Шәкәрім

1.Шәкәрім шығармалары
2.Хафиз ұстазы
3.«Жас алпыстан асқан соң»
4.«Опасыз бұл дүниеден опа іздеме»
        
        Шәкәрім
Шәкәрім шығармаларының қайнарын зерттеуде осы күнге дейін қанша
жұмыс жасалынса, алда одан сан есе көп жұмыс өз ... ... Осы ... ... ... ... ... Хафиздің он
ғазалын, Джалаладдин Румидің «Мәснави маънавиінен» «Бояулы
суыр» өлеңін, Сағдидің «Гүлістан» шығармасының үзіндісін
«Бәйшешек бақшасы» деген атпен аударғаны ... ... ... ... үшін ... орны бөлек болса
керек. Ол турасында ақын шығармаларында кеңінен баяндалады.
«Осы жұлдыздай жыпырлаған көп ақын ішінде Шәкәрім, әсіресе,
Хафизды жанына жақын тұтады. ... ... ... ... де ... жаңа ... ... үлкен ықпал жасаған Хожа Хафизді Шәкәрім өзінің ... ... бірі ... ... ... Мағауин
ақынның Хафиздан аударған өлең-жырларының саны біршама
екенін айтып, олардың басым көпшілігі тәржіма болғанымен,
біразы Хафиз сарынындағы төлтумаға ұқсайтынын жазады [1]. Ал,
Шәкәрімнің ұлы Ахат өз ... ... ... пен
Шәкәрім арасында Хафиз шығармалары жөнінде жиі
айтылатынын еске алады. «Бір күні Мұхтар сол шығыс
ақындарының ішінде ... ... деп ... ... бәрі де шебер, нәзік, көркем жырдың иелері, шешен
тілді ақындар, маңызды әңгімелерді жазушылар. Бұларды батыстың
ойшыл ақындары да мақтаған. Бірінен-бірін айыру ... ... ... ... ... ...... ғайып – Ғ. Қ.)
атанған, оның тілі ғайыптан келген деген мағынада. Тілге ... ... ... деп, ... өлеңдерін айтып, оқып,
аударып беретін», – деп жазады Ахат Шәкәрімұлы [2].
Шәкәрім қажы – өзі өмір ... ... ... мен ... ... ... көп ... ақын.
Шәкәрім осынау шығыс ақындарының өлеңдерін қазақ оқырмандарына
жатық та шымыр тілмен аударған. Ақынның шеберлігі ... ... ... ... өзінің төл туындысындай
біте қайнасып кеткен. Бұл тиісінше, ақын шығармаларын
жинастыруда жинақылықты қажет етеді. Сондай
аудармалардың бірі – «Жас ... ... соң» ... өлең. Әзірге бұл өлең ақынның Хафиз ғазалынан
аудармасы емес, өз ... ... ... ... да бұл ... ... дегенге қимайсыз да. Алайда
үңіле келгенде, «Жас алпыстан асқан соң» ... ... ... ... ... ... ... отыр
[3]. Бұл ғазалды Хафиздың неше жасында, қандай жағдайда жазғаны
жайлы дерек жоқ. Ал 1919 жылы осы ... ... ... ... аяқ ... ... өлең жайлы бұдан басқа қосымша мәлімет кездеспейді. Әдетте,
Шәкәрім Хафиз ғазалдарының аудармасында аударма ... ... ... ... ... ... ... кейбірінде «Баяғыда парсы жұртында
әрі білгіш, әрі сопы, әрі ақын Хожа Хафиз деген кісі болған.
Иманына қазақтың талапты жастарын таныс қылмақ үшін ... ... ... ... [4],– деп ... ... ... «Қожа Хафиз сөзінен» деп, қысқаша қайырып
отырған. Ал біз ерекше мән беріп, қарастырғалы ... ... ... соң» ... ... ... ... Осы күнге дейін Шәкәрім қажының Хафиз
ақыннан аударған өлеңдері жайлы біршама ғылыми мақалалар мен
жұмыстар жарық көрді. Бірақ солардың ешбірінде осы өлең ... ... ... ... ... ... жазылған
өлең болса керек деген ой туғанымен, бұл өлеңнің ... ... ... ... көз ... ... отанында орны бөлек Хафиздің отыз жетінші ғазалын Шәкәрім
қазақ тіліне еркін аударған. Өлеңде бұл өмірдің құбылмалы,
тез өте шығатын алдамшы екендігі арқау ... ... ... ... ... ... ... жалтырақ, іші қалтырақ
алдамшы дүние істерінен аулақ ұстауы қажет. Өмірінде
алданбайтын, қателеспейтін адам кем де кем. ... ... ... ... ... ... өтеді. Хафиз жеткен хақиқатқа көптеген адамдар
жеткені анық. Шәкәрім де осы ... не ... ... және осы бір құпияға толы хақиқат жәуһарын
барынша байыппен түсіндіруге тырысады. Яғни, ғазалды
аударғанда, Шәкәрім оның жолма-жол ізін сақтағаннан гөрі
жергілікті ерекшелікті ... ... ... ... мән ... керек. Алдымен, аударманың толық
мәтініне үңілелік:
Хафиздың бұл ғазалының аудармасында Шәкәрім қолтаңбасымен
біткен мынандай ерекшеліктер бар. ... ... ... ... ... жоқ, ... оны
өз жанынан қосқан. Екіншіден, аудармада түпнұсқадағы
бәйіттердің (егіз жолдардың) орын тәртібі
сақталмаған. Түпнұсқа мен аударманың орын
тәртібіндегі сәйкестік мөлшері мынандай болып
келеді.
Көріп ... ... ... басы ... ... ... ауысқан. Парсы ақыны өз ғазалын дүниенің
опасыздығын айтып бастайды. Өлеңде кеше кешкісін
шарапханаға барып хақиқаттың шарабына мас болған
пендеге ғайыптан ... тіл ... ... ... Қалған сөздің желісі екі ақында шамамен бірдей
жалғасын тауып отырады. Алғашқы екі бәйіт дүниенің
опасыздығы жайлы болса, кейінгі үш бәйіт періште ... ... ... ... ... болады. Бесінші бәйіт
періштенің сөзімен аяқталады. Хафиз атын атаған Суруш
періште ғайыптан жақсы хабар ... ... ... ... ... ... ... Хафиздың ғазал
тәртібін көп ауыстырмаған. Десек те, Хафиздың екінші бәйіті
Шәкәрімнің жетінші шумағынан орын тапқан. Хафиз ғазалының
бесінші, алтыншы және ... ... ... ... ... ... періште
хақиқаттың шарабымен жүрек ындызы тазаланған адамға
«көктегі дауыс сені өзіне шақырады, бұл дүниеде не істеп
жүргеніңді ... деп ... ... Бесінші бәйітте
айтылған ойлар төртінші бәйіттің жалғасы болғандықтан, Шәкәрім
екі бәйітті бір шумақ өлеңмен жеткізген. Ал, алтыншы бәйіттен
бастап ... ... ... ... ... ... алтыншы және жетінші
бейіттерінің мағынасы мынандай болып келеді: «Саған
айтар насихатымды үйрен де, орындауға тырыс. Өйткені, осы
сөзді тариқатымның пірінен (Шәкәрім оны ... ... ... ... Бұл ... ... ... және менің осы ақылымды жадыңнан шығарма. Себебі
осы бір жаныңа жылулық сыйлайтын ... ... бір ... ... едім ... ... айтылатын алтыншы
бәйіттегі насихатты жетінші бәйіт толықтыра түскен.
Сегізінші бәйіт те – жоғарыдағы жолдарда айтылатын
насихаттың жалғасы. Ол Шәкәрімде сегізінші шумаққа ... ... ... ... жолы тура ... ал келесі жолы Шәкәрімнің бесінші
шумағының соңғы екі жолын ... ... ... ... ... ... жолы «Опасыз бұл дүниеден
опа іздеме» деп келеді. Осы бәйіттің жалғасы Шәкәрім «Сансыз
байдан ... тұл, ... ма оған ... ... ... бірінші шумақтың үшінші, төртінші болып
кірігіп кеткен. Хафиздің осы сөзін тікелей аударғанда
«Бұл дүние – мың күйеуге қалыңдық болған қу ... ... тап ... Шәкәрім осы бәйіттің орнын ауыстырып
қолданғанымен, аударманы сәтті жеткізгенін айтпасқа
болмайды. Бәйіттердің орны ауысқанымен де мағынасы
өзгермеген. Оныншы және он ... ... ... ... мен ... толық сақтай отырып аударады. Соңғы
бәйітте ғазал ережесіне сай ақынның тахаллусы
келтірілген. Тахаллус дегеніміз – ғазалдың соңғы
бәйітінде ... ... ... ... аты. ... өз ғазалын: «Ей, дәрменсіз, күндеме сен, Хафизді, Терең
ой мен сүмбіл сөз – тәңір сыйы», – деп ... ... ... орнына «мен» деп бірінші жақтан баяндайды.
Егер де Шәкерімнің осы өлеңінің шумақтарын ... ... ... ... түпнұсқа шырайы ашыла түскен
болар еді.
Мұндайда Шәкәрім аудармаған, дегенмен меңзеп өтетін ғазалдың
төртінші, бесінші және алтыншы бәйітінің жоқтығы байқалмай
қалады. Одан аудармаға ... ... ... ... ... ... жұмырлана түседі. Бірақ бұдан Шәкәрім
аудармасын енді осы нұсқада қабылдайық ... ... ... ... Бұның бәрі аударма ауанын айқындаудан
туындаған талпыныс.
Шәкәрім аудармасындағы үшінші бір ... ... ... ... жақын аударылған. Мысалы, «қымыз» сөзін өте ұтымды
қолдана білген. Түпнұсқадағы «шарап» сөзін «қымыз» сөзімен
жеткізуге тырысқан ақынның бұл артықшылығы басқа да
аудармаларда көзге ... ... ... ... менталитетіне бертінге дейін шараптың жат
болғандығын ескерсек, Шәкәрімнің тұрмыс-тіршілігімізге
таныс «қымыз» сөзін қолдануы жарасымды шыққан. Алайда, ... ... ... де, ... қымызбен де тікелей
қатысы жоқ. Шәкәрімнің өзі Хафиздың басқа да ғазалдарын
аударғанда: ... ... ...... ... хақиқатта
«жар» – дос дегені» [4],–деп, түсінік беріп кететіні ... ... ойға ... де, түпнұсқадан алыс кетпеген.
Бұдан мынандай қорытынды жасауға ... ... ... ... соң» деп ... ... – Хафиз
диуанындағы отыз жетінші ғазалдың еркін аудармасы.
Еркін аударма болған соң, мұнда жолма-жол аудару ережесі
сақталмаған. Оның үстіне, Хафиздегі шиеленіскен күрделі ... ... ... бір ... ... өте ... де
ұтымды жеткізілген. Өлеңдегі оқиға бірінші жақтан баяндалып
отырады. ... он бір егіз ... ... ... ... шумақпен жеткізген. Бұдан Шәкәрімнің «Жас алпыстан асқан
соң» өлеңі Қожа Хафиздың отыз ... ... ... толық негіз бар. Сондықтан қалай аударылғанына
(еркін, тікелей) қарамастан, бұл өлеңді бұдан былай парсы
шайыры шығармасының аудармасы ретінде ... ... ... ... ... осы ... ... Орыс, ағылшын т.б тілдерге Хафиз
ғазалдарын аудару қандай қиыншылықтар тудырғанын, жылдар
бойы ... ... ... ... ... ... ашыла бермегенін ескергенде, Шәкәрімнің бұл ғазалды
өзіндік тәсілмен аударуы ұтымды шыққан. Бұл жерде аталған
ғазалды талдап, ... ... ... өзі ... ... немесе соған жазылған
түсініктемелерге (комментарийлерге) жүгінетінін
айтпай-ақ қойсақ та болады.
Осы күнге дейін Шәкәрімнің Хафиздің он ғазалын аударғанын ... ... оған тағы да бір ... ... ... ... ... қажының қолда бар шығармаларына терең үңіле
түссек, одан шығыс шайырларымен сарындас ... ... ... де, ... ... ... ... Арасында осындай аударма нұсқасы
тағы да кездесіп қалса, оған да таңқалуға болмайды. Шәкәрімнің
шығармалар жинағы алдағы уақытта толыға түсетініне қалай
сенсек, ақынның шығыс ... да ... ... ... ...

Пән: Әдебиет
Жұмыс түрі: Реферат
Көлемі: 4 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 200 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
А.С.Пушкиннің шығармаларын аударудағы Шәкәрім Құдайбердіұлының шеберлігі80 бет
Абай және Шәкәрім – сазгерлік өнер мәселесі61 бет
Абай және Шәкәрім: көркемдік дәстүр жалғастығы57 бет
Абай Құнанбаев, Шәкәрім Құдайбердиев және Мұхтар Әуезовтің педагогикалық идеялары7 бет
Абай, Шәкәрім мұрасындағы рухани тұтастық немесе жантану ілімі жайында7 бет
Абайдың ақын шәкірті шәкәрім құдайбердіұлы24 бет
Иасауи мен Шәкәрім мұралары5 бет
Түркі әдебиеті және Шәкәрім: шежіре жазу дәстүрі90 бет
Шәкәрім еңбектеріне педагогикалық-психологиялық талдау149 бет
Шәкәрім және Гете: поэзиядағы көркемдік пен таным үндестігі149 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь