Өлшем құралдары және олардың жіктелуі

Кіріспе 3
I. Метрологияның жалпы сипаттамасы 4
1.1 Өлшем түрлері 8
II. Өлшем құралдары 10
2.1 Өлшем құралдарының түрлері 11
2.2 Өлшемдік түрлендіргіш 12
2.3 Өлшем қондырғылары мен жүйелері 13
III Өлшеудің техникалық құралдары 14
3.1 Өлшеу процесінің элементтері 22
IV Эталондар,олардың классификациясы 26
4.1 Өлшеу құралдарының дәлдік кластары 28
Қорытынды 29
Қолданған әдебиеттер тізімі 30
        
        Кіріспе
Қазақстан Республикасындағы эканомиканың тұрақсыздығы, саяси
факторлар мен эканомикалық рыноктың қалыптасу жолындағы мемлекет
қозғалуының қиын процессі, стандартизация, ... және ... ... әсер ... ... эканомикалық қатынастар мен
әлемдік шаруашылықтың тең құқықты қатысуышы болуы үшін, әлемдік
тенденциялар мен жетістіктерді есепке ала отырып, мемлекеттік эканомиканы
жетілдіру ... ... және ... халықтық жүесінің артта
қалуы, ішкі және сыртқы рынокта ғана емес, сондай-ақ қазіргі заманға ... ... ... ... ... ... ... Аз уақыт аралығындағы стандартизация, сертификация және
метрология саласын жетілдіру бойынша тым жауапкершілікті болады және онымен
бірге отандық өнеркәсіп ... ... аса ... өсуге жетті.
Стандартизация, сертификация және метрология бойынша жаңа концепцияның
қабылдануы, Қазақстанның ВТО-ға кіру мүмкіндігін одан әрі жақындатады.
Стандартизация, сертификация және ... ... ... ... ... өзгертуі, осы шарттардың негізгі түбегейлі құқықтық
өзгерістерді анықтайды.
Жетілдіру процессі шексіз. Мемлекетте TQM (Total Quality ... ... ... ... ... бар ... SA – 80002 халықаралық стандарты пайда болды.
Стандартизация, ... және ... ... ... актуальды
салалар, ұйымдастыру жоспары және құқықтық жағынан едәуір алға жылжып,
мемлекетіміздің эканомикасына да әсерін тигізді.
Қазақстан Республикасының эканомикалық рынокка өтуі, ішкі және сыртқы
рыноктағы ... мен ... ... ... үшін жаңа талаптарды
анықтайды.
Әртүрлі бағыт пен деңгей бойынша халықаралық келісім шартпен құпталған
Халықаралық қызметтестік нормалардың халықтық және халықаралық ... ... ... ... ... ... сертификация
және метрология, жоспарлы эканомиканың жаңа жұмыс шарттарына сәйкес келмей,
Ресейдің мәдени эканомикаға интеграция мүмкіндігін тежейді. Біздің
мемлекетімізде жоспарланған ГАТГ/ВТО-ға кіру ... ... ... ... ... Республикасының «Тұтынушылардың құқығын қорғау туралы»,
«Стандартизация туралы», «Өнім мен қызметті сертификациялау туралы», «Өлшем
бірлігін қамтамасыз ету туралы» заңдары, эканомика саласының әрекеттері
үшін ... осы ... ... ... үшін ... ... ... өлшеу техникасы мен өлшемнің даму тарихы Ресейдегі
метрологияның қалыптасуымен тығыз байланысты. Қазақстан теориясындағы
алғашқы кеңсе 1923 жылы Семипалатинск бөлімінің Омск ... ... ... ... ... Оның ... приборлардың қолдануға
жарамдылығын анықтау болды. Олар өндірістегі, сатылымдағы приборлардың
өлшемдері мен нақты өлшем мәндерін салыстырып тексерді. Бұны салыстырып
тексеру ал кеңсені Салыстырып ... ... деп ... өндіріс пен мәдени-эканомикалық өмірдің дамуы,
салыстырып тексеру органдардың санының өсуі мен приборлардың тексеру
номенклатурасының кеңеюіне ... ... ... ... ... сөзінен «метро»-өлшем, «логос»-ғылым) өлшемдер
дәлдігінің талаптары мен бірлікті қамтамасыздандыру өлшемдері, әдістері
және құралдары туралы ғылым.
Метрологияның ғылымда және өндірістегі мәні адам өміріндегі ... ... ... та, өлшеу нәтижесінде алынатын сандық
бағалаусыз елестету мүмкін емес.
Медицинада метрологияның рөлі орасан зор. Көптеген мөлшерде
медициналық өлшеу құралдары, сынау ... ... ... ... ... ... жүргізіледі.
Қазіргі заманғы метрология үш құраушыны қамтиды:
«Теориялық метрология», «Заңнамалық метрология», «Қолданбалы
метрология», физикалық тиянақтылық жаңа ... ... ... ... ... ... іргелі негіздерін жетілдіру, өлшем
бірлік жүйесін қарастыру, лшем бірлік жүйесін қарастыру,физикалық
тиянақтылық жаңа ... ... ... ... ... мемлекетте қолдануға болатын өлшем
бірліктеріне, өлшеу зертханасына, өлшеу әдістеріне ,өлшеу ... ... ... метрология- әр түрлі қызметтер саласындағы заңнамалық
метрологияның жағдайлары мен теориялық метрология зерттемелерін ... ... ... бұл ... құралдары және метрологиялық
стандарттар және оларды рационалды қолдануды қамтамасыз ететін жиынтық.
Метрологияның негізгі міндеттері:
- өлшем бірліктерін қамтамасыз ету.
- ... ... және ... заңнамалы қабылдау.
- бірліктерді жаңғыр жүйесін жасау және олардың өлшемін жұмыс өлшем
құралдарына беру.
Метрологияның негізгі түсінігі-өлшем. Өлшем-бұл арнайы ... ... ... ... ... ... мәнін анықтауды айтады.
Метрология үш бөлімнен тұрады: теориялық, заң шығарушы және қолданбалы
метрология.
Теориялық метрология – метрология дамудың іргелі негізін, физикалық
тұрақты шама ... ... ... және жаңа ... ... дамытумен
айналысады.
Заң шығарушы метрология – мемлекетте қолданылатын өлшеу
лабараториялары, өлшеу құралдары, өлшеу әдістері мен ... ... ... ... ... ... ... метрология - әртүрлі саладағы теориялық және заң шығарушы
метрологияның практикалық қолдануын жүзеге асырады.
Практикалық ... ... ... ... ... жоқ, егер де
ол кезде өлшем бірлігі мен өлшенетін ... ... ... ... да ... реттеу, бақылау, жоспарлау, болжау анализдері
кезінде, өнімнің сапасы мен өлшемі туралы, дайын өнім мен ... ... ... және ... ... ... ... нақты
мәліметтер болуы керек.
Бұндай мәліметтерді олар параметралері мен көрсеткіштердің, әр түрлі
физикалық шамалардың едәуір санын өлшеу жолымен алады
1.1 Өлшем түрлері
Өлшемдер мынадай сипаттары ... ... ... алу ... өлшем процесіндегі өлшенетін шаманың өзгеру сипаты бойынша,
өлшенетін ақпарат саны бойынша, ... ... ... ... алу әдісі бойынша өлшемдер: тура, жанама, жиынтық және ңатар
болып жіктеледі.
Тура өлшемдер - бұл ... ... оның ... ... ... ... ұзындығын сызғышпен анықтау кезінде ізделінген шама
өлшеммен, яғни ... ... ... тура ... ... мұнда ізделінетін
шаманың мәні өзара байланысатын шамалардың тура өлшемдерінің нөтижелерімен
анықталады. Осылайша, егер тоқтың ... ... ал ... ... онда барлың үш шаманың функционалдық өзара байланысы
бойынша электрлік ... ... ... ... ... ... біртекті шамаларды бір мезгілде ... ... ... ... ... шешумен байланысты.
Теңдеулер жүйесінің шешімі ізделінген шаманы табуға мүмкіндік береді.
Қатар өлшемдер - екі ... одан да көп ... емес ... ... ... ... аныңтау үшін жасалынатын өлшемдер.
Жиынтың және қатар өлшемдер көбінесе электротехника саласында әр түрлі
параметрлер мен сипаттарды өлшеуде қолданылады.
Өлшенетін шаманың өзгеру сипаты ... ... ... ... өлшемдер болады.
Статистикалъщ өлшемдер кездейсоқ үдерістердің сипаттамаларын
анықтаумен байланысты, мысалы, ды-быстың сигналдардың, ... ... ... өлшенетін шама тұрақты кезінде пайдаланылады.
Динамикалык өлшемдер өлшеу процесінде қандай да бір өзгерістерге
ұшырап отыратын ... ... және ... ... таза ... ... кездеседі.
Өлшенетін аңпарат саны бойынша елшемдер: дара және көп ... ... ... - бұл бір ... бір өлшемі, яғни өлшемдер ... шама ... тең. ... ... ... ... ... көп
қателермен байланысты болады, сондықтан кем дегенде үш еселі ... ... ... ... ... мен ... анықтау қажет.
Еселі өлшемдер өлшемдердің санының өлшенетін шамалар санынан артық
болуымен сипатталады. Әдетте ... ... ... ... саны
үштен көп болады. Еселі өлшемдердің артықшылығы - кездей-соқ факторлардың
өлшем қателіктеріне өсерінің ... ... ... ... ... абсолютті және
салыстырмалы болып бөлінеді.
Абсолютті өлшемдер деп бір негізгі ... тура ... және ... ... ... аталады.
2. Өлшем құралдары
Өлшем құралдары (орыс. измерительные средства) — сыртқы және ішкі
өлшемдерді ... ... ... өлшегіш құралдар, микрометрлер,
микрометрлік штихмастар), тереңдік пен биіктікті (штанген ... ... ... ... ... ... ... (штангенрейсмустар) арналған аспаптар.ді “сандық сапа” немесе
“сапалық сан”, яғни сапа мен санның бірлігі деп анықтайды.
Қазақстан ... ... ... ... және олар ... ... ... болуы керек.
Өлшеу құралдарының бірдейлігін қамтамасыз ету келесі
жолдармен жүргізіледі:
бекітілген типке сәйкестігі мен типтің бекіту мақсатымен өлшеу
құралдарын сынау;
өлшеу құралдарының метрологиялық аттестациялауы;
өлшеу құралдарын калибрлеу мен салыстырып ... ... ... ... ... бірлігін қамтамасыз ету бойынша әрекеттерді лицензиялау;
мемлекеттік метралогиялық бақылау мен метрологиялық ... ... ... мен ... ... ... ету саласындағы мамандылығын жетілдіру;
ақпараттық қамтамасыздандыру;
Қазақстан Республикасымен жасалған халықаралық келісім шарт
негізінде, шет ... ... ... ... жұмыс
нәтижелерін мойындауды қамтамасыз ету;
метрология бойынша халықаралық және аймақтық ұжымдардың жұмыстарына
қатысу.
2.1 Өлшем ... ... ... іс ... өлшеу үшін нормаланған қателіктері бар өлшем
құралдары деп ... ... ... ... Өлшем құралдарына
жататындар: өлшемдер, өлшемдік түрлендіргіштер, өлшеуіш аспаптар, өлшеуіш
қондырғылар мен жүйелер, өлшеуіш жабдықтар.
Өлшем. Өлшем (физикалық ... ... ҚР СТ ... деп ... ... ... жаңғырту (саңтау) үшін қолданылатын өлшем
құралы. Өлшемнің бұл ... ... ... ... ... т.б.
жатады. Тәжірибеде бір мәнді және кеп мәнді елшемдер, сондай-ақ елшемдер
жиыны және ... ... Бір ... ... бір ... ... ... Кеп мәнді елшемдер физикалың шаманың бірнеше
өлшемдерін бейнелейді. ... ... ... ... ... де, ... де ... алады.
Өлшемнің жиындары мен магазиндері шаманың кейбір аралың немесе ңосынды
мәндерін бейнелеуге мүмкіндік алу үшін бір мөнді және кеп мөнді елшемдердің
бірігуін ... ... ... әр ... мелшердегі біртекті елшемдердің
жиынтығын керсетеді, ол жиынды қолдануға мүмкіндік береді, ... кір ... ... ... - бір ... ... ... елшемдер магазині.
Бір мөнді өлшемдерге стандартты үлгілер және стандартты заттар жатады.
Стандартты үлгі - белгілі бір си-паттаманың сандық ... ... ... ... ... ... түрде рәсімделген заттың
белгілі мөлшері (пробасы). Бұл сипаттама (немесе қасиет) сыртқы ... ... мәні ... шама ... табылады. Мұндай
үлгілерге, мысалы, қаттылықтың наңты мәндері бар минералдар ... ... осы ... ... ... ... үшін ... – заттың, нәрсенің сапалық және сандық сипаттарының
диалектикалық бірлігін ... ... ... ... ... оның ... заңдарының бірі болып табылатын сандық
өзгерістердің сапалық өзгерістерге және керісінше, сапалық өзгерістердің
сандық өзгерістерге өту ... ... ... Бұл заң ... қандай да
болмасын объектінің сапасы мен сандық сипатының арасында терең байланыс
бар. ... ... ... өзін сақтай отырып, сандық өзгерістердің шегін
білдіреді. Бұл шектен асқанда объект сапалық өзгеріске ұшырайды, ал сапаның
өзгеруі, жаңа сапаға өтуі өз ... ... ... жетелейді.
Өлшемдерді пайдаланғанда олардың номиналды және наңты мәндерін, сондай-
ақ өлшем ңателігі мен разрядын (дәрежесін) ескеру қажет. ... ... ... ... ... ... нақты мәні ресми эталонды
пайдаланған жоғары сапалы өлшеу нәтижесі ретінде арнайы куәлікте көрсетілуі
керек.
Номиналды және ... ... ... ... ... деп аталады.
Қателікке таңбасы бойынша қарама-қарсы шама өлшемде көрсетілген номиналды
мәнге түзетуді білдіреді. Аттестациялау кезінде ңателіктер табылуы ... ... ... ... (1, ... және разрядты
эталондар деп аталады (үлгілі өлшеуіш құралдар). ... ... ... ... үшін ... Өлшем қателіктерінің шамасы өлшемдерді
топтарға (кластарға) бөлу үшін негіз болады.
2.2 Өлшемдік түрлендіргіш.
Өлшемдік түрлендіргіш - ... ... ... ... ... ... сондай-ақ көрсеткіш құрылғыға беру үшін қолайлы ... ... ... ... құралы. Өлшемдік түрлендіргіштерге
өлшеуіш аспаптардың конструкторлық сұлбасына (сызбасына) ... не ... ... ... ... ... ... тікелей
сезілмейді. Мысалы, түрлендіргіш кернеуді күшейту үшін, компьютер жадысына
ақпаратты жіберу үшін ... ... ... шаманы кіруші, ал түрлендіру нәтижесін шығушы шама деп
атайды. Өлшеуіш түрлендіргіштің негізгі метрологиялық ... ... ... деп аталатын кіруші және шығушы шамалар қатынасы саналады.
Түрлендіргіштер мынадай болып ... ... ... ... ... ... шама ... немесе араңашықтыңта тасымалдау
үшін ыңғайлы түрге ауысатын - ... ... ... ... және ... ... тегін өзгертуге әсер етпейтін - аралық
түрлендіргіштер
Өлшеуіш аспаптар - ... ... ... қабылдауға ыңғайлы
түрде алуға мүмкіндік беретін өлшем қүралдары.
Тікелей әсер ету аспаптары сәйкес ... бар ... ... ... ... ... физикалың шама тегі
өзгермейді.
Салыстыру аспаптары өлшенетін шаманы мәні ... ... ... ... ... ... мақсаттарда кең қолданылады,
сондай-ақ сәулелену көздерінің жарықтығы, сығылған ауаның қысымы сияқты
шамаларды өлшеу үшін ... кең ... ... ... мен ... ... мен жүйелер - өлшем ... бір ... ... ... ... үшін, қосалқы қондырғылармен функционалдың
белгісі бойынша біріктірілген өлшем құралдарының жиынтығы. ... ... ... және ... жүйеге енуін, өлшеу процесінің
автоматтаңдырылуын, пайдаланушы қабылдау үшін ... ... ... ... қамтамасыз етеді. Мұндай қондырғылар (жүйелер) бақылау үшін
де пайдаланылады (мысалы, өндірістік үдерістерді), ол әсіресе ... ... ... ... ... ... ... жабдықтар - шаманы елшеудің қосалқы құралдары. Олар дәлдіктің
жоғарғы деңгейі ... ... ... нәтижелеріне түзетулерді есептеу үшін
қажет. Мысалы, егер ... ... ... ... ... температура кезінде дәл болса, термометр қосалқы құрал бола
алады.
Өлшеуіш жабдықтар қосалқы қүралдың өзінің ... ... ... белгілі бір қателіктерді енгізетінін ескерген жөн.
Метрологиялық ережелер бойынша өлшем құралдары екі ... ... ... ... және ... Жұмысшы өлшем қүралдары техникалық
қүрылғылардың, технологиялық үдерістердің, сыртқы ортаның параметрлерін
анықтау үшін ... ... ... лабораториялық (ғылыми-
зерттеулер үшін), өндірістік (технологиялық үдерістердің сипаттамаларын
қамтамасыз ету және ... ... ... ... ... ... болуы мүмкін. Жұмысшы құралдарының ... түрі ... ... ... ... ... ... ең дәл және сезгіш, ал ... ... ... ... ... құралдар өндірістік процестің түрлі фактор-лары:
температура, ... т.б. ... ... әсеріне қарсы тұру
қасиетіне ие. Алаңдық құралдар сыртқы әсер етулердің кең шектерінде үнемі
өзгеріп отыратын ... жмыс ... ... ... ... ... мен азық-түлік шикізаттарының сапасын бақылау кезінде
пайдаланылатын өлшеу ... ... ... ... ... ... ... бұйымның массасын оның шартты алынған
бірлігінің массасымен са-лыстыру арқылы анықтауға ... және ... ... бірі ... ... ... мен өндірістің дамуына байланысты таразылар жетілдіріліп отырды
және таразылардың арнаулы түрлері әзірленді. Олардың ... ... ... ... ... ... операциялары мен
өнеркәсіптік қолданысқа арналған таразылар.
Лабораториялық таразы салыстыру дәлдігі бойынша ... ... ... ... ... ... ... дейін);
* дөл өлшеулерге арналған (дәлдігі 10 мг-ға дейін);
* аналитикалық (дәлдігі 0,2; 0,02; 0,001 мг-ға дейін);
* ультрамикрохимиялық ... 10-9 ... ... ... (метрологиялық, торзиондық және т.б.)
1-сурет. Ерте орыстыц безбендер (а) және ... ... ... ... өлшеулер үшін 3-суретте келтірілген таразылар және безбен (3,
б-сурет) қолданылады.
Мұндай таразылар белгілі-бір шекті ... ... 50 ... ... және олардың 2%-ға дейінгі дәлдігі бар (циферблатты таразылардың
дәлдігі - 0,5% ).
Дәл өлшеулер үшін ... ... 1 ... 50 ... ... таразылар (6-сурет) ... Бүл ... ... ... салу және алу іс-әрекеттері жабық арретирлерде
орындалуы керек.
3-сурет. Өрескел өлшеу таразылары: табағы, бар үстелдік (а), ... ... (в) және ... ... ... таразы: 1-табақшалар; 2-қондырғы винт; 3- арретир
тұтқасы; 4-шкала; ... ... ... ... гайка; 8-дога
Жүк көтергіштігі 200 г аналитикалық таразылар ... ... және ауа ... ... болдырмайтын
ерекше кронштейндерге орнатылуды талап етеді.
Шекті жүктемесі 1 кг аса жоғары дәлдіктегі метрологиялық таразылардың
(4-сурет) ... ... ... ... ... ... ... салыстырылатын кірлердің орнын ауыстыруга және ... ... ... аса ... құрылғы арқылы бақылауға мүмкіндік береді.
Бұл таразылар мемлекеттік эталонның массасын тексергенде пайдал анылады.
Торзионды таразылар (5-сурет) заттардың өте аз ... тез, әрі ... ... ... мәні ... металл немесе кварц тірек
жіпшелерін бұрау немесе ... ... ... күш түсіру арқылы
анықталады.
5-сурет Метрологиялық таразы ... ... ... ... ... ... өлшеу таразыларымен
қатар дәлдігі өте жоғары ... ... ... ... ... Олар өнімнің бағасы көрсетілген чек береді және
өткізілетін барлық өнімдер түрлерінің есебін ... ... ... ... ... ... а - вагон таразы; б -
төбелік таразы; в - автокөліктерге арналган таразы
Ғылыми-техникалық ... ... ... ... ... ... ... құрал-жаб-дықтарының әзірленуіне алып келді (8-сурет).
Нан өнімдерін өндіру саласында нан илеу машиналарында ұнның ... ... ... ... ... ... аспаптары. Шикізаттың, жартылай фабрикаттың, дайын
өнімнің, ауаның, ... ... ... мен тоңазытқыштарда
термометр көмегімен өлшейді.
Әсер ету қағидасы бойынша термометрлер мынадай түрлерге бөлінеді:
температурасын ... ... ... ... ... ... және ... өзгертуге негізделген дилатометрикалық термометр;
температурасын өзгерте отырып тұйық кеңістіктегі газдың, ... ... ... ... ... ... ... төмеңгі жағында сынап шаригі және жоғарғы жағында шкалалары бар.
Инфрақызыл спектроскопия ... сапа ... ... ... ... сапасын анықтау үшін инфрақызыл спек-
троскопия әдісі және «Спектран 19-2» жаңа ғасырдың аспабы пайдаланылады (8-
сурет). Аспап бидай мен оның ... ... ... ... ... ... контроллермен басқарылады. Бір өлшеу циклы
ішінде, яғни 2-3 минут ішінде бір ... ... ... ... ... ... ... үшін түрлі өлшеуіш ыдыстар пайдаланылады: өлшеуіш
цилиндр - сыртында көлемін көрсететін (5-10 мл-ден 1 л-ге дейін және ... ... ... ... ... а - ... б— сцйық, құрғақ және
тоңған заттар үшін датчигі бар сандық; в-сандық
10-сурет. Термометрлер: а—қарапайым сынаптық; б—газ ... ... - ... ... (болометрлер, термометрлер, термисторлар);
* оптикалық және термо-химиялық.
Осылардың ішінде кең таралғаны 100, 150 және 360 °С ... ... ... ... ... ... 0-ден 550°С-қа
дейінгі шкаласы бар термометрлер кеңінен пайдаланылады, олар кептіру
шкафтарына, тамақ ... және ... ... ... ... ... өнімдерді өндіру үшін газ және
электр пештерінде пайдаланылады.
Қазіргі заманғы кішкен-тай термометрлер дәлірек және ... ... ... г - ... ... 50-120 г, өлшеу диапазоны - 50-ден 150,
200°С-қадейін, қателігі (1+ 0,2)°С.
Сұйықтықтың тығыздыгын анықтау аспаптары. Сүттің, тұзды ерітінділердің
және ... да ... ... тығыздығын ариометрлер арқылы
анықтайды (10, а-сурет). Ол ауырлың үшін ... ... бар ... ... шыны ... ... ... жағында бөлінген шкалалар бар.
Сұйықтың салыстырмалы тығыздығы қаншалықты аз ... оған ... ... ... ... ... ең ... мәні шкаланың
жоғарғы жағында орналасады, ал ең жоғарғы мәні - төменгі бөлігінде. Сүтке
арналған ариометрді лактоденсиметр деп ... (10, ... ... тығыздық
шкаласынан
8-сурет. ИК-анализатор «Спектран 19-2»
бөліктері бар қалың шыны ... ... ... мен ... ... ... үшін ... көлемдегі және мелшердегі ... ... ... ... ... а - ашык ... б— ... бар цилиндр; в
- мензурка; г – колбалар
3.1. Өлшеу процесінің элементтері
Өлшеу әдістері. Өлшеу - бірңатар құрылымдың элементтердің өзара қарым-
қатынасын қамтитын ... ... ... ... ... ... ... ңағидасы, әдісі, өлшем құралы және үлгісі, өлшеу жағдайлары,
өлшеу субъектісі, өлшеу ңателіктері мен нәтижелері.
Өлшеу әдістері дегеніміз - ... бір ... ... үшін ... ... мен ... пай-далану іс-әрекеттерінің жиынтығы. Өлшеу
әдісі түсінігіне өлшеу қағидаларын теориялық негіздеумен қатар, өлшеу
құралдарын ңолдану ... ... де ... ... ... ... өлшеу қағидалары мен
құралдарын пайдалану іс-әрекеттерінің жиынтығы бойынша классификация
кеңінен қолданылады. Бұл классификация бойынша ... ... ... ... әдісі ажыратылады (12-сурет).
12-сурет. Өлшеу әдістерінің классификациясы
Тікелей бағалау әдісі ... ... ... шаманың ізделетін мәні сәйкес
бірліктерде градуирленген өлшем құралының есептеуіш ... ... ... циферблатты таразыда өлшеу, бұйым мөлшерін микрометр
көмегімен анықтау немесе ... ... ... ... салыстыру әдісі - өлшенетін шаманы өлшемнің жаңғыртатын шамасымен
(мысалы, рычагтық таразыда массаны салыстыру) салыстыратын әдіс. ... ... ... ... ... ... тікелей
қатысуында. Ал тікелей бағалау әдісінде өлшем ... ... ... ... ... ... ... құралына алдын ала өлшеуіш
құрылғысына беріліп ңояды. Салыстыру әдісі кезінде ... ... ... ... ... әдісінің бірнеше түрі бар: нөлдік ... ... ... ... ... келу ... ... эдіс - салыстыратын құрылғыға өлшенетін шаманың нәтижелі әсер
етуі эффектісі мен ... ... ... ... ... ... ... Иықтары тең таразыда массаны өлшеу, мұнда таразыға тх ... тпо кір ... ... те-ңестіріледі (13, а-сурет).
Дифференциалды әдіс кезінде толық теңестіру жасалмайды, ал өлшенетін ... ... ... ... ... ... аспап шкаласы бойынша
есептеледі. Дифференциалды әдіс дене температурасы мен қаттылығы ... ... ... ... тең ... ... өлшеу, мүнда таразыға тх массаның
әсері то кір массасымен ... ғана ... ал ... ... ... ... ... шкаласы бойынша есептеледі (18, б-
сурет). Бұл жағдайда өлшенетін шаманың мәні, тх—т +Ат, мұнда Ат - ... ... - ... ... өлшемнің жаңғыртатын белгілі шамасымен
алмастыру арқылы өлшеммен ... ... ... бұйымның мөлшерін
рычагты микрометрмен өлшеу ... ... ... ... ток
көпірлері көмегімен өлшеу.
Мысал. Серіппелі таразыда өлшеу. Өлшеу екі іс-әрекетпен жасалады. Алдымен
таразыға ... ... ... және ... ... жағдайын
белгілейді. Сонан соң т массасы токір массасымен алмастырылады. Мүнда
таразының көрсеткіші алғашқы ... ... ... ... Сонымен қатар т
= то(18, в-сурет).
Сәйкес келу әдісінде өлшенетін шама мен өлшеммен ... ... ... ... ... ... ... белгілердің сөйкес
келуін пай-далану арқылы өлшейді.
Мысал. Стробоскоп көмегімен валдың айналым ... ... - вал ... ... ... ... ал жарық көзінің жиілігі валда
жасалған ен ... ... ... ... етіп ... ... және ... белгілерінің сәйкес келуін пайдаланатын
сәйкес келу әдісі сызықты мөлшерлерді ... үшін ... ... ... ... ... ... ерекше құралы болып эталон табылады.
Эталон - мөлшерлерін өлшемнің басқа құралдарына беру мақсатында ... ... және ... үшін ... аса дәл өлшем. Эталоннан
шама бірлігі разрядты эталондарға беріледі, ал олардан - ... ... ... ... ... екінші ретті және жүмысшы болып жіктеледі.
Алғашқы эталон - ... ... ... ... осы ... ... ... ең жоғарғы дәлдікпен физикалық
шама әдісінде өлшем өлшеу процесіне ңатыспайды, оның мөлшері ... ... ... ... ала ... құрылғысына беріліп қояды.
Салыстыру әдісі ... ... ... ... болуы қажет.
Өлшеммен салыстыру өдісінің бірнеше түрі бар: ... ... ... ... ... сәйкес келу әдісі .
Нөлдік әдіс - салыстыратын құрылғыға өлшенетін шаманың нәтижелі әсер
етуі эффектісі мен шаманың қарама-ңарсы әсері ... ... ... әдісі.
Мысал. Иықтары тең таразыда массаны өлшеу, мүнда ... тх ... ... ... теңестіріледі (13, а-сурет).
Дифференциалды әдіс кезінде толық теңестіру жасалмайды, ал өлшенетін
шама мен ... ... ... ... ... аспап шкаласы
бойынша есептеледі. Дифференциалды өдіс дене температурасы мен ... ... ... ... ... тең ... массаны өлшеу, мүнда таразыға тх массаның
әсері то кір массасымен біршама ғана ... ал ... ... ... ... ... шкаласы бойынша есептеледі (13, б-
сурет). Бұл жағдайда өлшенетін шаманың мәні, тх—т +Ат, мұнда Ат - ... ... - ... ... ... жаңғыртатын белгілі
шамасымен алмастыру арқылы өлшеммен ... ... ... ... ... микрометрмен өлшеу немесе электрлік шамаларды айнымалы ток
көпірлері көмегімен өлшеу.
Мысал. Серіппелі таразыда өлшеу. Өлшеу екі ... ... ... ... ... ... және таразы көрсеткішінің
жағдайын белгілейді. Сонан соң т массасы ... ... ... ... ... алғашқы жағдайдағы орынға келуі керек. Сонымен
қатар т = то(13, в-сурет).
Сәйкес келу ... ... шама мен ... ... ... айырма шкала белгі-лерінің немесе периодты белгілердің сөйкес
келуін пайдалану арқылы өлшейді.
Мысал. ... ... ... ... ... өлшеу - вал периодты
түрде жарың көзімен жарықтан-дырылады, ал жарық көзінің жиілігі ... ен ... ... болып көрінетіндей етіп орнатылады.
Шкалалардың негізгі және нониусты белгілерінің сәйкес келуін пайдаланатын
сәйкес келу әдісі ... ... ... үшін ... ... асырылады.
Өлшеу құралдарының дәлдік кластары
Өндірісте немесе күнделікті өмірде өлшеу жүргізген кезде дәлдік қажет
бола бермейді. ... ... ... ... ... ... ... белгілі бір ақпарат болуы қажет. Мұндай ақпарат өлшем
құралдарының дәлдік класын көрсету ... ... ... ... жіберілетін негізгі қателіктің шектерімен
анықталатын берілген түрдегі өлшем ... ... ... ... ... ... ... оны әзірлеу кезінде беріледі. Ол ... ... ... ... партиясын зерттеу және сынау нәтижесінде
жасалады. Мұнда жіберілетін қателіктердің шектеріне ... ... ... ... ... ... олшеу сипатына байланысты абсолютті,
келтірілген немесе салыстырмалы қателіктер түрінде ... ... деп ... ... ... есептелетін
салыстырмалы қателік аталады. Әдетте нормаланатын мән ретінде шкаланың
соңғы мәні алынады (бір жақты ... бар ... үшін ... ... немесе ортасында нөлі бар аспаптар үшін - шектер сомасы).
Жіберілетін абсолютті қателіктердің шектері мына формуламен анықталады:
Немесе
= ±(а + ... х - ... ... ... а,Ъ - х-ке ... емес оң ... - формулаға сәйкес нормалау өлшеу құралының құрамында аддитивті және
мультипликативті құраушылар бар екендігін ... ... ГЗ-36 ... ... үшін Д щ ±(0,03/ + 2) ... ... негізгі қателіктің шектері мына ... х- ... ... келтірілген нормаланатын мән; р -
стандартталған мәндер тізбегінен мұндағы ... және т.б.) ... оң ... ... ... шаманың мәні есептегіш ... ... ... ... ... ... ... болмайды.
Егер жоғарыдағы жағдайларда нөлдік мән өлшеу диапазонының ішінде
орналасатын ... онда ... ... мәні ... құрылғының
көрсеткішінің өлшеу шегі модулінің ең жоғарғысына сәйкес келмейтін пайыз
санынан артық болмайды.
Бірқалыпсыз шкалалы ... ... үшін ... мән ... тең етіп орнатылады.
Жіберілетін салыстырмалы негізгі қателіктің шек-тері: егер А ... ... ... А (2) ... ... анықталса,
Мұндағы стандартталған мәндер тізбегінен таңдалатын өлшемсіз оң ... - ... ... ... ... ... ең үлкені (өлшеудің жоғарғы
шегі немесе ортасында нөлі бар аспаптар үшін ... ... ... - стандартталған мәндер тізбегінен таңдалатын оң ... х - ... ... ... ... әдетте, жіберілетін негізгі
қателіктің шегінің үлестік мәні түрінде орнатылады. Дәлдік класының белгісі
аспаптардың шкаласына, ... ... ... ... құралдарының дәлдік кластары шартты белгілермен ... ... ... ... қателіктер шектері (4) жөне (3)
формулаларға сөйкес келтірілген немесе ... ... ... ... ... үшін ... ... пайызбен осы шектерге тең
сандармен белгіленеді. Салыстырмалы қателікті ... ... үшін ... ... салыстырмалы қателік түрінде белгісін
дөңгелекпен сызады (2.5). Егер ... ... ... ... болса, онда класс белгісінің астына V белгісін қояды. ... (3) ... ... ... онда ... ... с / _ ... (мысалы, 0,02 / 0,01).
Қортынды
Қазақстан Республикасындағы стандартизация, метрология, сертификация
және сапа менеджментінің қарқынды дамуы бір жағынан ішкі және халықаралық
сауданын сапа мен ол үшін ... ... ... объективті
қажеттілік салдары және мемлекетіміздің эканомикалық рынок түріне өтуі
болып табылады, ал екінші жағынан соңғы жылдары едәуір ... ... ... құралуы болып табылады.
 Отандық және шет елдер авторларының әдебиеттерін оқып-біліп,
метрология ... ... ... ... ... шет елдерінің
метралогия бойынша ұйымдарды танып біліп, мен келесі шешімге келдім:
әлемдік шаруашылық пен халықаралық эканомикалық қатынастардың ... ... ... ... метрология саласын жақсартып, жетілдіріп,
және әлемдік жетістіктер мен тенденциялар ... ... ... ... ... өлшем бірлігін қамтамасыз ету жүйесіне қарамастан,
болашақта мемлекет әсері  өлшем бірлігін қамтамасыз ету саласындағы 
заң шығару базаны жетілдіруге, жалпы әлемдік қоғамдастық және
бәсекелестікке қабілетті, басқа мемлекеттін қызығушылығымен өлшем бірлігін
қамтамасыз ету ... ... ... ... ... ... арнайы метралогиялық орталыұтар мен метрологиялық
қызметтін жұмысы мен жүесін жақсарту мүмкіндігі көрінсе деймін.
Қолданылған ... ... ... И.М. ... ... сертификация негіздері:
Оқулық – 2-ші баспа, түзетілген және қосылған – М.: ... – М, ... ...

Пән: Сертификаттау, стандарттау
Жұмыс түрі: Курстық жұмыс
Көлемі: 25 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 500 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Банктегі есеп және есеп беру негіздері60 бет
Тамақ өнімдерінің сапасын бағалауға қолданылатын зертханалық құрал- жабдықтар8 бет
Өлшеу қателіктерінің жіктелуі14 бет
«Қазақстан - Каспийшельф» ЖШС-ң дебиторлық қарыздар есебін талдау21 бет
Геодезиялық аспаптардың метрологиялық сипаттамасы, стандарттары44 бет
Жүйелі қателіктердің классификациясы7 бет
Н.А.Баскаков классификациясы. В.В.Радлов және түркология6 бет
Халықаралық қаржы есептілігінің стандарты33 бет
C++ екі өлшемді массивтер20 бет
Matlab жүйесі. Үш өлшемді графика10 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь