Жер асты кен қазу


1. Жерасты кен қазбалары ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...3

2. Жерасты кен қазу технологиясы ... ... ... ... ... ... ... ... ... .7

3. Кен қазудың негізгі өндірістік үдерістері ... ... ... ... ... ...8

4. Пайдаланылған әдебиеттер ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...9

Пән: Тау-кен ісі
Жұмыс түрі: Реферат
Көлемі: 6 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 200 теңге




Қазақстан Республикасы Білім және Ғылым министрлігі

Д. Серікбаев атындағы Шығыс Қазақстан Мемлекеттік
Техникалық Университеті

Тау кен металлургиялық факультеті
Тау кен және геология кафедрасы

Реферат

Тақырыбы: Жерасты кен қазу

Пәні: Основы горной технологии

Орындаған: Ілияс Айсұлтан

Тобы: 11-ГДк-1

Қабылдаған: Тунгушбаева З. К

Өскемен 2012

Мазмұны

1. Жерасты кен
қазбалары ... ... ... ... ... ... .. ... ... ... ... ... ... .3

2. Жерасты кен қазу
технологиясы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..7

3. Кен қазудың негізгі өндірістік үдерістері ... ... ... ... ... ...8

4. Пайдаланылған
әдебиеттер ... ... ... ... ... ... . ... ... ... ... ... ..9

Жерасты кен қазбалары
Жер астында кен қазу негізінен үш кезеңнен тұрады. Бірінші – жер
бетінен қазбалар жүргізіп кен сілеміне жету, яғни оны ашу; екінші – ашылған
кенді, немесе оның бөлігін қазып алуға даярлау; үшінші – сол даярланған
кенді қазып, өнім алу.
Қатты кенбайлықтың қандай түрі болсын, жерасты тәсілмен қазылғанда осы
үш кезеңге соқпай өтпейді, бұл кезеңдердің әрқайсысында өзіне тән түрлі,
кен қазбалары жүргізіледі.
Кен орындары толық барланып, қоры есептеліп анықталған соң
пайдалануға, тұтынуға беріледі. Жерасты кен қазу кен сілемін ашу, ашылған
кенді қазуға даярланған жерден күрделі кен қазбалар жүргізіп, кен сілеміне
жол салуды айтады.
Ашу қазбаларына тік және көлбеу шахта оқпандары, шыңырау (шифр),
айналмалы (шиыршық) және көлбеу жүрістіктер, штольня, квершлагтар, т.б.
күрделі кен қазбалары жатады.
Даярлау деп ашылған кен сілемін, не оның бөлігінен кен өндіруге
мүмкіндік тудыратындай даярлық кен қазбаларын жүргізуді айтады. Даярлық кен
қазбаларына далалық (бейкендік) және кеніштік қуақаздары, қияқаздар мен
енбелер, матриалдық жүрістік, желдетіс және толтырма өрлемелері,
кенқұүдықтар мен деңгейжиектегі түрлі қазбалары, аралық жүрістік, көлбеу
еңкіштер, т.б. жатады.
Тазарту жұмыстарына даярланған кен сілемінен жаппай кен өндіру
жұмыстары жатады.
Кен қазудың осынау үш кезеңін атқару кезінде кенорны жан-жақты
барланады.
Өндіруге даярлық дәрежесіне қарай бекітілген есептік қор ашылған,
дайындалған және тазартып алуға дайын қорларға бөлінеді.
Ашылған қорға кен сілемінің, не оның бөлігінің күрделі кен қазбалары
қиып өткен деңгейжиектерінен жоғары жатқан кен қорын жатқызады.
Даярланған қорға қабылданған жобаға сәйкес қабаттарды, не болмаса
панельдердегі, блоктар мн учаскелерге бөлінетін және даярлау тәсіліне қарай
жүргізілетін даярлық кен қазбалары өтілген қабаттардағы, панельдердегі кен
қорын жатқызады.
Уақытша кентіректерде (қуақазүсті, қуақазасты немесе қабатаралық,
кенүңгіраралық, т.б.) қалдырылған кен қоры тек бос қуыс құлатылып және сол
кентіректерді қазуға байланысты жобаланған басқа да жұмыстар атқарылып
біткен соң алынатын кен қоры жатқызылады.
Ал, тілме қазбалары толық жүргізілген жердегі (кенүңгір, блок,
учаскелер) кен алуға даяр қор тобына жатқызылады. Тазарту қазбаларды
орналастыру және оның көлемі, қолданылатын жүйенің құрылым ерекшелігі мен
нормаларына сай жобаланады.
Кәсіпорындардың үздіксіз жоспарланған кен өнімін беріп тұруы және
ырғақты жұмыс жүргізу үшін әрбір кеніште (шахта, ашық кеніште) кеннің
ашылған, даярланған, алуға дайын қор резерві болуға тиісті. Мұндай қордың
нормативтік мөлшері салалық нұсқаунамада белгіленеді. Мәселен, ашылған қор
– 1,5-3 жылдық, даярланған – 0,6-1,5 жылдық, ал алуға даяр қор – 4-6 айлық
деңгейде болуы қажет.
Кен қазбалары кеңістікте орналасуына қарай тік, көлбеу және жазық
болып бөлінеді.
Тік қазбаларға шахта оқпаны, тұйық тік оқпан, шыңырау, оқпақ (гезенк),
өрлеме, ұңғыма жатады.
Тік шахта оқпаны – бір ұшы жер бетіне шығатын жер асты жұмыстарын
атқаруға қажет күрделі қазба. Атқаратын қызметтеріне қарай бас және көмекші
оқпандар (желодетіс, түсіргі-шығарғы, қосалқы, толтырма мен бекітпелер
түсіретін оқпандар) болып бөлінеді. Бір шахта алабында ең кемі 2, әйтпесе 5-
6 оқпан өтеді. Соның бірі – бас оқпан. Бас оқпан арқылы қазылған кен, не
көмір және тау жыныстары көтеріледі (кеншілер түсіріліп шығарылады да
мүмкін), материалдар, машина және басқа да кен жұмыстарына қажет құрал-
жабдықтар түсіріледі; желдетісоқпандары арқылы шахтадан ластанған ауа
шығарылып тұрады. Шахтаға таза ауа арнайы желдетіс оқпанымен де беріледі.
Шахта оқпанының көлденең қимасы үлкен, тереңдігі 1000 м асып кетеді. Оқпан
қимасы төрт бұрышты, сопақтау, көбіне, дөңгелек болып келеді. Ал, оның
қызмет мерзімі шахтанікімен бірдей, сондықтан да ол металмен өріледі,
көбіне темір бетонмен шегенделеді, мұндай жұмысты оқпанды жабдықтау дейді.
Кейде шахта оқпанын көтергі жабдықтарына қарай клеттік, скиптік немесе
скип-клетті деп атайды.
Шахта оқпанының көлбеу түрі де болады. Бірақ тік және көлбеу
оқпандардың атқарар қызметі бірдей.
Шыңырау – көлденең қимасы онша үлкен емес, тереңдігі 50-90 м-ден
аспайтын бір басы жер бетіне шығатын тік кен қазбасы. Шыңырау кен сілемін
барлау үшін, не болмаса жерасты жұмыстарына қажет материалдар (тіреулік
ағаштар, толтырма, т.б.) түсіру және желдету мақсатында жүргізіледі. Оқпан
сияқты емес, мұнда арнаулы көтергі қондырғы орнатылмайды, бірақ кеншілердің
түсіп-шығуы үшін оның бір бөлігін басқыштар дайындап, оны шахтадан шығатын
қосалқы жол іспетінде пайдаланады. Шыңырау да тік және көлбеу бағытымен
қызмет атқарады.
Оқпақ (гезенк) – екі жұмыс деңгейжиектер арасын қосу үшін жүрілетін
жер бетіне шықпайтын қазба. Оқпақ арқылы үстіңгі қабатта қазылған кен
(көмір) төменгі қабатқа түсіріледі. Кейде мұны желдету мақсатына, адамдар
жүріп тұруға, материалдарды түсіру (көтеру) үшін де пайдаланады. Мұндайда
оқпақ арнаулы жабдықтармен жарақтандырылады да , жоғарғы жұмыс деңгей-
жиегінен тау-кен массасы төмен түсірілсе, кері бағытта адамдар, түрлі
материалдар мен қондырғылар көтеріледі. Сөйтіп, бұл жағдайда оқпақ тік
тұйық оқпаннан онша айырмашылығы болмайды. Өйткені тұйық оқпан да көтергі
қондырғылармен жабдықталады.
Тұйық оқпандардың қызметі шахта оқпанындағыдай, тек мұнұң бір басы жер
бетіне шықпайтын қазба. Тұйық оқпан тік те, көлбеу де өтеді және ол оқпан
іспеттес күрделі қазба қатарына жатады.
Өрлеме – жерасты кен жұмысында көптеп кездесетін, тік немесе көлбеу
жүргізілген қазба. Бұл төменнен жоғары қарай өтеді де, бір немесе бірнеше
қабатты қосып, желдетіс, қабаттан қабатқа кеншілердің жүріп тұру қатынас
мақсатында және материалдар мен құрал-саймандарды түсіріп-көтеру, сондай-ақ
қазылған кенді төмен түсіру үшін пайдаланылады. Өрлеме қазылған кенді төмен
түсіру үшін пайдаланса оны кенқұдық дейді.
Жазық қазбаларға штольгя, квершлаг, қуақаз, қияқаз, т.б. жатады.
Жазық кен қазбалардың көлденең қималары тік төртбұрышты, трапеция,
күмбезді, дөңгелек, доғалы болып кездеседі.
Штольня деп бір басы сыртқа шығатын жазық немесе сәл ғана еңкіш етіп
жүргізілетін қазбаны айтады. Штольня күрделі кен қазбасына жатады. Бұл
таулы аймақта жатқан кен сілемін ашуға, кен қазуды шахта оқпаны қызметін
алмастырады. Тау бөктерінен, терең шатқалдан, терең жырадан түсіріледі.
Атқаратын жұмысына қарай бұл да бас, көмекші және желдетіс штольнялар болып
бөлінеді. Бұлардың түр-түріне сай атқаратын қызметі жоғарыда айтылған
оқпандікімен ұқсас.
Квершлаг – штольня секілді жүргізілетін, жазық, не болмаса сәл еңкіш
бірақ жер бетіне шықпайтын күрделі кен қазбасы. Квершлаг басын оқпаннан
алып кенішке жеткенше, яғни оның созылымына бір қырын қия немесе көлденең
бос тау жынысымен өтеді. Сөйтіп, квершлаг арқылы кен сілеміне сыртпен
жалғастырар жол ашылады. Шахта өнім бере бастағанда бұл кенді тасымалдау
және таза ауа беру үшін, кеншілердің қатынас жолы, электркабель, құбыр,
т.б. жүргізу үшін қолданады. Мұны бас квершлаг дейді. Бас квершлаг бүтін
қабат қоры түгесілгенше, тіпті шахта тоқтап, қоры өшкенше тасымалдық
қызметін атқарады. Атқарар жұмыс түріне, пайдалану мақсатына қарай квершлаг
тасымалық, қабаттық, ... жалғасы
Ұқсас жұмыстар
Жер қазу жұмыстары
Тау-кен жұмыстарын жер асты тәсілімен жүргізу
Жер асты суларының геологиясы
Жер асты суларын жіктеу
Жер асты құбырлары
Жер асты сулары
Жер асты қазба байлықтары
Жер асты бұрғылау жабдықтары
Жер асты суларының пайда болуы
Жер асты суларының физикалық - химиялық қасиеттері
Пәндер

Қазақ тілінде жазылған рефераттар, курстық жұмыстар, дипломдық жұмыстар бойынша біздің қор №1 болып табылады.

Байланыс

Qazaqstan
Phone: 777 614 50 20
WhatsApp: 777 614 50 20
Email: info@stud.kz
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь