Ақша айналысын басқару және реттеу әдістері

Ақша айналысы «ҚР Ұлттық банкі туралы» ҚР заңына сәйкес реттеледі. Ұлттық банк тұтынылатын банкноттар мен тиындардың қажетті мөлшерін анықтайды,олардың дайындалуын қамтамасыз етеді, оларды сақтаудың, жоюдың тәртібін және қолма-қол ақшалай қаражаттың инкассациясын белгілейді.
Қазақстан Республикасы ақшалай банкнот өндірісі және екінші деңгейдегі банктердің инкассациясына лицензия беру бойынша өз кушімен енгізген жаңалығына байланысты қолма-қол ақша ахуалы 1996 жылға дейінгі кезеңмен салыстырып қарағанда түбегейлі өзгерістерге ұшырады. Коммерциялық банктер корреспонденттік шоттардағы қаражат қалдығының шегінде қолма-қол ақша қалдығының лимиті белгіленбейді.
Осыған қарай Ұлттық банк ақша базасын шамасын Ұлттық банктің корреспонденттік шотындағы екінші денгейдегі банктердің қаражат мөлшерін реттеу арқылы, яғни банктердің өтімділігін реттеу арқылы реттеп отырады.
Бұл ақша – несие саясатының аспаптары арқылы жүзеге асырылады. Бұл аспаптар ақша базасының ұлғайған шегін көрсететін әрі ақша массасының ақша базасына қатынасы ретінде есептелетін ақша мультипликаторының шамасына өз әсерін тигізеді.
Ақшалай мультипликатордың шамасы міндетті резервтеудің нормаларына тәуелді, өйткені міндетті резервтер несие ресурстарының көзі ретінде, сондай-ақ айналымдағы қолма – қол ақшаның үлес салмағынан пайдаланылмайды. Бұны банктерден тысқары болатын айналымдағы қолма –қол ақшаның мультипликацияланбайтындығымен байланыстырып түсіндіруге болады. Ақшаның мультипликация қарқындылығы олардың экономикадағы айналыс жылдамдылығына әсерін тигізеді: мультипликация коэффициенті неғұрлым жоғары болса ақша массасы соғұрлым көп, айналыс жылдамдығы аз болады. ҚР Ұлттық банкі ақша айналысын және инфляция деңгейін реттеу үшін міндетті резервтер нормасы, қайта қаржыландырудың
        
        Ақша айналысын басқару және реттеу әдістері
Ақша айналысы «ҚР Ұлттық банкі туралы» ҚР ... ... ... банк ... ... мен тиындардың қажетті мөлшерін
анықтайды,олардың дайындалуын ... ... ... ... тәртібін және ... ... ... инкассациясын
белгілейді.
Қазақстан Республикасы ақшалай банкнот өндірісі және ... ... ... ... беру ... өз
кушімен енгізген жаңалығына байланысты қолма-қол ақша ... ... ... ... ... ... ... өзгерістерге
ұшырады. Коммерциялық банктер корреспонденттік шоттардағы қаражат
қалдығының шегінде ... ақша ... ... ... ... ... банк ақша базасын шамасын Ұлттық банктің
корреспонденттік шотындағы ... ... ... қаражат мөлшерін
реттеу арқылы, яғни банктердің өтімділігін реттеу ... ... ... ақша – ... ... аспаптары арқылы жүзеге асырылады. Бұл аспаптар
ақша базасының ұлғайған шегін көрсететін әрі ақша ... ақша ... ... ... ақша ... ... өз әсерін
тигізеді.
Ақшалай мультипликатордың шамасы міндетті ... ... ... ... резервтер несие ресурстарының көзі ретінде, сондай-ақ
айналымдағы қолма – қол ақшаның үлес ... ... ... ... ... ... ... –қол ... ... ... ... Ақшаның
мультипликация қарқындылығы олардың экономикадағы айналыс ... ... ... ... ... ... ... ақша
массасы соғұрлым көп, айналыс жылдамдығы аз болады. ҚР Ұлттық банкі ақша
айналысын және ... ... ... үшін міндетті резервтер нормасы,
қайта қаржыландырудың пайыздық мөлшерлемелерінің деңгейі, ашық ... ... ... операциялар арқылы өтімділікті қамтамасыз ету
секілді ақша – несие саясатының аспаптарын пайдаланады.
Халықаралық тәжірибе ... ... банк ... міндетті
нормаларының сәл ауытқуы ұсынылатын ақша мөлшерін елеулі ... ... да ... банк бұл ... жиі қолдана бермейді.
Міндетті резерв нормаларын шектен тыс жоғарылату іскерлік белсенділікті
төмендетеді, банктер таратылған ... ... ... ... ... ... ... азайып, айналыстағы ақша массасы кемиді.
Айналымдағы ақша массасын ... ... ... қайта қаржыландырудың
пайыздық мөлшерлемесі жатады. Орталық банк бұл ... ... ... ... ... ... коммерциялық банктердің тұрғысынан алғанда есептік
мөлшерлеме дегеніміз – ... ... ... ... ... ... де оны Ұлттық банк кемітеді, бұл өз ... ... ... ... ... ... Осы ... есебінен коммерциялық
банктерге берілетін несие ақшаның ұсынылуына арттырады.
Ұлттық банк есептік мөлшерлемені көтеру ... ... ... ... бұл ... ... және банктерге берілетін несиенің мөлшерін
азайтады, өз кезегінде айналымдағы ақшаның массасын кемітеді.
Ұлттық банк инфляцияны тежеу мақсатында қайта ... ... ... ... – ақпан айларында 270% деңгейінде, осы жылдың наурыз ... ... 300% ... ... ... ... мен ... тұрақтануына қарай мөлшерлеме біртіндеп кеміді: 1994 ... 230%, 1995 ж. – 52,5%, 1996 ж. ... ... – 30%, 1997 ж. ... Көріп отырғанымыздый, пайыздық саясат инфляцияны жылдам ... ... ... ... ... ... ... табылады екен.
Инфляция айтарлықтай төмен болған ... ... ... ақша ... ... ... ... пайдаланылады.
Бүгінгі таңда Қазақстанда инфляцияның деңгейі 6 – 4 % жағдайында ... ... ... 7%-ке ... ... операция айналымдағы ақша мөлшерлемесін реттеу процесінде
айрықша орын ... Бұл ... бір ... ... ... ... ... және сатып алуын ұйғарса, екінші жағынан, ... ... ... ... компанияларының, халықтың сатуын және сатып
алуын ұйғарады.
Орталық банк құнды ... сату және ... алу ... ... банк
жүйесіне таратады немесе оларды бұл жұйеден алып тастайды, осылай ету
арқылы ол ... ақша ... ... ... ... Қазақстанда
мұндай құнды қағаздарға мемлекеттік қазынашылық облигациялар жатады. Оны
үкімет бюджет тапшылығын және ... жою үшін ... банк ... ... банк осы ... ... сатып алған кезде коммерциялық
банктердің ең аз ... ... ... ... ... активтік қарыз операцияларын ұлғайтуға мүмкіндік алады, эмиссиясы
артады.Ұлттық банк коммерциялық банктерге құнды қағаздарды сатқан жағдайда,
керісінше, олардың резервтелген қаражат сомасы ... ал ... ... азайып, ақша массасы төмендейді. Соңғы жылдары (2001 – ... ... ... белсенді түрде пайдаланып жүрген ақша ... ... ... ақша ... валюталық интервенция жатады.
Мұнай мен металдың әлемдік бағасының көп өсуіне байланысты Қазақстанға
шетелдік ... мол ... ... Бұл ақша ... мен ... ... әсерін тигізіп отыр. Осыған байланысты Ұлттық банк соңғы
жылдары валюта бағамын ақша нарығындағы интервенция арқылы реттеуге жиі ... жүр. Ол ... ... сатып алу арқылы өзінің валюталық алтын
резервін ұлғайтты. Ол 2005 ж. ... 11,0 ... ... ... ... ... 5,0 млрд. АҚШ долларынан көп ... ... ... ... құрды.
Экономиканың «тым қызып кетуі» ... ... тыс ... ... ... мен айналымдағы ақша мөлшерін реттеу секілді ... ... ... банк пен ... үкіметі елдегі ақшаның айналысын басқару ... ақша – ... ... ... ... ептілікпен пайдаланып
жүр.
Ақшаның формалары
Ақша айналымының тарихы мынаны дәлелдейді, яғни ақша ... ... ... Ол өтуі ... және өмір сүру ... бойынша, сонымен бірге
айналым шарттары бойынша алуан түрлі ... ... Іс ... ... ...... ... типіндегі заттық айырбас құны, ол
айналымдағы тұрақтылықты көрсетеді. Әр ... ... ... ... ... ... банк депозиттеріне өзгере отырып, ақша
өз формасын қалыптастырады. Ақша формалары ретінде алтын, күміс ... және ... ... ... аян.
Ақшаның материалдық – заттық ерекшеліктеріне сәйкес оны толыққұнды және
толыққұнсыз деп ... ... ... ... ақша – ... құны сатып алушылық құнымен ... ... яғни ... ... ... құн олардың құрамындағы металдың
(алтын, күміс) құнына сәйкес ... ... ... және ... ... емес ақша – ... алушылық құны ақша ... ... ... құнынан асатын ақша. Толыққұнсыз емес
ақшаларға билондық монеталар, қағаз және несиелік ақшалар ... ... даму ... ... ... өтті:
1. Металдық;
2. Қағаздық;
3. Несиелік;
4. Электрондық ақша.
Металл ақшалар – бұл ... ... ... ... құны ... ... құн) ... құнына,
яғни өздері дайындалған металл құнына сәйкес келеді. Металл ақшалар(мыс,
күміс, алтын) әр ... ... ... ... бірлікті, содан соң
салмақтық. Олар монета түрінде шығарылды.
Монета – бұл ... ... ... сыртқы пішіні, салмақтық құрамы бар
металдан дайындалған ақша белгісі.
Мемлекет монетадағы таза металдың құрамын, ... ... ... ... және т.б. ... ... өз дамуында ұзақ жол жүрді, яғни олар мыс монета түрінде
біздің дәуірімізге дейінгі III – II ... ... ... ... Ең
алдымен белгіленген салмағы және пробасы бар және ... ... Рим, ... ... ... ... айналымға шықты.
Алғашқы монеталар біздің дәуірімізге дейінгі VII ғасырда ... ... ... ал біздің дәуірімізге ... ... ... ... ... монета деп аталды.
Өз бейінін монетада кескіндеген түлға А. Македонский болады.
Айналымға ... ... ... еңгізілуі ақшалардың
толық көлемде құн шамасының қызметі, айналым мен жинақтау құралы қызметін
атқаруы үшін ... ... ... ... ... да, ... өте ... түсті металдардан және олардың қоспаларынан дайындалды.
Монеталар толыққұнды, ... ... ... болып бөлінеді. Толыққұнды
монеталар бағалы монеталардан және олардың ... ... ... құны ... ... сәйкес келеді, олар ақшаның барлық
қызметін атқарады.
Айырбас монеталары арзан түсті металдардың ... ... ... құн ... металл құнынан асып кетеді.
Монеталарды құю эмиссия ретінде қарастырылады. Эмиссия латындық ... ... ... ... мағынаны береді. Ақшаның эмиссиясы – бұл
ақша белгілерінін ... ... ... ... ол ... ақша
массасын ұлғайтуға бағытталған.
Ақшаның рөлі тарихи тұрғыда алтынға бекітілген. ... ... ... құнын өрнектеу қасиеті шынайы табиғи қасиет болып саналмайды.
К.Маркс табиғат ақшаны жасамайды деп атап көрсеткен. Бұл ... ... ... ... ... жалпы балама рөлін атқару үшін өте ... ... ... ... ол ... ... болады:
Біріншіден, тұрақты, әдемі, жеңіл, ... ... ... табиғи
қасиеттеріне;
Екіншіден, оның жоғары құны бар, яғни басқа металдармен ... ... үшін ... ... ... ... ... - өте қиын әрі капитал сыйымды жұмыс. Мысалы, 1кг ... үшін ... ... 3000м ... 100 ... тау ... өңдеу керек.
Алтынның негізгі өндірушілері болып Оң түстік Африка Республикасы (әлемдік
өндірістің 1/3 бөлігі), Ресей, ... ... ... ... ... бар, ... ... алтынның жылдық
өндірісі 30 тоннаны құрайды.
Тауарлық өндіріспен айналым көлемдерін кеңейту айырбас операцияларының
өсуіне ... ... ... шектеулі саны және жоғары шығындарына
байланысты шаруашылықтың өскелен сұранысын қанағаттандыра алмайды. ... ... ... қуып жете ... ... деген сұранысты қамтамасыз
ете алмады, сонымен бірге жоғары құндылығы бар алтын ақшалар құны ... ... ... ете алмады. Сондықтан оны өзінің орынбасарларымен
(құн белгілері) алмастыру қажеттілігі ... ... ... ... ... кеткен еңбектің шынайы құнынан жоғары болады.
Оларға ұсақ монеталар, қағаз және несиелік ақшалар жатады.
Қағаз ақшалар – нағыз ... ... ... тұрғыда қағаз ақшалар
металдық айналымнан туындады және бұрын – соңды айналымда болған күміс ... ... ... ... ... ... ... барысында
металл ақшалар көшті және тозды, бастапқы формасы мен ... ... ... оларды сақтау, тасымалдау және тауарларды көп мөлшерде сатып
алу кезінде пайдалану өте ыңғайлы. Осыған ... ... ... ... яғни қағаз ақшалармен алмастырудың объяктивті
мүмкіндігі туындады. Олардың мәнісі мынада, яғни олар ... ... ... ... ақша ... ... ... ақшалардың өзіндік құны жоқ, егер оларды шығару шығындары болса, онда
олар номиналды құнға сәйкес келмейді. Мысалы, 5 мың ... ... ... ... ... ... тең құны болуы мүмкін, ал ол шығын ... ... ... Бұл ... 5 мың ... құны бар ... сатып алуға
болады.
Табиғаты бойынша қағаз ақшаларға тұрақсыздық тән екендігін атап өту керек.
Олар үнемі ақша айналымы арнасында жүреді, оларды ... және ... ... ... ақша ... ... жүрген тауар массасына сәйкес
келмеуі нәтижесінде құнсызданады, ... ол ... ... ... ... ... ұлттық валютасын, яғни өз атауы бар, әртүрлі
купюрамен бағаммен ... ... ... АҚШ өз ......... ... – теңге деп аталады. Қағаз ақшалардың кемшіліктері
де бар. Олардың ең бастысы мынада жатыр, яғни біріншіден, оларды ұрлап ... ... ... ... ... өте қымбатқа түседі.
Өндірістің дамуы, коммерция және ... ... ... кеңейюі
нәтижесінде металл ... ... ... ... ... және оның орынбасарларымен қатар несиелік
қағаздар пайда болды.
Қағаз ... ... алу және ... ... ... ... ... үшін арналған. Қазақстандағы олардың
эмитенттері болып Ұлттық банк есептеледі. Шығарылған ... ... ... оларды шығару құны (қағаз шығындары, басып шығару) арасындағы ... ... ... ... ... ... ... ақшалар екі
қызметті ғана атқарады: айналым құралы және төлем ... ... алып ... ... ... ... қызметін атқара алады.
Қағаз – ақша айналымы үнемі көмекші сипатта болады. Қағаз ақшалардың ұзақ,
дербес айналымы ... ... ... олардың жоғарыда көрсетілген
кемшіліктері бар. Сондықтан олармен қатар несиелік ақшалар әрекет етеді.
Несиелік ақшалар – айналымдағы ... ... ... және ... ретінде әрекет етуші қағаз ақша белгілері. Олардың өзіндік құны
болмайды, балама тауарда көрсетілген ... ... ... ... ... болып банк жүйесі есептеледі.
Тауарларды сатып алу бойынша ірі ... ... ... ... ... алмастырады, яғни несиелік ақшалар тауар айналымының қажеттілігін
қанағаттандырады.
Несиелік ақшалар өз дамуында мынандай сатылардан өтті: вексель, ... ... ... және ... ... түрі – несиелік және пластикалық
карточка.
Вексель – бұл вексель айналысының заңымен бекітілген ... ... ... соманы сөзсіз төлеу жөніндегі қарыздық міндеттеме. Вексельдер
жай және аудармалы деп бөлінеді. Жай ... ... ... береді. Бұл
вексель берушінің сөзсіз міндеттеме, ол вексель ұсынушыға ... ... ... ... (тратта) – вексель беруші кредитордың (трассант) қарыз
алушыға (трассат) белгіленген ... ... ... ... ... төлеуі жөніндегі бұйрығы. Вексель бойынша төлем аваль
(вексельдік кепілдік) ... ... ... ол қосымша беттегі
вексельде және аллонжда «аваль ... ... ... ... ресімделеді.
Вексель абстрактылығымен, яғни құжатта мәміле түрі жөніндегі ақпараттың
жоқтығымен; ... ... ... ... ... яғни ... төлем құралы ретінде басқа ... ... ... вексель несие және ақшалық есеп айырысу құралы ретінде әрекет етеді.
Ол несиеге қойылған тауарларды кепілді ... ... ... ... пайдалану айналым шығындарын үнемдеуге ықпал етеді. Қазіргі
таңда Қазақстанда вексель ... ... ... ... ретінде астық егуші шаруашылықтар есептеледі, олар ... ... май, ... ... ... ... сатып алу үшін вексель береді, олар күзде астықпен ... өз ... ... ... нәтижесінде банкноттық айналым пайда болды .
Банкнота - бұл эмитент банктің міндеттемесі. Ол вексельден екі ... ... ... ... ... ... вексель
белгіленген мерзімге шығарылады, ал ... ... ... беріледі;
екіншіден, қамтамасыз етілуі бойынша: банкнота мемлекет кепілдемесі бойынша
елдің Орталық банкімен ... ... ал ... жеке кепілдеме
бойынша жекелеген заңды және жеке толға шығарады.
Қазақстандағы банкноттардың ... ... ... Банк ... олар
Республиканың аумағында ұлттық ақша болып табылады. Тауарлар ... ... ... ... бірақ банкноттардың несиелік
негізі бар, өйткені олар банктік несиелеу ережесіне сәйкес ... және ... ... ... элементі болып табылады.
Банкноттық айналым кеңістіктегі несиелік ақшалардың әрекет етуін кеңейтуге
мүмкіндік ... және де ... ... ... ... ... етті. Несиелік ақшаның келесі түрі чек болып ... – бұл ... ... ... ... есеп ... ... құжаты, онда
чек берушінің (шот несиенің) чекте көрсетілген соманы чек ... ... ... ... сөзсіз бұйрығы бар. Ол қысқа ... ... ... ... ... төлем құралы мәртебесін иеленбейді. Ол
ел ішінде және халықаралық есеп айырысуларда қолданылады. Негізінен чектер
ақшалай және есеп ... чегі ... ... ... ... ... қолма – қол ақшаны алу үшін; ... ... үшін есеп ... ... банктердегі шоттар бойынша
аударымдар жасау арқылы жүзеге асырылатын қолма – ... есеп ... ... ... айырысу чектері ордер сипатында болады. Шот иелеріне арнайы чек
кітапшалары беріледі. Чектік есеп ... ... ... ... ... ... үшін қолданылады.
Банк Қызметіне миханикаландыру мен автоматтандыруды енгізу, банкті есеп
айырысу тәжірбиесінде ЭЕМ мен ... кең ... өте ... ... ... ... ... яғни компьютер жадындағы шоттарда
ақшаның ... ... – қол ... мен чектерді несиелік карточкалармен
алмастыру. Олар клиенттің шоты ... ... ... ... ... түрінде банк тарапынан шығарылады. Пластикалық
карточкалардың иелері тауарлардың сатып алып және ... ... ... ... ... ... ... мақсатта банктерден қысқа мерзімді
несиелерді де ала алады қазіргі ... ... ... ... ... ... ... банктік және саудалық карточкалар өте
кең тараған.
Электрондық төлемдер жүйесі қоғамның өте кең тобының өміріне тікелей ... ... ... ... карточкалар көмегімен сатып алуларды
жүзеге асыруға мүмкіндік береді, ... сома ... ... үшін ... ... ... ... – бұл несие қатынасының сырттай нақты көрініс табуы. Ол несие
қатынасының мәні мен ұйымдастырлуын синтездейді. Несие қатынасының ... ... ... әрі диалектикалық жағынан біртұтас болады. Несие
қатынасының формасы оның мазмұны мен ... ... ... ... жіктеу өлшеміне қарай несиенің мынадай ең маңызды формаларын
бөліп көрсетуге болады.
- қызмет ету ... ...... және ... ... несие мәмілесінің объектісіне қарай – ақшалай және тауарлық несие;
- ... ... ... ...... ... ... несиелер.
Несиенің тауарлық формасы тарихи жағынан алып қарағанда оның ... ... ... ... ... ... білетініміздей, адамдар
тұтынуға қажетті артық үнімдерін бір – ... өсім ... ... ... ... формасы осы заманғы іс – тәжірибеде төлемдерінің ... ... ... ... мен құрал – жабдық, тұрмыстық
тауарлар, саймандар лизингісінде қолданылады. Қазақстанда тауарлық ... мен ... ... көктемде тұқым түрінде беріледі.
Несиенің тауарлы формасының негізінде ақшалай несие формасы пайда болып,
дамиды. Ол осы заманғы ... ... ... ие, ... ... ... Несиенің бұл формасы ұлттық және ... ... ... ... ... және ... формаларымен қатар олардың аралас формасы да
қолданылады.

Пән: Банк ісі
Жұмыс түрі: Материал
Көлемі: 11 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 400 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Ақша айналысын басқару және реттеу32 бет
Ақша айналысын реттеудегі Ұлттық банктің рөлі33 бет
Ақша-несие саясатының теориялары8 бет
Ақша айналысының заңы және оны реттейтін институттар3 бет
Ақша айналысының заңы және оны реттейтін институттар жайлы6 бет
Ұлттық банк – ақша-кредит жүйесінің ортақ буыны, ақша айналымын реттеуші орган73 бет
Ақша айналымы туралы түсінік11 бет
Ақша айналысы және оның дамуы31 бет
Ақша айналысы және оның заңы3 бет
Ақша айналысы заңы4 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь