... ... ... өмір сүре алмайды, ұлыстар ханьдықтарсыз өмір
сүре алмайды. Қытай біртұтас көп ұлтты мемлекет, барлық ұлттар тату ... ... жеке ... ... ... ... өмір ... мен мәдениетті дамытады, жергілікті экономика мен мәдениетті
қалыптастырады, бір-бірінсіз өмір сүре ... мен ... ... ... идея, олардың арасындағы
тығыз қарым-қатынасты білдіреді, ҚКП мен ҚХР ... үшін ұлт ... ... ... идея ... ... жылы ... мемлекеттің біртұтас майдан жұмыстарына қатысты
ашылған жиналыста Цзян Цзэминь ... ... ... ... ... тиісті үш мәселені баса айтып өтті:
1) Әлеуметтік ұлтаралық мәселелерді нығайтып, ары ... ... ... ... ... ... оларды жетілдіре түсу;
3) ұлыстар өкілдері тұратын аудандарда экономикалық дамуды
жеделдетіп, қоғамдық ... ... жылы Цзян ... ... ... ... мәселесіне қатысты
отырысында былай дейді: «мемлекеттің ішкі жағдайы мен халықаралық жағдайды
салыстыра ... ... ... қатысты жұмыстарды бастапқы орынға қою
керек. Жаңа ҚХР құрылғаннан кейін елу жыл ... ... ... ... ... жүзеге асырғаннан кейін ҚКП мен үкімет дұрыс режим мен ұлттық
саясатты қабылдады, сондықтан еліміздегі ұлт ынтымақтастығыбіршама күшейді.
Ұлыстар тұратын ... ... ... орын ... ... ғылыми
техника, білім алу, мәдениет және басқа да ... ... ... ... ... өмір сүру ... көтерілді. Айтылған
жетістіктердің барлығы теңдікті нығайтып, оны күшейте түсті. Біртұстас, бір-
біріне ... ... ... әлеуметтік қарым-қатынастар
модернизацияны құру жолында өз ... ... ... ... ... барлық салада тең дәрежеде, бірақ ... және ... ... ... ұлыстар тұратын аудандарда қоғам мен
экономиканың даму деңгейлері басқа аудандармен салыстырғанда ... ... ... ... ҚКП екінші стратегиялық жоспардың маұсаты
орындалды, енді стратегиялық жоспардың үшінші кезеңін ... ... ... болады деп есептеді. Бұл аса күрделі тапсырманы орындау үшін ... ... ... ... ... ... ... аудандар мен автономияларда
экономика мен мәдениет дамымаса, әлеуметтік оңтайлы ... ... ... да ... демек бүкіл мемлекет те бір ... ... жете ... қажет болды. Ұлыстар тұратын ... мен ... ... ... ... ... де ... іске аспайды. Ал халықаралық жағдайға келер болсақ, АҚШ бастаған
батыс мемлекеттері тәуелсіз мемлекеттердегі ішкі ... ... ... ішкі ... ... ... ... гегомониз мен
күштеу саясатын енгізіп, билеп-төстеу ... ... ... ... ... ... ... ұмтылыстары әлі де
толастамады. Ұлттық және діни ... ... олар ... аз
ғана сепаратистік топтарға сепаратистік әрекеттерді жүзеге асыруда көмек
көрсетіп, «сепарация» мен ... ... ... ... ... ... айналуы). Сондықтан, қазіргі құбылмалы,
тұрақсыз халықаралық жағдай кезінде ұлттық саясатты ... ...... ... күшейтіп, халық бірлігін нығайту жұмыстарында өте
маңызды. Ұлттық саясатты дұрыс дамыту – бұл ... ... ... амалы.[2,158-160]
Қоғамның дамуына байланысты, ұлттық мәселенің мазмұны әрбір тарихи
кезеңге сәйкес ерекшеленеді. ... ... - ұзақ ... ... және ... аспект. Қоғамда қолайлы жағдай қалыптастырып,
қоғамдық дамудың мақсаттарын жүзеге ... ... өмір сүру ... ... ҚКП ... ... болатын.
ХХ ғасырдың аяғында үкімет маңызды Батыс Қытайды ашу стратегиясын
қабылдады. «Батысты ашуда» аз ұлт ... ... ... ... бірінші орынға қойылды. Қытайдағы ұлыстар өкілдері негізінен батыс
Қытайда шоғырланған. «Батысты ашу» бұл ... ... ... мен ... ашу ... табылады деп айтуға болады. Цзян Цзэминь былай
деген: «Ұлттық ... ... ... ... ... ... көрсету – Батысты ашудың баса назар аударылып отырған нүктесі мен
негізгі себепшісі.».
Қазіргі уақытта да халықтар арасында ... ... ... ... ҚКП ... ... ... асыруы барысында шешіледі. Бұған экономика
мен мәдениетті дамыту, көндіру мен тәрбиелеу жолдарымен қол жеткізіледі.
08.11.2002 жылы ҚКП 16-шы ... Ху ... өз ... ... даму бағыты ж»не осы саладағы негізгі идеялар көрсетілді.
Олардың мәні марксистік ұлт ... ... ... ... ұлт
мәселесін шешу кезінде ұштастыру. Бұл ұлт ... ... ... ... ... ... ... дәрежесін арттыру және
Ұлы Қытай ... ... ... ... ... ... ... съезде партияның қазіргі кездегі ұлттармен қалай жұмыс істеу
керегі нақты көрсетілді. Ол жеті ... ... ... басшылық етуі арқылы қытай ұлтының ерекшеліктеріне жүгіне
отырып ұлттармен социализмге негізделген ... ... ... мен ... ... ... ... мемлекеттің
барлық ұлттарының ынтымақтастығын күшейту, аудандық-ұлттық ... ... ... ... біріктіріп, Қытай халқының
бірлігін күшейту.
3) «Батысты ашу» ... ... ... ... мемлекет дамуына
қатысты, ұлттық ынтымақтастық пен ... ... ... ... халіне де қатысты. Жақсы іргетас салып, он жылдың ішінде ... ... ... ... жеңуге көмектесу, әсіресе ұлттық аудандардағы
дамуды қолдау.
5) барлық салаларда ұлттық саясатты жүзеге асыру. Тең, ... ... ... ... ... ... біріктіріп
ары қарай дамыту.
6) Шалғай кедек аудандар мен батыстағы аудандардағы мәдени ... ... ... ... ... алып, оларды оқытып, дайындау.
Осы аталған міндеттердің барлығы жаңа заманауи ... ... ... кезінде өте маңызды. [12,35-39]
Қытай ғылым академиясының Ұлт институтының ... Хао ... ... ... ... ... ... баяндама жасаған кезде ұлт
мәселесін шеші әрдайым ... ... ... ... атап өтті.
Ұлттық салада ерекше тәжірибе бар, сәтсіздіктер болып, жақсы ... Ол ... ... ... ... бері Қытай мемлекетінің ұлттық
аудандық автаномияны ... оны ... ... атап ... назарды негізінен саяси және ... ... ... ... ... ... шешуде ҚКП федерализм немесе автономды
республикалар емес, аудандық-ұлттық автономия саясатын жүргізді. Мемлекетте
ұлыстардың теңдігін қамтамасыз ететін ... ... ... ... ... дамытып шығарды.
Ұлттық мәселемен жұмыстарды жүргізген кезде «Мәдени төңкеріс кезеңі»
сәтсіздік кезеңі болып есептеледі. 1978 жылдан ... ... ... ... ... ... ... даму негізгі шартқа айналды.
Бұл ... ... ... ... көркеюі мен реформаларды іске
асырудың бірден-бір кепілі болды. Қытайдағы ... ... ... КСРО мен ... Еуропадағы өзгерістерден қалған кері әсерлерден
зардап шексе де, ... ... ... көп ... ... ... ... деңгейде сақталып қалды. «Тибеттегі сипарация»,
«Синьцзян мәселесі» сияқты басқа да мәселелер ... ... ... ... ... ... үлкен ұлтаралық қақтығыстар мен
келіспеушіліктер жоқ. Сонымен қатар ол: «халықтар арасында ... ... ... ... ... олар ... және ... қарым-
қатынас кезінде міндетті түрде болатын қақтығыстар.» деп ... ... ... ... жаңа ... ... аудан аралық,
ұлтаралық қарым-қатынас тығыз бола бастады.
Социалистік ұлтаралық қарым-қатынаста таптық ... ... да ... ... жоқ. ... ... ... құтылды,
ендігі қарым-қатынас тек еңбек етуші әртүрлі халық өкілдерінің ... ... ... Ол ... ұлттардың қызығушылықтарының бір жерден
шығуының арқасында қалыптасты. Бұған ... мен ... өз ... ... және мәдени даму барысында ұлттық аудандар көптеген
жетістіктерге жетті, барлық халықтардың өмір сүру ... ... ... ... ... ... мұндағы өндірістің дамуы
біркелкі емес. әсіресе, ... ... мен ... ... ... ... мәдени және басқа ... ... атап өті ... ... қоса, осы айырмашылық күн
санап артып келеді. әрине, мұндай жағдай тарихи және басқа да ... ... егер осы ... ... ... ... дер
кезінде өткізілмесе, бұл ... ... пен ... ... ... тигізуі мүмкін. Ұлыстарға көмек пен демеуді
арттырып, олардың экономика мен мәдениеттің дамуына өздігінен күш ... ... ... ... қалыптастыру мен ҚХР ұлттық
мәселелерін шешу жолы осындай.
Сонымен, жаңа кезеңдегі ұлт мәселесін шешудегі негізгі ... ... ... ... 2003 ... сәуірінде ҚКП
төрағасы Ху Цзиньтао былай деген: «Сяокан» (уайымсыз өмір) ұлы тапсырмасын
толығымен орындап шығу үшін ... ... ... ... ... ... он-он бес жылдың ішінде Қытайда ұлттық саясатты жүзеге асыруға
бағытталған көптеген жаңа құжаттар пайда болды. ... ... ... ... аз ұлт ... ... қорғайтын заңдар
шығарылды.
Қытайда демографиялық ахуалды басқару ... ... ... ... жүзеге асырылады. Оны ұстану әрбір азаматтың
міндеті. 1982 жылдың ақпанында ҚКП ... мен ... ... ... ... ... заңында: аз ұлт өкілдері арасында бала туылуды
арттыру ... ... ... ... ... ... ... мен арнайы провинциялар мен қалаларда, ХП ... ... ... дәрежелі халық кеңесіне талқылауға беріліп, ол ... ... ... ... ... ... көрсеткіші үш түрге бөлініп
қарастырылатын:
1) ұлттық првинциялар мен қалалардағы ... ... ... ... ... ауданында былай делінген: бір жұпта екі бала ... Ал егер олар ауыл ... ... үш бала ... рұқсат етіледі.
Даур, орочон, эвенк азаматтары арасында және ... да ұлт ... да ... ... көрсеткіші құпталады. Осылайша сапалы тәрбие
беруге болады. әр жұпқа екі бала болуға рұқсат ... ... ... ... ... ... екі балаға
рұқсат етіледі. Ал көшпелі немесе ауылшаруашылығындағы жұптарға үш ... ... Егер ... ... ... адамдар болса, онда төрт
балалы болуға да рұқсат беріледі.
Гуанси-Чжуандық автономды ... ... ... егер ... миллионнан аз халық өкілдері болса, онда оларға екі бала ... ... ... ... ... немесе бір жұптағы адамның
біреуі аз ұлт өкілдерінен болса, онда оларға екі бала сүюге рұқсат етіледі,
ал ... ... ... үш бала тууға рұқсат етеледі.
Тибет автономды ауданында ... ... ... ... ... екі бала ... рұқсат етіп, құрметке ие болады. Ал шаруалар
мен бақташылар, сапалы тәрбие бере аламыз деген жағдайда ғана бала ... ... ... ... ... өз еркімен ұстанған адамдарға
үкімет қаржылай көмек көрсетеді.
Иньнань, Гэчжоу және Чинхай провинцияларында аз ұлт ... екі бала ... ... бар. ... жағдайларда ғана шаруалар
мен бақташыларға үшінші балаға рұқсат ... Аз ұл ... неше ... болатынына қатысты шектеулер жоқ.
2) Келесі провинциялардағы бала туу саясаты: ... ... ... Хубэй, Хунань, Гуандун, Хайнань, Сычуан, Чунцинь, Ганьсу
және т.б. провинциалар мен қалаларда ұлыстардың оқшау орналасқан аудандары
қалыптасқан, ... ... ... мен ... ... ... бала сүюге рұқсат етіледі.
3) Жоғарыда айтылғандармен қатар, туылу көлемін жоспарлауда ... бар. ... ... ... ... өмір сүру жағдайлары
да есепке алынады. Бейджин, Тяньцзинь, Шанхай ... ... ... ... бала тәрбиелеуге жағдайы бар болған кезде екі бала сүюге
құқылы. Ал басқа провинцияларда егер жұп ... ... ... ... бала ... ... ... 30]
Елу жыл шамасында Қытай демографиялық жағынан қолайсыз күй
кешуде. Кейбір қытайлық демографтардың пікірлері бойынша ҚХР үшін ... адам ең ... ... ... кейбір демографтар ол көрсеткіш 300-
400 адамнан аспау ... деп ... ... ... және техника
комитетінің болжаулары бойынша, ҚХР 2006 жылы халық саны 1,4 млрд ... ... Осы ... сенсек, бала тууға шамасы келетін әйелде бір
баладан ғана болса, онда 2080 жлға ... ... ... саны 370 млн
адамды құрауы мүмкін, ал бір жарым бала деп ... бұл ... 780 ... ... ... Әзірше, 80-ші жылдарда қатаң түрде жүзеге асырылған
бір балалы отбасы ... ... ... ... ... ... Егер қазіргі жғдай өзгермесе, онда 2006 жылға таман ... саны 1286 млн, 2050 жылы – 1913 млн, 2080 жылы – 2132 млн ... ... ... тұратын елді-мекендерде демография жағдай
күрделі болып тұр. Себебі, біріншіден, бұл ... ... ... тиісті нәтиже бермей отыр, екіншіден аймақтардағы қысымды арттырып,
жанама түрде ... ... ... ... болып отыр. Осылайша
ұлтаралық қарым-қатынас күрделене түсуде.
2.2 Қытайдың ұлтаралық қатынастарды басқару механизмдері
Қазіргі Қытайдағы жағдай мен ... ... ... ... ескере отырып, Қытай үкіметі ұлтаралық ... ... ... ... ойлап тапты. Бұл механизм ұлттық ... ... ... ... ... ... автономия деген ҚХР
аумағында Конституция негізінде және ... ... ... тұратына өлкелерде өзін өзі басқаратын аудандар, олардың өз басқару
ұйымдары бар, олар халқының ішкі ... ... ... ... ... ... шешу саясатының негізгі механизмі
болып есептеледі. Сол арқылы ҚХРдің өзін өзі ... ... ... ... етіледі. Сондайақ, ұлтаралық теңдік, келісім ... даму ... да ... ... ҚКП ... ұлттық саясаттың
негізгі мәні осында деп есептеледі.
Бұл режим елдегі орталық басқару мен ұлыстар шоғырланған ... ... ... ... ... және экономикалық мүддесін
бір жерден шығарады.[23, 125]
1938 жылы өткен ҚКП пленумының алтыншы шақырылымында ұлттық ... ... ой ... ... Гань және Нин ... әкімшіліс
саяси басқару шаралары бағдарламасында» Монғол және Хуй ... құру ... ... ... Жапон соғысын жеңген соң және
басқыншлықпен күрес кезінде ұлттық аудандық автономия туралы ой ... ... ... ... ... ... мен ... құрылды.
1974 жылы монғол ішкі автономиялық ауданы ... 19494 жылы ... ... ... ұлттық аудандық автономия ұсынысын жүзеге асыру
туралы алғаш рет ... ... ... 1952 ... тамызында “ҚХР
жерінде ұлттық аудандық автономиялар құру жоспары» халыққа жария болды.
1954 ... ... ... және оның ... ... ... ... туралы баптар бар. 1984 жылы ... ... ... заң» ... ... асырылыа бастағаннан бері
толықтырылып Ұлттық аудандық автономия саясатын ... ... ... ... ... құру ... ... қытай тарихи тұрғыдан қарағанда біртұтас мемлекет, Ұлттық
аудандық автономия саясатын ... ... ... ... дәстүрлерге
сәйкес келеді. Екіншіден, халыұтардың араласа өмір сүруі. Жекелеген бір ұлт
оқшаулана ... ... ... ... бәрі бір ... ... ... ҚХР құрылған кезде азұлттардың пайызға шаққандағы үлесі
алты пайыз болатын. Салыстырмалы түрде ... аз ... ... ... ... ... ... тараған. Ұзақ жылдар бойы болған
мәдени және ... ... ... ... бір ... ... арта түсті. Үшіншіден, 1940 жылдан Апиын соғысынан кейін,
Қытай халықтарының алдында болашаққа деген және феодализм мен ... ... ... ... ... ... соғысу кезінде, қытайды азат ету
кезінде, қытай халықтарының басы бірігіп, бірге ... ... ... ... мен ... бір ... ажырамас бөлік болды. Жоғарыда
айтылғанның барлығына сүйене келе, осы факторлар мықты саяси жүйені дүниеге
алып келді: ... ... ... аудандық автономия.
Теңдік, бір тудың астында қызмет ету, біріне бірі ... ... ... ... ... ... ... жүзеге асыру үшін
азұлттар мекендейтін жерлерде Ұлттық аудандық автономия құрылады.
Орталық басқару ... ... ... ... өте ... ... және ... көмек береді. Олардың экономикалық жіне
мәдени ... ... ... ... қатар, ұлттық университтер мен
мектептер арқасында елдегі адамдарды профилді білімге ... ... ВСНП ның 2ші ... 6шы шақырылымында қабылданған «Ұлттық аудандық
автономия туралы заңда», Ұлттық аудандық автономиядағы өмірін ... ... ... ... мен ... ... ... басты саясаты болып есептелінеді деген.
Қазіргі таңда Қытайда бес ... ... бар: Ішік ... Гуанси чжуан автономиялық ауданы, Нинся Хуей автономиялық ауданы,
Тибет ... ... ... ... Отыз ... округтер бар, жүз
жиырма автономды уездтер бар, 1256 ұлттық ауылдар бар. 55 азұлт өкілдері 44
локальды бірліктер құрды. Аудандарда тұратын ... саны ... ... 75 пайызын құрайды. Ұлттық аудандық автономиялардың ... ... ... 64 ... ... ... ... Ұлттық аудандық
автономиялардың ұлттары тұратын жерге сәйкес ... Өзін өзін ... ... ... ... ... жиналысы (ХҚЖ) арқылы жүзеге
асады. Автономиялық жерлерде комиттет басшысын ... ... ... оны ... мүшелері таңдайды. Автономды өзін өзі басқару мүшелері
мен мемлекет басқарушылары Ұлттық аудандық автономияда бірдей ... ... олар ... ... ... ие. Мәселен, олар сол өлкенің
бсқаруын, саяси сұрақтарын, экономикалық және мәдени артықшылықтарын, қаржы
сұрақтарын, экономикалық құрлысын, ... ... ... білім мен
ғылым, мәлениет пен денсаулық, денешынықтыру мен ... ... ... ... Сол ... ... дамуына тікелей
азұлт өкілдеріне тікелей байланысты.
1983 жылдан бастап шаруашылық механизмі ... ... ... экспериментті шаруашылық нәтижесіне көшу
басталды. Біріншіден, ... ... ... ... ... ... нарықты жоспарлап қадағалау. Екіншіден, ... ... ... ... және шаруашылықтардың мемлекет
бюджетінен еншісін алып ... 1983 ... ... ... басшыларын
қыстарту басталды, содан кейін ол іс провинциаоды басқармадан бірақ шықты.
Осылай, шаруашылықтың басшыларын қысқартты. Сонан соң ... ... ... ... жылдың қазанында ЦК ҚПК ның 3 пленумының 12 шақырылымында «
ҚХР ның ... ... ... ол ... ... ... шаруашылық есеп, жекеменшіктің көп түрлілігі, жеке меншікті
бөлу, шаруашылықты басқарудың сан алуандылығы, ... ... ... ... ... ... тарапынан тексерістердің аз болуы осы
жаңаланудың басты ерекшелігі. Ең алдымен соңғы идеяның маңызы жоғары ... ... ... ... ... ... ... шығарды:
шаруа қожалықтары өзі өздерін басқара алады, тек ... ... ... ... ... проблемалардың шешімін тез табуға болады
делінген. Шарушылықтар өздерінің қожалықтарына қолайлы етіп ... ... ... ... Бұл ... ... ел ... дамуына жол ашты.
1980 жылдан бастау алған «ҚХР ұлттық ... ... ... ... ... мамыр айындағы БСКП екінші сессия, алтыншы ... ... ... ұлттық автономиялық аудандарды орталықпен басқару
қарастырылды. ... ... ... ... ... ... аудандарды алдағы істерге тарту қызу жүзеге аса ... Заң ... ... ... ... күшіне енді. Онда барлық билік өкілдерінің
ісі тек өзіне тиіс ортаға ғана қауқарлы болды. Бұл ... ... ... жоқ еді. ... ол ... түсінікті еді. Алпыс жеті баптан
тұратын бұл заң ... ... ... ... ... ... берді. Ондағы билік басшылары енді тек бір ... үшін ... ... ... ... ... істердің барлығы осы
құжаттың құзырында еді. Айта кетер болсақ, оларды біразы әлі ... ... ... ... Мәселен, ҚХР барлық автономды аудандарында
кездесетін саяси, әлеуметтік, ... ... ... ... ... Заң» ешқандай теориялық толықтырулар
мен жаңартулар қосқан жоқ. Тек ҚКП ұлттық мәселе туралы ... ... Сол ... ... ... ... ... беріп отырды.
Бұл жағдаяттар автономиядағы этнос аралық мәселелерге басқару органдарының
ерекшеліктеріне орталық және ... ... ... ... бөлу ... және ... ... болатын.
«Заңның» кіріспе бөлімінде былай делінеді: «Ұлы халықтың ... қалу үшін ... ... ... ... Әсіресе жергілікті
ұлтшылдықпен күресу маңызды» делінген. Қоғамдық санада қалыптасқан мұндай
түсініктер ханьдіктер мен ... емес ... ... ... ... қалыптастырып, ҚХР ұлттық аудандарындағы ұлтаралық
қарым қатынастарға ... ... Заң ... бұл ... ... Оған ... ... беруге саналы түрде барған секілді.
Себебі, егжей ... ... ... ... концепциядағы
қасылықтардың зін тереңдете түсіндірумен байланысты болатын. Қалай болғанда
да, Ұлттық істер Комитетінің ... жоба ... ... ... ... айтылған сөзге тоқталып өтті. Онда «Ұлтшылдықтың екі
түріне ... шығу ... ... көп ұлттық ұлтшылдығына, негізінен ... ... және ... ... ... көрсету керек»
делінген. Сонымен қатар, «Ұлттықавтономияларда ұлы ханьдікұлтшылдыққа қарсы
шығу керек, сондайақ, сан жағынан көп ... және ... ... қарсы тұру керек» дейді[33,120-122].
«ҚХР ұлттық аудандық ... ... ... кейінірек берілген
түсініктемелерде бұл ... ... ... Автономиялардағы
ұлтаралық қатынастардың бірнеше түрі бар екенін аталады. ... мен аз ... ... ... онда ... ханьдіктер
мен автономия негізін құрайтын аз ұлттар мен саны басым ұлттар арасындағы
ұлтшылдық қайшылықтарды жою. Екіншіден, автономия негізін ... ... ... ханьдік емес этностар арасындағы қатынастар, бір ... аз ... мен ... ... саны ... ... ... Үшіншіден, ұлттық аудандқ автономия негізін құрайтын этностар
арасындағы, оның ішінде автономияны бірлесе құрайтындар, сонымен ... ... ... ... ... ... ұлттық аудандық автономия құра алмайтын ханьдік емес этностардың
қарым қатынасы, оның ішінде шоғырланып тұрып ... ... мен ... ... қатынасы да бар.
Мәселені осы қалпында қарастыру орталық ... үшін ... ... шымшытырық мәтін түзуге мәжбүрлер еді. Сондықтан аз және
көп қисыныа сүйене отырып, ... ... ... ... екі
түрімен күрес» деген қысқартылған түсініктеме енгізілді. ... ... ... ... ... теңдік» ұстанымына
байланысты шықты. Бұл туралы ҚКПның ұлттық саясат коцепциясына ... Бұл ... ... ... ... ... түрліше
оқылу қиындық тудырды. Бұрын «этностардың заң ... ... ... ... ... ... ал социалитік қоғамдағы ұлттық
мәселе ... ... ... ... жою» ... қарастырылып
келді.
Басқаша айтқанда жекелеген этностардың тарихи себептерге байланысты
әлеуметтік экономикалық жағдайының әртүрлі ... ... тең ... ... пайда болуына түрткі болды. Негізінде сауал түсінікті
тарих этностардың теңсіздігін емес, олардың ... ... және ... ... мен ... ... ... ретінде
жекелеген этностардың даму деңгейінің әртүрлі болуын мұра етіп ... бәрі өз ... ... ... ... және ... ... экономикалық әлеуметтік мәселелер. ... ... ... ... ... ... шешу барысында заңгерлік
және экономикалық әлеуметтік, мәдени және саяси қайшылықтарды жюға ... ... ... түсінігі сексенінші жылдардың өзінде бар
болатын. Кейбіреулер мәдени және экономикалық әр ... тек ... ғана ... бүкіл Қытйға тән сипат деп дөп ... ... ... ... ... тұжырымы «қазіргі уақытты ұлттық мәселе негізінен
этносар ... ... және ... даму ... бұл ... ... қалған қалдық». Оны шешу үшін «ұлттық аудандарды ... ... ... ... ... ... жан жақты айырмашылықтарды
үнемі жоюға талпыну және азайту, жалпы ілгерілеуге және даму мен ... ... және ... ... ... ... мәслелері
социалистік қоғамда даулы ... қала ... Ал ... ... және
«этностардың даму әркелкілігі» жөніндегі шатасулар теориялық пікірталастар
өрігін қыздырып қана ... ... ... де ... ... баса айтқандай, кейбіреулер ... іс ... ... ... ... ұлттық бірлік пен біртұтастыққа
нұқсан келтіру үшін ... Олар ... ... ... негізі, ал ханьдіктер мен аз ... ... және ... ... ... болуы біртұтастылықты
жояды» дейді. Келесі пікірталастық мәселе ұлттық аудандық автономиялардың
жергілікті басқару органдарының ерекшелігі ... ... Бұл ... ... ... ... ... жүзеге асыру мәселесінің
өзегі ғана емес, аз ұлттарға өз үйінің қожасындай өзін өзі басқару ... аса ... ... ... ... Шын мәнінде, ҚХР Заңнамасы
аз ұлттарға ішкі мәселелерді басқару құқығын берген жоқ, бұл ... ... ... ... өкілдеріне берген. Демек, эсол ... ... ... ... ... ... ... қана
ұлттық ауандық автономияны ... ісі ... ... ... аудандық автономиялардағы жергілікті басқару ұйымдарын
құру мәселесі басқа маңызды ... ... Бұл ... ... жүйе ... ... әрекет етеді және автономия ... ... ... ... ... өздері қол жеткізуі үшін не істеу
керек? Өкінішке қарай, бұл ... ... ... ... қалған. Назараударылған басты нәрсе аз ұлттардың ішінен басқару ісіне
қабілетті кадрлар шығару және олардың саяси ... ... ... «санасына коммунистік білім сіңірген және ортақ идеяны ұстантын»
кадр ... ... ... ... ... бұл ... қытай қоғамындағы жалпы
қытайлық демократизация процессі мен заңды нығайтумен бірге ... ... ... ... ... осы ... өзі ... өмірінде болған өзгерістерге сәйкес туындады. Ұлыстар тұрып
жатқан аудандардағы саяси ... ... ... ... ... ... анықтау» принципіне дұрыс көзқараспен қарау, ұлттық
бірлікті нығайту, аймақтардағы тұрақтылыққа қол жеткізу, басты ... ... ... ... ... қою.
Басқа сөзбен айтқанда, мәселе мемлекет билігін орталық және ... ... ... ... ... ... автономияларды биліктерін
еркін пайдалануға жол беру, елді ... ... ... ... ... қызметкерлері арқылы басқарылып отыруды қамтамасыз
еті. ҚХР «аудандық ұлыстар ... ... және ... да заңды
құжаттарда «партия ұстанған бағыттан ауытқымау» деген қатаң ереже ... ... ... ... ... пен ... ... жасалған кішігірім
келіссөздердің өздерінің пайдасы аз ... ... ... ... ... жағынан біртұтас» және «партия бағытының ... ... ... тығыз байланыста болаты және оларды ҚКП орталық
комитеті жасап шығарған.
1985-1987 жылдарды ҚХР ... ең ... ... деп
есептеуге болады, себебі орталық басшылықтың қабылдаған шешімдері осыған
лайық еді. ... ... ... ... ... емес,
жай ғана алдыда жасалған экономикалық өзгерістердің және өндірістік қарым-
қатынас саласындағы шешімдерді нығайтудың ... ... айта кету ... ... ... ... теңестірушіліктен» бірінші
орында тұруы мәселесін ҚХР –дің экономикалық ... ... ... ауыстыру арқылы шешілсе, «кепілдендірілген мемлекеттік көмек»,
«әлеуметтік қорғау», «әлеуметтік әділеттілік» сынды ... ... ... ... ... тіпті еңбекші халықтың әлеуметтік мемлекеттің нарық
басқыншылығына төттеп бере ... ... ... ... ... ... ... біртіндеп халықты қанаушыларға айнала
бастауында ... ... ... ... ... мақсаттылықтан
туындаған шараларға емес, олардың шенеуніктер аппаратынан ... ... ... ... тек ... ... ... деңгейде де өрби бастағанына бағытталды. Төрешілдікті
қабылдамау және ... ... баю» ... ... тұру ... ... ... қалада да, ауылдарда да тежеді. [23, 31]
Реформа жүзеге асырылған сайын тұрғындардың көбі алданып қалғандарын
түсінді. Уәде етілген жақсы өмір ... ... ... асырылса да,
нарыққа өту кезінде болатын «тең бөлісу» қажеттілігі туындап отырды, ... ол ... ... ... ... 80-ші ... өткізілген
әлеуметік зерттеулер, халықтың реформалардың жүзеге аспауының негізгі
себептері ... ... ... ... ... ... ... әлі де сақталуы, текшілдік пен ағайыншылықтың артуы,
еңбексіз ақша табу көздерінің пайда болуы, ... ... ... ... адамдардың бастапқы қаржылай жағдайы тең ... ... ... қоғамдық қарым-қатынастар жүйесіндегі орны
маңызды болғандықтан, мемлекеттік жеке ... ... ... ... ... ... мамандардың тиісті көлемде
дайындалмағандықтан, төрешілдік мәселесін тек ... ... шешу ... емес ... Бұл ... ... қолдануды талап
етті. «әлеуметтік рухани мәдениет құру» және «саяси құрылым реформаларын»
жүзеге асыру үшін ұйымдастырылған ... тағы да ... ... ... ... ... ... асыру болды. осылайша ... ... ... ... ... мен ... органдардың
қызметкерлеріне «парития стилі мен ... ... ... ... берілді. Егер жүзеге асыра алмаса, оларда әкімшілік шаралар ... ... ашық ... ... ... ... комитеттің саяси реформаларды жүзеге асыруға
мәжбүр еткен себептерді былай түсіндірді: «Біздің аппаратымыз ... ... Біз ... ... ал ... оны тартып алады. Іс
жүзінде мемлекеттік органдардың қызметін атқаратьын ... ... ... осы ... ... бір ... ... керек, сондықтан да
ол биліккен ұмтыла бастады, осылайша төмендегі жұртқа ... ... ... ... ... «Біздің реформаларымыз
сәттілікке жете ме, жоқ па, бұл ... ... ... ... ... ... асыратын адамдар...» саяси құрылымдағы ... құру ... ... ... ... байланысты және бір-
біріне әсер етеді. Саяси реформаны ... ... ... жүзеге асыру ешқандай да оңтайлы нәтиже бермейді, ... ... ... ... тап ... жылдың қыркүйегінде Дэн Сяопин саяси жүйенің реформаларының
мақсатты мен оның ... ... ... бірінші мақсат – төрешілдікті
жеңу, халық ынтасын арттыру және дамымаған ұжымдарға ... ... ... ... 1) ... мен үкімет органдарының функцияларын ... ... ... мен ... ... білу ... ...
бұл реформаның негізгі өзегі. 2) құқыларды бөлу, жергілікті қызмет орындары
мен орталықтың қарым-қатынас мәселесін ... ... ... ... ... ... органдарына беру. 3) құқыларды төмендегі
қызмет орындарына бергендіктен аппаратты қысқарту. ... ... Дэн ... ... кезекті съезінде нақты саяси қайта ... ... ҚХР ... жүйесін өзгертуді ұсынды.
Осы ұсыныстардан кейін ҚКП ОК 12 шақырымдағы 6-шы пленумында (1986
жылдың ... ... ... ... құру ... ... шешімін қабылдады. Бұл «қытай ерекшелігіне негізделген социализм»
құру жолындағы өзіндік бір сынақ ... біз ... ... ҚКП ... ... бұл реформа айтарлықтай жаңашылдық пен өзгеріс әкелмесе
де, олардың кейбір қағидалары мен ережелеріне тоқталып өткен жөн.
Біріншіден, әлеуметтік ... ... ... негізгі мақсаты
адамдарды мәдениетті, парасатты, адамгершілікті, тәрбиелі социалистік
азаматтар ретінде тәрбиелеп шығару. ... ... ... ... ... қытай ұлтының ғылыми және мәдени деңгейін көтеру. ... ... ... ... Қытайдағы ақиқатты қабылдауға
итермелейді. Социалистік ұжымшылдық рухын көтеру, халық арасында мемлекетті
көтеруге, дамытуға ... ... ... ... ... ... құрметтеу. Адалдық, сөзінде тұру, түсінтік пен
достықты күшейту, кедеклерге көмек көрсету сынды қасиеттерді ... ... ... ... тырысады. Басқа сөзбен айтқанда, ҚКП ұлттық
саясат концепциясы «біртұтас Қытай ұлты» қағидасын әлі де ұстанып ... ... ... ... ... ... жеке ... бірыңғай
дамымағандығы, оларға орталықтан көмек көрсету қажеттілігі, ... ... ... шешу ... ең ... мәселесі екенін
мойындату.[25,156]
1986 жылдың аяғына таман «Жаңа тарихи кезең» ҚКП ұлттық саясатының
концепциясының ... ... ... байқала бастады. Қзанда
Жалпықытайлық комитет ... ұлт ... ... ... ... қарым-қатынас саласында атқарылған жұмыстардың ... оның жаңа ... ... Оны ... «№13 құжат» деп
атады. Ол 1987 жылы 21-ші қаңтарда қабылданды, 1987 жылдың 17-ші ... ... ... Бұл ... ... ... қол жеткізілген
нәтижелерді қорытындылай отырып, «қазіргі кезде ұлыстар мәселесінде әлі ... ... ... ... ... ... ... тиімділігі әлі де артта және кедейшілік басым.» ... ... ... ... жаңа ... ... ... негізінен ұлт саясатын
көтеруді өздерінің негізгі мақсаттары деп ... ... төрт ... дамыту. Негізгі реформамен байланысты жалпы қоғамдық саясатты
ұстану, ұлыстардың өмір сүру ... ... ... ... ... ... ... даму мәселелерін орталыққа дер
кезінде жеткізіп отыру, ұлт теңдігі, ынтымақтастығы, ұлт ... ... ... алу мен ... ... ... ... мәдениетін жан-жақты дамыту, осы этностардың өкендеуін
қамтамасыз ету.
Алға қойылған тапсырмаларға ... осы ... ... ... Ұлт ... ... ... бірінші орынға қою.
2) Әлеуметтік рухани мәдениетті қалыптастыруға бар күшті жұмылдыру.
3) «Ұлттық- аудандық ... ... ... ... ... ... ... жерлерден тыс аймақта өмір ... ... ... ... ... ... ұлт ... жұмыс істейтін комитеттерді құру
әрекеттерін нығайту және олардың рөлін дамыту.
Осы қағидаларды нақтылай отырып, аталған құжат экономиканы ... ... ... ... ... ұлыс ... ... есепке ала отырып, осы ауданға
лайық болып табылатын өнімнің өндірілуін қамтамасыз ету.
- аудандарда қатаң үнемділік принципін ... «Өз ... ... ... асыру, ішкі қордағы ақшаны пайдалану.
- Кәсіпорындарды ... ... ... ... ... ұлыс өкілдерін тарту.
- Экономикалық дамыған аудандардың ұлыстар ауданына көмектесуін
жалғастыра беру. ... пен жеке ... ... ... орнату.
- Аймақтардың этникалық, діни және тарихи ерекшеліктерін есепке ала
отырып сыртқы экономикалық қарекеттерін жүзеге асыру, бұл ... ... ... ... үшін ... жеңілдіктер жасау керек.
- Рухани мәдениет саласында этникалық жағдайды ескеріп, төрт негізгі
ұстанымды ... ... ... ... ... ... ... арттыру, партия басшылығынының принциптерін қолдау
және Отанның ... ... ... ... мамандарды даындау. Жаңа түсінік пен
дәстүрлерді енгізу.
«Ұлттық-аудандық автономия заңын» жүзеге асырылуын сипаттай келе
осы құжат бүгінгі ... ... ... жергілікті аудандар мен ұлыстар
мекендерінде ... ... ... ... ... жоқ болуы,
осы заңанамаға негізделген арнайы қағидалар мен еределердің бекітілмеуі,
жоспарланған ... ... мен ... ... деп ... ... кейбіреулері заңға сәйкес келмейді. Жергілікті билік
пен орталық арасындағы қызметті бөлісу жағдайына көп ... ... ... ... үкімет қарамағына өткізді, сонымен қатар ұлыс
өкілдерінің арасынан білікті мамандарды дайындау.
Соңғы жылдары ҚХР ... ... ... жүзеге асыруды
жалғастыруда. Ұлыс аудандарындағы экномикалық және мәдени дамуға көп көңіл
бөліп отыр. Ұлттық-аудандық автономияның өз ерекшелігі мен ... онда ... және ... ... экономикалық, саяси аспектер,
ұлыстардың өмір сүру ерекшеліктері шоғырланған. ... ... ... ... негізінде құрылады. Ұлттық автономияның масштабына
қарамастан, әрбіреуінде ... ... ... бар. [36, ... жылы Қытай үкіметі аудандық-ұлттық автономия саясатына қатысты
20-дан астам ... ... ... Заңына кепілдендіру, ұлыстар өкілдерінің
құқыларын қорғау мақсатымен жеке ... ... ... «ұлттық-
аудандық автономия заңына» өзгерістер енгізді. ... ... ... ... ... ... дамуын арттыруды қамтамасыз етті.
Ұлттық аудандық автономия біршама жетілдірілді. Ұлыстар ... ... ... және ... ... ... 1999 жылы Батысты ашу
саясатын бес автономды округ және 30 ... ... ... асыра бастады.
Бүкіл мемлекеттің қолдауымен елдің ... ... ... ... дами ... ... бес жыл бойы экономикалық даму ... ... ... тұрды. Соңғы жылдары ұлттық аудандарда ... ... ... шығарды. Білімі бар адамдар саны біршама артты. Сонымен
қатар үкімет ұлттардың кәсіби және дәстүрлі ... ... ... ... ... отыр. Бул сарайы, Тибеттегі Дачжао, Цинхайдегі Таэр
мазарының, Шыңжаңдағы ... ... ... жұмыстарына қомақты ақша сомалары
бөлінді. Сонымен қатар, ұлыстар жерлерінде турисмнің ... алға ... ... ... ... киім тігу және ... ... түрткі
болды. Үкімет дін мен наным-сенім еркіндігіне жол берді. Қазіргі кезде
Тибетте діни әрекеттерді жүзеге ... 1700 орын бар, 460000 ... ... 23000 ... 29000 молда бар.
Көпжылдық тәжірибе бұл режимнің ҚХР-дың шынайы жағдайына ... ... ... ұлт ... шешу дамуының өзегі болып табылады.
Қытайда реформа саясатын жүзеге асыра бастағаннан кейін ... дами ... ... елде ... ұлттардың өмір сүру деңгейін
жақсарды, ... ... ... ... ұлыстар тұратын
аудандардағы ұлтаралық қарым-қатынас та ... ... ... басты мақсат – экономиканы дамыту. Қытайда идеологиялық және
саяси тұрғыдан Тибет пен ... ... мен ... ... күрес жүргізілуде. ҚХР шешімдер принциптері негізінен халықаралық
адам құқықтарын қорғау ... ... ... ... ... пен ... ұлт өкілдіренің қажеттіліктерін
экономикалық ауқаттылық, құқық ... ... ... және ... ... ... келтірмейтін жүйені енгізуге
негізделген.
Әлеуметтік тәжірибедегі этноұлттық ... ... ... ... ... ... ... ұлыстар тұратын елді-мекендерде
экномиканың дамуына алып ... ... ... ... ... ЖІӨ ... соңғы жылдары бүкіл мемлекеттегі
ЖІӨ көлемінің орташа көрсеткішінен артық шыққан. 2003 жылы ... ЖІӨ ... 688,62 ... юань ... ... жылдары бұл
көрсеткіш 7,3 пайызға өсті. Бұл мемлекеттің ЖІӨ 0,2 пайызға көп ... ... ең ... бес ... ауданда ЖІӨ - Нэймонғолия, Гуанщи,
Тибет, Нинща және Шыңжаңда өсім 7,7 % , 8.3%, 9,6%, 8.7% және 2002 ... 7.1% ... ... ... көп ... аудандары
батыста шоғырланған. Ондағы қатынас күрделі және табиғат жағдайлары ... ... ... ... ... ... экономика мен
әлеуметтік дамуларды жүзеге асыруға қолайлы жағдайлар бар. бұл ... ... даму ... бір ... алда ... ... айтылған
факторлардың барлығы аймақтар арасындағы айырмашылықты ... ... 2002 жылы ... ... ЖІӨ ... ... ЖІӨ ... көрсеткіші
52%) 61% құрады. Ал батыс аймақтың ... 17% дан 14,8: ... ... адам ... ... ЖІӨ көрсеткіші де артты. Реформаның алғашқы
кезеңі басталғанда, ... ... ... ... шаққандағы ЖІӨ көрсеткіші Чинхей провинциясынан көп болатын. Тіпті,
Гуандун провинциясынан да ... еді. ... ... ... ... ... ... қала бастайды. 2002 ... ... адам ... ЖІӨ 6392 ... ... ал осы ... бар ... 4009
юань болатын. 2003 жылы Фуцзянь және Гуандун провинцияларда ддам ... ЖІӨ 10000 ... ... Осы бес ... мен аудандардағы әр
адамға бөлінетін ЖІӨ 6435 юань, елдің ЖІӨ орташа көрсеткішіне ... ... ... 4500 ... Экономистердің есептеулері бойынша ... ... және ... ... адам ... ... ЖІӨ
айырмашылығы 334,39 юанды құраған. Экономикалық даму ұлттық қарым-
қатынастың ... ... әсер ... де, ... орналасу ерекшелігіне
қарай артта қалған ұлыстар көбінесе батыс аймақтарда қоныстанған. Ал ... ... ... аймақтарында ханьдіктер үлесі басым. ... ... ... ... ... өмір сүру ... ... байлықтарға иелік ету қиындықтары да ұлтаралық қарым-қатынасты
әлсірете түседі. Әртүрлі әкімшілік кәсіпорындар мен ... ... сол ... ... ... яғни ... ... Олар оны
пайдаланып, табыс табуларына құқылы. Рине жерлер тікелей мемлекет ... ... ... ... әкімшілік орындарда осы байлықтарды
бөлуде әртүрлі жағдайлар орын алды. әкімшілік орындардағы шекаралар тарихи
және ... ... ... ... ... Ал ... ... құқы бұл табысқа да иелену дегенді білдіреді. әкімшілік кен
орындарды ... ... жиі орын алып ... ... ... ... ... толы, бірақ кейбір ресурстардың жетіспеушілігі
қақтығыстардың туындауына түрткі ... ... ... ... иелік
еті, су бұлақтары, орман алқаптары және қазба ... ... ... сол ... негізгі себептері болып табылады.
Кэшэнькэтэн ауданы мен Вейчань уезі арасындағы ... жер үшін ... ... ... елуінші жылдары басталған. Кикілжің отыз жыл
бойы жалғасты. Сексеннінші жылдары ғана орталықтың араласыу ... ... ... ... талас Ішкімонғол автономды аумағы мен ... ... ... ... ... басталған соң нарықтық
экономика жаңдайында әр ұлт ... жеке бас ... ғана ... ... тың ... ... үшін ... туатын жағдай болды. Ішкі
монголия, Гансу және Шыңжаң аудандарында түрлі денгейдегі солтүстік ... мал ... ... ... ... ... ... тудырды.
Мемлекет жерінің ашылуы тар мағынада айтылғани сөз. Оны ... ... аша ... Аз ... тұратын аймақтар табиғи байлығы өте көп және
көлемі жағынан өте үлкен аймақты ... ... ... ... ... статистикаға сүйенеді. Осы деректердің мәлімдеуінше, жайылым жерлер
300 ... ... ... ол елдегі жайылымның жетпіс бес пайызын
құрайды. Ал, ормандар көлемі 54,68 миллион 42,2 ... ... ... 445,6 ... бұл ... ... су ... 65,8 пайызын құрайды.
Шынжаң, мәселен мұнай мен газге бай. Ішкі ... ... мен ... мақтана алады. Аз ұлттар мекендейтін дердегі табғи ресурстардың
ашылуы тек модернизация үшін ғана ... ... ... және ... елді ... жету ... ... Осы ресурстарды өндірген
кезде әр ұлт ... ... ... бұл ... ... ... ... бір бөлігі табиғи байлық оларға аз табыс әкеледі немесе мүлдем
әкелмейді деп есептейді. Мысалға ... ... ... ... ... ... алуда халық арасында керағар түсініктер пайда болған.
Ішкі монғолиядағы Ботоу металлургия кәсіпорыны жиырмасыншы ғасырдың
елуінші ... ... ... оны ... монғолдар ашқан. Сол үшін
олар үлкен жерді кәсіпорынды салу үшін пайдаланады. Кейіннен ... ... ... кетті. Жергілікті экономика оның пайдасын көрмей
шеттетілді. Оған қарамастан кәсіпорын қоршаған ортаны қатты ... ... өмір ... адамдар ендігі ластыққа шыдай алмады. ... ... ... ... уланған малдың пайыздық үлеі
мынадай: ... ... 78 ... сиырлар 50 пайыз, ... ... ... 2002 жылғы шыққан тексеріс ... ... ... ауруы 99 пайыз. Адамжардың да ауруын тексерген ересектер
арасында (21 ... ... 100 ... 6 адам ... уланған болып шықты,
102 оқушының 86,2 пайызы ... улы ... бар ... ... 13і
тіпті қатты уланған. Бұған қоса Ішкі ... ... ... шаршы
шақырымға суды, ауаны, қоршаған ортаны ластап кәсіпорындар салып жатыр.
Бұндай жайттар аз ұлттар ... ... ... іс. ... орталық пен аз ұлттар арасындағы ... ... әкеп ... ... ... аз қлттарға ұстанған саясатын жақтамайды
да.
Бұған қоса Қытайдың өрлеп дамуына кедергісін келтіретін тағы бір ... Ол ... ... қатысты.
Бүгінде елдің тыныштығын, шырқын, тұрақтылығын бұзған ... ... бар. Олар ... мен Тибетте орналасқан. Кейбір
капиталистік күштер сепаратистік күштерге қолдау көрстіп елдегі ұлтаралық
қақатығыстардың жиі болуына ... ... ... Олар ... мәселесі»,
«Тибет мәселесін» ерте кезден бастап қолдап ... ҚХР ... ... ... елдері қытайдың құруын тіледі, сондықтан көптеген
айла ... ... ... ... ... ... кезінде,
жиырмасыншы ғасырдың сексенінші жылдары сепаратистер үлкен ... ... Олар ... ... ... ... Содан бері көптеген
сепаратистік қозғалыстар болып келді. Қытайдағы ұлтаралық ... АҚШ ... ... істер істелген олар ... ... ... ... ... ... ... Осы аталған факторлар ел
ішіндегі ұлтаралық байланыстарды шиеленістіре берді.
Сепаратистер Шыңжанда «панисламизм» «пантүркизм» ... ... ... ... ... ... ... байланысты этнос аралық
қақтығыстар жиі туындап отырды. Олар шыңжанды Қытайдан бөліп алғысы ... ... ... әлі ... дейін шешімін таппаған
проблемалардңың бастысы. ... ... ... ... мен аз ұлттардың ассимилияцияға түсіп, ... ... ... ... ... ... ұлтаралық байланыстарға стимул береді, бірақ
барлығына ... ... ... ... ... ... елдегі
тұрақтылықты қамтамасыз етеді. Ұлтаралық ... ... ... ... ... тиіс. Ол қандайда ұлт ... ... ... ... Қытай елінің басты ұстанған саясаты ... бір ту ... бір ... осы ... ... тапса, қытай саяси
тұрақтылық табады.
Қытайда азұлттардың мәдениетін, дінін, тілін, ділін, басқару жүйесін,
әкімшілік істерге араласуын, ханьдіктермен ... ... ие ... ... ... мүмкіндік береді. Бұл өз тарапынан ұлтаралық қақтығыстардың
болдырмаудың ең басты жолы. ... ... ... ... ... күні ... дейін басты тапсырмасы болып отыр. Ұлтаралық басқару
механизмі ҚКПның басты ... ... ... Бұл ... көп ... елдің
саяси, экономикалық дамуына тікелей әсерін тигізеді.
ІІІ. ШҰАА-ҒЫ ҰЛТАРАЛЫҚ ... ... ... ... ... ... ... және экономикалық сипаттамасы,
этникалық құрамы
ШҰАА ның мәдени және экономикалық жағдайына көз ... ... ... күн ... ... келе ... байқаймыз. Өйткені
Қытай үкіметі азұлттарға мәдени, салт ... ... тіл ... ... ... ... тұрған сепаратизм лау ете қалатыны баршамызға
аян. Этникалық ... ... ... ... ШҰАА да ... көп орын алып отырады. Әсіресе, ханьдықтармен кикілжіңдер жиі
болады. 2000 ... ... ... ШҰАА да ... ... ... 20 млн ... құраған. Синьцзянды мекендейтін халықтар саны 47 ұлт
өкілдерінен құралған. ... ... ең ... ... ... дұнғандар, ойраттар, монғолдар, ... ... ... ... ... ... ... бақылаушылардың пікірінше 1997 жылы көктемде Дэн Сяопиннің
өлімінен кейін тәуелсіздік үшін Шыңжаң қозғалысының ... ... Бұл ... шетелдіктердің назарын өзіне аударды. 1998 жылы тамыз
айында Қытай Халық Республикасының Шыңжаң провинциясында ... ... ... ... келіспеушіліктер негізінде жаңа
толқулар болды. Бұл әлемдік ... ... ... ... ... Канаданың, Аустралияның және басқа да ... ... ... құралдары тез арада оқиға ... ... ... ... үшін ... «Америка дауысы» былай ... « ... ... ... ... ... ... Қашғарда
жуырда ұйғырлар мен ханьдіктер арасында қақтығыстар болды». ... 1997 жылы ... және ... елдерде жұмыс істеген
бөлім меңгерушісі Лянь Дун Шыңжаңдағы тәуелсіздік үшін қозғалыс уралы
репортаж ... ... ... үшін ... ... ... ... қаруды пайдаланып орнатпақшы болғаны туралы
деректі фильмінің тұсаукесерін жасады. ... ... ... ... ... ... қауымдастықтарының осы қозғалысқа қолдау көрсету
үшін мықты ұйымның құрғанын айшықтайтын дәйектер көрініс тапты.[38. ... ... ... ... ... ... Біреулері бұл
қозғалыстың жаңа дәуірде тәуелсіздік үшін ауқымды ... ... ... ... болып табылады деп ойлайды. Екіншілерінің ... ... ... ... ... тек ... декларацияларды алға
тартатын қозғалыс. Шыңжаңдағы саяси климатқа нақты ықпал жасай алмайды ... ... ... ... ... Су ... ... қозғалыстың Қытай үшін айтарлықтай қауіп төндірмейді деп
есептейді. Өйткені орталық ... ... ... ханьдік қоныс
аударушыларға сүйе отырып кез-келген уақытта Шыңжаңда ... ... ... ... қабілетті. Сонымен қатар, Шыңжаңдағы
ұлыстардың арасында этникалық қазақтардың ең үлкен ... алып ... ... олар ... ... ... ... Шыңжаңда Қытайдың
Халықтық-Азат Әскерінің өндірістік-құрылыс ... ... үшін ... ... шешуге ықпал етеді, яки бұл аймақтағы
мұндай әскери-техникалық мүмкіндіктер кез-келген сепаратистік қозғалыстарды
қандай-да бір қосымша ... ... ... қатаң қуғын-сүргінді
жүргізбей-ақ үзілді-кесілді тоқтатуға мүмкіндігі бар. Төртіншіден, соңғы
кезде ... ... өз ... ... қамын жеп Шыңжаңдағы сепаратистік
әрекеттердің белең алуына қатты көңіл аударып ... ... ... көзқарасы
1998 жылы тамыз айында «Тәуелсіз газетте» Шыңжаңдағы сепаратистік
қозғалыс мәселелеріне арналған мақала жарияланды. Бұл ... ... ... зиянды ықпалдан» ұзақ уақыт бойы ... ... ... ... ... кезінде басталған қайта құру және оның
артын ала КСРО-нің ыдырауы Шыңжаңдағы сепаратизмнің өсуіне ықпал ... ... ... ... ... мен қырғыздардан,
татарлар мен моңғолдардан, орыстар мен басқа да ... мен ... ... саны он жеті ... адамға жетті. Олардың ішінде
ұйғырлар, ханьдіктер және қазақтар ... саны ... ... екінші
және үшінші орныдарда тұр. ... ... ... мың ... ... және Өзбекстанда тұрады. Қытай ... осы ... ... ... ... осы күнге
дейін Шыңжаң сепаратистерін ... ... бар. Бір ... алып
қарасаңыз Орта және Таяу Шығыс елдерінің ислам әлемі Шыңжаңдағы ұйғырлардың
жағдайына ашық қызығушылық танытып отыр. Жекелей ... ... ... ... шыңжаңдық сепаратистердерді және Шығыс Түркістанда
тәуелсіз түрік тілді мемлекеттің орнауын ... ... ... ... ... ... ... емес. Дегенмен, үш бағытқа ... ... ... ЛДПР партиясының көсемі, Ресей Думасының депутаты
В.Жириновскийдің және оның ... ... ... ... қызметін мақұлдамау, Қытайдың ресми биліктерінің
ұстанымын қолдау;
3. Мәселеге селсоқтың таныту. Бұл ... ... ... наразылық
тудыру қаупінің артуы.
Ресейлік мамандардың болжамы ... ... жаңа ... ... жаңа ... ... және ... ұйғырлардың Ресейге
ығысуына жол береді. Бұл елімізге едәуір қиындықтар туғызатыны анық ... ... ... ... ... ... ҚХР ұстанымын және ШҰАР-дың
экономикалық дамуына Бейжіңнің сепаратистерге ... ... ... ... қажет санап, лаңкестікке және
сепаратистік әрекеттерге қарсы ... ... ... ... саяси, әлеуметік және экономикалық бостандық туралы кез-
келген ұрандарына қарсы ... ... ... ... ... ... ... пайымдауынша, Қытай Шыңжаң мәселесін шешу үшін
барлық Орта-Азия республикаларымен саяси ... қол ... ... ... және ... екі ... ... дамытуы
керек. Сонымен қатар Шыңжаң сепаратистерін шетелдерде қолдау қозғалыстарын
бақылауда ұстауға тырысуы қажет.
1998 жылы 24 маусымда ... ... ... ... ... ... бойынша маман Пауль Георгтың «Шыңжаңдағы
толқу» деген атпен аналитикалық мақаласы ... ... Оның ... ... ... ... толқулар сексенінші жылдардың басында басталды.
1997 жылдың көктемінде Үрімші автобекетіндегі жарылыстан кейін осыған ұқсас
жарылыс Бейжіңде ... ... Бұл ... ... ... аймақтарынан
орталыққа қарай қолданған зорлық тәсілдерінің белең алуын ... ... ... ... ... ... үшін ... Орталық Азиядағы
қайта құрылған бес мемлекеттерінің кейбір ықпалына ұшырады. ... ... ... тәртіп орнату үшін НОАК өндірістік-құрылыс корпустарын
салуға, оған қоса ШҰАР халқының арасында ... ... тану ҚХР ... ... ... ... болмайды. «Шығыс ... ... ... ... ... ... ... ойнады.
Ол аяқталғаннан кейін халықаралық қоғамдастық Шыңжаң мәселесіне көңіл
бөлді. ... бола ... ... ... тарапынан болып отырған ... ҚХР ... ... ... ... Қайта керісінше, ҚХР
өткізілетін ашық есік ... ... ... бұл ... ... күмән туғызады. Екінші жағынан алып қарасаңыз бұл аймақта
Қытайдың орталық билігінің беделі күн санап төмендеп ... атап ... ... Мұның салдарынан елдің қиыр шеттерінде жаңа толқуларға әкеп
соғады.[39. ... ... ... ... басында Аустралияда «Тәуелсіздік ... ... ... ... ... ... оқиғалар бойынша шолу
мақаласы жарық көрді. Онда ... ... ... ... екі ... жас ұйғырдың Исламабад түбінде Иран мен Сауд ... ... ... қолдауымен әскери дайындық жасап ... ... ... ... мақалада Қытайдың бұл аумағы табиғи ресурстарға бай
ғана ... ... ... ... ... ... бөлігін алып жатқаныны (ҚХР
бүкіл аймағының 1/6 бөлігін) жазылды. Қазіргі таңда ШҰАР ... ... ... ... ... ... қоныс аударатын
мекеніне айналған. Осы ... ... ... ... ... және ... ... бұдан да үлкен маңызды рөл атқаратынын
болжаймыз. Мақала ... ... ... партия комитетінің хатшысы Ван
Легуанның сөзіне сүйенеді. Ол өз ... ... жаңа ... ... ... ... ... болғанын, алайда ҚТХ үкіметі
бұған қарамастан бұл мәселені шешуге және ... ... ... ... атап өтеді. Осының бәрі Шыңжаң сепаратистік қозғалысының
расында бар екенін кәуландырады.
Автордың талдауы ... ... ... ... ... ... ... Бұл жерді бақылауды әлсірету діни ұлтшылдықтың тарапынан
қауіп тудыруға ықпал етеді. Ал ... ... ... май ... ... Бұл мұсылман мемлекеттерінің наразылығын ... ... өзі ... пен ... ... ... оған ... көсем жетіспейді. Далай-ламаның шетелдіктер қалай пір
тұтса, оны халықаралық әлемде дәл ... пір ... еді. Оның ... мемлекеттер мен АҚШ исламдық фундометализмнің тарауынан қорқып,
Шыңжаңдағы тәуелсіздік үшін қозғалысқа ашық түрде қолдау ... ... ... еді. Осы шарттардың негізінде ҚХР төрағасы Цзиян Цземинь ешқандай
кедергісіз шет жатқан аумақтарға ... ... ... ... ... егер ... ... әлеміне бұл мәселеде идти на встречу қаласа, онда
басшылық едәуір ... ... ... ... бұл ... Қытай мемлекетінің
аясында өзін-өзі басқару құқығын беруі мүмкін.[38.143-144]
Канада, АҚШ, Франция, Аустралия сияқты батыс елдері ... ... ... ... ... ықпал жасай алмайтыны
айдан анық. ... ... ... энергоресурстармен
жабдықтау және қақтығыс жағдайында көші-қон мәселелерін шушуге қатысу
арқылы тікелей емес әсер етуі ... Бұл ... ... пайымдаулар
бойынша Шыңжаң мәселесіне аса назар аударған жөн:
• Қытайдың басты проблемасы елдегі ұлыстардың сепаратистік
қозғалысы болып ... ... ... ... ... ... ... ұлыстардың бөлініп шығу идеясын бүкіл
Орталық Азия аймағы ... ... ... ... ... ... ... аймақтағы болған оқиғалар,
Орталық Азия ... ... ... ... ... ... ... көп жағдайда Шыңжаңды азат ету ... ... ... шабыттандырады.
• Сепаратистерді ашық түрде қолдап отырған мемлекеттер саны
өте шектеулі. Оларға бірінші орында мұсылмандар ... ... ... ... ... ... талаптары адам құқықтарын қорғауға
шақыру және саяси ұрандар таратуға келіп тіреледі. ... ... ... ... ... ... ... ислам фундаметализмнің қаупі болып табылады;
• Соңғы ... ... ... Азия ... ... ... Бұл да өзінің Шыңжаңға
қатысты әрекеттерін ... ... ... ... Орталық Азия республикаларымен ... ... ... ... ... жүргізу
үшін астыртын базаларды құратын бөтен күштердің кіруіне
кедергі жасауға игі ықпалын тигізеді.
Қазіргі заманғы Шыңжаң сыртқы ... ... ... ... Ол әр ... ... байланысты. Өйткені бұл жерде мұнайдың мол
қоры немесе аймақты жүк ... үшін ... ... бар. ... ХХІ ғасырда Орталық Азия аймағы және оған іргелес ... ... ... ... ... ... ... державалар өздерінің стратегиялық мүддесін осы аймақта сақтап қалуға
тырысады.қазірдің өзінде Ресейдің, Қытайдың, мұсылман ... ғана ... ... ... ... ... Одақ елдерінің және де басқа
мемлекеттердің мүдделерін ... ... ... ... ... ... ... шешпес, онда бұл букіл еуразияның қауіпсіздігі
мен саяси тұрақтылығына ықпал етуі ... [ 44. ... ... ... ... ... және көрші отырған Орталық Азия
мемлекеттерімен қандай қарым-қатынаста екенін бақылап отырған ... ... ... ... ... ... ... Канадада
болашақтағы Қытаймен сауда-экономикалық байланысқа қатысты алаңдаушылық
туғызып отыр. Әсіресе энергетикалық ... ... ... ... ... ... ... қолда жасау ҚХР
басшылығы үшін белгілі бір қауіп туғызады және ... қиыр ... ... ... ... ... АҚШ Ресейдегі, Қытайдағы, Орта
Азиядағы және Ресейдің өзінің Шыңжаң оқиғасына қатысты әрбір ... ... ... Өз ... ҚХР келіссөздің көмегімен және басқа да бейбіт
жолмен ... ... ... деп үміттенеді. Бұл осы аймақтың
экономикалық дамуына және ... ... ... ... ... ол ... келетін лаңкестікке, сепаратизм мен діни арандатуларға
қарсы әрекет етеді. Ол ... ... ... ... қауіптенеді.
Мысалы үшін ресейлік Татарстанның түрік тілді халқының ұлтшылдық сезімін
көрсетуі.
1998 жылы тамыз айында Азия және ... ... ... ... елшіліктерде жарылыстар болды. Ол жарылыстарға ... ... ... өздеріне алып отыр. Бұл оқиғалар қоғамда резонанс
танытты. Өз аумағында Шыңжаңның тәуелсіздігі үшін ... ... ... ... ... радикалды исламнан ешқандай
айырмашылығы жоқ. Бұл факт ... ... ... ... ... ... басты себептердің бірден-бірі болып табылады.
Оның үстіне, егер Қытай бұл мәселені шеше ... оның ... ... Оған қоса бұл аймақта бұдан басқа да көптеген қатерлі ... ... үшін ... ... ... ... Шыңжаң-Ұйғыр
мәселесінің шешімі бүкіл Орталық Азия қауіпсіздігіне тәуелді.
Қазіргі ... ... әр ... ... ... бөлінуі
сепаратизмнің өсуіне байланысты мәселелер жиі бой көрсетуде. Мысалы үшін
Қытайдың Шыңжаң ... ... Бұл ... ... ... ... адамгершілік пен әлемдік ақиқаттың
арасындағы қиын деллема тұр. Бұл жерде ... ... ... ... басты назарға қойылады.[45.33]
1997 жылдың аяғында әлемдік мәселелерді ... ... ... жариялады. Онда АҚШ-тың өзін-өзі билеу үшін қозғалыстарды зорлық-
зомбылық тәсілдерін қолданбайтын бейбіт стратегияны ұстанатын ... ... ... ... ... келіп егер Шыңжаңдағы тәуелсіздік үшін
қозғалыс әлемдік, қауіпсіздік, тұрақтылық ұстанымдарын ұстаса және қоғамдық
құрылымдардың әр түрлілігіне сыйластық танытса, оң ... қол ... ... ... ... ҚКП-ның саясаты
Егер Тибет мәселесі туралы айтылса онда оның қиындықтары өзіне ... ... ... ... Далай-лама және оның көші-қон үкіметі
халықаралыцқ ... мен ... ... ... ... алып тұрады.
Шыңжаң қозғалысын алатын болсақ, ол 1995 ... ... ... ... ... ... ... кейін Орталық Азияның қолдауында болды.
1995 жылы ... ... ... ... – Иса ... ... жүріп
қайтыс болды. Осының нәтижесінде қозғалыс көшбасшысыз ... Сол ... ... ҚХР ... ... ... жоқтығынан Шыңжаң мәселесі
әлемдік қауымдастықтың назарына аса ілікпеді. Бұл соңғы ... ... ... ... ... алып ... ... өте азө мөлшерде алуына әкеп соқты.
Қытай белгілі бір елдермен жалпы ... ара ... ... ... ... барлық күш-жігерін лаңкестікке қарсы күреске бағыттады.
Орталық Азияда ұжымдық ... қол ... үшін ... ... радикалдарына қарсы күресте төрт шекаралас елмен келісім жасады.
Шыңжаң ... ... ... бір түрі сияқты. Бұл ... ... ... ... ... және Қытай билігі үшін
жазалау шараларын жүргізбестен қарсы ... ... ... ... берді. [50.150]
Солай бола тұра Қытайдың Шыңжаңға жүргізіп отырған ... ... көп ... ... етті. Мәселені бейбіт жолмен шешуде
«Егемендік» жаңа ұғымымен ұштасады. НАТО-ның Косова мәселесіне ... ... ... ... ... ... сүйсіну байқалды.
Бұл ұйғыр қозғалысының ... ... ... қозғалыс ұзақ
жылдар бойы Қытай тарапынан бірде бір рет қолдау көрген жоқ. Егемен ... ... ... ... жатқан оқиғалар адам құқығын ұзақ уақыт бойы
бұзушылыққа жол ... Осы ... ... шетелдік ұжымдар
қозғалысқа бейбіт образ жасауға тырысады. ... ... ... ... ... ... және көмек беруін сұрайды. 1991
жылы Кеңес Одағы ыдырады және барлық кеңестік республикалар, ... ... ... ... Шыңжаң биліктерін бұл оқиғаның салдары ... және ... ... ... ШҰАР-ға да ауысуы мүмкін деген ой
алаңдатты. Сол себепті Орталық Азия республикаларымен шекараларды күшейту
шаралары қолданылды. Шын мәнісінде ... Одақ ... ... ... жаңа ... туындатып, Қытайдағы сепаратизм мәселесін
ушықтыруға ықпал етті. [41.190]
1989 жылдан 1991 жылдар аралығында ШҰАР-да бірнеше толқулар ... ... ... жаңа ... ... үшін ... ... өкілдерін тез арада Шыңжаңға жіберді. ҚХР үкіметінің
1992 жылы 12-18 ... ... ... ... арналған мәжілісінде
ҚХР төрағасы Цзян Цзэминь соцализмді құру үшін ұлттардың ынтымақтастығын
нығайту керектігін атап көрсетті. Ол өз ... ... ... ... бір ... ... ... елдің ішінде қандай толқулар болмасын
ҚХР-дің барлық ұлттары бейбітшілік пен ... өмір ... ... ... ... және ... ... бөлісудің
қажеттілігін талап етеді» деді.
1998 жылдың шілде айында Цзян Цзэминь Шыңжаңға кезекті тексеру сапарын
жасады. Ол өз ... ... ... ... бірлігін нығайтуға,
қоғамдық-саяси тыныштық пен ... ... ... ... жаңашаландыру жағдайында жәнереформаларды саяси жүргізуде қытай
көсемі Қытайдың бүкіл солтүстік-батыс аймағы ... ... ... және ... ... ... туын ... ұстауға шақырды.
2001 жылдың мамыр айында Қытай басшылығы елдің барлық коммунистерін
Шыңжаң тәуелсіздігі үшін қозғалысқа ... ... ... және
қорғамауға шақырды.[38.12]
Қытайдың экономикасының басты мәселесі елдің шығыс және басқа да батыс
аудандарының арасындағы ... ... ... ... Егер ... Манчужуриядан оңтүстіктегі Куньмин қаласына дейін түзу сызық
жүргізсеңіз Қытайдың басым ... (94 ... ... осы ... ... қарай тұратынын көруге болады. Ал табиғи ресурстардың 94 пайызы ол
сызықтан батысқа қарай орналасқан. ... ... ... пайдаланып
Қытайелдің шығыс және батыс аудандарының қашықтығын жеңу үшін Орта ... ... ... жол ... 1992 ... 6 ... бес солтүстік-
батыс провинциялардың дамуына арналған Бүкіл Қытайлық ... ... Ли Пэн: ... ... ... ... сәтті пайдаланып, көрші мемлекеттермен байланысты
кеңейтіп, жекелей алғанда Орталық Азия ... ... ... ынтымақтастықты жүзеге асыру қажет және сәті түссе көрші
елдермен сауда саттықты күшейту ... ... ғана ... ... ... - ... кезде қытай биліктері «шекара саясатын» белсенді түрде жүзеге
асырып келеді. «Жалаң» жатқан ... ... ... субконтиненттің
елдерімен сауда-экономикалық байланыстың алдыңғы қатарына шығуы үшін Шыңжаң
мен шекаралас Орталық Азия республикаларымен байланысты күшейтті.
ҚХР үшін ШҰАР ... ... мол көзі ... ... зор.
Энергия қуатының қажеттілігі елдің ішінде жыл сайын өсіп еледі. ... ... ... 1998 ... ... ... ... Қытайда 7,7 пайызға өсті.
Шыңжаңның оңтүстігіндегі ... ... ... ... зор қоры
шоғырланған. Жергілікті ... ... мен ... қазу ... орталықтарға жеткізуге қуатты техниканың жеткіліксіздігі қиындық
туғызғанымен оның мүмкіндігі 20 млрд. ... ... ... ... ... газдың үлкен қоры бар. 2000 жылдың мәліметтері
бойынша Тарим ... газ ... ... газ қоры 200 ... ... ... құрады. Бұл елді жыл сайын 10 млрд. шаршы метр ... ... ... береді. Қытай үкіметі көгілдір отынды Шыңжаңның
оңтүстігінен елдің шығыс ... ... ... ... әзірледі.
2003 жылға дейін жылына 12 млрд. шаршы метр өткізуге ... ... км газ ... салу ... ... Газ бұл ... Шыңжаңның
оңтүстігінен ҚХР-ңың он бес ірі ... ... ... Шанхайға жеткізеді. Солай бола тұрып тіпті жаңа нысандардың
құрылысы ҚХР-дің энергия ... ... шеше ... ... үшін
2000 жылы ішкі өндірісте мұнай 166 млн. тонна өндірілсе, ал ... ... 220 млн. ... құрады. Сондықтан, Қытай өзінің ... ... ... ... ... да ... ... – Таяу
Шығыстан, Оңтүстік Шығыс Азиядан, Сібірден және Каспий ... ... ... бөледі. Мамандардың пікірі бойынша болашақта Шыңжаң
Каспий көмірсутегін Қытайдың шығысына жеткізу бойынша тасымалдайтын негізгі
көлік ... ... деп ... ҚХР ... ШҰАР үшін келесі рөлді анықтады:
• ШҰАР басты аймаққа, Қытай мен Орталық Азияны, ... ... ... айналады. Алдағы уақытта
өзінің ынтымақтастығын Батыс Азия мен ... ... ... ШҰАР ... ресурстардың қорларының шоғырланған жері
болған жері болғандықтан Қытай өнеркәсібін табиғи
шикізатпен, ... ... және ... өнімдерімен
қамтамасыз ететін басты аумаққа айналады;
• ШҰАР елдегі қайта қоныс аударған тұрғындардың ... ... ... ... ... ... аудандарындағы халықтың тығыздығын сейілтетін басты
аймақ болып табылады;
• ШҰАР Қытайдың солтүстік-батыс ... ... ... ... ... ... ... 321]
Осы стратегиялық мақсаттарға қол жеткізу үшін ... ... ... үшін ... ... ... ... экономикалық,
саяси және әскери басқаруды күшейтуді мақсат етеді.
3. «Ұйғыр сепаратизмі» және Халықаралық қауымдастық
Ертеректе айтып өткендей 1997 ... ... ... ... ... ... ... қатайтты. Сонымен бірге Ресеймен,
Қазақстанмен, ... ... ... ... ... ... тәуелсіздігі үшін қозғалыс ислам фундаменталисттеріне
жақындай түсті. Бұл мәселенің жаңа ... сәті ... ... Оған ... ... ... уақыттағы оқиғаларға қарап Шыңжаң сепаратистерінің әлемнің әр
түрлі аймақтарына ислам фундаменталисттерінің қатарына ... ... ... ... ... тәуелсіздігі үшін қозғалыс Таяу және Орта
Шығыстың, ... Азия ... және ... ... ... ... ... аталғандар Орталық Азия аймағының барлық мемлекеттеріне орасан
қауіп туғызып отыр. 2000 ... 6 ... ... солтүстігінде
орналасқан Ахмад Шах Масуд ... ...... ... тәліп
әскерлері басып алды. Ол қала ... ... ... ... ... ... ... болып табылатын. Кейінірек Масуд
отрядтары қаланы қайтарып ... Егер ... ... да ... ... 2001 ... ... тәліптерге қарсы шабуылға шықпаса, онда
тәліптер оппозиция әскерлерінің күшін толық жойып, бүкіл Ауғанстан ... ... ... еді. Бұл ... ... елдер үшін өте қауіпті еді.
[47. 241]
2000 жылдың тамыз айының ... он ... ... ... ... жуық ... ... олардың төрттен бірі ұйғыр ұлтынан,
Ауғанстанның солтүстігінен ... ... кіру ... ... Қырғызстанның Баткен облысына басып кірді. Қырғыз әскерінің арнайы
жасақтарымен қақтығыста жүз отызға жуық ... мерт ... ... ... ... ... шекарасына таяу маңына шоғырланған. 2001 жылдың
жазында өзбек ислам әскері, Ислам ... ... ... ... іргелес жатқан аудандарды Өзбекстанның осы бөлігінде ... құру ... ... ... ... ... ... орын
тепкен барлық ислам фундаменталисттерінің бас көсемі Бен Ладен «Кәпірлерге
қарсы қасиетті соғысқа» көмек ... ... төрт жүз ... Оның жүз ... ... ... үшін қозғалыстың мүшелері.
Өйткені тәліптер Кеңес Одағы кезінде ... ... ... ... ... сепаратистерін қолдайды. Шыңжаң ұйғырларының бір бөлігі
Ауғанстанның солтүстігіне өтіп, тәліптер ... ... ... ... қарағанда ауған жауынгерлері отрядтарындағы Шыңжаңнан шыққан
ұйғырлардың жалпы саны қазірдің өзінде екі мыңға жетті. Олардың кейбірі ... ... ... ... ... ... ... және
жергілікті топтарға қосылды. [46.230]
Орталық Азияда Қытай тарапынан қауіп төнуі ... ұғым ... ... ... ... ... тәуелсіздік алған жағдайда ... ... ... ... зона ... үміттенеді. Орталық Азия
мемлекеттерінің үкіметі Қытай ұстанымын қолдап, сепаратистерді ... ... бұл ... ұлттық күштері сепаратистерді қолдап ... ... ... ... экстремистерінің лаңкестік әрекеттері Қытай
биліктерінің қозғалысқа қарсы әрекеттерінің әсерін төмендетеді. ... ... ... қозғалысының ислам фундаменталистерімен бірігуі
Қытай билігі үшін маңызды мәселе болып отыр.
Экстремистердің әрекеттері
2000 жылдың 8 қыркүйегінде Үрімші ... ... ... ... ... ... ... цистернамен соғысты. Нәтижесінде жүз адам
қаза болды, жүзге тарта адам жарақат алды, жиырма шақты ... ... ... ... ... ... бұзылды. Уақыты бойынша бұл оқиға ҰҰБ
Бас Ассамблеясының кезекті ... ... ... ... ... Сиднейдегі жащдық олимпиада ойындарының ашылу рәсіміне ... ... ... ... ҚХР ... Шыңжаңда маңыздылығы жағынан
бірінші деңгейлі стратегиялық ауданға тез арада теңестірді. Шыңжаң төрағасы
Цзиян Цземин ... ... ... ... ұзақ ... ... ҚХР-дің БАҚ өкілдерің ресми болжамы бойынша жарылғыш снарядтар
жолда ... ... ... ... туғызғаны себепті бұл оқиға
кездейсоқ болған. Алайда шын мәнісінде Қытайдың құқық ... ... ... ... отыр. Өйткені сол жылдың екінші
жартысында ислам ... ... ... ... әскери
шабуылдар мен лаңкестік әрекеттер жасады. Бұл ... ... да ... ... ... жарылыс ұйғыр сепаратистерінің
көмегімен ислам экстримистерінің жасаған істері ... ... бар. ... ... ... ... ... алаңында жерасты жолында жарылыс
болды. Оның нәтижесінде ... ... ... ... ... БАҚ
өкілдерінің хабарлауы бойынша жарылысты ұйымдастыру бойынша оқиғаны тексеру
кезінде шешен ұлтының ... ... ... ... ... ... да ... жылдың қыркүйек айының бірінші ... ... ... ... екі адам ... ... ҚХР ... берілді. Сол
айда Болғар биліктері өз елінен ұйғыр ұлтындағы қазақстандықты аластатты.
Ол Косовадағы лаңкестік әрекетке қатысқан.[38. 137]
Бұл ... ... ... ... ... сепаратистерінің
күрескер радикалды ислам топтарының қатарына кіретінін растайды. Осылайша
ислам фундаменталисттері мен шыңжаңдық сепаратистердің ... ... бар ... ... анық. Ауғанстандағы тәліптердің ықпалының өсуі
Шыңжаңда сепаратистік қозғалыстың ... игі ... ... жыл ... ... оқиғадан кейін Үрімжі көшелерінде Қытай армиясының
жауынгерлері бей ... басу үшін өте ... ... ... ... Қытай билігін тағы ойландырғаны рас. Өйткені осы оқиғаға әлем
«қытай» секілді емес, басқа көзқараспен ... ... ... елдер
мұндай қантөгісті адам құқығын аяқ астына ... деп ... ... ... саясаты тым шектен шыққан деп ... ... ... ... бәрінен жоғары деп есептеді. Олар ... ... ... ішкі ... ... ... ... да
болсын халықаралық ұйым немесе елдермен келіссөз ... ... ... қолсұқпауды басты талап етіп қояды). Үрімжі қаласындағы ахуалдың
салдарынан Қытай төрағасы Ху Цзиньтао «Үлкен ... ... ... саммитіне қатысудан бас тартты. Өйткені елдегі тыныштық ең
алдымен ... үшін ... ... ... және қытайлық тұрғындары
арасындағы жанжалдың салдарынан 156 адам мерт ... ... ... кісі
жараланған. Мұндай ... ... екі ұлт ... ... ... ... тәуелсіздік аламыз десе,
қытайлар аспан асты елінде бір ұлт құрамыз деп ... ... ... ... дамып келе жатқан, саяси аренада беделі өскен, Қытай
елдің ішінде тұрақсыздыққа бет ардырып отыр. Бұл ... ... ... ... ... ... елдерінің көздегені де осы. ... ... ... үшін ... елдері ұйғырларға материалдық және қаржылай
көмек көрсетуден еш бастартпайды.
Қытай үкіметі Үрімжі қаласының ұйғыр және ... ... ... ... жол ... мақсатымен қалаға армия ... ... ... жауынгерін шоғырландырып, ұйғырлардың
көтерлісін көмуге бар күшін салғаны баршамызға ... ... ... ... ... де қосыла көтерілуі әбден
мүмкін. Тибеттіктер де ... ... ... Олар да ... ... келеді. Яғни қытай тез арада көтерілісті басып тастамаса іс насырға
шабуын біліде.
Ұлтаралық қақтығыстар қандайа болмасын елдің тыныштығын бұзары ... ... ... елдегі жағдай қалыпта ұстау ... ... ... Ұйғыр сепаратизмі қытай елінің жанды жері. Қытайдың саяси аренада
әлсіреуі батыс елдерінің ... ... ... ... Осы мақсатта
олар ұйғыр сепаратизмін қаржыландырудан бас тарптайды. Ал, Қытай елдегі
тыныштықты сақтау үшін барын салады. Тіпті қаншама ... қаны ... ... Қытайдың өркендеуінің кілті.
ҚОРЫТЫНДЫ
Қытай Халық Республикасы дүние ... ең ... көп ... ... ... (80 %) әсіресе хандықтар шығыс аудандарда шоғырланса,
батыс аудандары негізінен аз санды ... ... ... ... Аз ... 55 ... 46-сы батыс аудандарда шоғырланып, жалпы
ұлттар санының 83.64%-ын құраса, ... аз ... ... 71.46 ... ... ... ... де Батыста орналасқан. Өзімізге белгілі
Қытайдың батысын көнеден бері хан ұлтына кірмейтін ... ... ... аймақтың құрамына Сычуан, Гуйжоу, Юннан, Тибет, Шанси, Гансу, Чиңхай,
Нинся, Шыңжаң, Ішкі Моңғолия және ... 12 ... ... және ... орталыққа бағынышты қалалар кіреді.
Батыс аудандардың ұлттық құрамы үнемі ... ... ... ... ... ... жүзеге асса, кей жағдайда мемлекеттің жүргізген саясатына
байланысты өзгеріп отырды.
Бүгінде елдің тыныштығын, шырқын, ... ... ... ... бар. Олар ... мен ... орналасқан. Кейбір
капиталистік күштер сепаратистік күштерге қолдау көрстіп елдегі ұлтаралық
қақатығыстардың жиі ... ... ... ... Олар «Шыңжан мәселесі»,
«Тибет мәселесін» ерте кезден бастап қолдап отырған. ҚХР құрылған ... ... ... ... ... тіледі, сондықтан көптеген
айла амалдарға барды. «үлкен революция мәдениеті» ... ... ... ... жылдары сепаратистер үлкен қолдауға ие
болды. Олар ... ... ... ... ... бері көптеген
сепаратистік қозғалыстар болып келді. Қытайдағы ұлтаралық ... АҚШ ... ... ... істелген олар Тибеттегң Далай
лама ақшалай жәнематериалды көмек көрсеті отырған. Осы аталған ... ... ... ... ... ... Шыңжанда «панисламизм» «пантүркизм» деген атпен көпеген
террорлық әрекеттер жасады. Әрине ... ... ... ... жиі ... ... Олар ... Қытайдан бөліп алғысы келеді.
Қытайдағы ұлтаралық байланыс әлі ... ... ... ... ... Сепаратистердің басты қорқатын мәселелері
ханьдіктер мен аз ұлттардың ... ... ... ... ... ... ... экономика ұлтаралық байланыстарға стимул ... ... ... ... ұялата алмайды. Ұлтаралық қатынастар елдегі
тұрақтылықты қамтамасыз етеді. Ұлтаралық қатынастарды басқару ... ... ... тиіс. Ол қандайда ұлт өкілінің қажеттілігін
қанағанттандыра білуі тиіс. ... ... ... ... ... «чжунхуа»
яғни бір ту астындағы бір қытай, осы мәселе шешімін тапса, қытай саяси
тұрақтылық табады.
ҚХР ... ... ... қарқынды өсуін шектеу мақсатында «Жоспарлы
туу» саясатын жүргізе бастады. Дегенмен алғашқы жылдары жалпы Қытай бойынша
жүргізілетін болып шешілгенде аз ... ... ... тап ... саясат аз санды ұлттардың арасында баяу жүргізілді немесе мүлде
жүргізілмеді деуге ... ... ... ... ... ... ... жалпы мемлекеттік көрсеткіштерден жоғары болды. Бірақ бұл жағдай
ұзаққа созылмады, 1980-жылдардың аяғынан бастап «жоспарлы туу» ... ... ... ... Бұл ... ... аз ... әрине
ызасына тиді. өйткені ханьдықтар олардан бәрі бір көп. Яғни ... ... кету ... әлі ... жоқ. ... аз ... өз
прицптерін мықтап ұстамаса, біртұтас қытай болу алыс емес.
Осы себептен Қытай ұлтаралық ... әлі ... ... ... ... ... Қытай көптеген халқы бар ... ... ... ... ... ... ... өте ұиын іс, басқа ұлт ... ... өмір сүру аз ... үшін бәрі бір ... Олар ... ... ... аламыз десе, Қытай қайикен күннің өзін бір ұлт боламыз
деп отыр. Аталмыш жайттың ұлттың, ... ... кері әсер ... деп
ойлаймыз.
ПАЙДАЛАНҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ
1. Назарбаев Н.А. Казахстан-2030. Послание Президента ... ...... ... 2002. –144 ... ... в Казахстане и Китае. – Астана: Ел Орда,
2000. − 322 с.
3. Султанов К.С. Пробуждение ... ... о ... ... ... Қазақстан, 1999. – 176 с.
4. Ли Эрбин. Выбор Китаем внешнейполитической стратегии на ... ... -М.: ... ... ... РАН, 2006. -250 с.
5. Annual Report on Military Power of People’s Republic of China ... ... ... Ху ... Мэнь ... Чжунго чжаньлюэ (Генеральная стратегия Китая)/
Перевод с китайского Л.И.Кондрашовой. -Ханьчжоу., 2003. -300 с.
7. Агафонов Г.Д. ... ... ... ... в АТР и ... на ... ... России. -М.: Высшая школа, 2004. – 250 с.
8. Национальная оборона Китая //http:www.defenselink.mil/
9. “Белая ... КНР по ... ... ... ... Контроль над вооружениями и разоружение. Документ Госсовета КНР
//http://www.china.org.cn/
11. Ян Шанкунь. За строительство современых вооруженных сил с китайской
спецификой. ... 1984. -79 ... Ян ... ... ... Дэн ... по ... военного
строительства на новом этапе. –Пекин.: Цзэфан цзюнь чубаншэ, 1989. – 155
с.
13. Галенович Ю.М. Наказы Цзянь ... ... ... и ... ... Китая). –М.: Восток, 2003. -301 с.
14. С. Гриняев. Об основных ... ... ... ... ... ... А.Ф. Эволюция военной политики и военной доктрины ... ... ... мысль», 2004. – 431 с.
16. Бутурлинов В.Ф. Вооруженные силы ... ... и ... –М.:
Восток, 1989. – 455с.
17. Кеннет У. Аллен. Внешняя политика Китая. –Вашингтон., 1999. – 91 ... ... М.И. ... ... ... ... экономики,
идеологии. –М.: Наука, 1979. -278 с.
19. Ивашов Л.Г. Китай: переспективы ... ... ... Г.А. ... ... ... в Китае: эволюция и реальные
плоды. –М.: Изд-во «ЛЮКС», 2009. – 187 с.
21. Мендикулова Г.М., Атантаева Б.Ж. ... ... ... ... ...... «СаГа», 2008. – 229 с.
22. Хафизова К.Ш. Трансграничные отношения: ... ... ... ... –1999. –№ 4. – С. 3-9.
23. Хафизова К.Ш. Сепаратизм в ... ... ... ... и потенциал влияния // Центральная Азия и Кавказ. –2003. ... –С. ... ... и ... ... сепаратизма в Китае и
безопасность Центральной Азии. – Алматы: Дайк-Пресс, 2003. − 736 с.
25.. Политика КНР на ... ... ... и ... / ... Ашимбаева М.С. – Алматы: КИСИ, 2005. – 231 с.
26. Современный Китай: экономика, демография и ... ... ... ... ... экономики и политики при Фонде Первого Президента
РК, Центр по изучению Китая при ИМЭП, 2007. − 680 ... ... ... КНР: пер. с кит. и ... ... ред. и
предисл. Баженовой Е.С. и Судоплатова А.П. – М.: Прогресс, 1989. – 312 ... ... Е.С. ... в ... измерении. – М.: Наука,
1992. – 143 с.
29. Баженова Е.С., Островский А.В. ... ... – М.: ... – 235 c.
30. Гельбарс В. ... ... ... // Азия и ... – 2005. –№ 10. – С. ... ... А. ... регулирование эмиграционного процесса // Азия ... ... – 2008. № 7. – С. ... ... ... риски, вызовы развитию. – Москва: Московский центр
Карнеги, 2005. − 647 с.
33. 高昭平, 刘忠, ... ... 465 页 (Gao ... Lu Zhong, Chen ... Xibu da kaifa zhanlue yanjiu. Xining: Qinghai ... 465 ye)
34. 中国民族概论. 北京:中央民族大学出版社,2001年,857页 (Zhongguo
minzu gailun. Beijing: ... Minzu daxue ... 2001 nian, 857 ... ... ... 239 页 ... kaifa zhongde renkou wenti. Beijing: Zhongguo tongji chubanshe, 2005
nian, 239 ye)
36. ... ... (Huang ... 20 shiji 90 niandai ... minzu renkoude ... Beijing: Renmin chubanshe, 2004 nian, 342 ye)
37. Хань ... ... ... ... ... в ... ... Цюйцзин педагогического института.- Цюйцзин,- 2001. №2. – С. ... ... ... ... ... ... ... 1987.- С.-140-
141.Цзян Цземинь. Выступление на ... по ... с ... ... 13.02.2001.
39. Ху Цзиньтао. Выступление на съезде ... бюро ... ... көзі - ... интернет сайты
40. Ху Цзиньтао. Работа по национальнотям на новом этапе Китая. Пекин,
2004.
41.Rothschild J. ethno ... A ... ... –N.Y., ... C. The ... of culture: Selected essays.- N.Y., 1973.
43. Ли Вэйхань. ... ... ... ... ... Тянь ... О ... управления межнацоинаьными отношениями.
Экономика в Синьцзяне.- 2000.- №5.
45. Цзинь Бинхао. Общая ... ... ... 1994.
46. Ли Далун. Национаьности и национальная политика в Китае.- Пекин, 1989.
47 ... и ... М., ... ... ... ... противоречий на начальном ... ... ... ... Аксвеньтев В.А. Этническая конфликтология. В поисках научной парадигмы.-
Страврополь, 2001.
50. Социальные проблемы ... ... в ... М., 2003.

Пән: Жалпы тарих
Жұмыс түрі: Дипломдық жұмыс
Көлемі: 60 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 900 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Азаматтық құқықтағы мерзім, мерзім түрлері, талап қою мерзімі, азаматтық құқықтағы мәселелер90 бет
Ағылшын тіліндегі эпитеттердің стилистикада алатын орны12 бет
Батыс Қазақстан экономикалық ауданындағы отын-энергетика кешенінің даму мәселелері58 бет
Германияның орталық Азиядағы саясаты (1992-2009 жж.)167 бет
Германияның Орталық Азиядағы саясаты (92-2009 жж.)137 бет
Еңбек биржасы мен жұмыссыздықтың теориялық мәселелері25 бет
Каспий теңізі табиғат ресурстарын игерудің саяси-географиялық және экологиялық-экономикалық мәселелері95 бет
Мұрагерлік құқық туралы ақпарат84 бет
Нығмет Сауранбаев18 бет
Оқушылардың мектеп ортасына бейімделу мәселелері45 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь