Шәкәрім


1.Шәкәрім шығармалары
2.Хафиз ұстазы
3.«Жас алпыстан асқан соң»
4.«Опасыз бұл дүниеден опа іздеме»
Шәкәрім шығармаларының қайнарын зерттеуде осы күнге дейін қанша жұмыс жасалынса, алда одан сан есе көп жұмыс өз кезегін күтіп тұр. Осы күнге дейін Шәкәрімнің парсы ақындары Хафиздің он ғазалын, Джалаладдин Румидің «Мәснави маънавиінен» «Бояулы суыр» өлеңін, Сағдидің «Гүлістан» шығармасының үзіндісін «Бәйшешек бақшасы» деген атпен аударғаны белгілі.

Осы ақындардың ішінде Шәкәрім үшін Хафиздың орны бөлек болса керек. Ол турасында ақын шығармаларында кеңінен баяндалады. «Осы жұлдыздай жыпырлаған көп ақын ішінде Шәкәрім, әсіресе, Хафизды жанына жақын тұтады. Германиядағы Гетені де, Россиядағы Пушкинді де баураған, жаңа дәуірдегі Европа поэзиясына үлкен ықпал жасаған Хожа Хафизді Шәкәрім өзінің ең ұлағатты ұстаздарының бірі санайды»,– деген Мұхтар Мағауин ақынның Хафиздан аударған өлең-жырларының саны біршама екенін айтып, олардың басым көпшілігі тәржіма болғанымен, біразы Хафиз сарынындағы төлтумаға ұқсайтынын жазады [1]. Ал, Шәкәрімнің ұлы Ахат өз естеліктерінде Мұхтар Әуезов пен Шәкәрім арасында Хафиз шығармалары жөнінде жиі айтылатынын еске алады. «Бір күні Мұхтар сол шығыс ақындарының ішінде күштісі қайсысы деп сұрағанда, әкей: «Олардың бәрі де шебер, нәзік, көркем жырдың иелері, шешен тілді ақындар, маңызды әңгімелерді жазушылар. Бұларды батыстың ойшыл ақындары да мақтаған. Бірінен-бірін айыру қиын. Солардың ішінде Ғафиз «Нисанил ғайып» (дұрысы – лисанул ғайып – Ғ. Қ.) атанған, оның тілі ғайыптан келген деген мағынада. Тілге өте шебер болған ақын» деп, Ғафиздың өлеңдерін айтып, оқып, аударып беретін», – деп жазады Ахат Шәкәрімұлы [2].

Шәкәрім қажы – өзі өмір сүрген ортаның қиындығы мен саяси ахуалдың шиеленіскеніне қарамастан, көп еңбектенген ақын. Шәкәрім осынау шығыс ақындарының өлеңдерін қазақ оқырмандарына жатық та шымыр тілмен аударған. Ақынның

Пән: Әдебиет
Жұмыс түрі:  Реферат
Көлемі: 4 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 300 теңге
Таңдаулыға:   




 Шәкәрім
Шәкәрім шығармаларының қайнарын зерттеуде осы күнге дейін қанша жұмыс жасалынса, алда одан сан есе көп жұмыс өз кезегін күтіп тұр. Осы күнге дейін Шәкәрімнің парсы ақындары Хафиздің он ғазалын, Джалаладдин Румидің Мәснави маънавиінен Бояулы суыр өлеңін, Сағдидің Гүлістан шығармасының үзіндісін Бәйшешек бақшасы деген атпен аударғаны белгілі.

Осы ақындардың ішінде Шәкәрім үшін Хафиздың орны бөлек болса керек. Ол турасында ақын шығармаларында кеңінен баяндалады. Осы жұлдыздай жыпырлаған көп ақын ішінде Шәкәрім, әсіресе, Хафизды жанына жақын тұтады. Германиядағы Гетені де, Россиядағы Пушкинді де баураған, жаңа дәуірдегі Европа поэзиясына үлкен ықпал жасаған Хожа Хафизді Шәкәрім өзінің ең ұлағатты ұстаздарының бірі санайды,– деген Мұхтар Мағауин ақынның Хафиздан аударған өлең-жырларының саны біршама екенін айтып, олардың басым көпшілігі тәржіма болғанымен, біразы Хафиз сарынындағы төлтумаға ұқсайтынын жазады [1]. Ал, Шәкәрімнің ұлы Ахат өз естеліктерінде Мұхтар Әуезов пен Шәкәрім арасында Хафиз шығармалары жөнінде жиі айтылатынын еске алады. Бір күні Мұхтар сол шығыс ақындарының ішінде күштісі қайсысы деп сұрағанда, әкей: Олардың бәрі де шебер, нәзік, көркем жырдың иелері, шешен тілді ақындар, маңызды әңгімелерді жазушылар. Бұларды батыстың ойшыл ақындары да мақтаған. Бірінен-бірін айыру қиын. Солардың ішінде Ғафиз Нисанил ғайып (дұрысы – лисанул ғайып – Ғ. Қ.) атанған, оның тілі ғайыптан келген деген мағынада. Тілге өте шебер болған ақын деп, Ғафиздың өлеңдерін айтып, оқып, аударып беретін, – деп жазады Ахат Шәкәрімұлы [2].

Шәкәрім қажы – өзі өмір сүрген ортаның қиындығы мен саяси ахуалдың шиеленіскеніне қарамастан, көп еңбектенген ақын. Шәкәрім осынау шығыс ақындарының өлеңдерін қазақ оқырмандарына жатық та шымыр тілмен аударған. Ақынның шеберлігі сондай, кейбір аударма өлеңдер Шәкәрімнің өзінің төл туындысындай біте қайнасып кеткен. Бұл тиісінше, ақын шығармаларын жинастыруда жинақылықты қажет етеді. Сондай аудармалардың бірі – Жас алпыстан асқан соң деп басталатын өлең. Әзірге бұл өлең ақынның Хафиз ғазалынан аудармасы емес, өз шығармасы ретінде топтастырылып келеді. Шынында да бұл өлеңді аударма дегенге қимайсыз да. Алайда үңіле келгенде, Жас алпыстан асқан соң Хафиздың отыз жетінші ғазалының еркін аудармасы екені айқындалып отыр [3]. Бұл ғазалды Хафиздың неше жасында, қандай жағдайда жазғаны жайлы дерек жоқ. Ал 1919 жылы осы өлеңді аударғанда Шәкәрім алпыс бірге аяқ басқан болатын.

Осы өлең жайлы бұдан басқа қосымша мәлімет кездеспейді. Әдетте, Шәкәрім Хафиз ғазалдарының аудармасында аударма жайлы қысқаша мағлұмат беруді ескеретін болған. Шәкәрім ғазал аудармаларының кейбірінде Баяғыда парсы жұртында әрі білгіш, әрі сопы, әрі ақын Хожа Хафиз деген кісі болған. Иманына қазақтың талапты жастарын таныс қылмақ үшін төменгі жырын қазақ тіліне аудардым [4],– деп анықтама берсе, кей аудармада Қожа Хафиз сөзінен деп, қысқаша қайырып отырған. Ал біз ерекше мән беріп, қарастырғалы отырған Жас алпыстан асқан соң өлеңі жайлы мұндай мәлімет кездеспейді. Осы күнге дейін Шәкәрім қажының Хафиз ақыннан аударған өлеңдері жайлы біршама ғылыми мақалалар мен жұмыстар жарық көрді. Бірақ солардың ешбірінде осы өлең арнайы талданған емес. Басында Хафиз ғазалдарының әсерімен жазылған өлең болса керек деген ой туғанымен, бұл өлеңнің Хафиз ғазалының еркін аудармасы екендігіне көз жеткізу қиын емес.

Өз отанында орны бөлек Хафиздің отыз жетінші ғазалын Шәкәрім қазақ тіліне еркін аударған. Өлеңде бұл өмірдің құбылмалы, тез өте шығатын алдамшы екендігі арқау болады. Сондықтан да адамзат баласы өзінің бойын сырты жалтырақ, іші қалтырақ алдамшы дүние істерінен аулақ ұстауы қажет. Өмірінде алданбайтын, қателеспейтін адам кем де кем. Соған қарамастан хақиқатты іздеп табуға болатынын Хафиз аңдатып өтеді. Хафиз жеткен хақиқатқа көптеген адамдар жеткені анық. Шәкәрім де осы хақиқаттың не екенін жақсы түсінген және осы бір құпияға толы хақиқат жәуһарын барынша байыппен түсіндіруге тырысады. Яғни, ғазалды аударғанда, Шәкәрім оның жолма-жол ізін сақтағаннан гөрі жергілікті ерекшелікті ескеріп, түпнұсқаның түпкі ойын жеткізуге мән берсе керек. Алдымен, аударманың толық мәтініне үңілелік:

Хафиздың бұл ғазалының аудармасында Шәкәрім қолтаңбасымен біткен мынандай ерекшеліктер бар. Біріншіден, Шәкәрім аудармасындағы бірінші шумақ түпнұсқада жоқ, аудармашы оны өз жанынан қосқан. Екіншіден, аудармада түпнұсқадағы бәйіттердің (егіз жолдардың) орын тәртібі сақталмаған. Түпнұсқа мен аударманың орын тәртібіндегі сәйкестік мөлшері мынандай болып келеді.
Көріп отырғанымыздай, Хафиз ғазалының басы Шәкәрім өлеңіндегі бесінші шумаққа ауысқан. Парсы ақыны өз ғазалын дүниенің опасыздығын айтып бастайды. Өлеңде кеше кешкісін шарапханаға барып хақиқаттың шарабына мас болған пендеге ғайыптан періштенің тіл қатқаны жайлы әңгіме болады. Қалған сөздің желісі екі ақында шамамен бірдей жалғасын тауып отырады. Алғашқы екі бәйіт дүниенің опасыздығы жайлы болса, кейінгі үш бәйіт періште мен пенде арасында болған әңгімеге арқау болады. Бесінші бәйіт періштенің сөзімен аяқталады. Хафиз атын атаған Суруш періште ғайыптан жақсы хабар жеткізетін періште ретінде шығыс поэзиясында кеңінен танымал. Шәкәрім Хафиздың ғазал тәртібін ... жалғасы
Ұқсас жұмыстар
Шәкәрім лирикасы
Шәкәрім мұрасы
Шәкәрім Құдайбердіүлы
Шәкәрім шығармалары
Шәкәрім поэтикасы
Шәкәрім Құдайбердиев
Құдайбердіұлы Шәкәрім
ШӘКӘРІМ ДҮНИЕТАНЫМЫНЫҢ ФИЛОСОФИЯЛЫҚ МӘНІ
Шәкәрім және оның заманы
Шәкәрім Құдайбердіұлының діни дүниетанымы
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь