Инфляция: мәні, себептері және әлеуметтік экономикалық салдарлары

КІРІСПЕ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..3

I. ИНФЛЯЦИЯНЫҢ ТЕОРИЯЛЫҚ АСПЕКТІЛЕРІ
1.1 Инфляцияның табиғаты және оның қаржымен өзара байланыстары ... ...5

II. ҚР . ДАҒЫ ИНФЛЯЦИЯНЫҢ ӘЛЕУМЕТТІК .ЭКОНОМИКАЛЫҚ САЛДАРЛАРЫН ТАЛДАУ
2.1 Қазақстандағы 1999.2011 жж. кезеңіндегі инфляциялық процесстер динамикасы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...9
2.2 Инфляфияны таргеттеу негіздері мен алдын . алу шараларын жетілдіру ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 18

III. ҚАЗАҚСТАН ЖАҒДАЙЫНДАҒЫ ИНФЛЯЦИЯНЫҢ ЕРЕКШЕЛІКТЕРІ ЖӘНЕ ОНЫҢ ЭКОНОМИКАЛЫҚ.ӘЛЕУМЕТТІК САЛДАРЫ.
3.1 Қазақстан жағдайындағы инфляцияның ерекшеліктері ... ... ... ... ... ... ... .21
3.2 Инфляцияға қарсы саясаттың күрес жолдары ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .23

ҚОРЫТЫНДЫ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 27
ҚОСЫМШАЛАР ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...29
        
        ИНФЛЯЦИЯ: МӘНІ, СЕБЕПТЕРІ ЖӘНЕ ӘЛЕУМЕТТІК ЭКОНОМИКАЛЫҚ САЛДАРЛАРЫ
МАЗМҰНЫ
КІРІСПЕ.....................................................................
.............................................3
I. ИНФЛЯЦИЯНЫҢ ТЕОРИЯЛЫҚ АСПЕКТІЛЕРІ
1.1 Инфляцияның табиғаты және оның қаржымен өзара ... ҚР – ДАҒЫ ... ... ... САЛДАРЛАРЫН ТАЛДАУ
2.1 Қазақстандағы 1999-2011 жж. кезеңіндегі ... ... ... ... негіздері мен алдын – алу ... ... ... ... ... ЖӘНЕ ОНЫҢ
ЭКОНОМИКАЛЫҚ-ӘЛЕУМЕТТІК САЛДАРЫ.
3.1 ... ... ... Инфляцияға ... ... ... ... ... 2010 ... Қазақстан халқына арнаған
Жолдауында: «Ақша-кредит саясатының негізгі ...... ... ету. Бұл ... жету ... жауапкершілік Ұлттық банк пен
Үкіметке жүктеледі. ... ... сол үшін ... ... ... ... саясатының келесі міндеті — қаржы нарығының тұрақтылығын
қамтамасыз ету, инфляция ... ... ... төмендету, сонымен
бір мезгілде экономикалық өрлеуді ынталандыру үшін нақтылы ... ... ... ... ... ... қор маңызды рөл атқаруға ... ... ... ашықтығын және ұтымды құрылуы мен пайдаланылуын ... тиіс деп ...... ... ... ... ол ... жүзі мемлекеттерінің үкіметтері мен орталық банкілерінің ... ... ... ... ... ... ... бәсеңдетеді, инвестициялық белсенділікті төмендетеді, ал ... ... ... ... ... және ... шиеленістер
туғызады.
Экономикалық құрылыс ретінде инфляция көптен бері өмір сүріп келеді.
Оның тіпті ақшаның шығуымен бірге пайда болды әрі ... ... ... деп ... ... – бұл ... де көп факторлы құбылыс: ол
қағаз ақша айналымына негізделген экономикаға тән және ұдайы ... ... ... ең ... ... ... өсуі және
шетел валюталарының қымбаттауы ... ... ... ... ... ... Инфляцияның жаһандық ... ... ... ... ... ... ... отырғанын ескеріп, Үкімет тарапынан ойластырылған және
сол ... ... ... ... қажет.
Инфляция құбылысының пайда болуына әсер ететін факторлардың алдын алу
шаралары, яғни инфляция ... ... және оған ... ... ... ... ... табылады. Экономикалық категория ретінде инфляция,
ұлттық табысты, қоғамдық өндіріс сфераларының, халық шаруашылығы аймақтары
мен салаларының, ... ... және ... ... ... ... тауарлар мен қызметтердің ... ... ... ... ... ... ақша бірліктері санының тауар
бағасынан артып кетуі нәтежесінде пайда ... және ... ... ... ... ... ... төмендеуінен көрінеді. Демек,
айналымдағы ақша белгілерінің саны мен жылдамдығы инфляцияның деңгейі ... ... әсер ... ... инфляцияның ең маңызды, бірақ жалғыз көрсеткіші болып
табылмайды. Сонымен қатар ақша шығаруды, ақша массасының ... ... ... оның индикаторы деп есептеуге болады.
Зерттеу мақсатынан туындайтын ... ... ... қаржылық тұрақтылыққа әсерін айқындау;
– инфляцияны қаржылық тұрақтандыру және қаржылық реттеу бойынша ... ... осы ... ... экономикасында
қолдану мүмкіндігін дәлелдеу;
– Қазақстандағы 1998-2011 жж. кезеңіндегі ... ... ... АТФ ... ... ... ... Инфляция құбылысына әсер ететін факторларды алдын-ала шараларын
жетілдіру;
– Жаһандану ... ... ... экономикасындағы
инфляциялық процесі және оған қарсы саясатты жетілдіру.
Инфляция – күрделі және көп жоспарлы әлеуметтік-экономикалық ... ... бай ... және ... ... ... ... күрделі әлеуметтік-экономикалық үдеріске тән қарама-қайшы
құбылыстарды және ... ойды ... Д. Юм, А. ... Дж.М. ... ... П. ... Р. Солоу, М. Фридмен, Р. Дорнбуш, С. Фишер сияқты
шетелдік экономист ғалымдар айтарлықтай үлес ... ... және ... ... келе ... мемлекеттердегі
инфляцияны М.А. Афанасьев, А. Белоусов, Р.Н. Евстегнеев,
А. Илларионов, Г. ... Я. ... М.Ю. ... С.М. Никитин, С. Пекур,
Я. Ростовски, Дж. Сакс, В.В. Усов, В.Н. Шенаев және т.б. ... ... ... ... ... Р.А. ... Әшімбаев, М.Б. Кенжегузин, К.А. Сағадиев, Ғ.С. Сейітқасымов, А.Қ. Қоша-
нов, Р.А. Қамшыбаев, Н.К. Күшікова, В.Д. Мельников, Ә.Д. Челекбай, Ұ.А. ... ... ... ... жатады.
I. ИНФЛЯЦИЯНЫҢ ТЕОРИЯЛЫҚ АСПЕКТІЛЕРІ
1.1 Инфляцияның табиғаты және оның ... ... ... ... ... ... ... бері өмір сүріп келеді.
Оны тіпті ақшаның шығуымен бірге пайда болды әрі ақшаның қызметімен тығыз
байланысты деп ... ... ... ... ... ... – кебіну,
ісіну) ақша айналысына қатысты XIX ғасырдың орта шенінде пайда болды және
АҚШ – тың ... ... ... ... ... долларының
«гринбектердің» қисапсыз көп шығарылуымен байланысты болды. XIX ... ... ... ... мен ... ... Экономикалық әдебиеттерде
инфляция ұғымы XX ғасырда бірінші дүниежүзілік соғыстан ... ... ал ... ... ... ... ол 20-сыншы жылдары
жазыла бастады.
Инфляцияның ... ең ... ...... ... ... ... артық қағаз ақша массасымен лықа толып
кетуі, оның ... және ... ... ретінде – тауарлар мен
қызметтер көрсетуге бағаның ... ... ... алуға жарамдылығының
төмендеп кетуі. Инфляция кезінде қоғамдықөндіріс процесінің алшақтықтарына
және артық көп ... ... ... ақша айналысының заңы
бұзылады.
Инфляция – ақша жүйесінің дағдарысты жай-күйі.
Ақшаның құнсыздануына мына факторлар себепші болады:
Айналысқа артық ақшаның шығарылуы;
Қолайсыз ... ... ... ... ... бойы ... ... құбылыс деп санай отырып, ол
ақшаның құнсыздануы мен тауар ... өсуі ... ... Әлі де ... ... ... ... экономикада бағаның
жалпы деңгейінің артуы ретінде анықтайды. Алайда ... ... ... ... оны тек таза ақша ... ... салуға
болмайды. Бұл нарықтық шаруашылықтың түрлі сфераларындағы ұдайы өндірістің
сәйкессіздігінен туатын ... ... ... ... ... ... экономиканың қазіргі дамуының ең өткір
проблемаларының бірі болып есептеледі.
Бүгінде инфляция бағаның өсуі ... ... ... ... ... ғана ... ... бірге елдің экононмикалық
дамуының жалпы қолайсыз ахуалымен де байланысты. Инфляцияға өндіріс пен
өткізу сферасындағы ... ... ... ... процесінің қарама-
қайшылықтары себепші болды. Инфляцияның әуел бастағы себебі –ұлттық
шаруашылықтың ... ... ... мен ... ... мен ... ... мен шығыстары, айналыстағы ақша ... ... ... ... ... ... ішкі және ... факторларын (себептерін) айыра ... Ішкі ... ... ақшаға жатпайтын және ... ... ... ... ... ... жатпайтындар – бұл шаруашылық
сәйкестігінің бұзылуы, экономиканың ... ... ... ... теңгерімсіздігі, әлеуметтік-саяси
сипаттағы ерекше жағдайлар және басқалары. Ақшалай факторларға мемлекеттік
қаржының дағдарысы ... ... ... ... ... ақша
эмиссиясы, сондай-ақ несие жүйесінің кеңеюі, ақша айналысы жылдамдығының
артуы нәтижесінде несие құралдарының өсуі және ... ... ... ... ... ... валюта
дағдарыстары), басқа елдерге инфляцияны экспортқа шығаруға бағытталған
мемлекеттік валюта саясаты, ... ... ... экспортқа шығару
инфляцияның сыртқы факторлары болып табылады.
Сөйтіп, көпфакторлы процесс ... ... – бұл ақша ... ... ... ... қоғамдық ұдайы өндіріс дамуындағы
алшақтықтың көрінісі.
Инфляцияның іс-әрекетін қаржы проблемаларымен ... ... ... ... ... мынандай қаржылық факторларға ... ... ... бір салық нысандары мен әдістерін қолдану;
• Инфляциялық сипаттағы шараларды мемлекеттік ... ... ... ... ... тапшылығын жабудың әдістері;
• Мемлекеттік берешектің көлемі.
Нарықтық экономика кезінде ... ... ... бірқатар
факторлар арқылы айтарлықтай әсер етеді (инфляциялық тенденцияларды күшейте
түседі).
Бірінші фактор – мемлекет шығыстарының ... бұл ... ... ... ... ... тікелей баға белгілеуге әсер етеді.
Тауарлар мен қызметке бағаның көтерілуіне ... ... ... ... ... ... ал оның ... ең алдымен,
салық түсімдері қажеттіліктен артта қалып қояды. Бұл ... ... ... ... ... ... фактор – табысқа (пайдаға) салынатын салықтың көбеюі. Салықтың
едәуір бөлігі баға механизмі ... ... ... және ... көтерілуінің басты себебі болады.
Үшінші фактор – бюджеттердің ұзақ ... ... ... ... неғұрлым өсуімен байланысты).
Инфляция қаржы қатынастарын да өзгерістерге ұшыратады. Біріншіден,
инфляция тауарлар мен қызметтерге бағаның өсуі ... ... ... ... ... ... ... құнсыздандырады және салық
түсімдерін арттырудың қажеттігін тудырады.
Үшіншіден, инфляциялық ... ... ... ... ... мен ... ... тәуелді болып келеді қаржы
инфляциялық процестердің тездеткіші бола ... ... ... да ... әсер ... ... құнсыздануы және бағаның көтерілуі
мемлекеттің ... ... ... ... ... ... салық ауыртпалығының күшеюіне, мемлекеттік бюджет тапшылығынан
болатын мемлекеттік борыштың өсуіне ұрындырады. Инфляцияның жоғарғы қарқыны
мемлекеттің қаржы ... ... ... ... кірістер
мен қарыздар оларды есептегеннен кейін уақыттың белгілі бір ... ... ... ... ... ... шиеленіседі,
өйткені қарыздарды тарту үшін мемлекет ... ... ... ... ... ... ... көтеруге мәжбүр болады, бұл
мемлекеттік борыштың атаулы өсуін тудырады.
Қаржы қатынастары мен ... ... бір ... келеңсіз
сипаты, бірін-бірі өзара толықтыра отырып, экономикалық жүйедегі ... ... ... ... ... ... тудырады: ақшалай табыстардың құнсыздануы, ұзақ ... ... ... ынтаның түсуі, ақшалай жинақтардың
құнсыздануы, нақтылы пайыздың төмендеуі, экономикалық ... және ... ... немесе оның болмауы ұлттық ... ... ... ... жақсартатыны секілді ұқсас жағдайда
қаржы қатынастарының оң бағыттылығы инфляция деңгейін төмендетеді.
Сөйтіп, ... мен ... ... ... ... ... ... процестердің тездеткіші бола алатыны сияқты, инфляция да қаржы
қатынастарына әсер етеді. ... ... және ... ... ... кірістерін төмендетуге, бюджеттің шығыстарын көбейтудің
қажеттігіне, ... ... ... ... бюджет тапшылығынан
болатын мемлекеттік борыштың өсуіне ұрындырады. Инфляцияның ... ... ... ... ... ... салықтық кірістер
мен қарыздар оларды есептегеннен кейін уақыттың ... бір ... ... сондықтан мемлекеттің алу сәтінде олар құнсызданады. Осыған
ұқсас мемлекеттік берешектің проблемасы ... ... ... үшін ... ... ... қағаздарының табыстылығын несиелік
пайдеңгейінен жоғары көтеруге мәжбүр болады, бұл мемлекеттік ... ... ... ҚР – ДАҒЫ ... ... ... ... ТАЛДАУ
2.1 Қазақстандағы 1999-2011 жж. кезеңіндегі инфляциялық процестер
динамикасы
1999-2000 жж. бастап Қазақстан экономикасы тұрақты өсу ... ... ... ішінде қаржы секторындағы реформа экономикалық
белсенділікті жоғарылатуға мүмкіндік жасайды. Республикада қазіргі талапқа
сай банк жүйесі ... ... ... ... ... ... ... инфрақұрылым құрылды. Олар өз қарамағына шағын және
орта бизнеске қызмет көрсететін банкілер ... ... ... компанияларын, аудиторлық фирмалар мен басқа субъектілерді
қамтиды.
Бірақ ... ... ... ... ... тұрақты
өрлеуге бет бұрғанмен, осы 2007 жылдың ... ... ... ... ... өсуі ... ... қазіргі жағдайдағы бағалардың
өсуін 1990 жылдардағы инфляциялық процестермен салыстыруға болмайды.
Ағымдағы жылдың 8 айында Қазақстанда инфляция ... 8,2 ... ... ... асып түсті. Бұл туралы үкіметте өткен
отырыста, премьер-министр Кәрім Мәсімов мәлім етті. Оның ... ... ... мен ... айы ... ... ... ақша 36 пайызға
және ақша массасы 24 пайызға ... ... ... ... ... Тараз, Астана, Аты рау қалаларында орын алған.
Экономика және ... ... ... ... ... ... 52,1 ... азық-түлік тауарларының қымбаттауы есебінен
өскен. Экономика және ... ... ... сөзіне қарағанда,
тұтынушылар бағасы индексінің құрылымында азық-түлік тауарлары тобының
қымбаттауы 7,6 пайызды құраған. Ал ... ... ... айындағы көрсеткіш 4,6
пайыз болатын. Мұнымен қоса азық-түлік емес тауарларының бағасы 4,9 пайызға
көтерілген.
Қазақстанның қысқа мерзімді сыртқы ... ... ... ... 2004 жылы ... активтер қысқа мерзімді сыртқы қарыздан екі есе
асып кеткен. Бұл Қазақстан қажет болған жағдайда бір жылға ... ... ... ... ... екенін көрсетеді. Бірақ 2005 жылы
жағдай күрт өзгерді. Елде ... ... ... ... сыртқы қарыз
көлемін резервтер енді жаба алмайтын болды.
Кесте 4 – ... ... ... бойынша өтімділік
көрсеткіштері.
Дағдарыстар қысқа мерзімді сыртқы қарыздағы резервтердің жоғары ... ... де, ... ... ... ... орын алғандығын
атап өткен жөн.
1994 жылы Венесуэлада болған дағдарысқа ... осы ... ... ... ... болды және ол 250%-ды құрады. Бірақ Венесуэланың
тауар мен ... ... ... ... ... Қазақстанға қарағанда
екі есе жоғары болды, яғни ... ... ... ... ... ете ... ал осы уақытта Қазақстанда бұл ... ... ... позиция (көзқарас) мәліметтері бойынша нетто-
позиция елдің төлем қабілеті тәуекелділігінің көрсеткіші болып саналады. 3-
кестеден көрініп ... ... 1998 ... ... жарамсыз нетто-
позицияны сақтап келеді. Сыртқы міндеттемелердің ел активтерінен шапшаң
артуы 2000 жылы орын алды және сол ... бері ... өсім ... ... 5 – Қазақстанның халықаралық нетто-позициясы
Сөйтіп, Қазақстанға сыртқы ... ... ... ... ... ... ... ағымы Қазақстанның сыртқы қарызының
көлемін одан әрі ұлғайтады.
Ұлттық Банк ... ... ... ... ... ... ... мүлдем ұлғайтпайды. Коммерциялық ... ... ... ... ... Валюталық резервтерді
арттыру нәтижесінде ... ... ... ... ... ... Банк ... банктерден депозиттер
тартады.
Басқа да тауарлар тәрізді бағасы өсетін доллар бағамы инфляцияға әсер
етеді. Бұл фактор ... ... ... ... ... ... елдегі тауарлар мен қызметтер бағасының сомалық көлемін көтереді,
яғни кәсіпорындар, ... және ... ... ... ... ... төлем төлеуге қабілетті сұранысқа қажеттілік бар. Экономиканың
«долларизация» жағдайында мемлекет инфляцияны ... ... ... ... ... тауарларға ұсыныс тек теңгеге ғана ... ... ... ... да ... қарағандағы теңге бағамының төмендеуі бағаның инфляциялық
өсуінің белсенді ... ... ... ... тауарлар Қазақстан тұтыну
нарығының жартысын құрады. Импортталатын инфляцияның тетіктері доллар мен
басқа да ... ... ... сұраныстың пайда болуынан айқын көрінді.
Соңғы уақытта Үкімет пен Ұлттық Банк өзінің ақша-несие саясатында екі
мақсатқа ... ... ... ... – инфляцияны төмендету, екіншісі –
экономиканың нақты ... ... ... үшін ... тиімді
бағамын ұстап тұру болып табылады. Бұл мақсаттар іс жүзінде ... ... ... мен мемлекеттің ірі ... ... жоқ ... ... ... өте қиын ... ... банктің
нарықтан валютаны сатып алуын және өзінің алтын-валюта ... ... ... ... ... ақша ... баяу ... одан кейін ол мүлдем
тоқтайды. Бұл инфляцияның төмендеуін ең соңында нөлге дейін алып ... ... бұл ... ... құнында көрініс табатын теңге бағамын
білдіреді, ол өз кезегінде ... ... ... жағдайының
нашарлауына және өндірістің құлдырауына әкеліп соқтырады.
2006 жылы 2005 жылмен салыстырғанда еңбекақы 19,7%-ға, нақты көріністе –
10,2%-ға өсті. Еңбекақының өсуі ... ... ... ... ... бюджеттік секторындағы еңбекақы өсуінің артынша
басқа салаларда да сонымен мөлшерлес өсім ере жүрді.
Экономикада инфляциялық көріністің ... ақша ... ... ... ... ... ... Ұлттық Банкінің халықаралық таза
резервтерінің өсуі 2006 жылы оның қаржылық базасының 26,5 пайызға, яғни
1501,5 ... ... ... ... мүмкіндік жасады (4-кесте).
Инфляцияның төмендеуін тізгіндеу инвестициялық белсенділік ... ... ... экономиканың елеулі өсуіне қарсы әрекет етеді.
Экономикалық көтерілу экономиканың ақша ... ... ... толығудың ең маңызды критерийі ақша көлемінің МЗ ... ... ... ... ... ... бұл ... келесі
жағдайда қалыптасты (6-кесте).
5-кестеден көрінгендей, ЖІӨ-нің өсуі ... ... ... орын ... ... ... ағылып келуі қуат көздеріне әлемдік бағаның
жоғары болуымен байланысты еді, олар ... ... ... ... ... ... 2008 жылдың аяғында ҚР ҰҚ-ның
активтері 13 млрд. АҚШ долларынан асты.
Кесте 6 – ҚР-ның кезең ... ақша ... банк ... ... халықаралық нарығынан қарыз
алып, артық ұсынысты көбейтуі ішкі валюталық нарықта ... ... ... ... ... салу ... ... дамығаны байқалды.
Банктердің шетел инвестициялары түрінде валюталарды ... ... ҚР ... өсуі, сондай-ақ операциялар бойынша тікелей
инвестициялық қаржылардың ... ... ... ... мен ... ... қайтадан қалпына келтірді.
Кесте 7 – Қазақстандағы ЖІӨ мен ақша көлемінің қатынастары
Әлемдік тауар нарығында ... ... ... ... өсуі ... ... ішкі ... өз тауарларының бағасын
соған сәйкес көтеруіне мәжбүр ... Бір ... ... ... өсуі экономикалық белсенділікті ынталандырса, екінші ... ... ... Ел табысының өсуімен қатар күтілген инфляция
қосымша инфляциялық фактор болды.
Қалыптасқан ... ... ... тұтыну нарығында
инфляциялық үрдістің күшеюіне алып келді. Нәтижесінде, ол жыл аяғында ... ... 2006 ... желтоқсанына дейін) Статистика
агенттігінің деректері бойынша 2006 жылы 8,4%-ды (2005 жылы 7,5% еді), ... ... ...... құрады (3-сурет).
2006 жылғы инфляцияға ықпал еткен негізгі микро және макроэкономикалық
факторларға ... ... ... ... шетел капиталының
үздіксіз ағыны, банк ... ... ... қуат және шикізат
тауарларына әлемдік бағаның жоғары ... ...... ... жерлерді әрі қарай игеру төлем ... ... ... ... ... ... жол ашты, бұл өңдеуші өнеркәсіптің
бәсекелестік қабілетін төмендетуге әсер етуі ... ... ... әрі ... ... ... ... түсімдердің көбеюі
теңгенің айырбастау бағамын нақты қымбаттатуға тікелей қысым ... және ... ... ... ... ... ... Қазақстандағы тауар мен қызмет бағасының өсуі инфляцияның
өсуіне әсер еткен. 2007 жылдың қыркүйек айындағы инфляция ... ... ... ... ... 2,7 ... артық. Ал қыркүйек айындағы
инфляция деңгейі жылдық көріністе 11,2%-ға жеткен. Алайда, ағымдағы жылдың
тоғыз айында елдің әлеуметтік-экономикалық даму ... ... ... ... ... өсуі ... сақталғанын
көрсетеді. 2007 жылдың 9 айында Экономика және ... ... ... ... ЖІӨ 10,1 ... құраған. Құрылыс, қаржы
қызметі, көлік және байланыс қызметі, ... ... ... ... ... ... ... Астық өнімінің жоғары болуына байланысты
ауылшаруашылығы жоғарғы көрсеткішке жеткен, өнім көлемі 8,1 пайызға ... ... ... деңгейінің төмендеуі мен ... ... ... ... ... маусымындағы жұмыссыздық деңгейі өткен
жылы 7,5 пайыз болса, биыл 7 ... ... Осы ... ... ... ... ... есеппен 50 мыңнан асқан (400 доллардан астам).
Қазақстан Республикасы Статистика агенттігінің ... ... ... ... маусымда инфляция 0,3% (2010 жылғы маусымда – 0,2%) деңгейінде
қалыптасты.
Азық-түлік тауарларының бағасы 0,2% (0,1%), ... ... ... ... жəне ... ... ... – 0,2% (0,1%) өсті.
Азық-түлік тауарлары нарығында өткен айда көбінесе жарма - 4,5%, ... – 6,2%, қара ... – 5,3% ... Еттің бағасы (ет өнімдерін қоса
алғанда)
1,0%-ға, бидай ұны – ... ... ... 9,6%, ... ... – 0,9%
арзандады.
Азық-түлікке жатпайтын тауарлар тобында бағалар бензинге – 5,7%, дизель
отынына – 7,1%, дəрі-дəрмектер – 0,1%, киім мен аяқ киім - 0,2% ... ... ... ... тұрғын үй-коммуналдық саланың қызмет
көрсетуі үшін ақы төлеу өзгерген жоқ. Бұл ретте қоқыс жинау тарифтері -
2,7%, суық су –
1,4%, кəріз – 1,2%, ... газ – 1,1% ... ал ... су ... Көлік
қызметі үшін ақы төлеу 1,4%-ға өсті, оның ішінде теміржол көлігі 2,2%-ға
көтерілді.
Амбулаторлық ... ... 0,5% ... жылғы қаңтар-маусым үшін инфляция 5,1% (2010 жылғы қаңтар-маусымда –
4,4%) болды.
Ағымдағы жылғы 6 айда инфляция қарқынының жедел дамуына азық-түлік
тауарларының қымбаттауы себепші ... ... ... осы ... ... қаңтар-маусымда – 5,6%) өсті. Азық-түлікке жатпайтын тауарлар 2,5%
(2,7%) жəне
ақылы қызмет көрсету – 4,1% (4,6%) ... ... ... Төлем балансы жəне жалпы сыртқы борыш
Ағымдағы операциялар шотының профициті 2010 жылғы ... ... ... 58% ... ... 2011 жылғы 1-тоқсанда 4,4
млрд. АҚШ
долл. құрады.
Ағымдағы операциялар балансының 2010 ... ... ... ... ... ... ... энергия тасымалдауыштардың
əлемдік
бағаларының қолайлы конъюнктурасына байланысты өсуімен қамтамасыз етілді.
Орташа
алғанда 2011 жылғы 1-тоқсанда brent сұрыпты мұнайдың əлемдік бағасы бір
баррель үшін
104,90 АҚШ ... ... бұл оның 2010 ... ... ... ... үшін 76,65 АҚШ долл.) 36,8% жоғары. Нəтижесінде тауарлар экспорты
2010
жылғы ... ... 37,5% ... отырып, 18,7 млрд. АҚШ долл.
құрады.
Бұл ретте тауарлардың ресми ... 18,5 ... АҚШ ... ... ... ... көлемі 2010 жылғы 1-тоқсанмен салыстырғанда 31,8%
ұлғая отырып, 2011 ... ... 7,4 ... АҚШ долл. құрады (ресми
импорт – 6,7
млрд. АҚШ ... ... ... тауар айналымы 5,3 млрд. АҚШ долл. құрай отырып, 2
млрд. АҚШ долл. жуық өсті. Одақ мемлекеттеріне тауарлар экспорты 2,2 ... ... 73,7% ... ал ... импорты 45,2% ұлғая отырып, 3,1 млрд.
АҚШ
долл. асты. Кеден ... ... ... ... көлеміндегі үлесі 46,7%
құрады,
оның ішіндегі 45,5% Ресей Федерациясына тиесілі.
Тұтастай алғанда ... ... 2011 ... 1 тоқсанда 11,3 млрд. АҚШ долл.
оң
сальдомен қалыптасты, бұл 2010 жылғы 1 тоқсанмен салыстырғанда 41,4% көп
(8,0 млрд.
АҚШ долл.).
Қызмет ... ... ... 2010 ... 1 ... ... 26% ... отырып, 2011 жылғы 1 тоқсанда 1,1 млрд. АҚШ
долл.
қалыптасты. Қызмет көрсетудің теріс дисбалансының қысқаруы басым түрде
қызмет
көрсету импортының 0,4 млрд. АҚШ ... ... 15%) ... ... ... кен ... мұнай жəне газды кешенді дайындау қондырғысы бойынша
құрастыру жұмысының аяқталуымен байланысты болды.
Тауарлар экспортынан түсімдердің ұлғаюы салдарынан экономиканың ... ... ... ... кірістері айтарлықтай өсті.
Шетелдік
тікелей инвесторларға төлемдер 5,4 млрд. АҚШ ... ... жете ... ... ... 3,3 ... АҚШ долл.) 63% ұлғайды. Тікелей инвестициялау
қатынастарымен
байланысты емес ... ... ... сондай-ақ 2011 жылғы 1 тоқсанда
_______0,7 млрд.
АҚШ долл. құрай отырып, 22,4% ұлғайды. ... 2011 ... 1 ... ... балансының теріс сальдосы 2010 жылғы 1 тоқсандағы
3,5 млрд.
долл. салыстырғанда 5,6 млрд. АҚШ долл. болды.
2011 жылғы 1-тоқсандағы ... ... шоты ... ... 3,7
млрд. АҚШ долл. болып тіркелді. Шетелге тікелей инвестициялар бойынша 1,4
млрд.
АҚШ ... ... ... ... өздерінің шетелдегі
аффилиирленген компанияларына берген акционерлік капитал мен несиелердің
өсуімен
қамтамасыз етілді. Қазақстанға шетелдік тікелей инвестициялардың (ШТИ)
жалпы ағыны
5,3 млрд. АҚШ ... ... бұл 2010 ... ... осындай
көрсеткіштен
біршама (5,4 млрд. АҚШ долл.) төмен. Алайда, фирмааралық берешекті өтеу
есебіне
төлемдердің қысқаруын ескергенде, Қазақстанға ШТИ таза ағыны 2010 жылғы 1-
тоқсандағы 3,4 ... АҚШ ... ... 4,2 ... АҚШ ... ... тікелей инвестициялау операциялары бойынша оң баланс 2011
жылғы 1-
тоқсанда 2,8 млрд. АҚШ долл. болды.
3
Портфельдік инвестициялар балансы ... ... ... ... 1,8
млрд. АҚШ долл. өсуімен, сондай-ақ Ұлттық Банктің резидент еместердің
қолдарындағы
қысқа мерзімді ноттарының 2,3 ... АҚШ ... жуық ... ... қоса,
2011 жылғы 1-тоқсанда қазақстандық банктердің 0,7 млрд. АҚШ ... ... жаңа ... ... банк ... өсуі ... Сонымен қатар бұрын шығарылған
еурооблигациялар
бойынша міндеттемелерін өтеуі жəне банктердің қайталама нарықтағы
операциялары
банктердің портфельдік инвестициялары бойынша міндеттемелерінің ұлғаюымен
айтарлықтай деңгейде жойылды. Нəтижесінде олардың міндеттемелерінің ... ... АҚШ ... ... ... алғанда, портфельдік инвестициялар бойынша
нетто-
əкелу 308 млн. АҚШ долл. ... ... жəне ұзақ ... ... ... 0,5 млрд. АҚШ
долл. таза əкетілуіне негізінен банк секторының операциялары себепші болды,
олардың
ұзақ мерзімді міндеттемелері несиелер жəне заемдар бойынша 1,2 млрд. ... ... ... жылғы 1 тоқсанда Қазақстан Республикасының
жалпы сыртқы борышы (бұдан əрі – ЖСБ) 4,9 ... АҚШ ... ... ... жəне ... Даму ... ... сыртқы борышы 0,4 млрд. АҚШ
долл.
азайды, ал мемлекеттік сектордың жəне басқа секторлардың сыртқы ... ... 2,5 ... АҚШ долл. жəне 2,8 млрд. АҚШ долл. өсті.
Бұл ретте
Басқа секторлардың сыртқы борыштарының өсуі негізінен фирмааралық
берешектің
есебінен болды (2 млрд. АҚШ ... ... ... жəне ... Банк ... сыртқы борышының өсуі негізінен Ұлттық Банктің резидент
еместердің
қолындағы қысқа мерзімді ноттары көлемінің ... ... ... ... 31 ... ... ... республиканың жалпы сыртқы
борышы 124,2 млрд. АҚШ долл. құрады, оның ішінде 7,3 млрд. АҚШ долл. немесе
5,9%
мемлекеттік сектордың сыртқы борышы құрайды, фирмааралық ... ... АҚШ ... ... 44,5%, банк ... – 19,6 ... АҚШ долл. немесе
15,8%
тиесілі.
Резидент еместердің Ұлттық Банктің қайталама нарықтағы ноттарын белсенді
сатып алуына, сондай-ақ 2011 ... ... ... қысқа мерзімді
борышы
үлесінің 10%-ға дейін өсуіне себепші болды.
Тауарлар мен қызмет көрсету экспортына (ТҚЭ) байланысты сыртқы борыштың
салыстырмалы ... ... ... ... бұл ТҚЭ көлемінің
қарқындап
өсуімен байланысты. Атап айтқанда, 2011 жылғы 31 наурыздағы жағдай бойынша
ЖСБ-
ның ТҚЭ-ға қатынасы 2010 жылғы 31 желтоқсандағы 183,2%-дың жəне 2009 ... ... ... 176,9% ... 2011 ... 31 наурыздағы
жағдай
бойынша 81,4%-ды құраған ЖСБ-ның ЖІӨ-ге қатынасына ... ... ... ... аз ғана нашарлағанына қарамастан (2010 жылғы 31
желтоқсанда 81,2%) ... 2009 ... ... ... ... аяғында 98,6%).
Сондай-ақ мемлекеттік секторда да (негізінен Ұлттық Банктің резервтік
активтері
мен Ұлттық қордың активтері ... ... ... секторларда да
(борыштық
қаржы құралдарының барлық түрлері бойынша) сыртқы борыштық активтердің
айтарлықтай өсуі салдарынан Қазақстанның таза сыртқы борышы 2011 ... ... ... долл. қысқарғанын атап айту қажет. Нəтижесінде Қазақстанның
таза
сыртқы борышы 2011 жылғы 31 наурызда 21,9 млрд. АҚШ долл. болды.
Қазақстанның
халықаралық инвестициялық позициясы да ... ... ... ... 1-тоқсанда 3,7 млрд. АҚШ долл.).
2.2 Инфляциялық таргеттеу негіздері мен алдын – алу ... ... ... ... және ... қарсы саясат
шараларының бірі ... ... ... ... таргеттеуге үлкен маңыз
беріледі.
Ұлттық банктің негізгі міндеті ретінде бағалардың ... ету ... ... мүлдем жаңа айқындама Ұлттық банк
жариялаған Еуроодақ стандарттарына және инфляциялық таргеттеуге ... ... ... ... ... және оған көшу ... ... мақсатты көрсеткіштерден біртіндеп бас тарта отырып,
инфляция бойынша мақсатты көрсеткіштерге ... ... ... ... мақсатты инфляциялық көрсеткіштерді белгілеуге негізделген ақша-
кредит саясаты өнеркәсібі дамыған ... ғана ... ... ... келе ... елдерде де кеңінен қолданылуда. Инфляцияның мақсатты
көрсеткіштер жүйесі ... ... ... ... ... Инфляция бойынша мақсатты көрсеткіштерді ... ... бар ... ... өсуі осы ... артықшылықтары бар
екендігінің жанама белгісі болады.
Австралия, Канада, Финляндия, Жаңа Зеландия, ... ... ... мақсатты таргеттеуіне көшті. Сонымен қатар,
рыноктық экономикасы ... келе ... ... ... де: ... Чехия, Израиль, Польша, Оңтүстік Африка Республикасы инфляцияны
таргеттеуге ... ... ... ... ... ... банк рыноктық мөлшерлемелерді репо ... ... ... ... тұру ... ... ... Сонымен бірге инфляциялық таргеттеу ... ... ... Ұлттық банк репо мөлшерлемесі мен оның өзгерістері дәлізінің енін
өзгерте отырып банктік резервтер мен ... ... ... ... бір ... қол ... ... мөлшерлемелер өз
кезегінде, кредиттер мен депозиттер бойынша банктік мөлшерлемелерге ықпал
етеді, сонымен ... ... ... яғни ... да ... ... кезегіндегі негізгі құралдары ашық рынок операциялары
болады. Ашық рынок операцияларына ішкі рыноктан ... ... оның ... кері сатып алу міндеттемесімен ... ... алу және сату ... Репо ... ... ... ... көрсеткіштер болып табылады. Мемлекеттік
бюджет орнықты болғанда, макроэкономикалық тұрақтылық және ... ... ... ... ... ... ашықтығы
жағдайларында инфляциялық таргеттеу табысты енгізілуі мүмкін. Қазіргі ... осы ... бәрі ... ... ... ... енгізуге дайындық шеңберінде
мынадай шаралар қабылданады. Ұлттық банк 2000 ... ... ... ... үш ... ... белгіледі. 2004 жылдан бастап
инфляция бойынша мақсатты көрсеткіштер – «базалық инфляция» ... ... ... Бұл ... ... емес факторлар
бағаларының деңгейіне дағдарыстық ... ... және ... ... ... ... 2004 ... қаңтарынан бастап
Ұлттық банктің мақсаты ... ... ... және ... тапшылығын қаржыландыруға тиым салу міндеті заңмен бекітілді, бұл
инфляциялық таргеттеу ... ... ... бірі ... табылады.
Еліміздің орталық банкі ретінде Ұлттық банктің тәуелсіздігін күшейтетін
нормативтік-құқықтық актілер әзірленіп ... ... ... ... ... ... ... қарастырылуда. 2002 жылдың
қазан айынан бастап Халықаралық валюта қоры ... ... ... ... ... ... ... ақпараттық және
консультациялық көмек көрсетіп келеді.
Инфляциялық таргеттеуге көшуге қажетті база жасау үшін Ұлттық банктің
алдында ... ... ірі ... шешу ... ... ... операцияларын кең ауқымды көлемде жүргізуге көшу үшін
жағдайлар жасау;
өзінің бағалы қағаздар портфелін ұлғайту;
бағалы қағаздардың ... ... ... ... үлгісін, яғни репо мөлшерлемесі өзгерісінің
инфляция деңгейіне ықпалын бағалауға мүмкіндік жасайтын үлгіні әзірлеу;
инфляциялық таркеттеудің ... ... ... ... іске ... рәсімін әзірлеу және т.б.
Инфляцияны таргеттеудің артықшылықтары:
оның барлық тұлғаларға түсініктілігі;
елдегі баға тұрақтылығын қамтамасыз ету үшін ... Банк ... ... жүргізеді;
Орталық Банк инфляция деңгейін төменгі деңгейде ұстап отыру үшін ... ... шара ... ... ... ... ... ішкі мәселелерін
шешуге араласады;
ақша-несие саясатын жүргізу стратегиясы, ақша агрегаттарымен инфляция
деңгейімен тұрақты ... ... ... ... ... Банк үшін ақша-қаражаттарының құрлысы және ақша агрегаттарымен
салыстырғанда инфляция деңгейін үнемі бақылап отыру өте күрделі;
Ақша-несие саясатын іске ... ... әсер ету ... бір ... ... Соған айланысты инфляциялық таргеттеу Орталық Банк
жүргізіп отырған ақша несие саясаты туралы ... ... ... ... тұлғаларға бірден жеткізе отыруға қабілетті емес.
Инфляцияны таргеттеу шараларын іске асыру үшін бүгінгі күні шама
мен ... жуық ... ... ... ... ... 93 елге
жүргізілген зерттеу ... 54 ... ... ... ... жүйесін пайдаланамыз деп жариялаған. Олардың тек 16 ғана
инфляцияны таргеттеу жүйесін нақты ... ... ... бірге көптеген елдерде инфляцияны таргеттеу шараларымен
бірге ақша ... ... ... ... ... ... пайдаланылған.
Сонымен инфляцияны таргеттеуді енгізу қажет, ... ... ... ... болады:
елде жалпы экономикалық макро тұрақтылығына кепілдеме ... ... елде ... діңгейде жұмыс істейтін қаржы жүйесінің болуы.
Орталық Банктің ақша-несие саясатын жүргізу үшін ... ... ... ... баға ... ... ету үшін,
өкілеттіліктің бар болуы.
Ақша-несие саясатының құралдарымен инфляцияның ... ... ... ... ... ... үшін ... әдістеменің бар болуы.
Орталық Банкке деген сенімділіктің және есеп берудің ... ... ... ... және ... таргеттеу шараларын жүзеге асыру үшін заң ... ... ... ... баға тұрақтылығына қол жеткізу Орталық Банктің жүргізіп отырған
ақша несие саясатының ең ... және ... ... ... ...... саясатының құралдарының таңдау кезіндегі Орталық Банктің
тәуелсіздігі.
Орталық Банк мемлекеттік ... яғни ... ... тиім ... ... ... ... Орталық Банк тұрақтылығы, яғни
Қазақстан Республикасының Ұлттық Банкі туралы заңға енгізу ... ... ... қажет:
Инфляциялық таргеттеуді яғни инфляциялық мақсаттық көрсеткіштердің
есептеу әдістемесінде төмендегілер көрсетілуі керек:
инфляциялық мақсаттық көрсеткіштерін ресми түрде жариялау бұл жағдайда
оны кім ... ... ... ... керек, инфляцияның мақсатты
көрсеткіші кейбір жағдайда өзара кеңес жүргізе отырып ... ... ... Орталық Банктің өз бетінше белгілеуі мүмкін.
III- тарау. ҚАЗАҚСТАН ЖАҒДАЙЫНДАҒЫ ИНФЛЯЦИЯНЫҢ ЕРЕКШЕЛІКТЕРІ ЖӘНЕ ОНЫҢ
ЭКОНОМИКАЛЫҚ- ӘЛЕУМЕТТІК САЛДАРЫ
3.1 Қазақстан жағдайындағы инфляцияның ерекшеліктері
Осы күндері ... ... ... ... ... ... ... бұрынғы Кеңес Одағының тарихи-экономикалық ... ... ... ... және баға ... құрылымдық
диспропорцияларынан іздестірген дұрыс болады.
Қоғамдық өндіріс құрылымы қаржы баға жүйелерін анықтайды. Өндірісте
диспропорциялар қалыптасса, қаржы мен баға ... де ... ... экономиканың 70-ші жылдың даму кезеңдерінде қоғамдық
өндірістегі ... әр ... ... ... ұлғайып тереңдеп
отырған. Кеңес экономикасында тарихи ... ... ... топқа бөліп анықтауға болады:
1) өнеркәсіп өндірісі мен ауыл шаруашылығы арасындағы алшақтық;
2) ауыр өнеркәсіп пен жеңіл өнеркәсіп ... ... ... ... мен ... (түпкі) өнімдер өндірісінің арасындағы
диспропорция;
4) әскери өндіріс пен азаматтық өндіріс арасындағы сәйкессіздік;
5) материалдық ... пен ... емес ... арасындағы
диспропорция т.б.
Бұл диспропорциялар ... ... ... ... өсуін тұрақты түрде қалыптастырып келді. ... ... ... 10-15 ... бір рет ... ... бағаларды реформалау
шаралары осы инфляцияның нәтижесін заңдастыру ғана болған.
Қазақстанда қалыптасқан өндірісаралық, оның ішінде шикізат ... ... ... өндірісі арасындағы диспропорция, тіпті бұрынғы Одақтас
Республикаларға қарағанда, бірнеше есе жоғары. Қазақстанның ... ... ... ... ... ... ... қауымдастығының
шикізат пен энергия өндіруші базасы ретінде дамып қалыптасқан. Қазақстанда
өндірілетін шикізат өнімдерінің 90-95% шетелдерге ... ... ... ... ... құралдарының 90%, тұтыну товарларының 60% сырттан
тасымалданатын. Кеңестік жүйе ыдырап күйреген ... ... ... ... ... 1991-1993 жылдары Ресейден тауарлар алу
үшін алынған несие көлемі бір жарым млрд. ... ... ... ... жылдары Қазақстандағы бағалардың өсуі мен ақшаның құнсыздануы
2000%-тен 20%-ке дейін төмендеді. Бұл ... ... ... тек ... ... ... (теңгені) енгізгеннен кейін ғана,
Қазақстан инфляцияға қарсы саясат жүргізіп, оның деңгейін 3 жылдың ішінде
100 есе ... Бұл ... ... ... ... ... жетістігі болды. Бірақ Қазақстан үшін бұл ... ... ... жоқ, оның нәтижесінде ұлттық өндіріс күрт құлдырап
кетті. Мысалы, жеңіл ... пен ... ... көлемі 90%-ке, ауыл
шаруашылық пен азық түлік өндірісі – 50-60%ке қысқарды.
Инфляция жағдайында Үкімет ... ... ... ... мәжбүр
болды, Ұлттық банк несие беру процентін және міндетті резерв ... ... ... ... ... ... жүргізілген монетарлық (ақша-қаржы)
саясаттың нәтижесінде инфляция ауыздықталды, сонымен бірге ішкі өндіріс пен
нарық екі-үш есе ... ... ... ... ... қалды,
жұмыссыздық күрт өсті. Негізінен сыртқа өнім ... ... ... жұмысын тоқтатқан жоқ, керісінше экспорт көлемін ... ... көшу ... ... ... ... ... қысқарғанның орнына арта түсті.
Жалпы алғанда, инфляцияға қарсы саясаттың ұзақмерзімдік стратегиялық
және күнделікті жүргізіліп отыратын ағымдық, тоқтаусыз ... ... ... ... негізінен күнделікті ... ... ақша ... ... реттейтін тактикалық саясат түріне
жатады. ... ... бір ... ... ... ... ... негізгі реттеу әдісіне айналуы заңды да. Бірақ, жалпы алғанда, дамыған
Батыс елдерінің тәжірибесі ... ... ... ... экономиканың дамуын реттеу саясаты ұзақ мерзімдік стратегиялық даму
саясатының шеңберінде жүргізіліп отырады екен. ... ... ... ... ... ... ... жасалған. Осы жылы
Қазақстандағы Аграрлық саясаттың бағдарламасы жасалуда. Жақында ... ... жж ... ... мерзімдік Ұлттық өндіріс салаларын
қолдау бағдарламасын бекітті. Сонымен қатар, Қазақстанның барлық әкімшілік-
экономикалық ... ... ... жасалып, іске асырылуда. Осы бағдарламалардың барлығын
стратегиялық саясаттың құралы ретінде қарастыруға болады. Енді ... ... ... Ұзақ және орта ... ... экономиканы
қолдау және дамыту бағдарламаларының шеңберінде жүргізілетін ... ... ... ... ... ... ... тудыратын факторлардан іздестіру керек. Олардың ең ... ... ... ... бөлу ... Ол ... ... қалыптастыруға, халық шаруашылығында материалды-ақшалық
үйлесімсіздіктің тууына мүмкіндік ... ... ... ... ... Әсіресе:
1) ұлттық өнімді жинақтау қорына және ... ... ... ... ... ... жүргізуде;
2) құрал-жабдықтарды өндіру және тұтыну тауарларын өндіру салаларында;
3) ... баға ... ... ... ... кірісі мен шығынында;
5) несиелік және қаржылық ресурстарды қалыптастыруда байқалды.
Қазіргі инфляцияның бір көрінісі – тауар тапшылығы біздің экономикада
ондаған. ... бері ... оның ... ... бұрынғы КСРО-ның 20-жылдар аяғынан ... ... ... жоя ... ... ... ... көп жылдар бойы
үйлесімсіздік қалыптасты, яғни бір ... ... ... ауыр ... ... ... дамыса, екінші жағынан, тұтыну
құралдарын өндіретін салалар қарқынсыз жәй дамыды. Ол ...... ... ... және ... өнеркәсіп салалары. ... ... ... өнеркәсіп өндірісінде А тобындағы ... 1928 ж. – 39,5%, ... ... ... ... КСРО-ның ұлттық табысының жартысына жуығы жинақтау
қорына кетсе, ал алдыңғы қатардағы өркендеген ... ол – ... ... ... ... ... жиынтық өнімнің (ҰЖӨ-нің) 25-30
проценті ғана тұтыну қорын құраса, өркендеген елдерде ол ... ... ... ... да өте төмен, яғни ол ұлттық табыстың 1/3 бөлігін
құрады, ал өркендеген капиталистік елдерде ол 2/3 ... ... ... ... ... бағасы мен бөлшек саудадағы
бағалары арасындағы үйлесімсіздік ... ... ... ... ... ... ... қаржы) беріліп отырылды. Бұл тауар
өндірушілердің көтерме және дара ... ... ... деген
ұмтылысын күшейтіп, соның әсерінен кейбір тауарлардың тапшылығына және
кейбіреулерінің ... ... мен ... ... қалуына әкеп
соқтырды.
3.2 Инфляцияға қарсы ... ... ... ... ... экономикалық және әлеуметтік қарама-
қайшылықтарды асқындырып жіберетіндіктен мемлекет инфляцияны жою және ... ... ... ... ... бастайды. Инфляция
кезінде мемлекет іс-қимылының екі нұсқасы болады:
1) бейімделу саясатын жүргізу немесе инфляцияға ... бұл ... ... ... ... ... ... шаралар қолданылады; компаниялар мен фирмалар ... ... ... жеке ... табыстың қосымша көздерін іздестіреді
және т.с.с.
2) инфляцияны төмендету немесе басу жөнінде инфляцияға қарсы шаралардың
кешенін жүргізу.
Инфляцияны жою жөніндегі ... ... ... ... ...... құқықтық, институционалдық, ... ... әр ... жақтарына әрекет етуді қамтиды десекте
олардың шешушісі базалық, өндірістік – экономикалық сфера болып табылады.
Сұраным инфляциясын жоюға ақша және ... ... ... ... ... ... жетуге болады.
Инфляцияға қарсы саясат – инфляциямен күреске ... ... ... ... шаралар кешені. Мұндай саясаттың екі негізгі
жолы белгіленген дефляциялық саясат және кірістер саясаты.
Дефляциялық ...... ... ... ... үшін
пайыздық мөлшерлемелерді арттыру, салық ауыртпалығын күшейту, ақша массасын
шектеу белгілеу ... ... және ... ... ... ... ... қарастырады. Бұл саясат экономиканың өсуін тежейді.
Кірістер саясаты – ... және ... ... ... ... немесе
олардың өсу шегін белгілеу жолымен параллелді бақылау жүргізуді қажет
етеді. Оны ... ... ... ... ... ... қарсы саясат ақшалай ұсынымды шектеудің әр түрлі ... ... ... ... ақша ... ... арқылы айналыстағы
ақша массасының ауқымын азайту.
2) Барлық несие ресурстарын қымбаттату және ... қол ... ... орталықтандырылған кредиттер үшін қайта қаржыландырудың
есептік мөлшерлемесін арттыру.
3) Кредит мультипликаторын қысу және ... ... ... ... жету үшін ... ... коммерциялық банктерге
резервтік талаптарын арттыру.
4) Сондай мақсаттарда Орталық банктің кредиттерін тікелей ... ... ... ... ... ... мемлекеттің
шығыстарын қысқарту және осының негізінде мемлекеттік ... ... ... ... ... ... ... екі өзара байланысты, бірақ
қайшылықты міндеттерді шешуі тиіс:
Біріншіден, мемлекеттік бюджеттің теңдестігіне жету және ... үшін оның ... ... ... ... ... бастапқы ббуындарында - өндіріс пен айырбас
сферасында экономикалық белсенділікті жандандыру ... ... ... ... жанама салық салуды қысқартуда болып
отыр. Жанама салықтардың инфляциялық сипаты ... ... олар ... ... қысқартады. Жоғары салықтардың іс-әрекетінің екінші
аспекті өндіріске олардың қысымы болып табылады, бұл ... ... ... ... ауыртпалығы, әдеттегідей, салық жүйесін
күрделілендіретін көптеген салықтардың ... ... өзі ... ... әкеп соқтырады.
Сондықтан инфляция кезінде тұтынуға ... ... ... ... ауыртпалық түсірмейтін қарапайым және сенімді
салық жүйесі тәуірірек болады. Бұл ... ... ... ... ... пен ... құнына қарай мөлшерлемелерді жіктеудің жоғары
дәрежесі бар мүлік салығы сай келеді.
Мемлекеттің ... ... бұл ... бюджет сферасына да,
мемлекеттің шаруашылық жүргізуші субъектілеріне қатысты материалдық өндіріс
сферасына да ... ... ... Бұл ... мынаны ойда ұстаған жөн: соңғы
жағдайда инфляцияға қарсы шаралар инфляцияның ... ... ... ... ... ... ... қатысты болып отыр, сондықтан
олардың ықпалы бөлек қарастырылатын ... Бұл ... ... екі
түрі мен қарсы әрекеттің кешенді ... ... ... ... мемлекеттік және жергілікті деңгейлердің бюджет шығыстары
жайында басты бағыт барлық мүмкін болатын баптар ... ... ... ... ... ... ... тіркелген
кірістері бар қызметкерлерді қорғау жөніндегі ... ... ... ... етілуі тиіс.
Бюджет шығыстарын шектеуге мыналар арқылы жетуге болады:
а) тура әдістермен – шектеумен (рестрикциялармен), яғни ... ... ... ... ... ... негізінде қол жеткен
деңгеймен салыстырғанда оларды мәжбүрлеу арқылы;
ә) секвестірлеу әдісімен – барлық ... ... ... төмендетудің берілген жалпы мөлшеріне сәйкес үйлесімді
төмендетумен;
б) қолда бар ... ... ... ... ... ... ... шектеумен. Кез келген
жағдайда шығыстарды қысқарту дамудың көптеген ұлттық бағдарламаларының іс-
қимылын, тез ... ... ... ... жобалардан, шаралардан бас
тартуды және т.с.с. шалады.
Мыналардың нәтижесінде инфляцияның екінші типін ... ... ... ... ... жою ... ... қиынырақ болып келеді:
1) жалақыны көбейту;
2) ұйымдық сипаттағы себептер бойынша шаруашылық механизмінің бұзылуына
байланысты еңбек ... ... ... және ... ... ... ... тосулары,
осыған қарай олар өндірістің бастапқы өнімдеріне бағаны көтереді.
Өндіріс шығындарымен байланысты болатын инфляцияны жою ... ... ... ... блоктарын шешуді қажет етеді.
Инфляцияны төмендету проблемаларының бірінші блогы экономикалық
тұрақтандырудың бүкіл жүйесінің ... ... ... өндірістің
құлдырауын жоюда болып отыр. Өз кезегінде ол мына ... ... ... ... ... ... ынталандырмаларын, оның
тиімді нәтижелеріне ынталылықты күшейту мәселелерін ... ... ... ... ... ... ... Бұған қажырлы еңбек
пен оның нәтижелерінің арасында тікелей байланыс болатын жекеше өндірістік
секторды дамыту ... қол ...... ... ... ... сфераның басымдығын
қамтамасыз ету қажет. Өндірістік сфераның дамуын көтермелеуге салықтардың
жеңілдік ... ... ... ... және ... ... ... мөлшерлемелермен, ұдайы өндіріс, еңбекке ақы төлеу
қорларына даму үшін қолайлы ... ... ... және ... ... болады, қажетті жағдайда өндірістік сектор
қызметінің басым түрлерін қаржыландыру жолымен тікелей ... ... ... шығу ... ... ... қажетті элемент
нарықтық бәсеке механизмі мен меншіктің ... ... ... ... ... ... ... жасау
болып табылады; аталған мехынизмдердің іс-қимылы мына сызбаға ... ...... ... - ... өсуі ... табыс көлемінің сақталуы – ұсынымның ...... ... жасау монополияға қарсы шараларды жүргізумен,
меншіктің түрлі нысандарын дамытумен, шаруашылық-қаржы қызметіндегі ... ... ... ... ... ... болады.
Инфляцияға ықпал етудің ең түбегейлі құралы экономиканы мемлекеттік
реттеу шеңберінде бағамен жалақыға бақылау қою болып ... Баға ... ... ... ... ... ... саясат
бағдарламаларында айқындалады және кеңінен инфляция ... ... ... әлеуметтік қорғаудың қажеттіліктеріне қарай түрленіп
отырады. ... ... ... – шикізат, отын, басқа ... ... ... ... ... ... зор. Тап олардың құны
келесі технологиялық шектердің өнімі бағасының ... ... ... ... ... (қол ... ... еңбек өнімділігінің
нақты артуына қатаң байланыста жүзеге асырылады, өйткені номиналды жалақы
мөлшерлемелерінің ... ... ... ... тең ... ... бойынша инфляциялық емес болып табылады.
Сыртқы экономикалық ... ... ... төлем балансы
тарапынан инфляцияны төмендету шаралары оның құрлымын жақсартуда болады.
Бірінші кезекте бұл ... мен ... яғни ...... ... байланысты болатын ағымдағы операциялар бойынша
теңдікке жетуге қатысты болады.
ҚОРЫТЫНДЫ
Инфляцияны реттеу үшін 2008 жылы ... ... ... Атап ... ... ... - Қазақстан Республикасындағы
инфляциялық үдерістерді реттеу ... ... ... ... ... ... қабылданды. Құжатқа сәйкес, Үкімет пен жергілікті атқарушы
органдар Қазақстандағы ... ... ... ... үдерістерге мониторингтер жүргізуде. Негізгі күш-жігер халық
тұтынатын тауарлар мен қызметтердың ... ... ... ... ... ... ішкі ... бірінші кезектегі қажетті тауарлармен толықтыру
жөніндегі ... ... ... бәсекелестіктің, рынокта өзінің
басымдылық жағдайын теріс ... ... ... ... ... мен тұтынушылардың ... ... ... ... инфляцияға қарсы саясатының аясында 2008 жылы сондай-
ақ, астық экспортына ... ... ... майлары мен тоңмайлардың,
күріштің қорын толықтыру жөніндегі шаралар жүргізілді. Үкіметтің ағымдағы
жылдың мамыр айында мұнай экспортына ... ... баж ... жанар-
жағармай материалдарының қазақстандық рыногындағы жағдайды орнықтыруға сеп
болуы керек. Оған ... ... ... ... ... ... ... Ұлттық банк 2008 жылы Үкіметпен бірлесе отырып елдегі
бағаны тұрақтандыруды ... ... ... ... ... ... экономика баяулаған және бірқатар экспорттық
тауарлардың бағасы ... ... ... асырылатын тұрақтандырушы іс-
қимылдардың жедел жоспары талдап жасалынды. Ұлттық банк өз тарапынан 2008-
2009 жылдарға арналған ақша-несие ... ... ... ... ... ... және бағаның тұрақтануын қамтамасыз ету жөніндегі
шаралар қабылдауда. Қысқа мерзімдік ноталар ... ... ... ... ... қайта қаржыландыруға заемдар беру - қаржы
рыногындағы сыйақы ставкаларын ... мен банк ... ... негізгі операциялары болып табылады. Ұлттық банк
мемлекеттік ... ... ... ... РЕПО операциялары
түрінде банктерге қайта қаржыландыру заемдарын беруді жалғастырады. Қажет
болған жағдайда қаржы ... ... ... ету ... күшейтіледі. Бұл жағдайда Ұлттық банк қомақты көлемдегі тікелей
ұзақ мерзімдік көмек ... ... ... төмендету проблемаларының бірі ... ... ... ... буыны ретіндегі өндірістің
құлдырауын ... ... ... Өз ... ол мына өзара тәуелді
проблемаларға ыдырайды.
Біріншіден, еңбек ... ... ... ... ... ... күшейту мәселелерін шешу, басымдық
ретіндегі өндірістік еңбек қызметін қалпына келтіру. ... ... ... оның ... арасында тәкелей байланыс болатын жекеше өндірістік
секторды дамыту негізінде қол жетеді.
Сауда-делдалдық сфераға қарағанда өндірістік ... ... ету ... Өндірістік сфераның дамуын көтермелеуге салықтардың
жеңілдік жүйесімен, несиені ... ... және ... ... ... ... ... өндіріс, еңбекке ақы төлеу
қорларына даму үшін қолайлы экономикалық ... ... және тағы сол ... ... болады, қажетті жағдайда өндірістік
сектор қызметінің басым түрлерін қаржыландыру жолымен тікелей қолдау жүзеге
асырылды.
Инфляцияға ықпал ... ең ... ... ... мемлекеттік
реттеу шеңберіндегі бағамен жалақыны бақылау қою болып ... Баға ... ... ... ... ... мерзімді саясат
бағдарламаларында айқындалады және ... ... ... ... ... әлеуметтік қорғаудың қажеттіліктеріне қарай түрленіп
отырады. Базалық ... ...... ... басқа бастапқы
өнімдерді өндіруде бағаны реттеуді жүргізудің маңызы зор. Тап олардың құны
келесі технологиялық шектердің ... ... ... пирамидасының негізіне
қойылады.
Қорыта айтқанда, Қазақстандағы ... ... ... өту дейінгі инфляцияны тудыратын факторлардан ... ... ең ... ... жоспарлы бөлу жүйесі. Ол
шаруашылықтың шығынды механизмін ... ... ... ақшалық үйлесімсіздіктің тууына мүмкіндік жасап, ... ... зиян ... ... ... жинақтау қорына және тұтыну қорына бөліп, соның негізінде
инвестициялық саясат ... ... және ... ... ... салаларында;
мемлекеттік баға белгілеу жүйесінде;
несиелік және қаржылық ресурстарды қалыптастыруда байқалды.
Дағдарыстан шығу үшін ... ... ... ... ... ... ... Ол үшін алдымен бүгінгі күні күйреп жатқан
ақша-қаржы жүйесін сауықтыру және ... ... ... ... ... осы ... болдырмау шараларын
жүргізу қажет. Мемлекет экономиканы көтеру үшін инфляцияны қатаң бақылау
керек. Біз ... ... осы ... ... ... да, ... ... істің түрлерінде жеткілікті түрде қарап, анықтап отыруымыз
қажет. Инфляцияны болдырмау шараларын жан-жақты іздестіруіміз керек.
Мен Қазақстан экономикасының бүгіні мен болашағының ... ... ... ... ... |1999 ... |1998 |1999 |2000 |2001 |2002 |2003 |2004 |2005 ... ... |2391 |2599 |4613 |6117 |9322 |14284 |23071 |30159 ... ... |3596 |3669 |15727 |19192 |23056 |29042 |38773 |50436 ... |-1205 |-1070 ... |-3866 |11 |-939 |-18 |-5 |-7 |-6 |-29 ... алдыңғы | | | | | | | | ... | | | | | | | | ... % | | | | | | | | |
| ... |
| |2001 |2002 |2003 ... |1014,2 |115,7 |11,4 ... |1415,8 |135,0 |9,5 ... |1672,1 |173,0 |10,3 ... |1733,3 |148,5 |8,6 ... |2016,5 |273,9 |13,6 ... |2600,0 |397,0 |15,3 ... |3250,6 |376,0 |17,7 ... |3747,2 |764,9 |20,4 ... |4449,8 |969,9 |21,8 ... |5542,5 |1650,1 |29,8 ... |6867,0 |1881,3 |27,4 ... |9738,8 |3716,0 |38,2 |

Пән: Экономика
Жұмыс түрі: Курстық жұмыс
Көлемі: 26 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 500 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Инфляцияның себептері және экономикалық-әлеуметтік салдарлары28 бет
Инфляцияның себептері мен салдарлары31 бет
Инфляция және оның экономикалық мәні34 бет
Инфляция; мәні, себептері және әлеуметтік жағдайы18 бет
Инфляцияға қарсы саясат және оның Қазақстан Республикасындағы қолдану ерекшеліктері25 бет
Қазақстан Республикасындағы инфляциялық жағдайды талдау51 бет
Қазақстан Республикасындағы инфляцияның динамикасы туралы34 бет
Инфляция мен жұмыссыздық мәні, себептері мен әлеуметтік салдары13 бет
ҚР экономикалық өсу себептері,факторлары. Инфляцияның әлеуметтік-экономикалық салдары.Инфляцияға қарсы саясат. Инфляцияның мәні,түрлері. ҚР-ның инфляциялық саясаты17 бет
2013-2014-2015 жылдардағы Қазақстан Республикасының негізгі макроэкономикалық көрсеткішінің сипаттамасы17 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь