Энергетикалық алмасу

1.Энергетикалық алмасу
2.Жасушадағы зат және энергия алмасулар.
3.АТФ және оның атқаратын қызметі
4.Пластикалық алмасу
        
        Энергетикалық алмасу
Жасушадағы зат және энергия алмасулар. АТФ және оның атқаратын қызметі
Тірі организмдердің ерекше қасиеті — олар зат ... ... ... әр ... ... реакцияларға қатысуға кабілетті болады. Сырткы
ортамен үнемі зат алмасып отыру — тірі жүйелердің негізгі қасиеттерінің
бірі. Жасушаларда биологиялық ... және ... ... ... жүріп
отырады. Синтез процесі жалпы анаболизм (гр. "ана" — тірі дене), ал ... ... (гр. ... — өлі ... деп ... — бұл жай ... энергия жұмсау аркылы күрделі заттар түзу
процесі. Мысалы, аминқышқылдарынан нәруыздар, моносахаридтерден күрделі
көмірсулар, нуклеотидтерден нуклеин қышқылдары синтезделеді. Синтезделген
заттар өсу процесі кезінде жасуша мен оның ... ... ... ... ... ... молекулаларды қалпына келтіру үшін
пайдаланылады.
Ыдырау процесі кезінде күрделі заттардан жай заттар түзіліп, энергия
бөлініп шығады. Мысалы, қанттар органикалық қышқыл мен спиртке ... ... өз ... ... газы мен суға ... Зат
алмасудың ерекше белгісі сол, мұнда анаболизм және катаболизм процестері
бірдей уакытта сыртқы ортамен өзара тура ... ... ... күрделі ағзалық заттар ыдыраған кезде едәуір мөлшерде
энергия бөлінеді. ... ... ... ... ... кезінде энергия бөлінетін реакциялардың жиынтығы энергетикалық
алмасу дейді. Энергетикалық алмасуды кейде диссимиляция (лат. dissimilis -
бөліну) деп те ... ... ... ... (гр. katabole - ... карай
құлдырау) сөзі жиірек қолданылады.
Энергетикалық алмасу кезінде бөлінген энергияның 30%-ы қоршаған ортаға жылу
күйінде таралады. 60-70%-ы жасушадағы митохондрияларда қор ретінде
жиналады. Ағзаның жұмсаған ... ... ... бір ... ... ... мөлшерімен есептеледі. Жұмсалған энергия
джоульмен, калориямен өлшенеді. 1 ккал 4,19 кДж-ға тең. 1 калория дегеніміз
— 1 грамм суды 1°С көтеруге қажетті жылу ... ... ... ... ... ... алмасу кезіндегі ағзалық қосылыстардың ыдырауы тамақтың
қорытылуы және тынысалу арқылы жүзеге асады. Тамақтың қорытылуы кезінде
күрделі ағзалық қосылыстар қарапайым қосылыстарға дейін ыдырайды. ... ... ... ... ... ... одан ... бөлінеді. Бөлінген энергия дене температурасының тұрақтылығын
сақтауға, бұлшыкеттердің жиырылуына, ішкі мүшелердің жұмысына жұмсалады.
Энергетикалық алмасу кезінде ағзадағы барлық қимыл-әрекет, ой еңбегі ... ... ... асады. Сондықтан да ағза өзінің тіршілігін жалғастыру
үшін оқтын-оқтын тамақтанып тұруы қажет.
Ересек адамдар ... ... ... 7117 кДж энергия жұмсайды. Олай
болса, ағзаға тәулігіне 7117 кДж энергия бөлінетін құрамында ағзалық
заттары бар тағам пайдаланылғаны дұрыс. Адамның ... ... ... ... ... ... және т.б. жағдайларға байланысты. 14-17
жас аралығындағы жасөспірімдер үшін 1 кг дене салмағына тәулігіне орташа
210- 270 кДж ... ... ... алмасу немесе анаболизм дегеніміз — биологиялық синтез
реакцияларының жалпы жиынтығы. Пластикалық алмасуда жасушаға сырттан келіп
түсетін заттардан жасушаішілік ... ... ... ... ... жатады:
қанттар мен полисахаридтердің синтезі;
крахмал және целлюлозаның түзілуі;
глицерин мен май кышқылдарынан майдың, органикалық қышқылдардан
аминқышқылының, аминқышкылы мен қанттардан нуклеин кышқылдары ... ... ... ... ... бірі — ... биосинтезін
қарастырамыз. Жасушада нәруыздар бүкіл тіршілігінде синтезделеді. Нәруыз
биосинтезінде басты релді РНҚ және ДНҚ атқарады, оларға ядро мен ... ... ... және ... ... ... қосылыстарыньщ орналасу реттілігі туралы ақпарат сақталады.
Олар ДНҚ молекуласындагы төрт ... ... ... олар белгілі
бір тәртіп бойынша кезектесіп отырады. Қатар орналасқан үш ... бір ... ... яғни оның нәруыз молекуласындағы орнын
анықтайды. Сондықтан әрбір аминқышқылына өздерінің кодтық ... ... ... ... молекуласындағы аминқышқылдарының орналасу реттілігін анықтайтын ДНҚ
молекуласындағы нуклеотидтер қатарьын генетикалық код деп атайды. 
Генетикалық код ... бір ... ... ол — ... мен ... Яғни, әрбір аминқышқылына үш
нуклеотидсөйкес келеді және барлық организмде бірдей аминқышкылдарын
соларға сәйкес бірдей триплеттер кодтайды.
Энергетикалық алмасу. Энергетикалық алмасу ... ... ... дегеніміз — органикалық косылыстардың (нәруыздар, майлар,
көмірсулар) ферментативтік ыдырау реакциялары мен ... ... ... реакцияларының жиынтығы. Биосинтез реакциясын
энергиямен қамтамасыз ететін әмбебапты қосылыстардың бірі —
аденозинтрифосфат қышқылы (АТФ).
Аденозинтрифосфат қышқылы — нуклеотид, ол ... ...... ...
рибоза және үшфосфор қышқылы калдығынан тұрады.
Фосфор қышқылы қалдығының күшті теріс зарядты екені және ... ... ... ... үшін көп ... жұмсалатыны белгілі.
Сондықтан да бұл байланыстарды макроэнергиялық (энергияға бай) деп ... ... ... ... 32 ... ... бөлініп шығады. Ал
жай химиялық байланыс үзілген кезде, 12 кДж/моль энергия белінеді. АТФ-тан
бір фосфат тобы босап шыкканда, АДФ (аденозиндифосфат), ал тағы бір ... ... ... АМФ ... түзіледі. АТФ өзінің
энергиясымен мынадай әр түрлі тіршілік процестерін жүзеге асырады. Олар:
күрделі заттардың биологиялық синтезі; бұлшықет ... ... ... ... ... ... ... еткізу;
әр түрлі секреттер; жылу бөліп шығару процестері, т.б.
Адам және жануарлардың әрбір жасушасындағы АТФ молекуласының орташа саны
бір ... ... ... дәлелденген, олар әр түрлі тіршілік
процестеріне жұмсалады. Енді АТФ синтезін жүргізетін маңызды энергетикалық
процесті қарастырайык. зайбал котагымды жеме ... ... ... алмасудың кезеңдері
Энергетикалық алмасуды, әдетте, үш кезеңге бөледі.
Бірінші кезең (дайындық кезеңі) — бұл процесс микроорганизмдер мен
өсімдіктерде жасушада жүреді, ал жануарларда жасушадан тыс, ас ... ... ... ... ... ... Бұл ... полимерлердің
ірі молекулалары мономерлерге: нәруыздар — аминқышқылдарына, полисахаридтер
— қарапайым ... ... — май ... мен ... ... ... түзілген кішігірім молекулалар әрі қарай ыдырайды. Бұл кезде
энергия бөлінеді және қор ретінде жинақталады. Энергетикалық алмасудың
екінші кезеңінің негізгі ... бірі — ... ... ... ... аударғанда, "гликос" — қант, "лизис" — ыдырау деген мағынаны
білдіреді. Гликоз немесе анаэробты тыныс алу цитоплазмада ... ... ... ... ... ... ... глюкоза
немесе фруктоза екі-үш кеміртекті қосылыска ыдырайды. Содан кейін бұл
қосылыстарда ферменттің өсер етуі ... ... ... ... Ол ... ... (НАД) деп аталатын заттың
көмегімен тартып алып, НАД-НАДН-қа дейін тотықсызданады. НАДН-та АТФ сияқты
биосинтез реакцияларын жүзеге асыруда энергетикалық зат ... ... ... ... 3 ... тең. ... ... катализдік айналымдар кезінде 2 молекула АТФ түзіледі.
Бір молекула глюкоза ыдырағандағы гликолиздің жалпы энергетикалық
тиімділігі 8 молекула АТФ-қа тең ... ... ... ... ... қышкылы түзілуімен аяқталады (СН3—CO—СООН). Гликолиз
нәтижесінде түзілген пирожүзім қышқылының молекулалары организмнің түріне
байланысты әрі қарай әр түрлі ашу процестеріне ұшырайды. ... ... ез ... құндылығы болады. Ашу процесі адамның шаруашылық
қызметінде сыра, шарап, қамыр ашытуда, сүт ... ... ... және ... ... ... ... қышқылы) өндіруде кеңінен
колданылады.
Ашу процестері табиғатта кең таралған. Сондықтан гликолиз оттектің
қатысуынсыз (АТФ және НАДН ... ... алу жолы ... ... ... жайт — ... кезінде қанттар толық ыдырамайды.
Энергетикалық алмасудың үшінші кезеңі, ... ... ... қатысуымен
жүреді. Бұл кезең аэробты тыныс алу деп аталады. Үшінші кезеңнің айрықша
белгісі — мұнда органикалық ... ... және суға ... толық
тотығады. Бұл кезде АТФ түрінде көп мөлшерде энергия бөлініп, қорға
жинақталады. Мысалы, глюкозаның бір ... ... ... ... ... ... қышқылының екі молекуласы тотыққанда, 30
молекула АТФ синтезделеді.
Аэробты ... алу ... ...... жүреді. Оны жасушаның
"энергетикалық станциясы" деп атайды. Митохондриядағы аэробты тыныс алу екі
процестен тұрады. Бірінші процесс — оттектің қатысуынсыз ... және ... ... ... ғалымының құрметіне Кребс циклі деп аталады. Бұл
процесте пирожүзім қышқылынан түзілген органикалық қышқылдар бірқатар
ферменттер әсерінен өзара бір-біріне айнала отырып, өзара ... ... ... ... НАД және ФАД-тың (флавинадениндинуклеотид)
қатысуымен органикалық қышқылдардың биологиялық ... ... ... ... ... ... қышқылдардан төрт сутек
(ЗНАДН+ІФАДН) және 2 молекула көмірқышқыл газы CO, бөлініп шығады. Кребс
циклі, негізінен, митохондрияның матрикс деп аталатын сұйық фазасында
өтеді. ... ... ... процесс тотыға фосфорлану деп аталады.
НАД және ФАДН кұрамындағы сутек оттектің көмегімен суға дейін ... ... ... бір молекула НАДН тотықканда 3 молекула АТФ; бір ... ... 2 АТФ ... биохимигі Митчелл АТФ синтезін түсіндіретін хемиосмостық теория
ұсынды. Кребс циклі кезінде ... ... көп ... ... ... ... ... митохондрияның ішінде үлкен осмостық
қысым пайда болады. Нөтижесінде протондар, матрикстен мембрана арқылы
күшпен шығарылып, Н+АТФ-синтетаза ферменті бейорганикалық фосфат пен АДФ-
тан АТФ-тың синтезделуін ... ... ... Жер ... ... ... пайда болғаннан
кейін ғана аэробтық тыныс алудың мүмкіншілігі туды. Анаэробтық тыныс алумен
(гликолиз) салыстырғанда, аэробтық тыныс алуда жасуша қорға жиналған ... ... ... көп ... ... етіледі.
Энергия алмасудың оттекті сатысында энергия бөлінеді. 1 г молекула глюкоза
ыдырағанда 635 000 ... ... ... ... ... ... ... емес, аздап, кезең-кезеңде босайды. АТФ-
тық өрбір байланысы үзілгенде, 32 кДЖ/моль энергия бөлініп шығады. Ал жай
химиялық байланыс үзілген кезде, 12 ... ... ... ... бар тағы да бір органоид — хлоропласт. Хлоропласт
грек тілінен ... ...... және ...... ... білдіреді. Бұл сопақша пішінді ірі органоид жасыл жапырақтарда
болады. Жапырактың жасыл түсті болуы осы ... ... ... ... ... ... энергетикалық процесс жүреді. Күн
сәулесінің энергиясын жасыл пигменттер — хлорофилдер қабылдап алып, ... ... ... ... ... ... тізбегі
арқылы өтіп, төмендегі реакциялар үшін энергия береді:
1) фотосинтездік фосфорлану реакциясы (АДФ және фосфор қышқылынан АТФ-тың
синтезделуі);
2) никотинамидаденин-динуклеотидфосфаттың ... ... ... ... су ... реакциясы, яғни судың оттек бөліп ыдырауы. Осы реакцияның
нөтижесінде жерде оттек пайда болып, тірі организмдердің тез ... ... атап ... жайт — ... ... органоидтері —
хлоропласт және митохондрияның (өздерінің) жеке генетикалық жүйелері
болады. Яғни, ... мен ... ... ... ... Бұл ... ... бір дәрежеде дербес екендігін көрсетеді.[1]
[өңдеу]
Термодинамиканың I заңына ... ... ... болмайды және жойылмайды,
ол тек қана жұмысты жасауға ... ... бір ... ... ... Клетка ақуыздардың, кљмірсулардың және майлардың қорытылуы кезінде
пайда болып, клеткаға келіп түсетін амин қышқылдарының, моносахаридтердің
және май қышқылдарының байланыстарында ... ... ... ... ... ... ... келесідей сипаттауға
болады. I кезеңде олар мономерлерге дейін ыдырайды. II кезеңде қоректік
заттың ... ... ... А ... ... Ол және
құрамына ацетил-КоА кіретін басқа да ферменттер әр алуан биохимиялық
реакциялардың басты звеносы болады (28-сурет).
Эукариоттар және кљптеген прокариоттар ... АТФ ... ... ... глюкозаның ыдырауынан алады. Глюкозаның
ыдырауының мысалында энергияның алмасуын қарастырайық. Глюкоза аэробты ... ... ... ... ... кљзі бола алады. Дегенмен кљп
мљлшердегі энергия органикалық заттардың аэробты ортада ыдырауы кезінде
бљлініп шығады. ... ... ... ... мысалы:
С6 Н12 О6 + 6О2 6СО2 + Н2 О + ... ... ... бұл ... ... кљп ... бљліп
шығарады. Бұл тыныс алу үрдісі, ол үш сатыға бљлінеді: гликолиз, лимон
қышқылының айналымы, электрон тасымалдау тізбегі.
Глюкоза алдымен плазматикалық мембрана арқылы ... ... ... ... оның оттексіз ыдырауы немесе
гликолиз жүреді. Ферменттердің қатысуымен глюкозаның тотыға отырып
ыдырауын гликолиз үрдісі дейді.
Гликолиз кљп сатылы үрдіс, оның ... ... бір ... ... ... (ПЖҚ – пирожүзім қышқылы) және екі молекула АТФ
түзіледі. АТФ-тың синтезделу жолымен танысу үшін гликолиздің сатыларымен
танысайық. Гликолиз үш кезеңнен тұрады, атап ... ... ... ... және ... кезеңі.
Гликолиздің дайындық кезеңі. Гликолиздің дайындық кезеңі клетканың
цитоплазмасында жүреді. Мұнда арнайы ферменттердің әсерінен энергиясы мол
органикалық заттар энергиясы аз ... ... ... ыдырайды. Бұл
заттар келесі жүретін реакцияладың бастамасы ретінде қолданылады. Химиялық
процестерді сызба-нұсқа түрінде былай кљрсетуге болады.
Ақуыз + Н2О SHAPE \* ... ... + ... + Н2Оглицерин + майдың жоғары қышқылы + Э
Полисахаридтер (крахмал, гликоген) + Н2О ... + ... ... ... ... ... ішкі ... жүреді. Ол ферменттердің
әсерімен тірінен кейін бірі кезектесіп жүретін 13 реакцияның жиынтығынан
тұрады. реакцияға бастапқы зат ретінде 1 моль С6 Н12 О6 ... ... ... 2 моль С3 Н6 О3 (сүт ... және 2 моль АТФ ... ... ... мүлде қатыспайды, сондықтан оттегісіз ыдырау деп
аталады.
С6 Н12 О6 + 2Н3 РО4 + 2АДФ 2С3 Н6 О3 + 2АТФ + 2Н2 О ... ашу ... ... ашуына љте ұқсас кљп сатылы ферменттік
ыдырау болып табылады. Оның жиынтық теңдеуі мынадай:
С6 Н12 О6 + 2Н3 РО4 + 2АДФ 2СО2 + 2С2 Н5 ОН+ 2АТФ + 2Н2 О ... 1 ... ... ... 2 ... АТФ ... Реакция
нәтижесінде энергияның 200 кДж-і немесе 40%-ы АДФ-тың АТФ-қа айналуына
жұмсалса, энергияның 120 кДж-і ... 60%*ы ... АТФ ... ... оттегілік (аэробты) кезеңі. Глюкозаның толық ыдырауы немесе
оттегісіз ыдырауы да – ... ішкі ... ... ... ... ... ... ыдырауы сияқты аралық заттар ретінде
ферменттер, АДФ және фосфор қышқылы қатысады. Бұл реакцияның оттегісіз
ыдыраудан айырмашылығы – оттегінің ... ... ... ... ... ретінде СО2 мен Н2 О-ның түзілуі. Реакцияның бастапқы заты ретінде 2
моль С3 Н6 О3 (сүт қышқылы) қатысады. Нәтижесінде 36 моль АТФ ... ... Н6 О3 + 6О2 + 36Н3 РО4 + 36АДФ 6СО2 + 36АТФ + 42 Н2 О ... ... ... кљзі (2600 кДж) глюкозаның оттегілік ыдырауы
кезінде түзіледі.
Гликолиздің оттегі ыдырауы кезінде түзілген 26 кДж энергияның 1440 кДж-і
немесе 54%-ы АТФ-тың химиялық байланыс ... ... ... және ... дырауының жиынтық теңдеуі мынадый:
С3 Н6 О3 + 6О2 + 38Н3 РО4 + 36АДФ 6СО2 + 38АТФ + 44 Н2 О ... ... және ... ... ... бљлінетін энергияның
80кДж + 1440 кДж = 1520 ... ... 55%-ы ... энергия түрінде
сақталып, клетканың тіршілігіне жұмсалады. Ал 45%-ы жылу энергиясы түрінде
пайдаланылады.

Пән: Химия
Жұмыс түрі: Реферат
Көлемі: 6 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 200 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Биология пәні бойынша есеп шығарудың жолдары59 бет
Биологиялық белсенді заттардың шикі сүт секрециясының фракциялау және сүт өнімдері өндірісінде оларды пайдалану4 бет
Ет сапасының тауар көрсеткіштеріне табиғи факторлардың (құс пен мал семіздігінің санаттары, жасы, жынысы, тұқымы, түрі) әсерін негіздеу9 бет
Жасушадағы зат алмасу6 бет
Экология және қоршаған ортаны қорғау: жоғары оқу орындарына арналған оқулық106 бет
Өндірістік қалдықтар46 бет
Жасушадағы зат алмасу және энергияның айналымы7 бет
Автономны энергияны үнемдеуші экоүй жобасы16 бет
Ақпарат және информатика18 бет
Газдардың толқындық ұлғаю процессі4 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь