Антарктида

Мазмұны


Кіріспе 3
1 Физиклық және географиялық сипаттамасы 4
1.1 Географиялық орналасуы 4
1.2 Жер бедері 5
1.3 Мұздық жамылғысы мен геологиясы 9
2 Табиғат ерекшеліктері 13
2.1 Климаттық жағдайы 13
2.2 Ішкі сулары 14
2.3 Органикалық дүниесі 14
3 Өткені мен болашағы 17
3.1 Антарктиданың зерттелу тарихы 17
3.2 Антарктида статусы және территориялық претензиялар 19
3.3 Антрактиданы игерудегі мәселелер 21
Қорытынды 24
Пайдаланған әдебиеттер тізімі 25
        
        Мазмұны
| |Кіріспе |3 |
|1 ... және ... ... |4 ... ... орналасуы |4 ... |Жер ... |5 ... ... жамылғысы мен геологиясы |9 |
|2 ... ... |13 ... |Климаттық жағдайы |13 ... ... ... |14 ... |Органикалық дүниесі |14 |
|3 ... мен ... |17 ... |Антарктиданың зерттелу тарихы |17 ... ... ... және территориялық претензиялар |19 ... ... ... ... |21 |
| ... |24 |
| ... ... тізімі |25 ... – Жер ... ... мұз ... ... ... бір материк.
Жер шарының оңтүстік полюсінде орналасқан құрлық. Ол басқа құрлықтардан
өзінің ... ... ... ... ... дүниесімен
ерекшеленеді. Антарктидада Жер шарындағы тұщы судың 98%-ы орналасқан.
Ондағы ... ... ... ... көбі ... ... Антарктида құрлығын ғалымдар ертеден бері зерттеп келе ... ... ... ... әлі ... құпия сырлары бар.
Курстық жұмыстың мақсаты – Антарктиданың мұз ... ... ... ...... ... географиялық орнын,
жер бедерін, мұздық жамылғысын, ... ... ... ... ... ішкі ... органикалық дүниесін, зерттелу
тарихын, сонымен қатар, ... ... ... ... ... ... өзектілігі – Шетсіз-шексіз мәңгі мұз құрсанған
Антарктида соңғы жылдары әлем елдерінің ... ... оны ... кірісе бастағаны белгілі.
Еріп бара жатқан мұз таулары, жылы ауа толқындары, көтерілген теңіз
деңгейі, уақытынан бұрын құлпырған ... кеш ... ... және
кешіккен көшпенді құстар бұлардың кейбіреулері болып табылады. ... ... ақ ... ... ... ... жұмыстың құрылымында – Антарктиданың физиклық және
географиялық сипаттамасы ... екі ... ... ... ... мен жер бедері және ... ... ... Ал келесі Табиғат ерекшеліктері бөлімде , климаттық жағдайы,
ішкі ... ... ... ... сөз ... ... ... мен
болашағы бөлімде Антарктиданың зерттелу тарихы, Антарктида статусы және
территориялық ... ... ... бір ... ... ... ... Осы бөлімдер мен бөлімшелер ... ... ... ... жер ... ... ... геологиялық құрылысы,
табиғат жағдайлары, климат ерекшеліктері, ішкі сулары, ... ... ... сонымен қатар, қазіргі экологиялық ... ... ... және ... ... Географиялық орналасуы
Антаркти́да (грек. ἀνταρκτικός — Арктикаға қарама-қарсы) — жердің ең
оңтүстігінде орналасқан құрлық. Антарктиканың ортасы ... ... ... келеді. Құрлықтың ауданы 14,4 млн км². Антарктика ресми
түрде 16(28) қаңтарда 1820 ж. Фаддей ... және ... ... орыс экспедициясымен ашылды. Ертедегі гректер солтүстікте туатын
Жетіқарақшыны «Арктикос»- деп атап, кейінен бүкіл солтүстік өңірді ... ... Ал оған ... ... ... өңірді Антарктика деп
атаған. Бұлардың дәл ортасында біздің планетамыздың солтүстік және оңтүстік
нүктелерін (полюстері) жатыр. Осы екі 90 ... ... ойша ... ... ... ... айналады. Антарктида-Арктиканың
орталық бөлігін алып жатқан Оңтүстік полярлық полюс құрлық. Антарктида жер
шарының оңтүстік поляр ... ... ... ... ... ... материк. (Сурет 1 - Антарктиданың картасы)
Сурет 1 - Антарктиданың картасы
Ежелгі Гондвана материгінің құрамында ... ... ... ... ... жағдайлары оңтүстік жарты шардың ... ... Ол ... материктің оңтүстік поляр
аймағындағы орнымен түсіндіріледі. Антарктида ... ... ... ... ... зор мұхит айдындары арқылы бөлініп жатыр.
Антарктида  жағалауындағы  өте  салқын  мұхит  сулары  ... ... ... ... шеңберлік  ағыс  жүйесін  құрайды. 
Антарктида  жалғасы  Тынық,  Атлант  және  Үнді мұхиттары суларының  шеткі 
бөліктері  негізгі  мұхит  ... осы  ... ... ... ... ... Сондықтан  мұндағы  судың  беткі  температурасы 
мен  тұздылығы,  тіршілік  дүниесі  құрамы  жағынан  аталған  мұхиттардан 
үлкен  айырмашылық  жасайды.  Сондықтан  Антарктида  жағалауындағы  ... ... ... ... мұхит  деп  аталады.  Материк  пен  оның 
жағалауындағы теңіздер  табанына дейін  ... ... ... 175-178 б.]
Антарктика – (грекше anti – қарсы, arktios – солтүстік) Жер шарының
оңтүстік ... ... ... ... ... өте айқын байқалады.
Ол дүние жүзілік мұхитттың беткі суларының біршама жылы және ... ... ... ... ... – антарктикалық
конвергендену белдемі арқылы өтеді. Бұл ... ... 48-600 ... ... ... Поляр аймағын алып жатқан Антарктиканың аумағы
шамамен 52 млн. км2, оның құрамына бетін қалың мұз жамылғысы жауып ... І ... ... Шетланд, Оңтүстік Оркней, Оңтүстік Сандвичтер,
Оңтүстік Георгия, Баллени аралдары мен арал топтары және құрлық ... ... ... ... ... мұхит деп аталатын – Тынық, ... ... ... ... ... ... жағалауындағы
қайраңдарда Росс, Уэдделл, Беллинсгаузен, Ынтымақ, Ғарышкерлер теңіздері
бар. ... және Росс ... ... ... ... ... Қыс кезінде мұхитттағы қалқыма мұздықтар шекарасы солтүстікте ашық
мұхит айдынында 500 оңтүстік ендіктерге дейін жетіп, аумағы 20 млн. ... Бір ... ... ... 1,5-2 м жетеді. Көп ... ... ... ... ... Арктикамен салыстырғанда табиғытының
қаталдығымен ерекшеленеді. Онда жер шарының ең суық полюсі орналасқан.
(минус 89,20С). [1, 372-373 ... Жер ... ... жері  13 974  мың  км (шельеф  мұздықтар  мен 
олар  арқылы  құрлыққа  қосылып  жатқан  аралдары  және  1 582  мың  км-дей
 мұз  ... ... ... ... ... 16,4  млн  ... қайраңдық  мұздықтар  мен  көршілес  аралдарды  қоса  ... ... ... ... ... 99%-ін қалың мұз басып жатыр. Оның
жалпы ... 35 млн. км3. Оның 2/3 ... ... ... ал ... Батыс Антарктиданың үлесіне тиесілі. Антарктида – дүние жүзіндегі ең
биік құрлық. Оның мұз жамылғысымен қоса есептегендегі орташа ... ... яғни ... ... ... ... (870 м) 3 есе артық.
Оңтүстік  Америкаға  қарай  ұзынша  келген  енсіз  ... ... ... ... ... 30  мың  ... ... жиек 
сызығы    бүкіл  өң  бойына  дерлік  биіктігі  бірнеше  ондаған  метрге 
жететін  тік  жар  ... мұз  ... ... ... 2 ... 2 - ... ... мұз  астындағы  жер  бетінің  орташа  биіктігі  410м.
Құрлықтың жағалық сызығы онша ... оның ... бір ғана ...... ... мен ... ... аралдар – Александр I жері,
Оңтүстік Шотланд, Георгия және Оркней, Беллени және Анверс аралы кіреді. Ол
Қосымша Б ... 3-те ... ... ... ... жасы 1,6 млрд. жыл болатын
гондваналық ... ... ... ... ... ... гнейс,
кристалды жақпар тас, граниттерден құралған. ... ... 20 ... ... ... ... өзінің гелогиялық
құрылымы мен жыныстарының құрамы жағынан Бразилия, Австралия, Экваторлық
және Оңтүстік ... ... ... ... Ол төменгі және
жоғарғы палеозойлық құрылымдары есебінен көлемі ... ... ... алып жатқан мезо-кайназойлық Анд қатпарлы жүйесінің
жалғасы болып табылатын жас ... ... ... ... өте ... ... ... құрлықтық шөгінді жыныстардан
құралғандығы, осы аймақта жер қыртысының құрлықтық типінің дамығандығына
дәлел болады. ... жер ... ... ... ... ... жер бедерінің қалыптасуы жаңа ... ... ... ... ... ... (3794м), Террор
(3262м) жатады. Жер бедері ерекшелігіне байланысты Батыс Антарктида және
Шығыс ... ... ... бөледі. Оларды жан-жағынан жағалаулық және
ішкі құрлықтық белдеу қоршай орналасқан. Жағалаулық тау белдеуі бірнеше ірі
тау ... ... ... ... ... ... ... Королева Мод жері мен Трансантарктида таулары, Пенсакол, Шеклтон
таулары жатады. Таулардың ... ... ... м, ... ... ... ... Ішкі құрлықтық тау белдеуіне Гамбурцев ... ... 3550 м) ... Шығыс Антарктиданың теңіз деңгейінен
жоғары орналасқан бөлігінің орташа биіктігі 690 м, ал оның ... ... ... бөлігінің орташа ойыстығы 460 м. Батыс Антарктида жерінің 80%-
дан астамы мұз айдынында өте қатты ойысқан ойпаңдар. Оның орташа тереңдігі
– 700 м. ... ... ... ... жер ... тән. Яғни Батыс
Антарктиданың жер ... ... ... өте ... ... ең биік ... Элсуорт тауындағы Винсон тау сілемі (5140 м),
теңіз деңгейінен ең төмен жатқан жер – ... ... ... ... ... ... мұздықтар Антарктида жерінің 12% жерін
алып жатыр. Көршілес ... ... ... есептегендегі олардың
жалпы ауданы 1,65 млн. км2. қайраңдық мұздықтардың 83%-ы ... ... ең ... – Росс және ... ... ... көп жағдайда үзіліп түсіп, мұзтауларға ... ... ... ... ... бойы ... жүреді. Антарктида таулары мен жағалаулық
бөліктерінде жылжымалы ... түрі ... оның ең ...... ... 700 км, ені 30-40 км).
Антарктида – Жер шарындағы мұздық ... ... ... ... ... тек жер асты мұздануы мен мәңгі тоңның ... аз. Жер ... ... ... тұщы су қоры 2 млн. ... ... тұщы су қоры 26 млн. км3. ... мұз баспаған
жерлерінің, яғни шұраттың (оазис) жалпы ауданы 2500 км2. ... ... ... ... деңгеінен 100 м ... ... ... – Бангер, Вестфолль, Грирсон, Ширмахер. Сонымен қатар Виктория жері
(4000 км2) мен ... I жері (400 км2) ... биік ... ... да
кездеседі.
Антарктидадағы қалың мұздықтардың орташа қалыңдығы 4700 м-ге жетеді.
Құрлықта мұздықтардың ... ... ... ... ... ... ... және әртүрлі таулы мұздықтар. Мұздық қалқандар – Шығыс
және Батыс Антарктидалық жамылғылы. [2, 672-673 б.]
Антарктида түбегі – ... ... 55-800 ... ... Беллинсгаузен мен Уэдделл теңіздерінің жағалауында орналасқан.
Ол Оңтүстік ... Анд ... ... ... ... Оны ... ... бұғазы бөліп жатыр. Түбектің солтүстігінде Оңтүстік
Шетланд, Оңтүстік Оркней аралдары ... және ... ... бөлігін
қайраңдық мұздықтар жапқан. Антарктида түбегінің солтүстігінде Палмер,
оңтүстігінде Грейам жері бар. ... жер ... биік ... ... Еі биік жері – ... тауы (4191 м). Ал ... ... басқа
бөліктерімен салыстырғанда Палмер жері жылы әрі ылғалды, ауаның жылдық
орташа температурасы минус 6,90С, жауын-шашынның мөлшері 800 мм. ... ... ... шығысқа қарай бағытталып, Ларсен атты өте үлкен
қайраңдық мұздығын құрайды. Оның ... ... ... Ең жылы ... ... 0 ... ал қыста минус 16С. Жауын-шашынның жылдық
мөлшері 1000 мм-ге дейін ... ... ... ... осы жағалық
бөлігінде жан-жануарлардың көбірек мекендеуіне мүмкіндік жасаған. ... ... мен ... итбалық, теңіз мысығы, пингвин, кейбір су
құстары көптеп ... ... ... қиыр ... гүлді
өсімдіктердің үш түрі, яғни папоротник, мүк пен қына ... ... ... ... ... ... ... істейді. [1, 374-375
б.]
Ерекшеліктері. Антарктиданың  негізгі  ерекшелігі,  ... ... ... ... біресе  кішірейіп,  біресе  ұлғайып 
тұратын  материктің  ... ... ... ... ... мұз  ... Мұзды  Антарктида,  ал  оның  астында  жатқан 
құрлықты – Тасты  Антарктида  деп  атайды.  Бүкіл  ... ... ... ... ... ... 0,2-0,3%-ында  ғана  мұз  қабаты 
жоқ.  Бұл  биік  тау  шыңдары,  ал  кейде  мұз  құрсауының  жоғары  ... ... ... ... тау  ... ... антарктикалық 
көгалды  алқаптар  деп   аталатын  мұз  қабатынан  жақында  ғана  босаған 
шағын  көлемді жағалау алаңдар. 
Мұздықтар күрделі тау құрылымдарын жасырып жатыр. (Сурет 3 – ... - 3 ... ... мұз  қалқанының  ең  қалың  жері  қазіргі  дерек 
бойынша  4200 метрден  астам,  ал  ... ... 24  ... км2 шамасында. 
Оның  мұзы  бүкіл  дүние  жүзі  қалыңдығының  50 м  мұз  қабаты  болып 
жабуға  ... ... ... бұл  ... жалпы  көлемі  туралы 
өзінен-өзі  түсінікті  болар. 
Егер  Антарктиданың  мұздық  сауыты  ери  бастаса,  ол  ... ... ... ... ... бар  ... ... 500  жылдан  астам  уақыт  қоректендіруге  жетер  еді,  ал 
дүние  жүзілік  мұхиттық  деңгейі  ... ... 60  ... астам 
көтерілген  болар  еді. Материктің  мұз  сол  материктің  өзінің  бетін 
ғана  емес,  сонымен  бірге  оған жанасып  ... ... ... ... ... түзеп,  көршілес  теңіз  бассейндерін  де 
жауып  жатады.  Кей  жерлерде  мұздар  теңіз  деңгейінен  едәуір  төмен 
жатыр (Бентли ... – -2555 ... ... ... ... ... ... жанасып  жатқан  аралдар  ауданы  13,974 мон ... ... ... ... ... ... ... 99%-ын  қалың  мұз  жауып  жатыр,  мұздың  орташа
қалыңдығы  1720 м-ге    ... ең  ... ... 4300 м (Шмидт  жазығы);
- Антарктида - Жер  шарындағы ең  биік  ... ... ... қоса  есептегендегі  орташа  биіктігі  2040 м.
- материктегі  мұздың  жалпы  ... 26  млн. км3,  бұл  ... ... су  ... ... құрайды.
- Антарктида - Жер  шарының  суықтық  полюсі,  мұнда  1983  ... ең  ... ... (минус 89,20 С) тіркелген;
- материктің  ең  биік  нүктесі  биіктігі  5140  м  болатын  Винсон 
тауы,  ал  теңіз  деңгейінен  ең  төмен  ... ... ... ойысы (минус
2555 м);
- антарктидада  сөнбеген  жанартаулар  бар,  олардың  ең  ... ... ... ... ... ... таңның  атуы  мен  күннің  батуын  жылына 
бір  рет  қана байқауға болады. [2, 674-675 б.]
1.3 Мұздық ... мен ... ... ... Антарктиданың жоғарғы қабаты қалың
мұздан құралғанымен, сол мұздардың астында өзендер мен көлдер бар. Мұзасты
өзендер ... ... ... Ал ... жерлерінде қалың мұздың қысымынан
сулар бос орындарға (қуыстарға) жиналып қалады. Бұл жайлы АҚШ-тың Вашингтон
университетінің Мұхиттарды зерттеу институты мен ... ... ... Олар ... ... ... ... арқылы зерттеу жұмыстарын жүргізген. Зерттеудің нәтижесінде
Батыс Антарктидадан 124 мұзасты өзендерді тапқан. Бір ... ... ... көлдер толған кезінде өздігінен жоқ болады екен.
Мұзасты өзендер мен көлдердің бар екендігін өткен ... ... ... Осы ... ... 280 көл ... (2007 жылға дейін
140 мұзасты ... ... ... ... ... Антарктиданың шығыс
бөлігінде орналасқан. Дәл осы аймақты ғалымдар «Lake District» деп атайды.
Қазақша мағынасында ... ... ... ... (Сурет 4 - те
көрсетілген).
Сурет 4 - «Lake District»
XX ғасырдың екінші жартысында ... ... ... ең ... бірі ... Восток көлінің табылуы болатын.
Бұрындары ғалымдар мұзасты ... ... ... ... ... тұйық жүйедегі көлдер ретінде қарастыратын Алайда,
кейіннен ондай ... ... ... ... де бар ... ... Белсенді көлдер үнемі өзгерістерге ұшырап, суның көлемі мен
гидрологиялық сипаттамалары үнемі ... ... ... ... ... Оттава университеті(Канада) География факультетінің профессоры Лоуренс
Грей (Laurence Gray) мен «Қашықтықтан (әуеден) бақылу ... ... ... Бұл ... Антарктиданың астыңғы
қабатын, мұзасты суларды зерттеуші ғалымдарды таң қалдырды, ... ... ... ... ... ол ... ... мұзасты көлдердің тыныш жататындығы анық еді. Ал белсенді көлдер
мен өзендер жайлы ... ... ... белсенді көлдер мен
өзендер Антарктиданың ... ... ... ... ... ең биік ... ... жамылғысының теңіз
деңгейінен орташа биіктігі 2000 метрден ... ал ... 4000 ... Бұл ... ... бөлігін тұрақты мұздық жамылғысы құрайды.
Мұздықтың астында құрлықтық рельеф терең ... ... ... ... ғана ... ... Негізінен ол Батыс Антарктида ... ... ... ... бөліктері, жеке және таулы
шыңдар ... Олар ... ... биік ... ... құрлықты түгелімен кесіп өтіп, оны екі бөлікке ... ... мен ... Антактидаға бөледі. Олар пайда ... ... ... қарай әр түрлі болады. Шығыс бөлігінде биік ... ... ... ... 4100 м биіктікте орналасқан) келген әрі
мұзбен жамылған ... ... ... ... ... ... ... таулы
топаралдардан тұрады.
Тынық мұхиттық жағалауларында Антарктикалық Анды ... ... 4000 ... асады, құрлықтың ең биік нүктесі – теңіз деңгейінен
4892 м - Сентинел жотасындағы Винсон массиві. Батыс Антарктидада ... ... жері – ... ... ... ол ... түзілісі болуы
мүмкін. Мұздықпен толтырылған Бентли қазаншұңқырының тереңдігі ... 2555 м ... ... ... жер бетіндегі ең
ірі болып табылады, әрі ... ... ... ... ... ... ауданы бойынша шамамен 10 есе асып түседі. Антарктидада 30
млн. км3 мұз бар, яғни ... ... ... 90 %-ын алып жатыр. Оның
пішіні купол тәріздес әрі жағалау жағындағы мұз жамылғысының биіктілігімен
ерекше көзге түседі. Көпшілік жерінде ... ... ... ... ... қалыңдығы 2500 – 2800 м. Ал Шығыс Антарктиданың кейбір
аудандарында қалыңдығы ұлғая ... – 4800 м. ... ... ... ... ... сияқты, оның абляция (бұзылу) зонасына қарай
ағуына әкеліп соғады. Мұз айсберг ... ... ... соның әсерінен
құрлық жағалауы тілімденіп, бөлінеді. Абляцияның жылдық көлемі 2500 км3 деп
есептелген.
Антарктиданың ерекшелігі – ... ... ... ірі болуы
(Батыс Антарктиданың төменгі (көгілдір) аудандары), олар ауданның ... Бұл ... ... ... ... көтеріліп, рекордты
өлшемді айсбергтердің шығу көзі болып табылады. (Сурет 5 – ... 5 - ... ... ... ... көлемінен айтарлықтай асып
түседі. Мысалы, 2000 ж. Росс қайраңдық мұздығынан ... ... ... ... ... (2005 жыл) В-15 ... 10000 км2-ден асады. Қысқы
кезде (солтүстік жарты шарда жаз) ... ... ... ... 18 млн. км2-қа дейін өсіп, ал жазда 3-4 млн. ... ... ... ... 14 млн. жыл ... ... ... Оған
себеп болған құбылыс – Оңтүстік Америка мен Антарктида түбегін қосып тұрған
геосинклиналдық тақтаның бөлінуі. Оның бөлінуі антарктидалық ... ... ... ... пайда болуы мен антарктидалық сулардың
Дүниежүзілік мұхиттан бөлінуіне әкелді. Бұлар өз ретінде Оңтүстік мұхитты
құрайды. [3, 79-83 ... ... ... аяқ ... яғни 38 млн. жыл ... деп есептеледі. Ол 155-55 млн. жыл ... ... ... ... ... ұзақ ... ... дайындалды. Шығыс
Антарктиданың мұздық қалқаны 14-15 млн. жыл бұрын, ал Батыс Антарктиданың
мұздық ... 5 млн. жыл ... ... ... ... Антарктида ежелгі
кембрийге дейінгі құрлықтық платформада (кратон) орналасқан, ол Үнді,
Бразилия, Африка және Австралия ... ... ... ... ... ... ... бөлінуі нәтижесінде пайда болған.
Кристаллды фундаментінің шөгінділерінің жасы 2,5–2,8 млрд. ... ... ... ең ... шөгінділердің жасы – 3 ... ... ... жас ... ... ... ол ... жыл бұрын пайда
болған, оның пайда болуы, негізінен, мұхиттық болып табылады. 320–280 ... ... ... ... ... бар, ... жастауларын
қазғанда, құрамында өсімдік пен ... ... ... ... ... да бар. ... қарағанда, сол кездегі климат жағдайлары
қазіргі кездегі климаттан ... ... ... ... [9]
Сейсмикалық қозғалыс пен вулканизм. Антарктида тектоникалық
бірқалыпты, ... ... аз ... ... құрлық. Вулканизмнің
болуы Антарктиданың батыс бөлігінде шоғырланған. Ол ... тау ... ... ... Антарктида түбегімен байланысты. Вулкандардың
кейбіреулері, әсіресе, ... ... ... 200 ... ... ең белсеңді вулканы – Эребус болып табылады. Оны тіпті
«Оңтүстік полюске ... ... ... ... деп те атайды екен. [4, 26-
41 б.]
2 Табиғат ерекшеліктері
2.1 Климаттық жағдайы
Антарктида климаты – полярлық континеттік. ... ... ... ... ... ... жер шарының ең күшті желдер
мен жазғы жиынтық радиацияның да полюсі болып ... ... ... ... ... Антарктида Жердің Күнге ең жақын нүктесінде
(перигелий) орналасқандықтан Күн жылуын 7%-дай артық алады.
Ауаның мөлдір әрі құрғақ болуы, яғни ... ауа райы ... ... ... жетуіне мүмкіндік береді. ... яғни ... мен ... айларында, Орталық Антарктидада орташа
айлық радиация жиынтығы Жер ... ең ... ... (30 ... ... келетін жылудың 90%-ға жуығы мұз жамылғысымен шағылысып, әлем
кеңістігіне қайта кететіндіктен, құрлықтың жылу ... өте ... ... ... ... ... ... 60 -720С-қа
дейін, ал жағалауларда қыста минус180С, ... ... 20С ... ... ... кң төмен температура тіркелген, яғни 89,20С Жауын-шашынның
жылдық мөлшері 30-50 мм, жағалауларда 700 мм-ге ... ... ... күйінде түседі.
Суық ауа Антарктиданың ішкі аудандарынан ... ... ... ... желдерді туғызады (орташа жылдық жылдамдығы 12 м/с), ... ауа ... ... ... ... ... айналады (жылдамдығы
50-60 м/с, кейде 90 м/с-қа жетеді). Басым бөлігінде жылдың 340 күні ... ... ... өте суық ... ерекшеленеді. Шығыс Антарктидада
абсолюттік суық полюсі орналасқан, онда минус 89,20С температура ... ... ... ... ... тағы бір ... ... (стоковые) желдердің (катабатикалық) болуы. Ондай
желдердің пайда болуы рельефінің ... ... ... еді. ... ... ... желдер мұздық қалқандардың едәуір ... ... ... Бұл ... мұз ... қабатындағы ауаның
суыған жағдайында болады. Беткі қабатындағы тығыздық артқанда, ол ... ... еңіс ... төменге қарай бағытталады. Ауа ағыны қабатының
қалыңдығы, негізі, 200-300 м құрайды; мұндай желдің күшімен болатын көлемді
мұз ... ... ... ... ... ... ... желдердің күші
еңістелу бұрышына пропорционал болып келеді және ол мұхитқа қарай жоғары
еңіс келген ... ... ... ... ие ... ... ... күшке антарктидалық қыс ... ие ... яғни ... ... ... желдер тәулік бойы тоқтаусыз соғады, ... ... ...... ... ... Күн шықпағанға дейін соғады.
Жазда күндізгі уақытта мұздың беткі ... ... ... ... ... ... ... жж. мәліметтері бойынша, Антарктиданың ... ... емес ... көрсетеді. Батыс Антарктидада жалпы
температураның көтерілуі байқалады, бірақ Шығыс ... ... ... ... ... төмендеуі анықталған.
ХХІ ғасырда Антарктиданың еру үрдісі едәуір күшейетіні белгісіз.
Керісінше, температураның ... ... ... ... қар көп ... деп ... ... та глобалды жылуға
байланысты қайраңдық мұздықтардың бұзылуы мен Дүниежүзілік мұхитқа ағатын
мұздықтардың ... ... ... ... ... болжаулар да бар. [5, 293-
301 б.]
2.2 Ішкі сулары
Тұрақты төмен температураның әсерінен ... су ... ... өте аз
кездеседі. Жазда еріген су ... ... ... ... Сол ... ... ... жылғалар мен кішігірім өзендер пайда болады.
Өте қалың мұзды бұрғылаған кезде суды сұйық күйінде кездестіруге болады.
Антарктидадағы орташа жылдық температура, тіпті, ... ... ... ... төмен болғандықтан, онда жауын-шашын тек қар
күйінде ғана түседі (мұнда жаңбыр өте сирек ... Ол ... ... ... мұздық жамылғысын (түскен қардың өз массасының әсерінен
тығыздалуы ... ... ал ... ... 4300 ... дейін
жетеді. Антарктидада Жер беті тұщы суының 90%–ы шоғырланған.
Антарктида жағалауын Үнді, ... және ... ... ... ... Ғарышкерлер, Ынтымақ, Росс, Уэдделл, Амундсен, т.б.
теңіздері шайып жатыр. Ол ... А ... 1 және ... 2-де ... ... орыс ... ... астындағы қатпаған көлді – Восток
теңізін тапқан. Ол Антарктидадағы көлдердің ірісі ... ... ... 250 км, ені 50 км, ал ... 5400 мың км3.
2006 жылдың қаңтар ... ... ... геофизикалық
обсерваториясының геофизиктері Робин Белл мен Майкл Штудингер өлшемі
бойынша ... ... және ... ... ... мұздық асты
көлдерін тапқан. Олардың аудандары 2000 км2 және 1600 км2. Бұл ... ... 3 ... жуық ... ... Олар ... ... экспедициясы мәліметтері дұрыс сарапталған жағдайда, көлдерді бұдан
ертерек ... ... ... ... қатар олар спутник мәліметтерін, радар көрсеткіштері мен
құрлық ... ... ... ... ... ... ... Антарктидада 140-тан астам мұздық асты көлдері
табылған. [6, 88-92 ... ... ... ... ... ... көсетілген: жағалаулық
аралдар мен мұздар, ... ... ... ... ... ... аренасы (Мирныйдың жанындағы Амундсен тауы, Виктория
Жеріндегі Нансен ... және ... ... ... ... ... ... жағалау сызық бойында таралған. Мұздығы жоқ жерлерде
өсімдік түрлерінен, ... ... мен ... ... ... ... 6 – те ... 6 – мүктер мен қыналар
Антарктидалық жануарлар түгелімен Оңтүстік мұхиттық ... ... ... ... болғандықтан, жағалаулардағы экожүйелердің
қоректену тізбектері Антарктиданы қоршап жатқан судан басталады. Антарктида
сулары әсіресе, зоопланктондарға бай келеді, солардың ішінде ең ... бай. ... ... ... ... кальмар, тюлень, пингвин
түрлерінің және т.б. жануарлардың негізгі қоректену тізбегі болып табылады.
Антарктидада ... ... өмір ... ... ... және ... өмір сүретін нематодтардың 70 түрі бар.
Құрлықта тіршілік ететіндерден тюлендер (Уедделдік, крабжегіш тюлендер,
теңіз ... ... ... ... мен ... ... бірнеше түрлері (антарктидалық, қарлық), поморниктердің екі
түрі, поляр крачкасы, ... және ... ... ... ... ... жағалауларындағы («құрғақ аңғарлар») тұщы көлдерде
олиготрофты ... бар. ... ... ... дөңгелек құрттар,
шаяндар (циклоптар) және дафниялар бар. Ал ... ... ... бұл ... ... ұшып келеді. Нунатактарға тек бактериялар
мен балдырлар, лишайникте мен мүктер ғана тән. Мұздық ... ... ... ... ... поморниктер ұшып келеді. Антарктидадағы
Восток сияқты ... асты ... ... ... бөлінген олиготрофтық
экожүйелердің бар болуы туралы болжам бар.
1994 жылы ғалымдар Антарктидадағы өсімдіктер санының күрт ... Бұл ... ... ... туралы гипотезаны айқындайды.
Антарктида түбегі мен оның маңында орналасқан аралдардағы климат құрлықтағы
ең қолайлы климат ... ... Бұл ... ... ... гүлді
өсімдіктер түрі – антарктидалық ... пен ... кито ... негізінен, мүктер (75 түрі), қыналар (300-ге жуық түрі) және
балдырлардан (қызыл, жасыл, көк жасыл, сары балдырлар) құралған. Антарктида
түбегінде ... ... ... 10 ... түрі ... олар
шұраттарда шағын шалғынды алаңдар түзеді.
Антарктидадағы тіршілік дүниесі өте жұтаң. Онда теңіз ... ... ... ... итбалықтардың – теңіз пілі, теңіз мысығы,
Уэдделл итбалығы, шаян жегіш итбалық және ... ... деп ... ... ... Құрлықтың нағыз жағалаулық бөлігінде ... және ... атты ... ... ... Ол ... Б сурет 4-те
көрсетілген. [2, 465-467 б.]
Антарктидада өмір сүретін тірі ағзалар өте қатаң жағдайда ... ... ... ... іздеу мақсатымен 500 м тереңдікке ... және ол жаңа ... ... бейімделе алады. 5000 м тереңдікте
алуан түрлі органикалық ағзалар кездеседі. Олардың көбінің пішіндері үлкен
көлемді болып келеді. Ол ... суық ... ... суық ... ... ағза баяу дамиды, сондықтан олар көп өмір
сүреді. Мысалы, Росс теңізінен ауланған ... өмір сүру ... 10 ... ... Ол жер ... ең кәрі ... ьолып есептеледі. Восток
теңізінің үстіндегі мұздан алынған үлгілерінен Антарктидадағы бактериялар
мен саңырауқұлақтар және ... ... Орыс ... Сабит Абысовтың
пайымдауынша, ол ағзалар мұздағы ұзақ ... соң әлі де тірі ... ... ... мен болашағы
3.1 Антарктиданың зерттелу тарихы
Тарихы. Антарктида ресми түрде 1820 жылдың 16 (28) қаңтар ... ... мен ... ... ... орыс ... ... ашылған. Олар құрлыққа «Восток» және «Мирный» шлюпкаларымен
69°21′ о.е. – 2°14′ ... / ... ю. ш. ... з. д. ... ... Беллинсгаузен қайраңды мұздық ауданы). Ерте ... ... ... ... ... тек гипотеза ретінде ғана
қараған. Оны көбінесе Оңтүстік Америкамен (мысалы, 1513 ж. Пир Рейс ... және ... (оны ... ... ... солай атаған)
біріктіре қарастырған. Алайда сол Фаддей Беллинсгаузен мен ... ... ... ... ... алтыншы материктің
бар екендігін дәлелдеді. Олар бүкіл Жер ... ... ... ... ... еді.
1895 жылдың 24 қаңтарында тұңғыш рет ... ... ... ... ... ... және жаратылыстану ғылымының
оқытушысы Карстен Борхгревинк болды.
Ертедегі  гректер   солтүстікте  туатын  ... ... ... өңірді  Арктика  деп  атаған.  Ал  оған  қарама-
қарсы  жатқан  Оңтүстік  өңірді Антарктика  деп  ... ... ... ... планетамыздың  солтүстік  және  оңтүстік  нүктелері 
(полюстері)  жатыр.  Осы  екі 900-тағы ... ... ... ... ... ... ... - Арктиканың  орталық  бөлігін  алып  жатқан 
Оңтүстік  полярлық  полюс  ... жер  ... ... ... ... ... табылатын  
Антарктиканың  орталығында  орналасқан   бірден-бір  материк. Ежелгі 
Гондвана  ... ... ... ... ... ... ... жағдайлары  оңтүстік  жарты  шардың 
басқа  материгіне  ұқсамайды.  Ол  ... ... ... ... ... түсіндіріледі.  Антарктида  басқа 
материктерден  алшақ  орналасқан,  олардан  орасан  зор  мұхит  айдындары 
арқылы  ... ... және оның ... ... ... ... ... Р. Скотт
экспедициясы бастаған. Жүйелі халықаралық геофизикалық зерттеу жұмыстары
1957 ж. басталды. 11 ел құрлық пен оның ... ... 57 ... ... ... ... Әр ел ... басшылығымен
ұйымдастырылған экспедициялар құрлықты бірнеше рет кесіп өтіп, Оңтүстік
полюс, геомагниттік және «жетуге қиын» полюстерге жорықтар жасады, ... мен ... ... ... жылдары Антарктидада жүзден астам
ғылыми-зерттеу стансалары бүкіл жыл бойы және маусымдық жұмыс жүргізеді.
Онда 16 ... ... ... ... ... ... табиғатын зерттеп білу – планетамыздағы тіршілік дамуының өткені
мен ... ... ... анықтауға мүмкіндік береді. Әсіресе, ол
құрлық – мұхит – атмосфера – мұздану ... ... ... буын болып табылады.
Ең алғашқы болып оңтүстік поляр шеңберін кесіп өткен Дирк ... ... ... ол ... Магю ... жүзді. 1559 жылы
Геериц кемесі Магеллан бұғазындағы штормнан ... өз ... ... ... бет ... Кеме 64° о.е. дейін түскенде, көз алдынан биік
жер көрінді. 1675 жылы Ла Роше́ ... ... ... ал 1739 жылы ... ... 1772 жылы француз теңіз офицері Ив-Жозеф Кергелен Үнді
мұхитында өзі аттас аралды ашқан.
Шамамен Кергленмен бір ... ... ... Кук ... ... ... ... саяхатына аттанды. 1773 жылдың қаңтар айында оның
«Adventure» және «Resolution» атты ... ... ... поляр шеңберін
37°33′ ш.б. меридианында қиып өтті. ... ... ауыр ... ол ... о.е. ... ... де, ... қарай бұрылуға тура келді.
1773 жылдың желтоқсан айында Кук оңтүстік мұхитқа тағы да бет ... ... ... мұхитты қиып өтіп, 67°5′ о.е. параллелінде
мұздықтар арасында жапа шекті. Одан босаған соң, ол ... ... ... ... ... Отты ... ... 71°15′ о.е. дейін
жетті. Бұл жерде мұздықтар бөгет болғандықтан, Кук өзінің ... әрі ... ... Кук ... бірі ... ... ... шеңберіндегі
теңіздеріне дейін жетті. Онда мұздықтар көп болғандықтан, одан әрі сапарды
жалғастыру мүмкін еместігін айтты. Сондықтан 45 жыл бойы полярға зерттеулер
жүргізілмеді.
1819 ... 19 ... ... ... Вильям Смитт Ливингстон және
Оңтүстік Шетланд аралдарына тап ... ... ... 60° о.е. ... ... келісімінің жүйесімен басқарылатын ... ... ... ... ашу ... жылы орыс теңізшілері Ф. Ф. Беллинсгаузен мен ... және ... ... ... ... Георгияға барып,
Оңтүстік Мұзды мұхитқа тереңірек түсуді ойлаған. 1820 ... ... ... ... рет Гринвич меридианында 69°21′ о.е. жеріне ... ... ... ... ... ... 19° ш.б. ... қарай өтіп,
оны тағы да қиып өтті. Ал 1820 ... ... ... оны 69°6′ о.е. ... да қиып өтті. Әрі қарай шығыс бағытында 62° параллель ... ... ... ... ... ... бойымен жалғастырды.
Беллинсгаузен Баллени аралдарының меридианында 64°55′ о.е. жетіп, 1820 жылы
желтоқсан айында 161° б.б. жетті. Ол ... ... ... ... о.е., 1821 ... ... ... о.е. жетті. Ол 81°
меридианында Петр І ... биік ... ал ... ... ... поляр шеңберінің ішінде Александр І ... ... ... ... ... дейін алғашқы болып Антарктиданы айнала толық
саяхат жүргізіп өтті. Содан кейін құрлықтың ... мен ішкі ... ... ... ... ... Эрнест Шеклтонның (ол сол
туралы «Самый страшный ... ... ... ... ... ... ж.ж. норвег зертттеушісі Руаль Амундсен мен ағылшындық
Роберт Скоттың экспедициялары арасында Оңтүстік полюсті ... ... ... болды. Алғашқы болып Оңтүстік полюске жеткен Амундсен, Олаф
Бьяланд, Оскар Вистинг, ... ... және ... ... болды, бір айдан
соң ол нүктеге Скоттың командасы келіп, қайтар жолда қаза тапты. ХХ ... ... ... ... ... ... жүргізу
басталды. Құрлықта әр түрлі елдерден әкелінген ... ... және ... жыл ... ... ... құрылды.
1958 жылдың 14 желтоқсанында Евгениий Толстиковтың басқаруымен үшінші
кеңестік антарктидалық экспедициясы Оңтүстік полюстегі жерге ... атты ... ... ... [8, 278-282 ... Антарктида статусы және территориялық претензиялар
Антарктида статусы. Антарктида конвенциясына 1959 ... ... қол ... 1961 ... 23 ... ол өз ... ... сәйкес Антарктида еш мемелекеттің иелігіне енбейді, оған тек
зерттеулер ... ғана ... ... 600 ... ... ... ... мен әскери кемелерді және қарулы ... ... ... ... 1980 ... ... ядросыз зона деп жариялады.
Сондықтан Антарктиданың суларына атомоходтарды, ал құрлық ... ... ... ... ... ... ол келісімге 28 ел
(дауыс құқығымен) мен ондаған мемлекет-бақылаушылар енеді.
Территориялық претензиялар. Алайда, келісімге қарамастан, Антарктидаға
қосылған мемлекеттер құрлыққа ... ... ... мен
тиесілі жерлерінен бас таррты деуге болмайды. Керісіншекейбір елдердің
территорияға деген қызығушылығы бар. ... ... 7 – ... ... ... ... ... тиесілі территорисынан он есе асатын жерге көз
салған (соның ішінде Беллинсгаузен мен ... ... Петр І ... ... ... өзінікі деп жариялады. Австралия
Антарктиданың ... ... ... қоса «франциялық» Адели Жері де
кіреді) өз меншігі деп санайды. Территория ... өз ... ... да ... ... ... Чили мен ... бір территорияға
(оның ішінде Антарктида түбегі мен Оңтүстік Шетланд аралдары да бар) ... ... АҚШ пен ... ... ... ... ... де айта қойған жоқ. Және екі мемлекет те өзге елдердің және бір-бірінің
претензияларын елеген жоқ. ... ... ... ... ... ... пайда болды, мысалы, Иммортия және құрлықтың
бір бөлігінде Доминион Мельхиседека.
Халқы. ... ... ... ... ... тұрғылықты
халық жоқ. Алайда мүнда ғылыми станциялар орналасқан. ... ... ... ... саны ... 4000 (150 жуығы ресейліктер)
адамнан қыста 1000 (100 жуық ресейліктер) адамға ... ... ... 8 ... ... ... Антарктикалық полярлық станциясы
Антарктида – ең суық, желді әрі құрғақ құрлық болып табылады. Мұндағы
жұмыс уақыты желтоқсан айында басталып, ақпан ... ... ... ... ... ... -200 ... жоғары көтерілмейді, содан соң ол
тіпті -500 С-ға дейін төмендейді. Мұнда дауылды желдер болып тұрады. ... 200 ... ... ... ... тек ... ғасырдың 50 жж.
аяғынан бастап ғалымдар келе бастады. Олар мұнда Кеңес Одағы мен ... т.б. ... ... ... ... ... Негізгі
қызығушылық Антарктида түбегіне байланысты туындады. Ол Оңтүстік Америкаға
(Аргентина мен Чили ... ... ... ... Бұл ... ... ... оңайырақ болды. Антарктида пайдалы қазбаларға бай келеді.
Ғалымдардың айтуынша, мұз астынан көмір, темір ... ... ... ... ... кобальт, қалайы, уран, алтын, күміс, титан, слюда,
графит, молибден т.б. металлдар кендері бар. ал ... ... мен ... ... ... бар. Росс ... мұнай қоры шамамен 45
млрд. баррельді құрайды. Бірақ та онда ... көп ... ... өндіру қиынға түседі, әрі қымбат болып ... ... ... ... ... ... Антрактиданы игерудегі мәселелер
Шетсіз-шексіз мәңгі мұз құрсанған Антарктида соңғы ... ... ... ... оны ... қамына кірісе бастағаны белгілі.
Мұны былай ... ақ ... мен ... ... жеке ... ... туғызып, табиғаты қатал мұзды құрлық жағдайында өздерін сынап
көргісі келетіндер де табылуда.
Мәселен, ресейліктер кәдімгі жеңіл ұшу ... ... ... бел буып ... ... ... аппаратты, мотор мен пропеллерді
әуеге көтеру оңай болмайды. Сондықтан мотошананы параплан ... ... ... атауға ие болған жаңа дүниені ойлап табуға
тура келді.
Мұндай идеяны ...... ... ... бір ... ... қатарында түрлі аэроклубтардың ... және жас ... бар. ... топ жер шарының
оңтүстік полюсінде бірнеше ... ... ... ... Паралетпен барынша
биікке көтерілу және ұзақ уақыт ұшу – басты мақсат осы. Сонымен ... ... ... ... ... ... – ауа температурасының
төмендігі және үздіксіз соғып тұратын сүйектен ... суық жел. ... 40 ... ... бір ... ұшу керек болса, әрине, өте жылы киіну
керек. Өйткені, мұндай кезде тіпті тері қолғап та көмектеспейді», – ... Он ... ... Антарктида сапары ... ... Онда ... ... ... тірі қалуына
мүмкіндік беретін жаңа құрал сынақтан өткізіледі. Соның бірі – ... ... Бұл ... ... ... ... тура ... кез
келген жағдайда жан сақтайды. Былайша айтқанда, 50-60 градустық ... ... бойы ашық ... жүріп, жұмыс істей алады. Тағы бір ... ...... жаңа ... медициналық бақылау
жүйесі. Бұл – датчик пен радиохабар таратушы құрылғысы бар ... ... ... ... ... ... ... кездері климаттанушы мамандарды ең қатты алаңдатқан мәселелердің
басында жаһандық ... кері ... ... жету ... Осы ... өмір ... ... нәтижелерге душар қылып,
жылдам шаралар алмайынша, қорқынышты жағдайлармен бетпе-бет қалу уайымын
туғызады. Климат ... ... ... байқауымызға
болады.
Еріп бара жатқан мұз таулары, жылы ауа толқындары, көтерілген ... ... ... ... өсімдіктер, кеш қатқан көлдер және
кешіккен көшпенді құстар ... ... ... табылады. Теңіз
мұздықтарының кішіреюі ақ аюлардың өміріне қауіп төндіруде. Ақ ... ... ... ... жақындата түседі. Өткені олардың тіршіліктегі
орталарын қайтып орнына келтіре алмаймыз.
Жылыну процесі жер шарында әр аймақта бірдей болмайды. ... ... ... ... мен ... ... ... сезілетін болады. Осы
аймақтардағы ысыну көрсеткіштері әлемнің орташа есебінен екі есе көп ... ... ... ... ... 3,50 С-ға ... жағдайда, мұздықтарда
орташа жылу көрсеткіштері 70С-қа жетеді. Бұл Солтүстік ... ... ... ... ... Антарктида мұздықтары мен тауларының төбесіндегі
мұздардың еру қауіпіне жағдай туғызады. Ұзақ еру ... ... ... ... ... ... өсімдіктер мен ормандар қаптауы мүмкін.
Мұздықтарды ерітетін ең маңызды себептердің бірі ... ... ... ... шығады. Бірақ осы көтерілудің қаншалықты болатыны
жылудың артуы және мұздықтардың еру мөлшерімен де байланысты. Теңіздердің
көтерілуі теңіз ... ... ... басқа маңызды
мәселелерді де күн тәртібіне әкеледі. Ол жағаларға ... таза ауыз ... ... ... ... Таза ауыз суы ХХІ ғасырда ысынған жаһанның
ең маңызды мәселесіне айналады. Өйткені бу себепті көл және өзен ... ... ... ... ... қоса ... ... қыс маусымының жазмен
салыстырғанда бірнеше градус артуы ықтимал. Бұған ұқсас бір жағдай да түн
мен күндіз арасында да ... ... ... жер шары ... ... таппайды. Жаз мен қыс, түн мен ... ... ... ... ... ... жел ... өзгертеді;
борандардың жиі болуы, қаруы және бағыты да ... ... бір ... ... бу ... ... байланысты бұлттардың көбейтетін
басты себеп. Қорытып айтқанда 21 ғасырда дүниеміз бұрынғыдан ыстық, одан
әрі желді және мол ... ... жер ... ауыл ... не болатыны өте күрделі бірақ,
маңызды бір тақырып. Ғалымдар арасындағы ортақ көзқарас; ... ... ... ... ... ... егістік алаңдардың солтүске
қарай кеңейетіні жайлы. Жаңа климат өзгерісі диқандардың егістік түрлерін
өзгертеді. Бірақ ... ... қос ... ... ... ... ауыл шаруашылығындағы болымды әсерін де ... ... ... бір ... ... қос ... екі есе
артуының нәтижесінде күріш өндірісінің 25 ... ... ... ... ... қос ... ... өсімдіктер үшін өте пайдалы
болып табылады. Басқа тұрғыдан ... ... ... ... ... ... тағы бір әсері климат белдеулерінің орын ауыстыруы.
Мысалы ... ... ... қарай жылжитынын болжайды.
Көптеген климат моделдерінің көрсеткіші ... ... ... ... ... да байқаудан тыс емес. АҚШ, Еуропа және Азияның 550
с.е. ... қар ... ... ... ... ... бойынша ауаның
жылуы 3-4 градусқа көтерілген жағдайда, 2050 жылы теңіздердің ... ... ... Осы ... ... ... мемлекеттерінің
топырақтарынан айырылуына себеп болады. Мысалы 2100 жылына жақындағанда
теңіз деңгейі 60 ... ... АҚШ ... 25 мың ... ... қалатыны пайымдалады. Әлем климатының алдағы жүз жылдық кезеңде
қайтадан ретіне келуі үшін атмосферадағы көміртегі қос тотығының мұхиттар
мен ... ... ... ... ... ... Осы да жылына ең
көп дегенде 1-2 млрд. т ... қос ... ... ... деген сөз.
Яғни бүгін көміртегінің 20%-ын атмосфераға шығаруымыз ... ... ... ... зерттеу европалық жобасында (EPICA)
12 ел қатысады. Олардың мақсаты – Солтүстік пен Оңтүстік жарты шарларындағы
климат айырмашылықтарын зерттеу ... ... ... ... ... ... қызықтырды. Бремен университетінің ғалымдары
құрастырған ... ... ... ... шардағы температура
Антарктикадағы мұздықтар ауданына ... ... ... ... ... ... орналасқан Уэдделл теңізінің үлкен суасты
(«насос») роналасқан. Ол ... ... ... ағыстар жүйесін
реттеп отырады. Суық су 4-6 млн. м3/сек жылдамдығымен Уэдделл теңізінің
тереңдігіне еніп, одан ... су ... ... ... ... ... күн ... 24 трлн. кВт/сағ. энергия тасымалданады. Бұл
жұмыспен толық танысып, ... ... су ... одан планетамыздағы климат моделін де құрастыруға болады. Суасты
механизмін бақылау жұмыстарына он жылдан астам ... ... 2004 ... ... судың орташа температурасы 0,1 градусқа көтерілген, ол
«контейнердің» жылдамдық энергиясы одан әрі жоғарылағанын түсіндіреді.
[10]
Қорытынды
Антарктида ... ... ... оңтүстік географиялық полюсіне
сәйкес келеді. Антарктиданы Үнді, Тынық және Атлант мұхит ... ... ... бері ... ... ... келе ... бірақ,
ол ресми түрде 1820 жылдың 16 қаңтар ... ... – Жер ... мұздық пішіндердің барлық түрінің
шоғырланған аймағы, мұнда тек жер асты ... мен ... ... ... аз. Жер шарының басқа құрлықтарындағы тұщы су қоры 2 млн. ... ... тұщы су қоры 26 млн. ... ... ... сауыты  ери  бастаса,  ол  біздің 
планетамыздың  барлық  өзендерін,  қазіргі  өзендердегі  бар  ... ... 500  ... ... уақыт  қоректендіруге  жетер  еді,  ал 
дүние  жүзілік  ... ... ... суынан  60  метрден  астам 
көтерілген  болар  еді. ... мұз  сол  ... ... бетін 
ғана  емес,  сонымен  бірге  оған жанасып  жатқан  көптеген  аралдарды, 
сондай-ақ  қайраңдық  мұздықтар  түзеп,  ... ... ... де 
жауып  жатады. 
Антарктида – Жердегі ең суық әрі құрғақ құрлық болып келеді. Шығыс
Антарктидада абсолюттік суық ... ... онда ... ... тіркелген. Сонымен қатар мұнда дауылды борандар жиі болып
тұрады. Күннің көзі ... бойы ... ... Мұнда полярлы күндер
мен полярлы түндер болады.
Антарктиданы ғылыми-зерттеу мақсатымен көптеген елдерден ... Ол ... ... ... ... ... ... еш
жерде кездеспейтін органикалық дүниесімен қызықтырады. Және де мұнда
демалуға көптеген туристер келеді.
Антарктида мен оның ... ... ... Антарктика қорығын
құрады. Бұл қорық ешқандай мемлекеттің меншігі бола алмайды. Оны тек бейбіт
мақсаттарға пайдалануға рұқсат ... ... 1959 ж. ... 1991 ... ... ... ... өндіріс ошақтарын
ашуға және ол жерден пайдалы қазба-байлықтар ... ... ... зерттеу жұмыстарына ұқпалды ұйым — «Антарктикалық
зерттеулердің ғылыми комитеті».
Осынау ... ... көп ... мұз ... ... ... ... көзіне айналдырмай, байлығын талан-таражыға түсірмей келешекке ... ... әр ... ... әр ... емес әр адам ... деп ... керек.
Пайдаланған әдебиеттер тізімі
1 Қазақстан ұлттық энциклопедиясы / Бас редакторы Б. Аяған, 1 т. ... ... ... бас ... 2004. – 695 ... ... Т.Ю. ... география материков и океанов: ... для ... ... ппо спец. «География» / Т.Ю. ... ... А.Н. ... – М.: ... 2003. – 685 с.
3 Панов Д.Г. Происхождение материков и ... – М.: ... – 184 ... ... А. Н. ... ... ледникового
покрова Антарктиды: общие вопросы и строение дневной поверхности ... А.Н., ... С.В. // ... ... ... ...
2004. – том. 136. Вып. 5- 96с.
5 Власова Т.В. Физическая ... ... С ... частями
океанов. Северная Америка. Южная Америка. Австралия и Океания. Антарктида:
учебник для ... ... ... пед. ин-тов / Т.В. Власова. – 3-е ... и доп. – М.: ... 1976. – 318 ... ... В.А. ... ... ... и океанов: океаны / В.А.
Еремина, А.Н. Спрялин. – М.: Моск. Лицей, 1997. – 176 с.
7 Гусев А.М. В ... ... / А.Ф. ... – М.: ... ... 390 с.
8 Пристли, Реймонд Антарктическая одиссея: Северная партия экспедиции
Р. Скотта = Antarktic adwentures: пер. с англ. / Реймонд, Пристли; ... ... – Л.: ... 1985. – 360 ... ... Е.Н. Последнее оледенение плейстоцена Земли // География в
школах и вузах Казахстана. – 2008. – № 5. – ... ... А. ... ... лета // ... – сила. – 2004. – № 1. –
128с.
11 http://www.google.kz/ Bикипедия-Антарктида
12 ... .yandex. kz/ Stud.kz- ...

Пән: География
Жұмыс түрі: Курстық жұмыс
Көлемі: 21 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 500 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Антарктида материгіне жалпы физикалық-географиялық сипаттама6 бет
Антарктида туралы3 бет
Азияның физикалық-географиялық елдеріне сипаттама21 бет
Африка жайлы10 бет
Гидросфера туралы мәліметтер3 бет
ИТБАЛЫҚТАР ТҰҚЫМДАСЫ (Phocidae)4 бет
Мәңгі үсу аудандарын игерудегі зардаптар8 бет
Жеке адамның даму психикасының анталогиялық сипаттамасы6 бет
1925-1933 жылдар арасындағы халықаралық қатынас3 бет
Абылай хан7 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь