Ислами тәрбие

МАЗМҰНЫ



Кіріспе ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... . 2

1.тарау. ИСЛАМИ ТӘРБИЕСІНЕ ЖАЛПЫ КӨЗҚАРАС .

1.1. Құран және оның тәрбиелік мәні ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 9

1.2. Ислам тәрбиесінде Мухаммед пайғамбардың орны ... ... ... ... ... ... ... .. 12


2.тарау. ИСЛАМДАҒЫ БАЛА ТӘРБИЕСІНІҢ МАҢЫЗДЫЛЫҒЫ.

2.1. Бала тәрбиесі туралы ислам ғалымдарының тұжырымдамалары ... ... . 15

2.2. Бала тәрбиесінде . жанұя орны. ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .. 17

2.3. Исламда бала тәрбиесінің принциптерімен әдіс.тәсілдері ... ... ... ... ... 32


Қорытынды ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .. 34

Пайдаланылған әдебиет ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 35
        
        МАЗМҰНЫ
Кіріспе.....................................................................
................................................ 2
1-тарау. ИСЛАМИ ТӘРБИЕСІНЕ ЖАЛПЫ КӨЗҚАРАС .
1. Құран және оның тәрбиелік мәні
............................................................... 9
2. Ислам тәрбиесінде Мухаммед пайғамбардың орны
.............................. 12
2-тарау. ИСЛАМДАҒЫ БАЛА ... ... Бала ... ... ... ... тұжырымдамалары......... 15
2. Бала тәрбиесінде – жанұя орны.
.............................................................. 17
3. Исламда бала ... ... ... ... 34
Пайдаланылған
әдебиет.....................................................................
.................. 35
КІРІСПЕ
Зерттеу жұмыстың өзектілігі қазіргі таңда ұрпақ қамын ...... ... ... Сондықтан бала өсіру, адамгершілікке тәрбиелеу бүкіл
халыққа ортақ.Қазақ халқы ерте кезден-ақ тәрбиесіне көңіл бөлген. Шығыстың
ұлы ... ... ... деген: « Тәрбиесіз білім, білім емес» яғни, ең
әуелі тәрбиең дұрыс болса, біліміңде дұрыс болады.[1].
Қазіргі ... ... ... ... тәрбиесінің
ерекшеліктерімен, артықшылығымен байқалады. Ислам бүкіл ... ... ... ... да , ... ... ... айтады. Мұхаммед Пайғамбар бір хадисінде « Ғалымдар
пайғамбарлардың ... деп ... да, ... ... ... әмір мен ... харам меен халалдар барлығы тәрбие болып
есептеледі. Мұсылмандардың бастапқыда ... ... қол ... ... деп ... ... әр ... тәрбиешісі. Негізінде құраннан тәлім-тәрбие
алған адам рухының бұл дүниесін де, жәннатқа ... ... ... жан
дүниесі мен болмысын тәрбиелеуде ең кәміл әдісіті адамды жоқтан жаратқан
Аллаһ ... ғана ... ... ... ... әрі ... сай, кең ... ие қасиетті дара кітап. Адам ... ... ... ... ... ... азығын Құраннан ғана
таба алады.Құран адамгершілікті, сүйіспеншілікті, көркем мінез, рухани және
мағынауи пәктікті, адал ... ... ... өмір ... әмір ... мәлім кәміл адам ... ... ... ... кезінде, білімді кісі тек дінсіз болу керек, өйткені
адамның білімі артқан сайын ... бос ... ... деп ... ... мұсылмандарды дамуға білім алуға әмір ... ... ... және ... ... ... жетеді. Адамдарды ғылымға тарту
мақсатында ... ... 9 ... былай делінеді: « Білетіндер ... еш ... бір бола ма? ... ақыл ... ғана ... ».[9].
Мұхаммед Пайғамбар бір хадисінде «Аллаһ сені зорлаушы ретінде емес,
керісінше сені ... және ... ... ... » деп ... [17] ... жан-ұядан басталады. Жаңа туылған баланың оң құлағына азан,
сол құлағына қамат айтылуы, таза ... ... ... ... ... жас ... жақсылыққа ынталандыру, өзгелерге мұқтаж болмау және
мұқтаждықтарға көмектесуді тағы да басқа жақсы ... ... ... ... ең жақсы орта сүйіспеншілікпен сәнденген жанұя ортасы. Егер де әке-
шеше ... ... ... асыра алмаса, киім, ойыншық сиякты нәрселер бала
үшін ешқандай мәні жоқ. Өйткені, әке-шеше қателігінен өзін ... ... ... өмірі уайыммен қорқыныш ішінде өмір сүреді.
Руссел былай деген екен « Тәрбиеде сүйіспеншілік болмаса , ... ... сана ... ... дами ... бір ... ... баласын жақсы тәрбиелеуді қалайды. Көркем-мінез
бұл әр халықтың армандайтын бағалы құндылықтарынан. ... ... ... өмір ... үшін тек ... заңына мойынсыну жеткілікті емес. Ортақ
құндылықтармен дәстүрлердің бірлесу күшіне қажеттілік бар. Басқаша айтатын
болсақ ... ... ... ... ... ... ... діндердің күнә деп есептеген нәрселерін, ... да күнә деп ... Ал ... та ... алып ... ... қонақсүйгіштік,көмектесу, құрмет сияқты құндылықтарды мемлекет
заңымен орындатуға ... ... ... ... ... ... ... көмектесетін тек діни ... ... ... ... діні бала ... жан-жақты қарастыра отырып мән береді. Ислам да
бала тәрбиесінде маңызды жайт тәрбиелеушінің балаға үлгілі бола ... ... ... гөрі , ... ... көрсете білсе, бала
тәрбиесіне жүз есе әсерлі болады. Өйткені, өзін тәрбиелей ... ... ... ... ... ... Құран және оның тәрбиелік мәнін ашу.
-Бала тәрбиесі туралы ислам ғалымдарының тұжырымдамаларды жалпыландыру.
- бала ... ... ... орны және ... ... ... : ... осы тақырып бойынша ақпараттарды,
әдибиеттерді анализдеу жолымен, бала тәрбиесіне ... орны мен ... ... : ... - ... ... ... әсерін
зерттеу.
Зертеу пәні : Ислам діннің бала ... ... бала ... ... әсері.
Исламның бала тәрбиесінде алатын рөлі үлкен екендігін дәлелдеу ... ... ашып ... ... Егер отбасындағы ата-ана тәрбие мәселелерін ислами тұрғыда
қарастырып, іс-тәжірибе барысында анықтап, ата-ана үшін бала ... әсер ... ... ... ... ... бүгінгі таңда
жасөспірімділер мен жастар арасындағы ... ... мен ... ... ... мүмкіндік туар еді.
Зертеудің әдістері: Балалардың діни ... ... беру ... принциптер.
1-тарау. ИСЛАМИ ТӘРБИЕСІНЕ ЖАЛПЫ КӨЗҚАРАС
1. Құранның тәрбиелік мәні.
Адамзат тарихына көз салсақ, алғашқы ... бері адам ... ... ұлы бір күшке сеніп, одан жәрдем сұрап соған құлшылық еткен.
Адамның ... ұлы ... ... сезім болған. Бұл-адамның өз
табиғатында Аллаһ тағалаға сену мен бой ... бар ... ... ... ... Аллаһ тағала әуелі Адам пайғамбарды жаратты.
Аллаһ тағала адам ... Адам ... осы хақ ... алғашқы
пайғамбары етуі- адамзаттың алғашқы дінінің тәухид (жалғыз ғана құдайға
сену) діні екендігінің ... ... ... қоғамдар уақыт өте келе Аллах
Тағала сенімінен айрылып қараңғылыққа бет ... ... ... аяқ ... еді. Сол ... ... тағала қауымдарға пайғамбарлар жіберіп, тура
жолға шақырды.
Құран сөзі тау суындай сарқырап ағып жан мен тән, ар мен ... ... ... ... ... ... ... әйел заты теңдікке қол
жеткіссе, әке перзентін қыз, ұл деп бөле жармай, бірдей әкелік ... ... ... ... ... ... әкелер, енді құмырсқаға да
аяныш сезіммен қарайтын заманға қол жеткізді. Бір-бірімен қырық-пышақтасып
қырқысқан ру, ... ... ... арасынан қыл өтпейтін дос атанып, аға-
бауырлық ... ... Күні кеше ... ... ... ... ... таңынан кейін, оларға қарсы шықпақ түгіл «үһ» деп те
наразылық ... ... ... ... ... ... ерекше ізет
көрсетіліп «Жәннат аналардың аяқтарының астында» деген ... ... ... Міне ... ... он төрт ғасыр бұрын, зұлыматтың қара
түнегін сейілтіп адамзат әлемін көкжиектен көтерілген күндей нұр ... ... ... ... қол ... ... деп айтуымызға болады. Исламның адамзатқа ... ... ... ... ... ... арқылы олар жан жақты табыстарға қол жеткізген. Бұл тұрғыдан алып
қарайтын болсақ, ... ... ... ... ... деп сипат
беруге болады.
Негізінде Мухаммед пайғамбар өзін тәрбиеші ретінде көрсетеді. «Мен
бір мұғалім, ... ... ... Малик, Муватта, хуснул
хулқ,1).[15].
Қасиетті Құранда: «Егер сенсеңдер, әрине жоғарысыңдар(үстінсіңдер)»
аятын ислам тәрбиесін ... ... мен ... ... ... міндетті түрде жеңіске жетіп, дүниеуи жарыстарда да басқалардан
жоғары мәртебеге жетесіңдер деген мағынада түсінуіміз керек.[22].
Қазіргі ... ... ... ... ... ... ... байқауға болады.Ислами түсінік бойынша адамдарды
жаратқан Аллаһ, адамдардың жаратылысына ең лайық ... ... ... ... пайғамбаарлармен кітаптар, ... ... да ... тәрбиелеу үшін жіберілгендігін айтады. ... ... бір ... ... ... мирасқорлары»
деп ғалымдарға да пайғамбарлық міндет жүктелгендігін айтады. Діни әмір мен
тиымдар, харам мен ... ... ... ... ... [17], [15].
Осы жерде ислам тәрбиесінің алғашқы ... ... ... ол кімнің сөзі және оның басқа кітаптардан ерекшеліктерін айта
кеткен жөн.
Ислами деректердегі ... ... ... ... ... және ... ... мұқтаждығын білетін Аллаһ
Тағала адамзатттың атасы. Адам пайғамбардан бастап ақыр заманның үмбетіне
дейін әр ... ... ... сана деңгейіне қарай ... сол ... ... ... ... ... арқылы жіберді.
Адамзаттың санасы бұрыңғыдаан гөрі дамып, толысқан ... ... ... ... ... үш жыл бойы уаһи етіп Құранды түсірді.
Құран, адамзат қараңғылыққа көмілген ... ... ... ... ... рақымға толы кітап. Құранда Аллаһ тағала ... ... ... қараңғылықтан жарыққа шығару үшін құлына ап-ашық ... ... ... ... тым ... аса ... мұсылмандарға
Құраннан шипа мен рақым түсіреміз. Бұл залымдардың зиянын ғана арттырады.
(Исра 82). [9],[7].[22].
Құран-тарихтағы өзіне ... ... ... бұрмаланған өзге
илаһи кітаптарға ұқсамаған жалғыз уаһилік кітап. Осы жағынан ... ... пен ... ... ... ... кітап. Оның нақты мәнісі-Тәурат,
Інжіл, Зәбур және Құранның бір бастаудан келуінде. Себеп, тәурат пен ... бойы ... ... ұшырап, Құранның әлгі күнге дейін бір
әрпі де өзгертілмей сақталуында. Кей бір ... ... «бұл ... ... ... Құран аятындағы кітап сөзіне түсіндірме жасаған ... ... ... ... ... және кіші кітап. Үлкен кітап бұл алып әлем
болса, кіші ... ... ... ... ... жаратылған жеті әлем атты
алып ... ... Ұлы ... ... ... ... ... үшін жааратқан. Қасиетті хадисте Аллаһ тағала «Мен
бір құпия қазына едім, мені ... ... деп ... жараттым» дейді.
Өйткені әр бір кәміл құдірет және ... ... ... ... көруді әрі көрсетуді қалайды. Сондықтан да әлем ... ... ... сол ... ... адамдар мен тілдеседі. Ендеше
адам баласы алып ... оқып оның ... ... ақтарып негізгі мақсатты
табуы шарт. Адам ақылы шектеулі. Сондықтан да сансыз ... ... ... ұлы жаратушысының пайғамбары арқылы жіберген кітап кілтімен ғана
аша ... ... түсу ... ... ... ол адамзаттың сан
ғасырлар бойы санасы ... ... ... ... ... ... ... он бес ғасыр бұрын түссе де, қазір де қияметке дейін
де ... ... ... ... жетіп артылады. Құранда Аллаһ
тағала «Болашақта дәлелдерімізді ғаламзат және ... ... олар оның ... ... ... анық көздері
жетеді. (Фуссилат,41/53).[11],[22].[9]. Бұл аяттан, келешекте адамзаттың
күллі болмысымен құран ... ... ... түгел зерттеп ақыр
соңында, Құранның Ұлы жаратушысының ... ... ... ақыл ... ... ... мағына шығады.
Құранның бұрынғы кітаптардан тағы бір ерекшелігі алғашқы түскен
парақтармен барлық кітаптардың мазмұнын қамтуында.
Құран әрі ... ... ... ... ... ... жан тәнін кірден арылтып, рухына ғайыптық қанат тағып, жаннатқа
лайық ету. Негізінде құраннан тәлім-тәрбие алған адам ... бұл ... ... ұқсас. Өйткені адамның жандүниесі мен болмысын тәрбиелеуде ең
кәміл әдісті ... ... ... Аллаһ тағала ғана біледі. Құран ... ... әрі ... ... сай, кең ауқымға ие қасиетті
дара кітап. ... адам ... ... ... ... ... Адам ... дүрбелең өмірдегі бөгеттермен асулардан соның
көмегімен өтіп, дерттің дауасын, рұхтың азығын Құраннан ғана табады.
Құран әлем мәдениетінің ең ... ... ... ... ... Араб ... «қирағат»-«оқу» деген мағынаны білдіретін
Құран жүз он төрт сүреден тұрады.
Құран адамдарды татулыққа, ... ... ... ... ... ... тиым салады. Құран адамгершілікті,
сүйіспеншілікті, көркем мінез, рухани және мағынауи пәктікті, адал ... ... өмір ... әмір ... ... ... қарай отырып
адамның рухани кәмілденуіне қаншалықты маңызы бар екендігін көруге болады.
Баршамызға мәлім кәміл адам ... ... ... ... ... ... кісі тек дінсіз болу керек, өйткені
адамның білімі артқан сайын ... бос ... ... деп ... ... ... дамуға білім алуға әмір етеді. Өйткені жеке адам
және қоғам білімменен кәмілдікке жетеді. Адамдарды ғылымға тарту ... ... 9 ... ... ... “Білетіндер мен білмейтіндер еш
уақытта бір бола ма? ... ақыл ... ғана ... ... Исламда
адам ақылының дамуына қатты көңіл береді. Ғылым және ақиқатты айғақтар мен
дәлелдеуде, исламның ... ... ... дін ... ... Шын ... де ... еш бір нәрсені ... ... ... ... ... ... жол бермейді. Бұған Құрандағы 250
жерде “Ақылдарыңды қолданбайсыңдар ма? ойланбайсыңдар ... ... ... ... ... еш бір нәрсені дәлелсіз қабылдамау ... ... ... ... ... жол ... негізгі тақырыптарды ислам ғалымдары үшке ... Олар ... Иман ... ... ... ... Муамелат (қарым-қатынас, іс-әрекет).
1. Иман (сенім) мәселесі. Ислам дінінде ... ... ... ... шарттарынан болып табылады. Иман сөзі араб тілінде «әмәнә»
түбірінен шыққан. «Сену», ... ... ... ... ... дінінде
оның негізгі алты шарты бар. Олар мыналар:
1. Аллаһтың барлығы мен бірлігіне сену.
2. Періштелерге сену.
3. Кітаптарына сену.
4. Пайғамбарларға сену.
5. ... ... ... ... ... Тағдырға, жақсымен жаманның Аллаһ тағаладан екеніне сену.
Абай атамыз, Иман-бұл Аллаһу тәбәрака уа тағаланың бірлігіне ... ... ... хақ ... сену деп ... екі ... ... Тақлиди иман.(Еліктеу арқылы сену).
2. Тахқиқи иман (Шынайы сену).
Тахқиқи иман дегеніміз әр бір нәрсенің ақиқатын толық үйреніп ... қол ... ... «Сондай сөзге құлақ салып, сонда оның ңе
көркеміне ілетесіңдер. Міне солар Аллаһ өздерін тура жолға ... ... ... ақыл ... Бұл ... ... әр бір
пікірді ойлап, түсініп кейін оларға амал еткендер, міне солар Аллаһ ... ... ... ... ... Әрине ілім ақыл жәрдемімен жүзеге
асады. Сондықтан да ... ... ... мән ... оның ... ... ... иман дегеніміз басқа біреудің айтқанына, сенгеніне еліктеп
ақыл қолданбай, ой жүргізмей сену. Бұл иман әлсіз және тез ... ... тек ... ... Иман жақсы амалдарды да қажет
еттіреді. Өйткені иман болған жерде ар-ұят, намыс болады. ... ... ... тыныштық болады. Құранда: «Шын ... ... Тек ... иман етіп ... ... ... басқа» деп
айтылады.(Аср,2-3). [9],[22].
Құрандағы екінші басты мәселе бұл ахлақ ... ... ... мінез-құлық дегенді білдіреді. Құран әдеп, ахлақ, этика, ... ... ... ... ... ілгерілеуінде адамның
жеке мінез құлқы маңызды роль ... ... ... ... ... әр ... мінез-құлықты азаматтың қоғамға қаншалықты пайдасы болса, жаман мінез-
құлықты адам да қоғамға одан да көп ... ... ... бір кісі ... ... ... сұрағанда
«Ислам көркем ахлақ» деп жауап береді.
Құран адамдардың ... ... ... ... ... ең ... ... әке-шеше хақы белгіленіп қойылған.
Әл-Исраа сүресі 24-25 аяттарында әке-шешеге жақсылық ... ... ... ... ... екінші орында тұрады.«Раббың өзіне ғана
ғибадат етулеріңді, әке-шешеге жақсылық жасауларыңды әмір ... Ал егер ... бірі ... ... де жандарыңда кәрілікке жетсе, «түһ» деме
сондай-ақ ол екеуіне зекіме де, ол ... ... сөз ... Ол ... ... ... жай да, ... ол екеуі мені кішкентайда
тәрбиелегендей, сен де ... ... ... ... ... ... бес ... мейірім және құрмет көрсету
керек екендігін көреміз:
1. Бала әке-шеше іс-әрекеттерінен ауырсынып оларды зекімеу.
2. Бала әке-шешеге мейірім-шапағатта болу.
3. ... әр ... ... ... ... ... оларға ауыр тиетін сөздер сөйлемеу.
5. Бала әр қашан олардың бақытты әрі ... болу үшін дұға етіп ... тек ... ғана емес, отбасының басқа да мүшелеріне,
туысқандарға, көршілерге, жетімдерге, ... ... ... ... Ниса сүресі 36 аятында: «Әке-шешеге, жақындарға, жетімдерге,
міскіндерге, жақын ... ... ... ... ... ... және қол ... жақсылық қылыңдар. Негізінен Аллаһ
тағала ... ... ... ... деп ... бір-біріне
жақсылық жасауға шақырады.Бұл аят қоғамдық ахлақи ... ... ... адамзат үшін ғылым техниканың дамуы, ... ... ... ... ... ... Бірақ та дамуды тек ғылыми
жетістік деп ... ... ... даму бұл ... ... құрметтілік, және мейірімділікпен байланысты. Егер қоғамда
жоғары қасиеттер болмайтын болса, қоғам ... ... ... ... болуы
мүмкін.
Құран адамдарға сабырлы болуды әмір етеді. ... ... ... ... қасиеттерінен болып табылады. Сабыр, Құрандағы ең көп ... «Эй, ... ... ... ет. ... Аллаһ тағала
жақсылық істеушілердің еңбегін жоймайды.(Худ,15).[9], [23].[12].
«Егер сабыр етіп,Аллаһтан қорықсаңдар құтыласыңдар» ( Али Имран,186).[9].
Сабырдың үш түрі бар:
1. Күнәлардан қашу ... ... ... ... ... орындаудағы сабыр.
3. Қиыншылық аурулардан сабыр ету.
Шын мәнінде ... адам оның ... сары ... табады, бүкіл
қиыншылықтарға шыдап дұрыс жолды таңдай алады. Құран адамдардағы ең ... ... ... ... сөз қозғайды. Шыншылдық сенімділікті
әкеледі. Ал отбасымен қоғам тек сенімділік пен ғана жалғасады.
Құран адамды ... ... ... ... ... ... жек ... сезімін төмендегідей тәрбиелеуді
ұсынады. Егер қастық ... ... ... қара ... қарсы шық. Соны
құртуға тырыс. Саған ең көп ... ... ... ... ... мен ... ... тырыс. Сүйіспеншілік қасиеттің өзі,
сүйіспеншілікке лайық. Жауыздық қасиеттің өзі ең ... ... ... ... ... келсе оның істеген жамандығына жақсылықпен жауап бер.
Жамандық жасасаң одан сайын жауласа ... ... ... ... ... ... ... кек сақтайды. Қастандығы жалғаса береді. Егер жақсылық
жасасаң өзі де ... ... ... Шын ... өмір ... пен
ынтымақтықтың нәтижесі. Тату-тәтті ынтымақ кеткен кезде ... өмір ... ... ... ... ... мен жақсы қарым-қатынаста болуға
шақырады. Мұны ... ... ... болады. «Адамдарға жақсы сөздер
айтыңдар», «Қашан сендерге ... ... ... одан да ... ... қайтарыңдар». (Ниса,86).[3].[9].
Құрандағы тәрбиелік мәңге ие болған әмірлерді қысқаша шолып өттік.
Құранда әмірлер мен ... да бар. ... ... ... ... ... арақ ішу, жала жабу, өтірік айту, өсек ... ... айта ... ... ... ... әмір етеді.
Тәкаппарлық туралы Құранда «Жер жүзінде даңдайсып жүрме, өйткені сен
жерді, әсте жара алмайсың да бой ... ... да жете ... адам ... өзін ... ... Өз ... үшін барлық нәрсені
пида етеді. Өзінің байлығы және мал дүниесі мен ... ... «Жер ... ... даңдайсығандарды ұзақтастырамын. Егер
олар барлық белгілерді көрсе де оған сенбейді. Сондай ақ олар тура ... оны жол ... ... Бұл олардың аяттарымызды өтірік деп одан ... ... ... адам ... өзін ... ... Өзін
жақсы көрген адам, басқаларды сүйе алмайды. Сырттай ... ... де, ... сүйе ... Оның ... немесе ләззаты үшін сүйуі мүмкін. Әр қашан
өзін басқаларға көрсетуге жан сүйдіруге тырысып, кемшіліктерді өзіне алғысы
келмейді. Сол арқылы ... және ... ... ... ... ... айып және ... қылық екенін, жиіркеніштілігін
Құран бір ғана аятымен ғайбат, ... ... ... ... ... түрде көрсетеді. Өсек, ғайбат айту адамның ... ... ... ... және халық алдында да жаман қылық
екендігі ... ... де ... қоғамдық өмірде алауыздыққа, кек
сақтауға себеп болатын, адамдардың ... ... ... ... ... ... және ... адамдардың өте көп қолданатын жексұрын
қаруы. Ар намысты адамның бұл лас қаруды қолдануға ұшданы ... ... кісі ... ... ... «Душпанымды ғайбатпен жазалаудан бойымды аулақ
салдым. Пасық пен арсыздың лас қаруын қолыма неге алайын?».
Құран ұлтшылдық пен ... тиым ... Бір ... ... басқа ұлттан үстемдігін қабылдамайды. Аллаһ ... ... ... ... ... ... Құнанбайұлы ұлтшылдықтың, нәсілшіліктің адам болмысына
жат нәрсе екенін былайша паш еткен. «Адам баласына адам ... ... Не үшін ... ... ... ... ... қазаң, дене бітімің,
шыққан жерің, бармақ жерің, бәрі бірдей ахиретке қарай өлуің, көрге ... ... ... бәрі ... екі дүниенің қайғысына, пәлесіне
қаупің, екі дүние жақсылығына рахатың, бәрі бірдей екен. Бес ... ... ма, жоқ па? ... тек ... ... ... ... іздейді, яғни таза
адам, адал ... ... ... ... ... ғана Жартушысының
алдында дәрежесі жоғары болмақ. Адамдарды қорлаған такаппарлық ... қай ... иесі ... ... ... емес. Аллаһ тағала
Құранда бір еркекпен әйелден ... соң ... ... бірі оңай
танып білуі үшін қауымдарға бөлгенін хабарлайды. (Хужурат,13). «Ей,
адамдар! ... біз ... бір ... ... жараттық және бір-
бірлерің мен танысуларың үшін сендерді қауымдарға және ... ... ... ... ең ... одан ең көп ... ... Аллаһ біледі. Ол әр нәрседен хабардар». [9],[14].
Әлем тарихын парақтағанымызда мұсылмандардың әр ... ... ... ... Әлемдік бейбітшіліктің басты кепілі мұсылман
үмбеті десек қателеспейміз. Ортағасырда европалық шіркеулерде ... бар ма, жоқ па? ... ... ... іздеп, таласып жүргенде
Мухаммед Пайғамбар сонау 7-ғасырда «Жәннат аналар аяқтарының астында» деп
әйелдің ... ... ... ... ... көре ... тиым ... Мұсылман өміріне
аса қатерлі аурудың ашкөздік екенін айтады. Ашкөздік адамның ... ... ... Ол да бір дерт және ... ... ... ... ұшыратады. Ашкөздік ... ... ең ... ... бастап, ең ұсақ нәрсеге дейін жағымсыз әсерін
қалдырады. Ал тәуекел етіп ... ... ... ... ... жағымды әсерін қалдырады.
Ысырап- адамды ашкөздікке дұшар етеді. Ашкөздіктің үш салдары ... ... ол ... ... ... ынтасын жояды. Шүкіршілік
етудің орнына шағымданады. Адамды жалқаулыққа итермелейді.
2. ... ... ... ... ... ... бәрі үкімет аузына қарайтын болады. Сөйтіп, әлеуметтік
өмірдің тірегі болып табылатын өнеркәсіп, сауда, ауыл ... ... ... ... ел ... ... ... нәтиже береді.
3. Түңілу мен зиянға ұшырау. Мақсатына жете алмай жағымсыз атану,
жеңілдік пен ... құр ... ... ... ... ... мен сәтсіздіктің себебі» деген нақыл сөздер де бар. ... да ... ... ... ... ... екен. Ал қанағатсыздық
еңбекке деген ынтаны жойып, жалқаулыққа үйретеді. Тұрмысына риза ... ... ... ... ықыластың сағын сындырып екі жүзділікке
итермелейді. Құран ... бір ... ... ... ... ... адамды жарға құлатып жақсылықтан мақұрым қалатындығын баяндайды.
1.2. Мухаммед Пайғамбардың ислам тәрбиесіндегі орны.
Ислам тәрбиесінің екінші ... көзі ... ... ... ... және сүннеттің мағынасын түсіндіріп кетейін. «Сүннет» сөзі
–жол, мінез, ахлақ, тура жол, әдіс, үлгі ... ... ... ... тура жол, ... болу мағынасында сүнет сөзі қолданған.
«Менен кейін әр түрлі келіспеушіліктер ортаға ... Кім осы ... ... ... ... ... тура жолда болған ... ... ... ... ... ... Пайғамбардың сүннеті деп
оның ұстанған жолы, ахлақы және қарым-қатынастарына айтамыз. Оның сүннетін
үшке бөліп қарастыруға ... ... ... ... ... ... бүкіл сөздері осы түр
сүннетке жатады.
2. Фиғли сүннет. Мухаммед Пайғамбардың жасаған бүкіл іс-әрекеттері.
3. Тақрири сүннет. ... ... ... ... ... ... іс-әрекеттерге Пайғамбарымыз қарсылық білдірмей қабыл ... ... ... ... ... -сөз деген мағынаны білдіреді. Хадис
ғылымында ... ... ... ... ... ... ... Пайғамбар Аллаһтың әмірлерін адамдарға ... ... ... ... ... мұсылмандарға үлгі. Мешітте
имам, мешіт сыртында жолбасшы, соғыста болса ... ... ... ... ... еді. Шын ... Мухаммед пайғамбардың өмірін
терең зерттейтін болсақ, әр бір іс-әрекетінде, қимылдарында ... ... ... ... ... ... болады. Оның немересі
Хусейн Мухаммед пайғамбардың мінезін ... ... ... деп
айтушы еді: “Хз. Пайғамбар үнемі ... әрі ... ... орта жолда жүретін. Ұнатпайтын нәрселерді көрсе
де көрмегендей сыңай танытатын. Үгіт етіп жүргендердің көңілін түсірмейтін.
Мына үш жайтты ... ... ... ... таптамайтын, ешкімнің
қатесін қазбаламайтын, пайдасыз сөз ... Ол ... ... ... ... құлақ салып тыңдайтын. Ол сөзін бітіргенде ... ... Одан ... қысылып-қымтырылмайтын. Жанындағы жолдастары не нәрсеге
күлсе ол да күлетін, не ... ... ол да ... ... ... мен ... сабыр ететіндігі ... ... Бір ... ... ... ... ... дейтін. Ешкімнің сөзін бөлмейтін, егер ... ... ... ... ... ... еді. Әрбір қауымның басшысына сый-сыяпат беріп,
көңілдерін аулайтын. Әр дайым жылы лебіз ... ... ... ... пайғамбардың қыз балаларға көрсеткен құрмет.
Кей бір қоғамдарда ер балалар қыздардан жоғары саналған. Бұл ... ... ... кезеңіндегі арабтарда одан да қатты
күшейген. Қыз балаларды тірілей көмуге дейін барып, бұл ... ... ... әр ... де істеуіне рұқсат етілген іс-әрекетке ... ... ... Кәримдегі аяттарменен қоғамдағы әйел-еркек
теңсіздігіне тиым салып, « ер ... ... ... ... ... ... өте келе жоғарыдағы айтылған түсініктер «Қыз бала болсын, ер бала
болсын Аллаһтың ... бір ... ... ... қыз ... ... ... Бұл жерде Мухаммед пайғамбардың өз қыз-балаларына
болған қарым-қатынасы және ... ... ... ... ... роль ... Мухаммед пайғамбар хадисінде «Ер балаларды
сүйіңдер» деп айтқан. Сосын одан неге қыз балаларды бірге қосып ... ... ... ... ... ... олардың жаратылысы
сүйікті» деп айтқан екен. «Кімнің үш қызы (кей бір деректерде екі ... деп ... ... оларға жақсы қарым-қатынаста болса, ер балаларын
олардан жоғары санамай, оларға жақсы тәрбие берсе, Аллаһ тағала ... ... үшін ... ... ... жәннатқа апарады.(Әбу Дәуіт, Жәннат,130). Осы
арада қыз балаларға мейірімділк жасаған әке-шешелердің ... ... мына ... айта ... [14], ... пайғамбардың хадисінде: «Адам өлгеннен кейін оның амал
дәптері жабылады. ... мына үш ... оған ... ... ... ... Жария садақа. (Адамдарға және қоғамға жиі пайдасы тиетін істер мен
құрылымдар).
2. Адамдарға қалдырған пайдалы ілімі.
3. Оған әр ... дұға етіп ... ... ... ... ... ... пайғамбар бір хадисінде «Жанұясы және балаларын қорғау
үшін, сол себептен өлтірілген ... ... ... айта отырып, адам
баласының «баласын қорғау» сезімінің іс-әрекетке, ... ... ... секілді үлкен сыйлыққа қол жеткізетіндігін айтады. ... ... ... мен ... ... ... қамтамасыз
етуге қатысты көптеген хадистері бар. ... ... ... ету үшін ... еткен адам, Аллаһ жолында әрекет еткен болып
есептеледі». (Таберани,әл Мужамис сағир,2,60). [2].[18].[20].
Б) ... ... ... ... ... ... бала ... оның көрсеткен іс-әрекеттерін жеке-
жеке қарастырып көрейік.
1.Балаларды құшақтауы.
Соңғы кездердегі зерттеу жұмыстарда ... ... ... ... қол беріп амандасуының үлкен әсері бар екендігі мойындалуда. Бір
басшымен қызметшісі немесе екі дос бір-бірімен құшақтап амандасуы
сүйіспеншілік және достықтың ... ... ... ... ... ... бір себеп десек қателеспейміз. Сезімдердің
әлі енді дамуда болған баланың мұндай кезеңде жақсы мәміле және
сүйіспеншілік жасауға өте ... ... бұл ... ... ... ... дұға ... кісілердің жастарға жасаған дұғалары, оларды жақсы көргендіктерінің
белгісі. Мухаммед пайғамбар ... бір ... ... ... ... да ... болатындығын да айтып кетеді .(Бухари, Әдеьу-л
Муфред,45). Амр б.Хурейс былай дейді: «Шешем мені Мухаммед пайғамбардың
жанына алып барды. Пайғамбар ... ... мол ... қол ... үшін
дұға етті».[18].
Балаларды сүйуі.
Сүйу мәселесі Мухаммед пайғамбардың балаларға ... жиі ... ... ... ... пайғамбардың мына сөзі
көпшіліктің назарын аудартады. «Балаларды көбірек сүйіңдер, әр бір ... ... бір ... ... (ӘбуДауіт,Әдеп144,Менакиб,50). Мухаммед
Пайғамбардың немересі Хасанды сүйіп жатқан кезде Акра Хабис деген кісі
бұған таң ... ... ... ... ... он ... бар. Бірақ еш бірін
сүйгенім жоқ. Сонда оған Мухаммед пайғамбар «Қамқор болмағанға мейірімділік
жасалмайды» деп ... ... ... ... ... ... аялауы.
Баланы аялап оған көңіл бөлуі олардың өздерін қауіпсіздікте сезінуіне және
сүйгендіктерін білуі жағынан өте ... ... бала ... оны ... ... сезінеді. Мухаммед пайғамбар да тәрбиеде баланы аялап оны
еркелеткен. Оған жүрегінің тастай ... ... ... ... ... ... «Жетімнің басын сипап кедейді тойдыр».(Ахмед б.
Ханбел, Муснед,2,263,387).Осылайша баланы ... ... ... нәзіктікке
және жүректің жұмсаруына қол жеткізіп басқаларға мейірімді болу сезімін
оятады.
4. Мухаммед пайғамбардың балаларды желкесіне міндіруі.
Мухаммед пайғамбардың ... ... және ... міндіргенін
ислам тарихынан жиі кездестіреміз. Әсіресе қызы ... ... ... ... ... менн Хусейінді желкесіне алып олармен сыр
бөлісетін еді. Мухаммед пайғамбар балаларды ... ... ... ... ... да ... көреміз. Ол балаларды қуанту үшін қолынан
келгенше әрекет жасаған.
Мухаммед пайғамбардың бала тәрбиесіне ... ... ... ... бала тәрбиесіне қатысты назар аударарлық
көптеген мысалдармен толы. Ол бір хадисінде: «Бір әкенің балаға ... ... ... ... ең маңызды мирасы) жақсы тәрбие» деп айтады.
(Тирмизи,12).[18]. Басқа бір хадисте баланың тәрбиесімен ... ... де ... Осы жоғарыдағы принциптерге сай ... ... ... ... ... және ... ... тырысқан.
Тәрбиеші және өнеге ретінде жіберілген Мухаммед пайғамбар шын
мәнінде бүкіл адамзатқа шынайы ... ... үлгі ... Оның ... ... ... тәрбие мен толы. Ол жаһилия кезеңі арабтардан, тарихта
жағымды із қалдырған, ... ... ... жоқ ... ... ... Аллаһ тағала «Шын мәнінде Аллаһты ахирет ... және ... көп ... ... үшін ... Аллаһтың
елшісінді өте әдемі өнеге бар» деп айтады. [3].
2-тарау. ... БАЛА ... ... Бала тәрбиесі туралы ислам ғалымдарының тұжырымдамалары.
Ислам ғалымдары арасында бала тәрбиесіне қатысты ең көп еңбек
жазған әл-Ғаззали ... ... ... орта ғасыр ислам философы.
Ғаззалидің бала тәрбиесіне қатысты ең негізгі еңбегі «Йа ... ... ... ... ... ... баланың жеке тұлғалық тәрбиесі, діни
және қоғамдық тәрбиесін қарапайым құралдар арқылы түсіндіруге ... ... ... ... ... бала ... әрең жеткен немесе
жете ... ... ... ... мен әдістерді айтып өтеді.
Жалпы этика және тәрбие философиясында болғаны сияқты ... ... ... ... ... және ... сонымен қатар,
ақыл және тәжірибеге сүйенген күрделі өмір шындықтарынан алады. Сонымен
қатар тарихтан, ... ... ... ... өмірінен
пайдаланады.
Ғаззали бала тәрбиесін жанұядағы бала тәрбиесі және ... ... деп ... ... ... ... бала тәрбиесі.
Ғаззали бала тәрбиесін АллаҺ тағала тарапынан әке-шешеге берілген
аманат ретінде қабылдайды және бұл ... ең ... ... ... ... ... көмектесуге жауапкер екендігін
айтады. Ия, тәрбие ... ... ... ... ... дәлел
болады. «Балаларды жақсы тәрбиелеу, балаға жақсы есім қойу ... ... ... бала ... ... ... туылмайды. Ол
жүрегі таза, барлық ... ... ... бар ... ... Жеке ... ... Рухани тәрбие.
Бұл тәрбие баланы материалдық ... ... ... ... ... жаны ашу, жақсылық пен ... пен ... не ... ... ... осы ... ... балада қалыптастыру керек. Әке-шеше балаларға ... сүйу мен ... ... тиіс. Ғаззали балаларды аялаудың
мустахаб (жақсы көрілген нәрсе) екендігін айтады. Баланың ... ... ... ... ... оларды материалдық және рухани
сыйлықтар мен қуантуы керек. Бұл ... ... ... пікірінше, жалпы бала алты жастарында ... мен ... ... Әке-шеше баланы жас кезден шектен тыс жан тыныштығына
үйретпеуі ... Егер ... ... ... ... ... ... үмітсіздікке түседі. Балаға жастайынан
еңбекқорлыққа ... ... ... ... ... Ақшаға болған сүйіспеншілік балаларда такаппарлық, ... ... ... жат ... ... себеп
болады. Сондықтан ақша еңбектің мақсатына айналмауы ... ... ... ... ... кейін дұрысталар деп жауапкершіліктен қашу
үлкен ... ... ... ... ... қате пікірлермен
уланған адамды оңайғана,тәрбиелеу қиын жұмыс. ... ... ... қате идеалогияның жетегінде жүрген ... бар. ... ... қате ... ... де, ... ... әдетінен шыға
алмайды. Мысалды алыстан іздемей-ақ ... ... ... ... ... темекі адамның ден саулығына қаншалықты зиян, тіпті
адамның өмірінің сөнуіне ... ... ... барлығымызға мәлім.
Бірақ, бұларды біле тұра адамның оны ... етуі өте ... Дене және ... ... ... баланың рухани тәрбиесіне мән бергені сияқты,оның
физиологиялық дене ... де мән ... бұл ... ата-
аналарға төмендегі ұсыныстарды айтады:
а. Балаға ... ... бір ... дене тәрбиесі ... мен ... ... ... ... ... ... Баланы жұмсақ көрпе жастыққа жатқызбауы ... ... ... және дене ... ... Денеге май ... алып ... ... Бұл ... Ғаззали баланың эстетикалық
көркемдігін айта отырып, бала үшін дене ... ... ... ... ... емес ... ұйықтауға ынталандыру
керек. Күндіз ұйықтау балада ... ... ... ... сабақтарынан кейін пайдалы ойындар ойнауға рұқсат
беруі керек. Бір ... бала дене және ми ... ... ... ойын ... ... орындалып үйдегілерден жасырын
ойнаудың алдын алған болып есептеледі. Қазіргі ... жаңа ... ... ойынның қаншалықты маңызды екендігін айтады.
Б) ... ... ... ... ... сай ... ... міндетті.
Ғаззалидің пікірінше бұл тәрбиенің бастауы ... ... ... ... мен ... ... дейінгі іс-әрекеттерді өз
ішіне қамтиды.
Ғаззалидің пікірінше, бала тәрбиесінде ең ... ... ... ... бірге бір ыдыстан отбасымен ... ... ... бұл бір ... ... ... ... екіншіден
баланың қоғамдық өмірге үйренуіне, әлеуметтенуіне өз көмегін тигізеді.
С) Діни тәрбие.
Ғаззалидің ... діни ... ... да ... ... ... ... Бала алты жасына жеткенде ... ... ... ... ... ораза, қажылық сияқты
құлшылықтар ... ... ... ... ... ... ... ораза сияқты) басқа да ... және ... ... ... ... олардың пайдалары үйретіледі.
Ғаззали бай болу және кедей болу ... ... ... ... болу ... оған ... Бірақ шектен тыс ақша беріп
балаға ақша ... ... ... ... ... байлық ішінде кедейлік үйретілуі керек. Еш бір уақытта ... болу ... ... бала тәрбиесіне қатысты төмендегілерді айтады:
- Егер бала ... ... оны ... ... ... және ... жарияламауы керек. Өйткені балалар ... ... Егер де бала ... тәрбиелеуге тырысса қателерін еш көрмеген
сияқты әрекет ету керек.
- ... ... ... деп әр бір ... ... қарсы
келсе, бала кемшіліктеріне қырсықтанып қайтадан жасай ... ... де дәл осы ... ... Ол ... жазаландыру,
мәжбурлеу оны тәрбиелей ... ... ... ... ... ... қылықтарды басқалардың да жасай алатынын ... ... ... бұл ... ... ретінде қабылданады.
- Егер қателіктері ... ... оған ... ... ескертіліп
зияндары аз-аздан түсіндіру керек. ... ... ... Бұл баланың сөзді тыңдамайтын дәрежеге әкелуі мүмкін.
- Баланы жасырын істер ... алып ... ... ... болу ... Оған жақсы іс болсын, жаман іс болсын ашық ... ... беру ... Бала ... ... айып
екендігін білсе, оған ашық түрде жасауға мүмкіндік берілмесе, ... ... ... әдеттенеді.
- Балаға айтылатын ескертулер көпшілік алдында ... ... бұл ... ... және ... сияқты қасиеттердің
қалыптасуына мүмкіндік тудыруы мүмкін.
2) Мектептегі бала ... ... ... екінші орында тұратын және баланың
мінез-құлқының ... ... рол ... ... ... ғалымдары, мұғалімдердің бала тәрбиесінде маңызды рөл
атқаратындығын айта отырып, ... ... ... ... ... мен ... Мұғалім оқушыны өзінің баласындай қабыл етіп, мейірім-шапағат пен
қарым-қатынас ... ... ... ... ... беру ... міндетсінбеуі тиіс.
Ізгілікпен қарым-қатынас ... ... ... ... ... ... ... керек.
- Оқушыларға айтылуы керек болған насихаттарды ашық ... ... ... ... ... оқушылардың қателерін мейірімділік және ескерту жолы ... ... ... ұятрауы керек. Көпшілік алдында айтылған
ұрсу және ... ... ... ... және дұшпандық
қасиеттерінің ойануына себеп ... ... ... мен қабілетін ... ... ... ... керек. Әрине балаға ауыр жүк арту оны қиын ... ... ... ... ... ... азаяды.
2.2 Бала тәрбиесінде – жанұя орны.
Адам өмірінде қоғамның өмірі қаншалықты маңызды болса, қоғам ... ... орны ... ... ... ... қоғамды елестету қиын.
Жанұя адамзат ұрпағының жалғасуы үшін ... ... ... ... ... үшін де ... ... Негізі мықты болған жанұяның
мүшелері де бақытты. Олай болатын ... ... ... ... ... ... ... бақыттылықтың жолдарын көрсеткен ислам дінінің дүние
бақытына негіз ... ... ... ... бермеуі мүмкін емес.
Тақырыбымызға қатысты ... ... ... ... ... Құран Кәрим үйленуде адамдардың жеке құмарлықтары үшін емес ... сай ... ... әмір ... Некелесетін әйел міндетті
түрде мүмин болуы шарт.Мухаммед пайғамбар да ... ... ... ... Мінез-құлқы жаман ортада өскен әдемі әйелді, лас жерде өскен қызыл
гүлге ұқсатып, ондай кісілермен үйленуден аулақ ... ... ... Жанұя құқықтарымен міндеттері.
Халқымызда «Үйлену оңай, үй болу қиын» деген сөз бар ... ... ... ... Ер мен ... материалдық әрі рухани дамуы,
олардың рахат және тыныштығы жанұялардың кей бір негіздердің орындалуымен
ғана жүзеге ... Егер ... ... ... ... ... өмірі де қысқа болады. Сол негіздердің ... ең ... ... ... ... келеді.
а) Әке және оның міндеті.
Жанұяда еркек басшылық жасайды.Еркектер ... ... ... ... ... ... қылды. Сондай ақ олар ... ... Бұл ... ... ... ... екі ... Еркектің табиғатындағы кей бір үстемдіктер. (дене жағынан күшті, ... ... ... ... тез ... Әйелді қамтамсыз ету. Экономикалық жақтан көбірек жауапкешілігі бар
кісінінің, үкім жүргізуде көбірек құқығы бар.
Осыған байланысты ... ... ... ... айта ... ... дүниелік әрі рухани міндеттерінің тәлім-тәрбиесіне де жауапты.
ә) Шеше және оның ... ... ... экономикалық
қажеттіліктерін қамтамасыз етуді еркектің мойнына жүктегені секілді шеше
көбірек үйдегі бала тәрбиесін ... ... ... ... 7-8 ... ... шеше ... Ислам бала өмірінде шешенің орнын еш нәрсе
толтыра алмайтындығын айтады.Шешенің жаратылысы рухани әрі дене ... ... ... ... әрі нәзік міндетке сәйкес жаратылған. Құранда
және Мухаммед пайғамбардың хадистерінде әйел кісілердің бұл міндетті ... ... ғана ... ... өз бойнына жүктей
алады.
Бала тек қана шешелерде ғана ... ... ... ... ... және шыншыл мейірімділік сезімдерімен қапталған
ортада ұлғайып жетілуіменен, рухани аштықтан ... ... ... тек ... ғана емес ... да ... ... ... ... қарай алмаған шешенің психологиялық ауруға
шалдығатындығын айтады.
Құранда аталып өткен ... ... ең ... ... оның шешесі болып табылады. Балаға
мейірімділік пен қараған да шеше. Алғашқы ... ... ... ... да шеше. Осылайша бала шеше тәрбиесімен мейірім қанаттары
астында ұлғаяды. Шешенің ... ... ... өте ... маңызға ие.
Оның бала тәрбиесінде ең үлкен міндеті балаға халалдан сүт ... ... бала ... әсері мол. Осыған байланысты Мухаммед пайғамбар бір
хадисінде «Бала сүт емген ананың сүтімен мінезденеді» ... ... ... сүт ... кезде таза, әйелдің ізденіп табылуы мұсылмандарға
жүктелген міндеттерден болып табылады.Таза әйел табылмаған ... ... сиыр ... ... ... Егер де әйел екі қабат кезінде шариғат
тиым салынған нәрсеге шаһуатпен назар салса, баланың рухани тәрбиесіне ... ... ... әр бір ата-ана нәпістік және шаһуаттық
сезімдерден аулақ болып өзін қорғауы тиіс. ... ... ... ... ... үшін ана- ... ... жоқ» деп айтқан. Шеше
намысты әйел болса балалар үшін ... ... ... бала ... сияқты
әке-шешеден не көрсе соған еліктейді.[20],[1].[12].
Жаңа туылған баланың оң құлағына азан және сол ... ... таза ... ... ... ... Хадистерге қарасақ әр
туылған бала үшін ақиқа құрбаны шалынатындығын ... Бұл ... ... ... берген нығметіне бір шүкіршілік. Ақиқа шала алмаған ... ... да ... Әке-шеше балаға жақсы есім қойуға міндетті.
Исламиятты қабылдаған адамның балаларына қойған есімдерінің қияметте әсері
бар ... ... Бір ... шарифте: «Қиямет күні барлық адам өз
есімдеріменен шақырылады. Пайғамбардың ... ... ... сол
есімнің берекетін көріп жаннатқа кіреді».
Бала ... оның ... ... кезеңдерге бөлуге болады. Бала
әр жеті ... бір ... ... ... ... жеті ... ... кезең
арабшада “субйан” кезеңі деп аталады. Бұл кезеңде бала жақсымен жаманды
ажырата алмайтын, барлық нәрсені ұға ... ... Жеті ... он ... дейінгі кезең балалық кезең. Бұл кезеңде баланың ақыл–ойы түсінігі
күрделі даму үстінде болады. Он төрт ... ... бір ... ... ... кезең. Бұл кезеңде баланың ақылы жетіліп өмірге болған ... ... ең ... ... оның ... ... әке ... орын алады. Баланың жеті жасына дейін оның денсаулығына,тамағына
мән беріледі. ... ... ... екінші, яғни балалық кезеңінен
басталады. Оның келешегі дайындалады. Бұл кезеңде әке-шеше ... ... ... соны ... ... ереді. Баланың миы фотоаппарат
сияқты нені ... соны ... ... ... негіздері осы кезеңде
қалыптасады. Діни тәрбие және наным осы ... ... ... ... ... ... балағат жасы болғандықтан,
парыздарды орындауға дайындықтар жасалады. Аллаһтың әмірлері бұл кезеңде
ашық түрде үйретіледі. Аллаһтың тиым ... айта ... ... ... ... ... бір хадисінде он жасына келген
қыз, ер балалардың жататын бөлмелерінің ажыратылуын әмір ... ... ... ... ... он жастан кейінгі үшінші кезең
болып табылады. Егер де ... ... ... ... ... ... орнықса, күші тасып тұрған
кезінде, баланың жүрегіндегі иман оны жамандық ... ... ... иман ... ... ... жақсы амалдармен іс-әрекеттер
соншалықты көп болады. Осы ... әр бір ... ... ... ... бір ... ... деген: «Әр біріңіз шопансыңдар.
Қарамағында болғандардан жауаптысыздар. Мемлекет ... ... ... ... ... шопан. Қарамағынан жауапты. Әр ... ... ... Бұл ... ... ... барлық адам өз қол астындағыларға шопан және олар ... ... ... ... ... ... әр бір
адамда жауапкершіліктің бар екендігін айтады. Пайғамбарлар да ... ... ... ... ... жіберген үмбеттерді жауапкер қылатынымыз
секілді, пайғамбарларды да ... ... ... жанында қорынуы ... ... ... ... таза, жарқын әрі пәк. Жас кезінде оған бір ... ... ... етеді және ... ... Ал егер ... ... оны қабылдап өмірінде қолданысқа енеді. Сол себептен де
бала ... ... ... нәрселерді үйрену ... ... ... ... ... және қате ... ... және үйренуі
арқылы шайтан және хайуандық дәрежеге түсуі ... Тин ... ... ... ... былай деп түсіндіруге болады:
«Біз адамды, яғни ... ... ... ... тәрбиелі болуға
қабілеті бар түрде жараттық. Бірақ, әке-шеше мұғалім және ... ... қате ... ... берулері себебінен «әсфалас сафилинге»,
яғни хайуандардан да төмен ... ... Тек қана ... алып
әдемі тәрбиеленген иман етіп жақсы амал ... ... ... үшін ... есепсіз сыйлық түрлері бар. Балаға ... ... ... ... көркем мінез қалыптастыру, осы жол мен ... ... ... ... және ... ... жеткізу әке-
шеше, мұғалім және басқа жауапты ... ең ... ... болып
табылады.
2.3. Исламда бала тәрбиесінің негізгі принциптерімен әдіс-тәсілдері.
Құран назарымен қарайтын болсақ тәрбие бала туылмай тұра басталады.
Туылғаннан кейінгі ... ... тұра ... ... жалғасы болып
табылады. Тәрбиенің ана құрсағынан басталатындығы туралы Құран ... ... ... «Ана ... сендерді қалағанындай пішімде жасаушы
Аллаһ».(Али Имран, 6). [10].Бұл аяттағы ... ... ... дене ... ... түрге ендіруін(әр түрлі жаратуын) айтып тұр. Өйткені
психологиялық қасиеттар ... да еді, дене ... мәні ... ... ... ... бөліп қарастыруға болады. Адамдық тәрбие
және илаһи(құдайдық) ... ... ... ... туылғандағы бар болған
қабілеттерді дамытуды көздесе, илаһи тәрбие бұл қабілеттерді ... ... ... ... ... адамның қабілеттерін дамытып оны белгілі
жақтарға бағыттайды. Адамдағы ... ... ... және
таңдауларына жетекші болады.
Аллаһ адамдарды шеше ... ... ... ... сүресі 32 аятында былай делінеді. ... ... ... біз ... Сондай-ақ бір-біріне
бағынсын деп, бір-бірінен дәрежеде көтердік. Демек ... ... ... ... үшін ... әр түрлі жолдарға айрылуын қажет деп
білген.
Мухаммед ... ... ана ... ... ... кезде былай дейді. «Бала ана құрсағында төрт күнге дейін су,
одан кейін ұйыған қан, одан ... ет ... ... ... ... кейін Аллаһ тағала бір періште жіберіп оған үрлейді. Негізінде
бұл Хаж сүресі бесінші аятының бір ... ... «Әй, адам ... ... ... ... ... әрине біз сендерді
топырақтан, сонан соң ... ... ... ... ... ... бейнеленбеген кесек еттен, өздеріңді тектеріңді білдіру ... ... ... қалаған мерзімге дейін қойып қоямыз. Соңында
бөбек түрінде шығарамыз. Одан ... ер ... Кей ... ... кей біреулерің әр нәрсені білгеннен кейін түк білмейтін өмірдің ең
нашарына қайтарыласыңдар. Құраған ... ... Оған ... жаудырсақ
құлпырып көксиді де әр түрлі көркем өсімдік өндіреді. [10],[14].[6]
Әр бір әке-шеше өзінің баласын жақсы тәрбиелеуді қалайды. ... бұл әр ... ... ... ... ... ... тыныш өмір сүруі үшін тек мемлекет заңына мойынсыну жеткілікті емес.
Ортақ құндылықтармен дәстүрлердің бірлесу ... ... бар. ... ... адамгершілік құндылықтар болмай қоғамдағы ... ... ... ... күнә деп ... нәрселерін, мемлекеттің
заңы да күнә деп есептейді. Ал бірақ та діндердің алып ... ... ... ... ... ... ... мемлекет
заңымен орындатуға болмайды. ... ... ... асыруға, дұрыс
жолдан жүруге көмектесетін тек діни сеніммен құндылықтар болып табылады.
Баланың діни тәрбиесінің ... ... ... сену және діни ... екі ... ... ... болады.
1. Сұрауы. Баланың сұрақ сұрауы үлкендерге болған сенімділіктің
нәтижесі десе болады. Төрт ... ... ... екі ... бастаған сұрау
кезеңінің ең жоғары сатысында деуге болады. Бұл кезеңде бала қалай? неге?
не үшін? Жанұя және қоршаған ортаның діни ауасы осындай ... ... ... ... ... ... қатысты болған сұрақтарына толық
әрі түсінікті тілде жауап беруі керек. Балаға діни сұрақтарды сұрақ жауап
түрінде жаттатылуы оның бұл саладағы ... ... ... кей бір
діни терминдердің түсінілуі де қиын болуы да мүмкін. Мысалға, сауап, күнә,
жақсылық, қасиеттілік. Бұл жерде діни білім беруде ... ... ... қажет етіледі.
2.Себептілік. Баланың діни білімдерін қабылдай алатын қабілетте
екендігінің бір ... ... үш ... ... ... оқиғалардың
себеп-салдар қатынасын ажырата алатын кезеңде байқалады. Дін тәрбиесінің
алғашқы шарттарының бірі де бала сол жасқа жеткен болуы ... ... ... ... бала ... ерте жастан бастау
керектігін айта келе былай дейді. «Оң мен солды ажырата ... аз да ... мен ... ... ... бала тәрбиесімен айналысу керек. Балаға
ақырын-ақырын жақсы істер мен көркем-мінез үйретілуі қажет».
Психолог Антонно Верготте «Дін психологиясы» атты ... ... діни ... бар ... және төрт жас ... діни ... алтын кезең деп айтып кетеді. Бұл Мухаммед пайғамбардың ... ... ... тұр. ... бала ислам жаратылысымен туылады. Кейін
әке-шешесі оны ... ... ... ... ... күнге табынатындар)
етеді».[11].
Балалық шақ бала үшін қорқыныштар мен толы. Баланың сәл нәрсеге қорқу
қасиетінен ... кей бір ... ... қате ... ... ... іс-әрекетерді көріп, жамандықтарды күнә дәптеріне жазып
жатыр деп оларды тыныштандыруға тырысады. Сондықтан бала ... ... ... ... ... ... ... жаза беретін тозақ
азабында жандыратын бір болмыс ретінде елестейді.
Діни ... бала ... ... әсері бар. Бала
қоршаған ортаны сезімдері мен таниды. Аллаһқа сену, оны сүю, ... болу ... ... ... діни ... ... ... бұрынғы кезеңдегі баланың діни тәрбиесі.
Мектептен бұрынғы кезеңде балада Аллаһ, пайғамбар, періште сиқты
ұғымдар сырлы болса да, ... білу ... ... қоя ... ... ... сұрақтарына жауап беруі немесе бермеуі олардың
ұлғайғандағы ... ... ... болуы мүмкін. ... ... ... ... жас ... ... қиынырақ
жүзеге асады.
Мухаммед пайғамбар «Шүбәсіз сендер қиямет күндері есімдеріңізбен,
әкелеріңіздің есімімен шақырыласыңдар. Олай ... ... ... ... ... ... ... 70).[14].Осы хадиске қарайтын болсақ дін
тәрбиесі баланың ... ... ... ... діни тәрбиесінде
Аллаһ, құдай сөздері, көп қайталанатын иншааллаһ, Аллаһ сақтасын, құдай
қаласа, Аллаһ кешірсін ... ... мен ... ... ... ... Алла сөзі кездесетін әлделердің де әсері мол. Әрине мұндай іс-
әрекеттердің барлығы әке-шеше, ... ... ... ... жас ... ... немесе қоршаған ортада есіте бастаған
Аллаһ, мешіт, намаз, мұсылман, жәйнамаз, азан, ... ... ... ... ... ... ... сезімдерінің бірте-бірте ашылуына
себеп болады. Әсіресе балаға тамақ жер алдында «бисмиллаһ» немесе оларға
дұға ... ... де ... бала ... ... ... үйренеді. Оның тәрбиесі
айналасындағы көріп естігендеріне ... ... ... да ... ... діни ... немесе діндар жанұяда тәрбиеленуі өте үлкен
маңызға ие. Басқа мемлекеттерде әсіресе Туркияда ... ... ... діни
тәрбие сабағы жүргізіледі. Ал бірақ ... ... діни ... ... ... әлі ... қойылмай жатыр. Дегенменде, баланың діни
тәрбиесі әке-шешенің міндеті екендігін ұмытпағанымыз жөн.
Кей бір педагогтар балалардың ... ... ... ... келген. Солардан бірі зерттеуші Барнес тарапынан жасалған
жорамал. Барнес, “Theological life of ... child” атты ... және ... мына ... сұрауды ұсынады. Аллаһ қайда? Ол не
істеп жатыр? Не үшін оны көре алмаймыз? Сұраққа 27 ... көбі ... өте ... ... деп ... ... ... Құдай ақ киім киетін,
ақ ... қарт кісі деп ... да ... ... ... ... діни ... зертеу
мақсатында тест ұйымдастырған. Тесттердің біреуінде Құдайдың сүретін сызу
талап ... ... 34% ... сүретін сызуға қарсы шыққан.
Тәңірдің сүретін сызуды қабыл еткендердің көпшілігі Тәңір үшін ... ... ... өмір ... бір кісі ... ... дейінгі балалар Құдайға адамға ұқсас сипат береді. Бірақ
олардың ... ... ... қабілетке бай екендіктерін
көрсетеді.
- «Үйден шыққан түтіндер көкке көтеріліп ... ... ... ... ... ... ... бұлттардың үстіне отырып бізді
бақылайды».
Аллаһ бізді сүйеді ме? деген сұраққа балалар ... өте ... бір ... ... ... ... адамның жаратылысында
өзінің жаратушысына деген бір махабат бар деп айта ... діни ... ... қате қолданылатын методтардың беретін
нәтижелерінен бір нешеуін айтып кетпекпіз.
«Әкесі баласының діни білімдерді үйренуі үшін жиі-жиі кітап оқып ... ... ... тыңдамай немесе әкесінің сұрағына толық жауап
бермегендіктен әке шыдай алмайды:
- Сен өзіңді ... ... ... ... ... ... берсең ол
да саған жәрдем беріп жұмыстарыңды жеңілдетеді. Сен ... ... ... ... ... деп ... бір жақтан ұруға да
барады.
Баланы Аллаһпенен ... ... ... ең ... ... ... ... керек
болатын болмыс ретінде таныттыруында. Әке-шеше балалардың жақсы көрмеген іс-
әрекеттердің жанында Аллаһты жазалаушы деп таныттыруы бала санасына ... ... ... болады. Балалық шақ көптеген қорқылардың өмір
сүретін кезеңі. Бұл қорқыларға Аллаһ қорқыларға қосылып келуі, ол баланың
жүрегінде Аллаһ ... ... ... ... ... ... үйрету.
Ибн-Аббас жас кезінде пайғамбарымыз оған мынандай ұсыныс ... ол ... Бір күні ... ... ... ... ... насихаттарды мұқиятпен тыңдауды бұйырды.«Аллаһты ойлан, ол да сені
ойлансын, оны жаныңда ... Егер бір ... ... ... ... ... де одан тіле.» (Таберани, Мужем, ... ... ... нені ... керектігін (нені тілеу керек екендігін) алдын ... ... ... насихаттың маңызы.
Балаға насихат ету және жақсы сөздермен тәрбиелеу ең ... ... ... Құран Кәрим тәрбиеде осындай әдісті қолданғанын
Лоқман сүресінің 13 ... ... ... ... ... алыс ... ... баласына насихат еткен кезде: Ұлым еш
уақытта Аллаһқа серік қоспа. Өйткені ... қосу ... ... ... ... беру кезінде алғашқы үйретілуі керек болған нәрсе Аллаһқа серік
қоспау болған. Оның ұлы ... ... ... ... ... пайғамбар
баласына Аллаһқа иман ет деп емес, Аллаһқа серік қоспау керектігін насихат
етеді.
2. Аллаһ ... не? ... ... серік қоспау керек екендігі
үйретілгеннен кейін, екінші ... Ұлы ... ... бір ... және адамның іс-әрекетімен бюайланыста екендігі түсіндіріледі.
Сүренің 16 ... ... ... аяты ... ... ... өміріндегі
қарым-қатынас тәріздерін Лұқпанның тілімен қоюды мақсат етеді. Сондықтан
да төртінші ... ... 18 аяты ... ... жүзіңді
қаратпа деген аяты келеді.
4. Сөйлеу әдебі. Бұл кезекте ... ... ... 19 ... ... ... сөйлесу керек екендігін баяндайды. Сөйлегенде дауысыңды түзе,
айқайлап сөйлеме. Бала ... ... ... ... ... ... ... жатса, тез арада оны дұрыстауға тырысып, әр ... ... ... дұға және ... ... баланың психологиялық және рухани дамуына ықпалын тигізетін рухани
күш. ӨЙткені бала дұға арқылы әке-шешесінің ... ең ... ... ... ... ... ... еткен кезде шексіз бір ... ... ... ... ... бала үшін таусылмайтын күш
бұлағы. Сондықтан да мектеп алды балаларда баланың дұға жасаудан ... бір ... ... ... ... дейінгібалалардың діни білім
беруінде өте мұқият болу ... ... ... ... ... ететін,
барлық сөздерге алданатын баланың жаратылысына қате тәрбие беруден сақ болу
абзал.
Дұға етуде бала құанышқа ... Дұға ... ... ... ... ... ... «Әй, Құдай, мұны маған бер» деп, уақыт ... оның дұға ... ... өзгеруі мүмкін.
Бір күні шешесі бірініші сыныптағы баласына дұғаны үйретіп Аллаһтан
барлық ... ... етуі ... ... ... Ал бала ... ... екен. Бала дұғасын шешесіне былайша түсіндіріпті:
-Аллаһ маған аспаннан ойыншық тастамайтындығын мен білемін. ... ... ... ... ... ... шешемнің жүрегіне салуы
мүмкін. Сен де бұл ойыншықты маған алып бересің.
Олай болатын болса балаларға діни ... ... ... ... ... ... мен ... сөздер үйретілуі қажет.
Жас кезінде берілетін дін тәрбиесінің ... ... ... дін ... алдағы жылдардағы қиыншылық және
шүбәларға шыдап, жеңіл әрі рахатты бір ... өмір ... ... ... ... бала ... арқылы сенімнен ... ... ... ... орын ала ... Бірақ, керісінше
жас кезінде күшті діни тәрбие берілмеген балалардың қоғамдық өмірде ... ... діни ... ... ... байқалуда.
Балалық шақта мешітке аяқ баспаған кісінің мешітке барудан тартынуы, ... ... ... ... ... дін тәрбиесіне
немқұрайлық пенен ... ... Жас ... діни тәрбие алмаған
адам, бұның зардабын бүкіл өмір бойы сезініп әр түрлі діни ... ... қоса үй ... ... пен ... ... арнайы
орындардыңда маңызы зор.
5-12 жас аралығындағы балалардың дұға түсінігі.
Дұғаға қатысты осы жас ... ... ... ... ... ... ... Бірінші саты. (5-7 жас аралығында).
Бұл сатыда дұға түсінігі белгілі де емес ... де ... ... ... ұғым. Бұл жас аарлығындағы балаларда дұғаның ... ... ... ... ... Осындай жас арлығындағы балалардың дұға жасау
сезімдерінің дамуы үшін ... ... ... ... ... балаға
мұқият көңіл бөлуі абзал.
2. Екінші саты. (7-9 жас аралығында).
Бұл жас аралығындағы жасалынатын дұғалардың көпшілігінде балалар өздеріне
бір ... ... ... ... олардың дұғалары Аллаһқа шүкіршілік ... ... ... шегі жоқ болмыс екендігін ойлап « барлық
адамдардың дұғасын бір уақыттың ішінде қабыл ете ала ма? ... ... ... Әке-шеше бұл сұрақтарға балалардың жасына сәйкес ... ... ... ... ... ... болсақ 7-9 жас арлығындағы ... және ... ... ... мол екендігін айтады. Мұндай
жастағы бала ғибадат етіп жатқандарға қызығушлық пен ... ... олар ... дұға ... ... ете ... Намазға қатысты
негізгі мағлұматтар берілетін кезең. Намаздың қалай оқылуы, дәреттің қалай
алынуы сиқты негізгі ... ... ... ... пайғамбар
балалар жеті жасқа жеткен кезде оларға намаз оқуды үйретіңдер деп айтады.
3. Үшінші саты. (9-12 жас аралығында).
Бала тек осы жас ... ... ... адам арасындағы байланыс
екендігін ұғына алады. Олардың ойларына дұға –бұл Аллаһтан кешірім сұрау,
жамандықтардан ... ... ... материалды болмаған пікірлер
қалыптаса бастайды.
Жас өскен сайын бала қиналып, бәлелерге тап ... ... дұға ... ... ... келеді. Енді, Аллаһ біздің ең үлкен көмекшіміз ... ... ... ... ... ояна бастайды. Бұл кезеңде
намаздардың соңында жасалатын дұғаның психологиялық рахаттылығы бар. ... ... ... болған сенім күшейіп Аллаһ сүйіспеншілігі арта түседі.
Бұл жастағы балаларға қарапайым діни хикаялар ... ... діни ... ... ... орны және ... зерттеу жұмыс нәтижелеріне қарайтын болсақ, жастар тәрбиесінде
кішкене ... ... ... ... және ... ... ... айтады. Олар бала ... ... ... ... болса,
олардың артына тұрып әрекеттерін қайталап жатады. ... ... ... ... ... және ... ... сезімдері басым келеді. Үлкендерге ұқсау үшін бар ... ... ... ... бұндай қасиеттерінен мүмкіндігі барынша пайдалануға
тырысу керек. Сонда ғана негізгі мақсатқа қауышуға болады.
Намаз оқуды үйреткенде баланың ең алдымен жас ... ... ... ... ... жеткенде ған парыз болады. Бірақ балағат
жетпей намаздың ... ... ... ... Бала ... ... ... келеді. Тіпті, мұны ықыласыменен құштарланып істейді.
Сондықтан оның ... ... ... түсіретін қарым-қатынаста болу,
жалықтырып алмау қажет.
Егер де баланы жас кезінен ... ... ... ... ... ... қайта беттемейтіндей халге дұшар болады.
Намаздың адам өмірінде ерекше маызы бар. Намаздың бес ... ... өз ... бір ... оқу ... ... құл ... Иманнан кейін келетін ислам шарттарының негізгі парыздарынан
болып есептелді. Құран Кәримде намаз жайында былай делінген: «Намазды ... ... ... ... ... ... иіліңдер. Елді игілікке бұйырып өздеріңді ұмытасыңдар ма? Кітапты
оқысаңдар, ойланбайсыңдар ма? Сабыр және намазбен жәрдем ... ... ... ... ауыр ... 43-45).[8].
Балаға намаз оқытуда намазға ынталандырудың үлкен маңызы бар. Намаз
үйретуде ойынның да рөлі үлкен. Жас балада намазға ... ... ... ... ... ... кезінде баланың желкеге және арқасына мінуі,
сәжде кезінде жанында жатуы намазға ... ... ... ... да дәл ... ... қолданған. Желкесіне мінген баланы еш бір
уақыт ренжітпей, тіпті ... ... ... үшін ... ... ... берген.
Құранның аяттарында және Мухаммед пайғамбардың хадистерінде намазға
қатысты көптеген хабарлар бар. Ол ... ... ... ... ... ... деп айтады.[8]. Намаз оқу ең алдымен рухани ... ... ... адам ... ... ... ... Намаз оқудың алдында дәрет алып тазалану оның ... ... ... ... ... арқылы руханитазыққа дайындалу.
Мухаммед пайғамбар бір хадисінде күнде бес уақыт ... ... ... ... ... бес уақыт намаз оқыған адамның да рухани кірі қалмайды
деп айтады.
Ораза тәрбиесі. Ораза- исламның бес ... бірі ... ... әмір ... ... өзінде қаншама пайдамен сырлар бар. Ораза
адамдарға рухани жақтан әрі дене ... да ... мол ... Яғни
ораза құлдың Аллаһты ұлық қылып, оған кәміл ... ... ... ... илаһи дәнекер. Сондықтан да ораза басқа да көптеген жақсы
амалдардың орындалуына себекер деп айтсақ қателеспейміз.
Осы жерде оразаның тәрбиелік жағынан ... ... ... ... ... ... үнемі Аллаһты есімізге салып
отырады. Адамдағы жауапкершілік сезімін арттырады. ... ... ... , ... ... ... сақтандырады.
Балаларға оразаны үйрету намазды үйрету сияқты жас кезінен басталады.
Балалар аштыққа ... ... ... ... оразасына қосылып өздерін
үйретуге тырысады.
Балаларға діни тәрбиені жеңілдетіп ... діни ... беру ... кей бір ... және ... бір неше ... ... Олардан бір нешеуі айтып өтейік.
1.Дәрет алуды үйрету.(Су мен ойнауға рұқсат беру арқылы).
2.Дұға етуді үйрету.(Қайғы-қасіретті сөндіру, жақсы көрген нәрсесін ... ... ... үйрету.(Ауыз ашар кезіндегі қуанышты және сәр кезіндегі
рухани ауаны қалыптастыру арқылы).
4.Ораза, құрбан айт ... ... ... кию, ... алу
сияқты).
Басқа да діни ұғымдарды үйрету. 7-8 жас ... ... ... ... ... ... әлі толық қалыптаспаған. Балаларға бұл
ол туралы не түсіндірілсе соны ған біледі. Сондықтан да ... ... жас ... бастап дұрыс түсіндіре алуы керек.
1. Ахиретке иман. Жас балаға ахиретке сенім ... ... ... және өмір сүру ... ... ... болу қажет. Бүкіл
сүйген нәрселеріне, әдеміліктерге, рухани әрі материалдық қажеттіліктерінің
толық түрде ахиретте, мәңгі әлемде қауыша ... ... және оны ... үлкен бір сүйеніш тірегі болып есептеледі. Бұл дүниеде не ... ... ... және ... ... ғана қол ... ... Осылайша баланың ахиретке сенімі шексіз кәміл және
әдеміліктерге қол ... үшін күш ... ... ... ... ... тірімін, ертең мүлдем шіріп жоқ боламын деген
түсінікпен өмір сүргісі келмейді. Ондай ... ... ... ... ... Сондықтан бұл дүниеде айырылған әке-шешесі, бауыры, ең жақын туыстары
мен жан-жолдастарымен қайта кездесемін деген үміт адамға қуаныш ... ғана ... ... кіреді. Өмірде кездескен сәтсіздіктер мен
әділетсіздік, зұлымдық ... ... ... ... ... ... ... жазасын алатыны хақ. Кейбір істердің нәтижесін о дүниеге
қалдырып, болмашы істерге бас ... ... ... ... ... ... ... тұрстары бар. О дүниеге сену ең алдымен Аллаһтың
құлы болуға шақырады. Өйткені, қайта ... ... ... ... ... айтылған. Жай айтылып қана ... ... ... ... ... да баяндаған.
Ақырет сенімі адам бойындағы адамдық қасиеттерді оятып, жалған өмірдің
мән-жайын үйретеді. Өлгеннен ... ... ... адамды көптеген жеркенішті
істерден тыяды. Яғни жауапкершілік сенімін нығайта түседі. ... ... жан ... ... деп міндетті түрде қара жерге кіріп, о дүниенің
есігін ашатынын білдірген.
Құран Кәрімде адамдар жан ... ету ... ... ... ... ал ... оңай түрде қиналатынын білдіреді:
«Расында: «Раббымыз Аллаһ» деп, сосын мықты ... ... ... де: Қорықпаңдар, кейімеңдер! Сендерге уәде етілген жәннәт арқылы
қуанышқа бөленіңдер» дейді. «Біз, ... ... де ... ... Сендерге ол жәннәтқа көңілдердің көксеген нәрселер бар.
Сондай-ақ сендерге не тілесеңдер бар. Бұл аса ... тым ... ... бір сыйлық» Фуссилат 41/30-32.Ол Аллаһ пен Оның Елшісіне
құлақ аспағандардың жән тәсілім еткенде ... ... ... ... ... сондай қарсы болғандардың ... ... ... ... татыңдар!» - деп жандарын алғаннан
көрсең! Бұл бұрынғы өз ... ... ... ... ... етуші емес» Әнфәл 8/50-51.[21],[20].
Осылайша әрбір жанның әртүрлі жан тапсыратын ... ... ... кейін ақыретте қайта тіріліп, өмірдегі барлық ісіне тіпті ... да ... ... ... ... ... ... күніне ант
етемін. Жоқ сөгіс беруші нәпсіге ант етемін. Адам баласы, біз ... ... деп ... ма? ... оны ... ұшына дейін қайта жасай
аламыз?» Қиямет 75/1-4. Қайта тірілгеннен кейін оларды махшар ... ... амал ... ... ... жағына жібереді. Яғни
Алланың әміріне лайықты іс-істеп, ... ... ... ал ... ғана ... тозаққа тастайтынын былайша білдіреді: «Шын мәнінде
Біз адам баласын бірінен ... ... Оны ... ... ... ... қылдық. Расында оған тура жол көрсетік, мейлі шүкіршілік
қылсын, мейлі қарсы келсін, әрине қарсы келушілер үшін ... ... ... ... ... Әрине жақсылар, жәннәтта, «Кәфур» қосылған
кеседен су ішеді» ... 76/2-5. ... ... сену ... ... ... бірі. Жастарға
тәрбиелік тұғысынан орасан зор пайдасы бар ... ... ... ... тәрбиенің тамыры осында екенін Томос Мор өз сөзінде
былайша түсіндіріп береді: «Адамға тәрбиелі болуы үшін үш ... ... ... ... тәрбие тәрбие болмайды.
1. Алланың бар екеніне сену.
2. Рухтың мәңгілік екеніне сену.
3. Ақырет күніне сену.
Сонымен ақырет сенімін үйрету ... ... ал оны ... шығару
айуандыққа бастайды деп еш күмәнсіз айта аламыз.Талаптан Ахметжан «о ... ... ... ... ақыретке сенуді былайша ... ... ... ... ... ... көңілі сенген пенденің
мына өмірде небір қатыгездікпен ... ... тағы ... Олай ... дүниенің барына сенген дұрыс».
Діни тәрбиеде ақыретке сенудің өте маңызды ролі бар. Ол ... ... ... баға алып, игі іс-істеуге ұмтылады. Хз. Әбу Бәкір ... ... ... ... ... жолға шыққанмен бірдей» демекші
ана дүниеге сену, о дүниенің ... ... ... ... ... жас ... Олар өздеріне тым
қорқынышты әрі қайғылы көрінетін қазаларға қарсы тек жәннат ұғымы арқылы
ғана төтеп ... ... тым ... әрі ... жаратылыстары осылайша
рухани төзімділік танытады. Кезкелген нәрсеге тез ... ... ... ... ... ... мен ... шат өмір сүреді. Мысалға, олар
менің кішкентай інім немесе досым өлді. Ол енді ... бір ... Сол ... ... самғап сайрандап жүр. Бізден әлдеқайда жақсы өмір
сүруде деп жәннат ұғымымен ... ... ... ... айналасында
болып жатқан өзі ... ... мен ... ... ... ... ... ұшырып, көңілін тас талқан еткен болар еді. Тек көзін
ғана емес рух, жүрек, ақыл, ес, сияқты ... де қоса ... ... жоқ ... айналдырып тастар еді. Жастар қоғамдық өмірдің
тірегі.Олардың өз ... алып ... ... ... ... ... ... мен әуесқой сезімдерін бұзақылықтан тежеп, қоғамдық өмірді
реттеуге тек жәһаннам ұғымы зор ... ... Яғни олар ... ... ... ... заңы ... мастанған жастар әуестікке салынып
бейшара әлсіздермен дәрменсіздерге күн ... ... ... жоғары деңгейін азғын хайуандыққа айналдырар еді.
Періштелерге сенімді үйрету. ... иман ... ... үйрету өте үлкен маңызға ие. Өйткені періштелер көзге көрінбейтін
жаратылыс. Оларға сену мұсылманның ерекшеліктерінің бірі. Ислам ... ... ... ... ... сенуге шақырады.
Жас балаларға періштелер туралы сөз айтқан кезде, оларды әр ... ... ... ... ... болмыс деп түсіндірілуі
мүмкін. Балаларды Аллаһ қалай сүйсе періштелер де оларды солай ... ... ... ... бала діни ... ... сияқты
нәрселерді қуанышпен тыңдайтын кезеңінде, яғни 3-4 жастарында ... ... ... әр қашан Аллаһқа ғибадат ететіндігін, оған
еш қашан қарсы шықпайтындығын ... ... егер де ... Аллаһқа
болған ғибадаттарыңды жалғастыра беретін болсаңдар сендер олардан да жоғары
дәрежеге шығасыңдар деп оларға ... ... ... Балаларға исламдағы
негізгі көп айтылатын періштелер үйретіледі. Бала ұлғайған сайын оған тағы
да бір ... ... ... ... қайнар бұлағы болған
шайтан түсінігі айтылуы мүмкін. Адамдардың ішіндегі дұрыстықты мойындауға
қатысты сезім ... бұл ... ал ... ой мен ... шайтаннан деп
шайтанна сақтануға баланы үйретеді.
Адам баласының рухани дамуы үшін ... де ... ... жәрдем бере алады. Ибни Мәсғуд Пайғамбарымыздан алған бір ... ... ... ... шайтанның арбауы мен періштелердің илхамы
әсер етеді. Шайтанның ... ... ... ... жаныштау,
періштенің илхамы болса, жақсылыққа шақырып, ақиқатты үйрету. Кімде-кімге
осындай ақиқаттың белгісі ... ол ... ... ... ол ... ... [18],[7].
Басқа қиын іс түскенде Аллаһ Тағала періштелері арқылы жәрдем
ететінін, ... ... ... ... ... алға ұмтылу керектігін де
үйретеді. Періштелерге сену, адам баласын нәпсіге құл болудан сақтап, жүрек
тазалығы мен ... ... құл ... ... ... сеніп, оларға
жақындық сезіну, рухани асқақтауға шақырады. Адам ... ... ... арқылы, жүрегінде иманның ләззәтын алады. Сондай-ақ күңгірт нәрселерді
оңай түсіне алу қабілетіне жетеді. Мұндай жаратылыстарды ақыл және ... ... ... Тек қана уахи (Құран) арқылы түсінеміз. Ал
ақылға ғана сенсек, ондай ... ... ... ... ... ... сену, адам баласын биіктерге жетелейді. Екі иығындағы
періштенің әрбір ісін есепке ... ... алып ... ... ... ақылында ұстайды. Бұл жағдай өзін-өзі ... ... ашық ... ояу ... ... ... ... Пайғамбарларға иман балаларға сұрақ-
жауап әдісімен Мухаммед ... ... ... ... аты ... ... ... туралы мағлумат беріледі. Пайғамбарлардың
арасында танымал оқиғаларымен белгілі пайғамбарлардың тарихы және ... ... ... Жүсіп пайғамбар оқиғасы, Муса және оның ... ... ... болып өткен оқиға, пирғаун және пайғамбарлар
арасындағы соғыс, Мухаммед пайғамбардың баллармен болған қарым-қатынастары,
оларға көрсеткен ... кең ... ... ... ... үлгі ... түсіндіріліп балалардың қиялындағы
«идеал адам» болып, әр қашан балаларды ... ... ... ... әлі ... балалар басқаларға еліктеуге немесе өзінен
үлкен біреудің үлгі болуына мұқтаждық ... Міне ... ... ... ... ... ... оқиғалар Мухаммед пайғамбарды
жақсырақ тануға және ... үлгі ... ... болады. Олай болатын ... ... және ... қызығушылық пайда болған 3-4 жастарында
діни хикаялар мен оқиғалар айтылуы керек. Мекке мен Мадинаға ... ... ... оқиғасын тыңдаған әр бір бала ... ... ... ... және ... ... білдіріп сүйіспеншілік
сезімі оянады.
4. Кітаптарға сенуді үйрету. Иман негіздерінің бірі пайғамбарларға
түсірілген ... ... ... Жас ... балаларға Құрани Кәрим
туралы теориялық білімдерге қарағанда оны оқытуға үйрету ... ... Осы ... ... ... дауыспен айтылған адамдардың қирағатын
магнитафон немесе компьютерде тыңдаттыруы керек. Жас балаларға азан, құран
және ... ... діни ... әсері көп.
Кітаптар түсіруінде де үлкен мән-маңыз жатыр. Өйткені жер бетінде
негізгі мақсатынан айырылып, адамдықты ұмытуға ... ... ... ... ... ... ... Онсыз түзелу мүмкін емес. Ол
кітаптарда адамның өмірге не үшін ... ... ... о
дүниедегі жағдайының қалай болатындығымен қоса өмірдегі ... ... ... негізгі қайнар бұлағы осы Құран Кәрім. Құран әр бір
дәуірдің кез-келген мәселесіне жауап берерлік дәрежеде түсірілген ... ... оның ... тең ... ... мәдениеттілікті көре
алмаймыз.
Құран Кәрімнің теңдесіз әдемі түрінде түсуі ... ... ... қана ... оларға бақыттылыққа жетудің жолын
көрсетті. Олардың осы ... ... ... ... ... ... ... кітапхана ашу мәселесі де туындады. Осылайша
көптеген кітапханалар ашылып, мәдениеттілік озық ... өте ... ... ... ... көрсетіп үлгерді.
Құран Кәрім білім алуға шақырады. Мұны біз ... ... ... ... ... ... ... Раббыңның атымен оқы. Ол адам
баласын ұйыған қаннан ... Оқы! Ол ... аса ... ... ... Ол, адамзатқа білмеген нәрсесін үйреткен» Ғалақ. 1-5. [ 9].
Осылайша Құран адамдардың өміріне жол нұсқап, ... ... ... ... Тағдырға сенуді үйрету. Пайғамбарымыз иман негіздерін айтқанда,
жақсылық пен жамандықтың Аллаһтан екендігі ... ... ... ... әрі ... сипаттарына байланысты. Аллаһтың білуші, ғалым
сипаттарымен байланысты болғандықтан әлемдегі ... ... оның ... әрі ... Ол қалау сипаты арқылы барлық нәрсенің егжей-тегжейіне
дейін біліп отырады. Құран ... мұны ... ... «Шын ... ... бір ... жараттық» Қамар 54/49. [9].
Тағдырға сену адамзат баласын ақы өзін-өзі ұстай алмайтындай
дәрежеге түсуден ... ... бәле ... ... ... де
тыяды. Осылайша қай жерде қалай әрекет ету керектігін жақсы біледі. Тепе-
теңдікті ұстап, орта ... жүру ... өз ... ... ... ... ... мүбада бір бейнет келетін болса, ол
жаратушымыздан бұрын ... ... ... осы ... жеңіл. Бұл өткенге
өкінбеулерің үшін өздеріңе берілгенге сүйінбеулерің үшін Аллаһ бүкіл
тәкәппар ... ... ... ... ... Осы ... адамды орташа жағдайдан жүруге шақырып, қалыптылыққа
түсіреді.
Қандай да бір істе ... жете ... ... оны ... ... ... деген талпынысы су сепкендей басылады. Осылайша
көп нәрседен қол үзіп, ... ... ... ... ... ... Қарапайым
істі де орындай алмайды. Бұл жайт ... ... ... ... осы ... ... арқылы маған басқа жақтан жол ашқалы тұр ... ... үміт оты ... ... басқа да жол ... ... ... үйретеді. Немесе ісін қайта қарап шығып, үмітпен дұға етіп
істің соңының қайырлы ... ... Бұл ... жете ... о ... қалдырады. Тағдырды үйренуде ең алдымен адамға өз
ісіне жауапкершілікпен қарауды үйрету ... Өз ... ... кейін, нәтижесін Аллаға тапсыру ... ... ... ... оның ... ... орасан зор пайдалар бар. Оған сену
арқылы ісінің нәтижесін Аллаһқа тапсыруды ... ... ... ... ... ... ... харам сенімін үйрету. Харам дегеніміз бұл адамның
хақы болмаған нәрсені иеленуіне ... ... ... сөзі ... ... бүкіл іс-әрекеттерді ішіне қамтиды. Бірақ «харам ас» немесе
харам табыс» сияқты сөздер басқалардың ... ... ... ... үшін ... ... қоғамда қарапайым күнәлер ішіне кіретін іс-әрекеттер,
дінімізде де күнә және харам болып саналады. Егер ... ... мен ... ... қайсы іс-әрекеттер харам, харам істейтіндердің дін ... ... ... ал ... ... болса бұл
дүниеде де ахиреттік өмірде де бақытқа қол жеткізетіндігі ... ... бала ... ... ... ... бұл сенімді балада
қалыптастыруда мәжбүрлеу жолымен емес, сүйіспеншілікпен ... ... жеке ... ... ... ... ... өте
маңызды. Сондықтан да ислам ғалымдары бала сүт емген шешенің ... ... ... ... ... Осы жерде Рағиб әл Исфехани «Тафсилун
нешетейн, ... ... атты ... Араф ... 57 ... ... кезде: «таза мемлекеттен мақсат балаларын халал тамақпен
өсірген әке-шеше. Осындай ... ... ... болса таза бір
егістіктен өніп шығатын өсімдіктің ... ... ... Аяттағы
жеміссіз егістік болса, балаларды харам тамақ немесе ... ... ... деп ... ана ... ... ... халал және шариғат
көрсеткен жолдармен ризалықтануы өте ... ... ... ... ... ... ... тәрбиесіндегі негізгі көзделетін мақсаттарынан бірі ... ... ... болу ... Өтірік-қорқыныштың
нәтижесі деуге болады. Өйткені, ақылды және жақсы қарым-қатынас ... ... ... ... жанында да қорқынышсыз, ер
жүректілік сипаттары байқалады. Алғашқы кезде бала өтіріктің не ... Оның ... ... ... ... және ... ... де әке-шеше балаларын шыншыл етіп тәрбиелеуді қаласа өздері де
осыған амал жасауы міндетті. Өтіріктің күнә екендігін айтып өздері ... ... ... ... ... ... Бала іс-әрекетінде
шыншыл болса, оның өтірік айтуға қажеті де ... алты жеті ... ... ... нәтижесі туралы да ойланып та
жатпайды. Үлкендердің мәжбүрлеуі бойынша өтірікті тим салынған нәрсе ... ... да бұл ... ... ... дұрыс болмағанның
бәрі өтірік болып есептелді. 8 ... бала ... бұл ... ... нәрсе деп біледі. 10 жастағағы баланың өтірік ... біле ... ... деп ... ... балаға тұралық өтірік мәселесін
түсіндіру 7-10 жас ... ... ... ... не үшін өтірікке барды, оның себептерін ... ... ... өзін ... ... ... ... қарату.
3. Жаза көру немесе сөгіс есіту қорқынышы.
4. Үлкендердің өтірік ... ... ... немесе мазақтаудан қорқу.
6. Пайдаға қол жеткізу мақсатында.
7. Өш алу мақсатында.
Баланың өтірікке үйренбеуі үшін ... болу ... ... ... ... ... үлкендер баллардың жанында әзіл болса да ... ... ... өтірік айтуда үлгі болудан сақтануы керек. Егер
де бала өтірік айтса балаға да бұл ауру ... оның ... алу ... ... ... ... ... бөлу және оған әр ... ... ... керек.
3. Баланы істей алмайтын нәрсені әмір етіп оларды мәжбүрлемеу.
4. Бала басқалармен салыстырылмауы керек. Әйтпесе өзімен ... ыза ... ... өзін одан ... ... үшін ... ... Өтірік айтқан баланы еш уақытта жазаландырмауы немесе ұрмауы керек.
Мұндай іс-әрекеттер баланы қулыққа, өтіріктің ... ... ... ... жасырын және сақтықпен әрекет жасауға апарды.
6. Егер бала қателік жасағанда оның шындықты айтуы оған өте ауыр ... ... оның ... ... міндетті түрде оны мақтап
сыйлық берілуі керек. Осылайша сыйлық арқылы оның жүрегіне қуаныш
кіріп шын ... ... ... Ал егер бала ... ... ... ... қылық екендігі, өтірік айту арқылы ... ... одан ... ... шын ... ... ... тәрбиесінде балаларға мейірім-шапағат пен қарым-қатынас жасаудың
маңыздылығы.
Сүйіспеншілік- адам өміріндегі ... әрі діни ... ең ... ... табылады. Адам осындай жағдайдан бауырмалдық сезімін, ... ... ... дамыту мүмкін. Адам
жаратылысындағы бұл ... ... ... ... қатысты көптеген
әселелердің шешімі болып табылады.
Әке-шеше және ... ... ... ... ... ... мән және ... жатыр.
Әлеуметтік қарым-қатынастағы қорқыныш, сенімсіздік сияқты сезімдерден ұзақ
болып өмір сүру үшін, балада сүйіспеншілік сезімін ... ... Кей ... ... ... жүк деп қарайды. Баламен сөйлесу және әзілдесуді
қажетсіз деп ойлайды. Сәбидің жылағанын көтермей ашуланды. Бала үшін ... орта ... ... жанұя ортасы. Егер де әке-шеше
осындай ортаны жүзеге асыра алмаса, киім, ойыншық стяқты нәрселер бала ... ... мәні жоқ. ... бала ... ... өзін ... ... рухани өмірі уайыммен қорқы ішінде өмір сүреді.
Кей бір ... өз ... жек ... ашық ... Балаға құтты хайуан секілді, ... ... да ... ... ... ... деп ... Бала әке-шеше назарларын
аударту мақсатында бір нәрселерді ... ... ... олар ... ... ... жазалауға асығады. Негізінде мұндай ... ... ... ... ... ... өш алған секілді қарым-қатынас жасайды.Ғалымдардың тұжырымдауы
бойынша жоғарыдағы сияқты көпшілік ... жас ... ... ... ... ... жетім болып өскендіктерін
хабарлайды. Кей біреулері өздері жақсы мінезді болса да ... ... ... сыға ... ... ... кемшіліктерден де үлкен
кемшілік ата-аналарда да болуы мүмкін, бірақ олар бұдан хабарсыз.
Бала сүйуді тек басқалар ... ... ... ғана үйренеді.
Руссел былай деген екен: «Тәрбиеде ... ... ... мінез-
құлық немесе сана еркін түрде дами алмайды. ... діни ... ... беру ... ... принциптер.
1. Әке-шеше бала тәрбиесінде олардың даму кезеңдерін жақсы ... ... ... ... керек.
2. Бала не сұраса оған жауап берілуі керек. Осы арада сұрақты сұраудағы
себептер зерттелінеді.
3. Жауап беру ... ... және ... сай болу ... Сұраққа жауап беру кезінде баламен шыншыл болу керек.
5. ... ... ... ... оянуы мүмкін. Міндетті түрде олар
туралы сұрақтар сұрайды. Мұндай жағдайда әке-шеше ... ... ... ... ... қажет.
6. Әр бір баланың тұлғалық ерекшеліктері зерттелінуі керек.
7. Әке-шеше іс-әркеттерінде салмақтылықты және ... ... ... ... ... сенімділік ауасын қалыптастыру, жанұя ... ... ... ... Балалар әке-шешеге еліктгендіктен, олар ... үлгі ... ... керек.
ҚОРЫТЫНДЫ
Құранда Аллаһ Тағала «Болашақта ... ... ... ... ... олар оның (құранның) ... анық ... ... Фуссилат,41\ 53).[22].
Құран адамдарды татулыққа, ізгілікке, ... ... ... ... ең ... ... бүкіл мұсылмандарың қасиетті кітабы.
Араб тілінде «қирағат-«оқу» деген мағынаны білдіретін ... жүз он ... ... еш бір ... ... қабылдамау керектігін айтады.
Құранның 250 жерінде «Ақылыңдарынды қолданбайсыңдар ма? ... ... ... ... ... Құран еш нәрсені дәлелсіз ... айта ... ... ... ... жол ... өмірінде қоғамның өмірі қаншалықты ... ... ... де жан-ұяның орны ерекше. Жаңа туылған баланың оң ... ... ... ... ... таза жүректерге берген алғашқы үндеу. ... ең ... ... оның анасы болып табылады. Балаға мейірімділік
пен қараған да ана. ... ... ... ... әрі ұстазы да –
ана. Мұхаммед пайғамбар хадисінде : « ... үшін ... ... деп ... Өйткені бала тотықұс сияқты әке-шешеден не көрсе соған
електейді. Бала әке-шеше ... ... ... ... аманат. Оның жүрегі
таза, жарқын әрі пәк. Жас кезінде оған бір ... ... соны ... және ... айналдырады. Ал егер жаман нәрсе үйретілсе, оны қабылдап
өмірінде қолданысқа ... Сол ... де бала ... жақсы, дұрыс
нәрселерді үйрену арқылы періште сияқты дәрежеге көтерілуі, жаман және қате
нәрселерді жасауы ықтимал. Тин ... ... ... ... « Біз ... яғни ... ... білім алуға, тәрбиелі
болуға қабілеті бар түрде жараттық. Бірақ, әке-шеше мұғалім және ... ... қате қате ... ... себебінен «әсфалас сафилинге», яғни
хайуандардан да төмен дәрежеге ... Тек қана ... ... әдемі
тәрбиеленген, иман етіп, жақсы амал жасағандар бұнының сыртында. Олар ... ... ... түрлері бар. Балаға дұрыс тәрбие, білім беру, оларға
көркем ... ... осы жол мен оның ... ... ... және ... бақытына жеткізу әке-шеше , мұғалім және басқа жауапты
кісілердің ең бірінші міндеті болып табылады.
Мухаммед пайғамбардың бір ... « Бір ... ... ... ... ... жақсы тәрбие». (Тирмизи,12).[9]. «Раббың өзіңе ... ... , ... ... ... әмір етті. Ал егер ол
екеуінің бірі немесе ... де ... ... ... «туҺ» деме,
сондай-ақ ол екеуіне зекіме де, ол екеуіне сыпайы сөз ... Ол ... ... ... дайда , « Раббым ол екеуі мені ... ... , сен де ... ... ... көр».
Діни тәрбиеде ақыретке сенудің өте маңызды рөлі бар. Ол арқылы өмір
мектебінде жақсы баға ... игі ... ... ... ... Құрани Кәрім туралы теориялық білімдерге
қарағанда оны оқытуға үйрету назарға алғаны жөн. Жас балаларға азан, ... ... ... діни ... әсері көп. Халал және харам іс-
әрекеттері бала бойында ... емес ... ... ... ... бір әке-шеше өзінің баласын жақсы тәрбиелеуді қалайды. Көркем-
мінез бұл әр халықтың армандайтын бағалы құндылықтары. Мұндай қасиеттерді
жүзеге асыруға, дұрыс жолмен ... ... тек діни ... ... Сөз ... айтарым, ислам дінің бала тәрбиесінде алатын орны
ерекше екендігін атап айтқым келеді.
ПАЙДАЛАНҒАН ӘДЕБИЕТТЕР
1. Атайбекова.Ғ. ... жан ... ... және балабақша-2005.№ 5-Б
14,16,23.
2. Абул Муғиз Хаттаб.\\ Мұсылмандық тәрбие\\ ... ... ... Қ. Ш.\\ Ислами тәрбие – Ақтөбе 2009.Б–23,158,159,297.
4. Әйгерім Бақытқызы .\\ Ислам \\ -2011.Б-11,13,19,23,30.
5. Қосақанова Г. Баланың бас ...... \\ Бала ... ... -2005.№ 5.Б-21,23,25,30,36.
6. Мұқашива Ғ. Тәрбиенің бастауы –отбасынан .\\ Бала тәрбиесі \\ Атырау-
2005. № 2 Б-9,11,23,30,46.
7. Шейх ... ибн ... ... Орыс ... аударған: Үсен
Шойбеков.\\ Ислам ақидасы бойынша 200 сұрақ\\ Астана–2010.Б-
145,162,212,221.
8. Мұхитдин И,Жолдыбайұлы Қ.\\Балаға діни білім беруде ... ... ... ... Астана– 2010. Б-95,106,295,306,343.
10. Құлмұхаммед П.М. Сүре,аяттар \\ Дұғалар «Өнер»баспасы \\ ... ... ... ... жоқ \\ Мұсылман қорғаны газеті \\ Астана
-2009 №14 (107)-Б-4,7.
12. Жолдыбайұлы Қайрат. Неке және отбасы туралы \\ Дін мен діл\\ ... ... ... Р. ... ... \\ ... құралы-2005.№4-Б
75,76,80,88.
14. Абул Муғиз Хаттаб.\\ Мұхаммед Пайғамбар \\ 25 Пайғамбар 1-ші ... ... -2002. ... ... \\ ... гүл\\ ... -2011. Б-178,179,200,221.
16. Валерия Михайловна\\Алланың Өзі де рас, Сөзі де рас \\ ... ... ... ... \\ ... мектеп.\\ Тараз-
2005.Б-9,11,
18. Дербісәлі Әбсаттар қажы \\ Әз ... ... ... ... ... ... ... сөздер\\ Алматы-1988. Б-99,100.
20. Тоқтарбаева.А.\\ Отбасы және неке \\ Ақиқат газеті – 2001.№5. Б-18,19.
21. К.А. Оразбекова.\\ Иман және ... ... -1993. ... ... ... жасыл кітап\\ «Үлкен кұран» \\ Санкпетербург-
1871. Б-189,286,387,523,652.

Пән: Педагогика
Жұмыс түрі: Курстық жұмыс
Көлемі: 33 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 500 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
«Хизб- ут-Тахри Аль-Ислами» -діни экстремистік ұйым болып қалыптасуы42 бет
Абай дүниетанымындағы ислами құндылықтар41 бет
Абайдың исламиятқа қатысы7 бет
Ислами тәрбие беру27 бет
Исламияттың Түркістанда таралуы және Иран мәдениеті29 бет
Исламияттың Қазақстандық халықтық тәлім - тәрбие үрдісіне ықпалы мен қалыптасу57 бет
XIX ғ. II жартысы, XX ғ. бас кезіндегі қазақ әдеби тілінің діни лексикалық сипаты5 бет
Ақжан әл-Машанидің Әбу Насыр әл-Фарабидің өмірі мен шығармашылығы жайында зерттеу жұмыстары66 бет
Ақпараттық терроризм және қауіпсіздік6 бет
Діни экстремизм11 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь