Торғай облысындағы 1916 жылғы Ұлт-азаттық күрес

Торғай облысындағы көтеріліс ең бұқаралық, ең ұзаққа созылған ен табанды және ұйымдасқан көтеріліс болды. Көтеріліс барлық уездерді: Торғай, Ырғыз, Ақтөбе және Қостанай уездерін қамтыды. Облыста көтеріліс қамтылмаған ауыл немесе елді мекен болмады. Бұл кездейсоқ емес еді. Істің мәні мұнда жұрттың көп жері тартып алынып, аграрлық мәселенің шиеленісуі өте күшті болғандығында еді.
Барлық жерлердегідей көтеріліске түрткі болған 1916 жылғы 25 июньдегі указ болатын. Торғайдың әскери губернаторы М.М.Эверсмин «құрметті ақсақалдармен» бірге старшындарды арнайы шақырып алдырды: олар патшалық өкімет орындарын қолдайтынын білдіріп, патша указы орындалады деп сендірді. Либералдық феодалдық-бай интелегенция патшаның отаршылдық әкімшілігінің жетегінде кетті де, патша указын орындауға шақырып ауыл-аулдарды аралап кетті. Алайда олардың әрекетінен ештеңе өнбеді. Еңбекшілердің наразылығы мен ашу-ызасы күннен-күнге ұлғая түсті.
Торғай облысының әскери губенаторы М.М.Эвераменға қазақ еңбекшілерінің қару алып, жаппай көтерілгендігі туралы хабарлар күнбе-күн түсіп жатты. Көтерілісшілер почтаға шабуыл жасады, темір жол табанын бұзып, болыс басқармаларын ойрамдады, болыстарды өлтірді. Көтеріліс бүкіл облысты қамтыды. Оған жұрт арасында танымал халық батыры Аманкелді Иманов басшылық етті. Ол 1873 жылы Торғай уезінің Қайдауыл батысындағы ауылдардың бірінде, кедей шаруаның семьясында туған еді. Әкесінен ерте айрылған Аманкелді байлардың етегінде жүріп, бала күнінен-ақ жоқшылық пен мұқтаждық көрді.
        
        Торғай облысындағы 1916 жылғы Ұлт-азаттық күрес
Торғай облысындағы ... ең ... ең ... созылған
ен табанды және ұйымдасқан ... ... ... барлық
уездерді: Торғай, ... ... және ... ... ... көтеріліс ... ауыл ... елді ... Бұл ... емес еді. ... мәні мұнда жұрттың көп
жері тартып алынып, ... ... ... өте ... ... ... көтеріліске түрткі болған 1916 жылғы 25
июньдегі указ ... ... ... губернаторы
М.М.Эверсмин «құрметті ақсақалдармен» бірге старшындарды ... ... олар ... ... ... ... ... указы орындалады деп ... ... ... ... отаршылдық ... ... де, ... ... орындауға шақырып ... ... ... ... әрекетінен ештеңе өнбеді.
Еңбекшілердің ... мен ... ... ... ... ... ... М.М.Эвераменға қазақ
еңбекшілерінің қару ... ... ... ... ... ... жатты. Көтерілісшілер ... ... ... жол ... ... ... ... ойрамдады,
болыстарды ... ... ... ... ... ... ... танымал халық батыры Аманкелді Иманов ... Ол 1873 жылы ... ... ... ... ауылдардың
бірінде, ... ... ... туған еді. Әкесінен
ерте айрылған ... ... ... ... бала ... ... пен мұқтаждық көрді.
Аманкелді ... ... ... ... алғашқы күндерінен бастап-ақ ... ... ... ... ... барлық түкпірлерінде көтерілісшілер
отрядтары құрылып, ... ... ... отрядтары
құрылып, оларға Байқоңыр руднигінің Шоқпаркөл тас ... ... және ...... ... жолының жұмысшылары
келіп қосылып жатты. Аманкелді ... ... ... өсе ... Оған ... ... ... Қостанай, Ырғыз және Ақтөбе ... ғана емес ... ... ... ... ... көтерілістер ағылып
келіп жатты. Егер октябрьдің бас ... ... ... 5 ... адам ... 15-20 ... ... ақ
олардың қатары 50 мың адам ... ... ... жоспар көп болатын. ... ... ... ... қиыр ... Батпаққара маңында болды.
Көтерілісшілер армиясының ішкі ұйымдасуы мыңдай болды: ... 50, 100 және мың ... ... ... ... ... ... – онбасы, елубасы, жүзбасы, мыңбасы
басқарды. ... өзін ... (бас ... деп ... ... отрядтары бақылайтын аудандарда
бұрынғы ауыл-болыс ... ... ... ... іс ... көтерілісшілердің қолына көшті.
1916 жылғы октябрьге қарай ... және ... ... ... ... ... ... Олардың кейбіреулерінде ... адам ... ... көтерілісті отрядтары 3 топқа
бірікті. Қазақстанның ... да ... ... ... ... ... ... басшылығын ... ... оны ... ... ... ... ... мәселен, Ырғыз және Торғай уездерінде ... ... ... ... шаруалар байлар мен молдалардың ... ... ... ... ... ... ... «хандар» іс жүзінде бұқарадан ... ... ... тұрсын, олар іс жүзінде ... ... ... ... ... бірге 400 қызық байы көтерілісті ... ... ... ... октябрьде Ырғыз уезіндегі ... ... ... ... жерде патша ... ... ... ... ... 17 ... Ақтөбе
уезінің көтерілісшілері ... ... ... ... ... 2500 ... құралған көтерілісшілер отряды ... ... ... 70 км ... ... ... әскерлерін шегінуге мәжбүр ... 21 ... 4 ... ... көлі ... қазақ жүздігімен және ... ... ... ... қақтығысуларда
жазалаушылар өлгені, жараланғаны бар ... ... ... ... әрең жетті.
23 октябрьде Аманкелді Иманов ... 15 мың ... ... ... алды. Қазан әскери ... ... ... ... және ... ... ... нашарлай түсуде. ... ... ... ғана емес, ... ... бәрі ... ... ... ... жатыр» деп ... ... ... ... ... және ... басып алып,
Орынбор - Ташкент жолы ... ... жол ... ... ниетке екені де хабарланды.
Қозғалыстың кең ... ... ... ... ... ... М.М.Эверсман әскери ... ... ... ... ...... үшін ... жіберуді өтінді.
Патша армиясы Бас ... ... ... ... ... ... ... көтеріліс болып жатқан жерге
жіберілген, ... ... ... ... ... Оған 17 жаяу ... ... 18 қазақ жүздігі,
18 ... мен 17 ... бар 11 атты ... ... ... ... ... әскерлерді авомобильдермен
аэропландармен жабдықтап, ... ... мен ... ... ... ... ... үшін 5 мың тұт ... ... те ... ... жасақталған экспедициялық корпусы
арнайы ... ... ... ... ... Қостанайға түсірілді.
Аманкелдінің көтерілісшілері ... ... ... ... ала ... 22 ... халықты қоршауға алды да, ... ... ... ... Торғайға үш бағыт (Шалқар – Ырғыз – Торғай, Ақтөбе –
Қарабұлақ – ...... ...... бағыттары) бойынша
А.Д.Лаврентьевтің жазалаушы ... ... келе ... Корпустың
келе жатқаны туралы ... ... ... ... ... қойып, оған қарсы аттанды. 16 ноябрьде ... ... ... ... ... ... жалпы саны 10-
12 мың адамдық көтерілісшілер Түпқойма ... ... ... Котониннің отрядына шабуыл жасады. ... ... ... көтерілісшілер ... әрең ... ... ... ... ... ... кірді.
Ноябрьдің екінші жартысында ... ... ... 150 км жерге қашықтап шегініп, Батпаққараның
төңірегіне ... ... ... ... соғыс қимылдарына
басшылық ететін және ... ... ... ... Аманкелді ... ... осы ... ... ... жорықтары жасалып, ұйымдасқан
барлау ісі ... ... ... аңшы мылтығымен, найзамен және ... ... да ... ... ... генерал-
лейтенант Лаврентьев корпусының ... ... ... ... ... 100 км шеңберінде қоршау қыспағында ... ... ... әдістерін кеңінен пайдаланды.
22 ноябрьде ... ... ... ... 4 ... есауыл Фроловтың отрядымен ... ... ... ... сап ... ... сатылынып
алды да, лап ... ... ... ... кезінде 25
шақырымға ... ... ... мен тосқауылдар ... деп ... ... ... сондай-ақ 21-
23 ноябрьде ... бен ... ... ... ... да
болды.
30 ноябрьде Ырғыз ... ... ... және ... 6 мың ... ... Фон ... келе жатыр деп ... ... ... ... қарсы
аттанды. «Артиллериядан, пулеметтен және ... ... ... қарамай, қырғыздар ... ... ... ... ... ... ... кейін ғана кейін ығысты, бірақ ... ... күш ... ... тағы да ... шықты - деп
баяндады патшаға осы ұрыс ... бас ... ... ерте ... ... қимылын қиындатты.
Аманкелді ... өз ... ... отрядтардың жетуі қиын
жерлерге жинақтады. Көтерілісшілер ... ... ... ... етті, жертөлелер салып, киіз ... ... ... ... бастап А.Иманов күресті ... ... ... басқа облыстарында көтеріліс 1916 жылдың ... ... ... ... Торғай облысында ... ... ... ол 1917 жылы да ... ... ... ... Батпаққараға қарай беттеген бірінші ... ... ... екі болысының А.Иманов бастаған 2
мыңдай ... ... 1917 ... 13 ... ... жерде, ал 14 январьда ... ... ... болған
ұрыстардан кейін ... ... ... ... ... ... ... отрядтары қолдаған полковник
Тургеневтің ... ... ... ... зеңбірегі және ... бар 6 ... мен ... ... ... ... ... көтерілісшілер Доғалүрпек маңында патша
әскерлеріне ... ... рет ... Барынша күш сала
шайқаса оырып, ... ... ... ... ... берді:
шақырылу жасындағы ... дені ... ... ... ... ... отряд Доғалүрпек пен ... ... ... ... ... шегінді.
Патша жазалаушылары мен Аманкелді Имановтың ... ... ... ... ...... кейін де ... ... ... емес ... ... ... ... қозғалысына қатысқаны үшін
Торғай ... 3 мың ... ... ... олардың ішінде
201 адам өлім ... ... 162 адам ... ... ... ... халқының атақты батырына айналды.
Оның есімі, ... ... ... ... ауызға таралып, халық
әдебиетінде кеңінен бейнеленді. Ұшы-қиырсыз қазақ ... ... ... халық ақындары оны сеескенуді ... ... мен ... ... ... жырға
қосты.
Торғай облысында Аманкелді Имановпен ... ... ... ... ... зор ықпал
жасаған ... ... ... ... ... Жанкелдин 1884 жылы Торғай уезінің Қайдауы болысындағы
Қабдайыл ... ... ... ... ... 1902 жылы ... мектебін бітіргеннен ... ол ... ... ... 1905 жылы ... ... революциялық қозғалысына
қатысып, бұл үшін ... ... 1906 ... ... үшін осының алдында ғана ... ... ... ... 1915 жылы ... ... оны партия мүшелігіне ... ... ... ... указы
жарияланысымен-ақ А.Имановтан хат ... ... ... ... ... ... аттанды да, ... ... ... ... Көтерілісшілердің
жиналыстарында Аманкелді ... ... ... ... Торғай қаласына тіке ... ... және ... ... ... былайғы күрестің жоспарларын ... ... ... ... Ә.Жангелдин Петроград
Советінің ... сөз ... ... ... ... ... күш салды.
Меньшевинтердің қарсы ... ... ... талап
етуі бойынша Петроград советі ... ... ... ... ... алдыру туралы Уақытша
үкіметке советтің ... ... ... амал қалмады.
Алайда буржуазиялық ... ... ... ... ... ... ... тоқтатпады.
Қазақстандағы 1916 жылғы ... ... ... ... ... ең бір жарқын белес ... ... ... ... ... орыс жұмысшы
табымен ... ... оның ... және ... ұлттық және әлеуметтік азаматтыққа ... ... ... 1916 ... ұлт-азаттық қозғалысын - ... ... ... бір көрінісі.

Пән: Қазақстан тарихы
Жұмыс түрі: Материал
Көлемі: 8 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 200 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Қазақстан тарихы жоғары және арнаулы орта оқу орындарына арналған оқулық440 бет
Бейімбет Майлин17 бет
Шабындықтар мен жайылымдарда әр түрлі шөптер қоспасын пайдалану4 бет
Қызылорда облысының халқы35 бет
18-19 ғғ. Қазақстан территориясындағы ұлт-азаттық қозғалыс14 бет
1822 және 1824 жылғы Сібір және Орынбор қырғыздары туралы ереже.5 бет
1837-1847 жылдардағы Кенесары бастаған ұлт-азаттық көтеріліс14 бет
1850-70 жылдардағы ұлт-азаттық көтеріліс49 бет
1915-1945 жылдар аралығындағы Корей халқының Жапон отарына қарсы ұлт азаттық қозғалыстары38 бет
1916 ж. Ұлт-азаттық көтеріліс жағдайындағы қазақ ұлттық зиялы қауымы13 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь