Кәсіпкерлік және кәсіпкерлік капитал

Жоспар:
I тарау. Кәсіпкерлік: мәні, мазмұны және түрлері.
1.1 Кәсіпкерлік: мәні, мазмүны және түрлері 4
1.2 Еркін кәсіпкерлік пен оның түрлері 9
1.3 Кәсіпкерлікті ұйымдастырудың негізгі формалары 12
14 Кәсіпкерліктің қалыптасуы. Шағын бизнесті дамытудағы шетелдік
тіжірбие 18
II тарау. ҚР .дағы кәсіпкерлікті және шағын Бизнесті дамуын басқару.
2.1 Қазақстандағы кәсіпкерлікті басқару 21
2.2 Шағын бизнестің мазмұны және ерекшеліктері ... .. 27
2.3 Қазақстандағы шағын бизнестің қалыптасуы мен дамуы 29
2.4 Капиталдың айналымы мен түрлері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 33

ΙΙΙ тарау.Қазақстан Республикасындағы Кәсіпкерлікті және Шағын Бизнестің дамуын басқару.

3.1.Қ.Р. . дағы кәсіпкерлікті басқару ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .36
3.2.Шағын бизнестің мазмұны және ерекшеліктері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 38
3.3.Қазақстанда шағын бизнестің қалыптасуы мен дамуы ... ... ... ... ... ... ... .40
Қорытынды 42
Пайдаланған әдебиеттер тізімі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..45
        
        ҚАЗАҚСТАН РЕСПУБЛИКАСЫ БІЛІМ ЖӘНЕ ҒЫЛЫМ МИНИСТРЛІП Т.РЫСКУЛОВ атындағы
ҚАЗАҚ ЭКОНОМИКАЛЫҚ УНИВЕРСИТЕТІ ҚАРЖЫ ЖӘНЕ ... ... ... ЖӘНЕ ... ... ... ТЕОРИЯ » ПӘНІ БОЙЫНША
Тақырыбы: Қазақстандағы кәсіпкерлік: мәні түрлеі және типі.
Орындаған: 1 курс
студенті
Тексерген: аға
оқытушы
Астана
Жоспар:
I тарау. ... ... ... және ... ... ... және түрлері 4
Еркін кәсіпкерлік пен оның түрлері 9
Кәсіпкерлікті ұйымдастырудың негізгі формалары ... ... ... ... ... дамытудағы шетелдік
тіжірбие 18
II тарау. ҚР ... ... және ... ... дамуын
басқару.
1. Қазақстандағы кәсіпкерлікті басқару 21
2. Шағын бизнестің мазмұны және ерекшеліктері ...... 27
3. Қазақстандағы ... ... ... мен ... 29
4. Капиталдың айналымы мен
түрлері.....................................................................
...33
ΙΙΙ тарау.Қазақстан Республикасындағы Кәсіпкерлікті және Шағын
Бизнестің дамуын басқару.
3.1.Қ.Р. – дағы ... ... ... ... ... бизнестің қалыптасуы мен
дамуы.............................40
Қорытынды 42
Пайдаланған әдебиеттер
тізімі......................................................................
........45
КІРІСПЕ
Менің курстық жұмыстың тақырыбы «Кәсіпкерлік және ... Бұл ... мен үш ... бөліп жаздым: «Кәсіпкерлік: мәні,
мазмұны және түрлері», «Кәсіпкерлік капиталдың мәні мен ... ... және ... ... ... ... Бұл жұмысымда мен
кәсіпкерлік дегені не екен, оның атқаратын қызметтері, мазмұны мен түрлерін
қарастырып ... ... ... субъектілерінің басым бөлігі сауда
саласында.қызмет жасайды. Өйткені сауда немесе ... ... ... түрлеріне қарагавда жақсы дамыган. Бұған дәлел, Казақстан
қалаларындағы әр түрлі ... мен ... ... ... кәсіпкерлікгі дамытуға үлкен ден ... ... мен ... ... ... ... құжаттардың бірі
болып, «Жеке кәсіпкерлікті қорғау мен қолдау туралы» заңы 1992 жылдың ... ... онда ... ... қорғау және қолдаудың
мәні мен мазмұны, басты мақсаттары мен бағыттары ... ... ... және қолдау дегеніміз — аталған қызметті орындаудағы
құқықтық, экономикалық және ұйымдастырушылық, ... ... жаңа ... ... ... ... ... Президенті Н.Ә.Назарбаев кәсіпкерлікке барынша қолдау
көрсету мәселелеріне айрықша көңіл бөлуде. Оның ... ... ... ... ... және оны жандандыру жөніндегі шаралар
туралы" Жарлығы осы мәселеге арналған. Мемлекет ... ... және ... ... одан әрі жетілдіріп, жер-жерде ... ... ... үшін ... ... ... жоғары талап қойып, бұл
мәселені ұлттық экономиканың стратегиялық аса ... ... ... ... ... қабылданған шаралардың іс жүзінде ... ... ... болып отыр. Шағын бизнеске қолдау көрсетуге бөлінетін
қаржы мардымсыз болып тұр. Шағын ... ... ... ... жұмысының жолға қойылуы да қанағаттанғысыз. Екінші
деңгейдегі банктердің шағын және орта кәсіпорындарға ... ... ... ... баяу енгізілуде.
Сол сияқты кәсіпкерлік капиталдарының қандай болатының және ... ... ... және ... ... ... қалыптасуы мен
ерекшеліктерін қарастырып өттім.
І ТАРАУ. КӘСІПКЕРЛІК: МӘНІ, МАЗМҰНЫ ЖӘНЕ ТҮРЛЕРІ.
1.1. Кәсіпкерлік: мәні, мазмұны және ... ... ... ... экономикалық теорияда
«кәсіпкер» ұғымы XVIII ... ... ... А. Смиттің ойы бойынша,
кәсіпкер - сауда-саттық ... ... ... және пайда түсіру үшін
экономикалық тәуекелге ... ... иесі ... ... Ол өндірісті өзі
жоспарлайды, ұйым-дастырады және соның нәтижесіне оған өзі иелік жасайды.
Бүгінгі ... ... ... ... деп, ... ... бар пайдалы жүмысты ұйымдастырушы адамды айтады. Бұлардың
қатарына жататындар — ... ... ... ... қоғамның
басқарушы, кооперативтің жетекшісі және шаруашылық ... ... ... ... кәсіпкерлік ҒТП-тің
нәтижесіне; капиталистік экономикалық жүйенің өсіңкілеу дамуына икемділігін
қамтамасыз ... ... ... ... топтарының
творчестволық және ұйымдастыру қабілетін жүзеге асыратын формаларға тығыз
байланысты.
Экономикалық әдебиеттерде ... ... үш ... ... ... дегеніміз — аталған субъектінің
(кәсіпкердің) шаруашылық әрекет түрін, оны жоспарлау; өнімді өткізуде ... ... ... жиынтық бостандығы мен құқығы болуы керек деген
сөз.Кәсіпкерлікпен айналысатын адамдардың ... ... және ... ... ... болуы маңызды шарт. Өзін-өзін басқару мен
шаруашылықты таңдауда бостандықты, инвестициялауды нақты қамтамасыз ... бір ... орта және ... ... ... Толығырақ
айтқанда, белгілі бір кәсіпкерлікпен айналысу үшін — нарықтық ... ... ... ... ... ... ... дегеніміз кім? — бұл сұраққа жауап іздестіру барысында
тікелей жеке адамдардың еңбекке ... мен ... және ... ... ... ... ... сипаттауға тура
келді.Осы орайда, кәсіпкерлер - қашанда өз ... ... ... ... оны тез ... ... бейімдік танытады; нысаналы
нәтижеге жұмыс істейді; сындарлы сынға және ... ... ... ... адамдар арасында өзін еркін сезінеді; өзіне және серік-тесеріне катаң
талаппен қарайды; адамдарды басқаруға, оларды әр-дайым рухтандырып, ... ... ... ... ... ... ... келеді.
Кәсіпкердің нарықтық экономиканың басқа агенттерінен айырмашылығы -
өзінің экономикалық, әрекетінің нәтижесінде пайда түсіре білетіндігі. Пайда
— кәсіпкердің сұранысты ... ету ... ... ... мен
баға арасыңдағы айырмашылық.
Кәсіпкердің пайдасын меншік иелерінің табастарының ажырата білу қажет.
Акция бойынша, дивиденд, ... ... жер үшін ... ... ... меншік иесіне түсетін табыстар. Әлбетте, бұл табыстың көзі — ... ... ... ... ... өз қолына басқа біреудің
меншігін алып, жаңа өнімдер өндіріп, кредит беріп немесе жалға алған жерде
ауыл шаруашылық ... ... оны ... ... ... ... ... атқара отырып, түсірген пайда болып саналмайды.
Төмендегі ұғымдардың: ...... және ... ара-жігін ажырата білу қажет. Кәсіпкер — бұл меншік иесі әрі
ол ... ... ... Ол ... ... ... арқылы тәуекелге баратын адам. Ал менеджмент — жалпы өндіріс
пен тауар айналымын тиімді жүргізу мен ... табу ... ... мен формаларының, әдістері мен құралдарының жиынтығы болып табылады.
Менеджер — ... ... мен ... ... жағынан
арнайы кәсіптік білімі бар жалдамалы басқарушы. Ол өз әрекетінде мүліктік
жауапкершілікті мойына алмайды. Яғни оның ... ... ... ... ... айрылу деген сөз.
Кәсіпкерліктің ұйымдық – құқықтық ... ... ... ... ... қарай екі түрге бөлінеді: Біріншісі — бұрынғы
классикалық кәсіпкерлік — ... ... ... ... бар ... тиімді пайдалана отырып, нәтижелі әрекет жасайтын кәсіпкер.
Екіншісі - ... ... ... ... ... кәсіпкерлік. Бұл жағдайда
кәсіпкер қолда бар пайда көзін емес, ... ... және ... мүмкіндікті
пайдалану арқылы әрекет жасайды. Олар пайда көзінің жеткіліксіздігіне
қарамастан, талмай іздеудің мүмкіндікті пайдалану ... сол ... ... ... ... және ... ... баламалы жолдарын
қарастырады.
Кәсіпкерлік ұйымдастыру - құқықтық жағынан: жекедара ... және ... ... ... ... ... кәсіпкерлік. Кәсіпкерлікті ұйымдастырудың біршама шарттары
бар. Бұлар мемлекет тарапынан барлық ... ... ... ... ... сақталуына кепілдік және нарықтық қарым-
қатынастардың барлық өкілдеріне ... ... ... тыс
жағдайларда тең құқық пен экономикалық еркіндік беру; шаруашылықты
жүргізудің ... ... ... көшу; нарықтың қажетті инфрақұрылымның
қалыптасуы; қолда бар пайда көзі, несие, ақпарат құралының еркін де ашық
болуы; бұрынғы ... ... ... ... алып тастау, сондай-
ақ, қажетті баптар мен жаңа заңдарды қабылдау тәрізді шарттардан ... ... ... ... ... ... қою шарттары.
Әрине, мәдениетті, өркениетті кәсіпкер болу оңай емес, ол көп уақытты, көп
ізденісті, мол ... ... ... ... да ... ... елдерінде
"бизнес" дегеніміз өнер деген қанатты сөз кеңінен тараған.
Қазіргі нарықты экономикаға көшу кезінде дербес еңбекпен айналысуға
занды ... ... ... Әр адам өз ... ... шаруашылық
жүргізу үшін өндіріс құрал-жабдықтарына, өндірілген өнімге, одан түскен
табыстар мен әр ... ... ... ие ... құқығы бар.
Компания. Сіз өз белсенділігініз арқылы кәсіпкерлік әрекетке табысты
боларынызды сезіне түстініз ... Енді ... ... ... ... ... ол үшін сізге ғимарат, құрал-жабдықтар, көп
мөлшердегі ... ... ... Тағы да ... ... алуға
талаптануға болады. Бірақ банк сізден кепілдік немесе мүліктік салымды
талап етеді. Осы ... ... ... ... айналысуға
қабілетін бар басқа адамды шақыруға да болады. Соның ... ... ... ... айналады, яғни капиталы - бірнеше дербес мүлік
иелерінің бірлескен меншігіне негізделген фирма пайда ... ... ... — аталған компанияға қатысатын
мүшелерінің қосқан жарналарынан құралады. ... ... ... ... ... басқа да құқықтық және т.б. әр түрлі формада
болуы мүмкін. ... ... ... ... өзара келісімдері
бойынша ақшала бағаланады. Сөйтіп компания капиталында оның әрбір мүшесінің
өзіндік үлестері болады.
Серіктестік - ... әр ... ... және оның ... ... ... ... барлық мүшелері кәсіпкерлік әрекетке ... ... ... болып табылады.
Серіктестік дегеніміз — бірнеше адамның ... ... ... ... ... ... мынадай түрлері бар: а) толық
серіктестік (серіктестіктің ... ... оның ... ... ... ... та ... жауапкершілікке болады); ә) коммандитті
серіктестік немесе "сенім ... ... ... ... бір ... осы ұжымның міндеттемелері бойынша, өз мүліктері
есебінен толық жауапкершілікте болса, ал қалған ... тек ... ... ... ғана ... ... басқару ісіне
араласпайды; б) шектелген ... ... ... бойынша, оның мүшелерінің бәрі тек ... ... ... ғана ... ... в) ... серістестік. Яғни, бұл ... ... ... оның ... ең ... өз ... ... ал
жанарлары жетпей қалаған жағдайда өз мүліктерінің жарнаға тең ... ... ... г) серіктестіктердің тағы бір ерекше түрі —
акционерлік қоғамдар деп аталады. Бұл ... ... сату ... және сол ... ... ... ... есепбінен дивиденд
беріп отыратын серіктестіктер.
Экономикалық мағынада акцияны қалай түсінуге болады?
Акция — бұл оның иесі акионерлік қоғам ... өз ... ... оның сол ... түсірген пайдасының белгілі бөлігін алуға құқы
бар екенін растайтын бағалы қағаз. Акционердің өз ... алып ... ... деп ... ... ... ... өз арасында бөлуге арналған
пайданың бір бөлігінен ... ... ... береді. Сонымен бірге, акцияның
бұл түрі акционерлердің жиналысында қатысуға және бір дауысқа құқық береді.
Біздің мысалда барлық акциялардың номиналдық құны ... ... ... ... ... ... және олар ... жиналысында
бір ғана дауысқа ие. Шын мәнінде, қоғам басқарушысы мен ... иесі — ... ... ... акцияның көп дауыс беретін
санын иемденетін ... ... ... ... ... құрушылар - банк немесе ірі өздерінде бақылау пакетін, яғни, ... ... ... ... ... мүмкіндік беретіндей мөлшерде
акциялар қалдырады.
Акциялар құнды қағаз нарықтарына - қор ... ... ... ... ... акция бағасы (акция курсы) әдетте осы ... ақша ... сай келе ... ... ... дивидендтің
мөлшері мен процентінің мөлшерлеріне байланысты болып және өзінің иесіне
ақша салғаны үшін дивиденд ... ... ... ... ете алатын ақша
сомасына сай келеді. Айталық, 100 долларлық ... 4 ... ... ал банктер салынған ақша үшін 2 процент төлейді екен ... ... ... ... ... »100 = 200 ... ... проценті 2
Көріп отырганымыздай, акцияның нақгы багасы оның өзінде көрсетілген
мөлшердегіден көтеріңкі болуы мүмкін. Ал егер ... банк ... ... онда ... ... төмен бо-луы да мүмкін.
Акция бағасында дивиденд ыкдал жасайтын болғандықган, акция курсы,
әдетте, акционерлік компаниялардың өндірістік қыз-метінің жайын ... ... ... курсы саясат сала-сындағы, әсіресе, экономикаға әсер
ететін өзгерістерді сезгіш келе-ді. Міне, осылайша қор ... ... ... ... және ... өмірдің «барометрі» деп
аталуы осыдан айқын көрінеді.
Сондай-ақ, қарапайым акциядан тыс ерекше акцияларда ... ... ... ... ... Қарапайым акцияларға түсетін
дивидендтің мөлшері, ... ... ... ... ... ... арасында бөлінетін пайда бірде көп, бірде аз болуы
мүмкін) ерекше акцияларт ... ... ... анықталады (ол акция
банкісінде көрсетілген). Бұл жағдайдағы ...... ... ... ... анықталады және оны қан-дай жағдайда болсын,
кемітуге жол берілмейді. Дивиденд ... ең ... ... ... ... жағдайда, резервті қорды қолданады), содан кейін гана
қарапайым акцияларға төлене-ді. ... ... ... ... ... ... беруге құқығы жоқ.
Кәсіпкерлік әрекеттің негізгі ... ... ... ... ... ... одан кәсіпкер-ліктің ұйымдастыру-
экономикалық формаларын айыра білуіміз қа-жет. Бұл кәсіпкерлер ... ... ... байланысты көрініс береді. Сол арқылы
кәсіпорындарды ұйымдас-тыру мен олардың даму ... ... ... ... кәсіпкерлік пен оның түрлері.
Жеке меншік еркін кәсіпкерлікке жол ... ... ... жеке ... ... кәсіпорынның өндірістік қорларды
керегінше сатып алуға, қалауынша ... ... ... ... ... ... мен қызметтерін еркін бағамен сатуға хұкдылық. ... ... ... ... ... ... ... ешқандай жасанды кедергілері бөгет бола алмайды.
Талдау еркіншілігіне кәсіпкерлердің өндірістік ресурстары ... ... ... ... ... өз мамандықгар
мен қабілеттеріне қарай еңбектің қалаған ... ... ... ... ... жатады. Бүлардың ішінде ең маңыздысы
түтынушының еркіншілігі. ... ... ... ерекше жағдайда
болады, белгілі мағынада ол тәуелсіз. Ал кәсіпкерлерді алсақ, ... ... ... ... өтеу істеріне бағыт беріп
отырады. Сондай-ақ, жұмыскерлердің тәуелсіз таңдау еркіншіліктері ... ... өз ... ... байланысты тандау еркіншілігі жүзеге асады
да, нарықгың негізгі болып саналатын бәсекені туды-рады. ... бар ... ... ... ... ... ... және бағалары
төмендейді. Бұл, әрине, тұтыну-шылардың ойынан шығатын жағдайлар. ... ... ... бір ... ... ... өндірушілер мен тұты-
нушылар көп болған жағдайда, не бір ... не бір ... өзі ... тұра ... да, тауар бағасын нарық белгілейді. Са-тушы мен
алушының дағдыры нарықгың қолында делінетіні ... ... ... ... ... ... және тұтыну
кезендерінен тұратын болғандықган, кәсіпкерліктің өндірістік, ком-мерциялық
және қаржы-несиелік түрлерін айыруға болады. ... ... ... ... мен ... ... сала-ларын қамтыса,
коммерциялық кәсіпкерлік оларды сатумен айна-лысады, ал ... ақша ... ... Бүлардың әр қайсы кәсіпкерліктің
дербес түрі болғанымен, олар ... ... ... және ... ... отырады.
Өндірістік кәсіпкерліктің қызмет орны өндірістік кәсіпорын-дар болса,
коммерциялық кәсіпкерлік сауда орындарында, ал қар-жы-несиелік кәсіпкерлік
коммерциялық банктер мен қүнды ... ... ... ... өзіне тән ерекшеліктері болады. Өндірістік кәсіпкерлікке тауар
өндіру мен түрмыстық ... ... ... Мүнда кәсіпкер үшін өнім ... ... ... ... ... өндіріске қажетті ресурс-тарды
сатып алу мен даяр өнімді сату көмекші қызметке жатады. Іске кіріспей тұрып
кәсіпкер өндірістің қай ... ... ... ... ... ... сүраныстың барын аныісгап алады. Қарекетінің екінші кезеңінде
ол тауар биржасы ар-қылы болашақ ... ... ... ... ... ... шағын болса, кәсіпкер тәуекелге бел бай-
лап, шартсыз-ақ өндірісін бастай ... ... үшін ... ... бар ... мүмкіншілік-термен
қатар басқа мекемемелердің (қүрылыс, жабдықгау, көлік,байланыс, т.б.)
қызметтерін ... ... ... ... ... кәсіпкер жалдайды.
Сондай-ақ, өнімінің бастапқы тобы сатылғанша кәсіпкерге уақытша қаржы қажет
болуы ... ... ол ... ... ... ... мәжбүр
болады. Өнімі көтерме саудамен өткізіледі де, кәсіпкердің есеп-шотына ... ... ... ... мен ... ... сол ... Кәсіпкерді бүдан басқа да төлемдер күтетіні белгілі: ... ... ... айып төлеу, т.б.
Кәсіпкерліктің нәтюкесі барлық төлемдерден қалған таза табыспен, яғни
түскен пайданың мөлшерімен белгіленеді. Пайда-ның мөлшері ақшадай кіріс пен
өндіріс ... ... ... анықгалады. Кәсіпкердің
пайдасы екі өл-шемнен белгіленеді: бірі - ... ... ... ... — таза ... ... пайда. Жалпы пайда кәсіпорын табысынан
өндірістік шыгындардың орнын толтырғаннан қалатын пайда бол-са, таза ... ... ... мен ... да ... ... қалатын қалдық
пайда. Өндірістік тиімділігін таза пайда-ны өндіріс шығындарына бөлу ... оны ... ... деп ... ... ... қызметі тауар алып-сату. Сондықтан
мүндай кәсіппен шүғылданушыларды саудагерлер деп атайды. Сауда орындарын
жекешелендіруге байланысты, коммер-циялық ... ... ... ... ... ... түрі болып саналады. Коммерциялық кәсіпшілікке
мынадай қыз-меттер ... ... ... алып ... сату және ... ... делдалдық және жарнамалық қызметтерге жүмыскерлер
жалдау;
2) тауарларды сактау және сату үшін қажетті қоймалар мен
дүкендер салу немесе ... ... ... ... ... ... алу үшін несие алу жә-
не оны процентімен қайтару;
4) түтынушыларға ... ... ... ... пен ... да ... ... отыру, т.б.
Қаржы-несиелік кәсіпкерліктің ерекшелігі сол, мүнда акдіа
мен басқа да ... ... ... Бүл ... бел-сенді
әукілдері коммерциялық банктер, қаржы биржалары, сантан-дыру қоғамдары мен
басқа да қаржы-несие ... ... да әуел ... ... ... да ... ... са-тып алушылары болжанады және ондай көлемде
үсынылатын ақша мен қүнды қағаздардың қайнар көздері ... ... ... ... ... ... ... береді, ал оның төлеуі болады. Бір кәсіпкердің еркіндігі
басқа кәсіпкер мен ... ... ... келтірмейтін болуы
керек, өйткені соңғылар оның тауарларын немесе көрсететін қызметтерін
қабылдау-қабылдамауға, олардың баға және ... ... ... ... ... ... өз ... ойлайды,
біреудің олжасы екінші біреулерге зиян болып тиуі мүмкін. Айта-лық, бір
тауарды сату-алуды оған қатысушы екі жақ ... ... бірі ... ... ... ... қатар қай кәсіпкер болмасын бәсекелесін
нарықган ығыстырып, өзіне ... ... ... ... ... ... белгісіздік пен тәуекелдіксіз ... ... бас ... оның ... шектен шығармауға тырысады. Кәсіпкер
өзі-нің ісіне қатаң жауапкершілікпен қарайды. Демек, кәсіпкерге қауъш-
қатерлердің қайсы ... ... ... ... ... ... ... арқылы кәсіпорын мүліктерін сақ-тандыруға мүмкіндік бар.
Мүндай жағдайда кәсіподакгардың ... ... Олар ... арасында келісім-шарттар жасалып, онда еңбек ету ... ... да ... Мысалы, кәсіпорынның рентабельдігі өскен сайын
жұмыскерлердің жалақысы да көтерілуге тиіс. ... ... ... мен ... ... ... ... келісім-шарттар-дың орындалуын кәсіподақгар қадағалап отырады.
1.3. Кәсіпкерлікті ұйымдастырудың негізгі формалары.
Фирма нарықгық экономиканың негізгі ... ... Бір ... ... ... ... табу үшін ... мен қызметтер жасап
шығаруға ресурстарды ... ... ... деп атайды. Фирмаларды
жіктеу үшін әр түрлі көрсеткіштер қолданылады, олардың ... ... және ... ... жатады.
Меншіктің формасына сәйкес фирмалардың немесе кәсіпкер-ліісгің үш
түрін атап кетуге болады:
1. индивидуалдық немесе жеке кәсіпкерлік;
2. ... ... ... ... ... ... бір адам иелік ... ... ... иелік етушісі сонымен бірге менеджер қызметін
атқарады. Оның мүлігі мен жауапкершілігінде шек ... ... ... ...... аз мөлшерде болуы.
Артыкдіылықгары: меншік иесінің әркдйсы ... ... ... ... ... өзі жүргізе алады. Индивидуалдық бизнесмен
занды түлға болмайды. Сондықган ол тек ... ... ... ... ... төлемейді. Бизнестің аса кең тараған бүл форма-сы ұсақ
дүкендерге, ... ... ... ... іс-әрекеттерге тән
болады.
Серіктестік дегеніміз екі және одан да көп адам иелік ететін бизнес.
Бұл да ... ... ... сондықган табыс са-лығын ғана төлейді және
фирманың барлық қарыздарына Іпексіз жауапкершілік ... ... ... ... ... және жаңа идеяларды іске тарту
мүмкіндігі ... ... ... дами ... ... ... тапшы-
лығынан қосымша капиталды іске тарту мүмкіндігі шектелген;
2. фирма мүшелерінің барлығы бірдей іс-әрекет мақсаттарын
жетіле түсінбеуі;
3. ... ... мен ... ... ... мүлік-
терді бөлудегі әр кісінің үлес салмағын анықтаудың қиындығы.
Брокерлік кеңселер, аудиторлық фирмалар, ... ... ... мекемелері және т.б. көбінесе, серіктестіктер формасында
үйымдастырылады.
Акционерлік қогам. ... ... ... ... акцио-нерлік қоғам
туралы бірер ауыз сөз айта кетуге болады. Мүнда еске салатын жайт: ... ... ... ... 20-шы ... ... болған еді. Олар
Мемлекеттік және аралас ... ... және ... ... ... ... салаларында әрекет
етті. Ал соңыра, 1992 жылы 22 акционерлік ... ... ... 1925
жылдың басында оның жалпы саны 150 жетті. Бірақ әкімшілік-әміршілдік
басқару ... ... мен ... қатынас-тарын шектеу
акционерлік қоғамды жоюға әкеліп соқты. Ақыры 20 жылдардың соңы мен ... ... ... ... ... мемлекеттік бірлестіктерге
айналдырылды.
Қазіргі тавдағы нарықгық экономикаға көшуге ... ... ... ... ... асыру, соның ішінде меншік формаларын
қайта құру ісінде акионерлік қоғам өзекті ... ... ... ... ... ... ... шектейді.
Себебі олардың мүшелері өздері қосқан үлестерін әу ... ... ... ғана ... ... ... бар. Мәселен, серіктестіктің бір
мүшесі үлесі ретінде ғимаратты берсе, ол одан шыққан ... сол ... ... ... ... осыдан сақгану үшін серіктестікті акионерлік
қоғамға айналдыруға болады. Мүнда қоғамда барлық қосылатын үлес тек ... да, оның ... ... оның үлес ... қайтары-лады. Сол
арқылы қоғамның бір мүшесінің одан шыуы өндірісті тоқтатудан кұтқарады. Тек
қана ... ақша ... өз ... ... Бүл — ... кргам.
Жабық акионерлік қоғамның мушелері капиталға ... өз ... акия ... Және бұл қоғам бүндай әрекеттері бойынша,
жауапкершілігі ... ... ... ... ... ... сәйкес бизнес кіші, орташа және ірі биз-нес болып
бөлінеді.
Осы заманда батыс экономикасында кіші ... ... ең ... ... ... ... жұмыспен қамтыл-гандардың жартысынан көбі
еңбек етеді. Кіші ... ... ... ... ... ... жүйесі мен венчур-лік (үепіиге — бел байлау, тәуекел ... ... ұсақ жеке ... ... Белгілі жерде, белгілі
сферада, өздерінің қызметтерінде ірі ... ... ... ... ие болу ... олар ... ... жасасады. Бүлардың баға
жағынан тауарды жеткізуде, жаб-дықтармен қамтылуда жеңілдікгері ... ... ірі ... өнімдерін бөлшек саудада сатушы
қызметтері арқылы атқарады. Бүндай ... екі ... ... ... ... ... ие болады, олардан сауда ... ... ал ірі ... ... ... ... ... үнемдейді және
қамқорына алғандардан үдайы төлемдер алып түрады.
Венчурлік фирма. Бүл гылыми ... және оны әрі ... ... ... ... ... қатар, ғы-лыми жаңалықгарды
иемденетін компанияларды қаржыландырады және ... ... ... ... ... ... ... Олардың
әрекеттері тәуекелділікті тілейді, бірақ жаңа өнім нарықгың талабына, сатып
алушылар қажеттеріне, ... ... ... ... ... ... мол. Сондықган венчурлік фирмалар өнімнің бір түрін жасауды тез
аяқгап, оның басқа жаңа ... ... ... ... ... екінші дүниежүзілік соғыстан кейін түңғыш рет
АҚШ-да пайда болган. Венчурлік фирмалар Қазақстан-да қүрыла бастады, ... ... ... ... кең ... ... Ал ... үшін шағын
кәсіпкерліктің маңызы өте зор, өйткені ол көп мәселе шешеді:
4. Қазақстан халқының елеулі бөлігін ... ... ... үшін ... ... капитал салымынсыз түтыну тауар-
лары мен қызметтер өндірісін кеңейтуге ат салысады;
5. халықгың материалдық және ... ... ... тартуға көмектеседі;
• ірі өндірістен босаған адамдарды жұмыспен қамтуға мүмкін-
дік береді. Кіші бизнестің әлеуметтік-саяси мағынасы да зор: ол ... ... ... ... ... "орташа" таптың
даму негізі. Бірақ шағын бизнестің даму қарқыны қанағаттандыра-
ды деп айтуға ерте.
Бұның ішкі және сыртқы себептері аз емес: Ішкі факторлар:
1. ... ... ... ... ... нашарлығы.
Сыртқы факторлар:
3. қисынсыз салық жүйесі;
4. завдардың шикілігі, тұрақсыздығы;
5. "криминалдық прессинг"
Шағын бизнесті жандандыру үшін қажет шараларды үш ба-ғыттан ... ... ... ішкі ... ... ... нақгы фирмаларға тікеле көмек көрсету;
3. шағын кәсіпорындарының өзін-өзі ұйымдастыруын күшейті.
Орташа бизнестің рөлі мәз ... Бүл ірі ... ... ... де ... ... Нәтижесінде ірілер қата-рына шығуы
мүмкін, немесе ... ... Тек ... ... ... өнім
шыгаратын болса жағдайы жөнді болуы мүмкін ... ... ... ... қала ... ... ... бизнес, көбінесе бизнестің ең түрақгысы. Оның нарықгағы монополдық
болмысы көпшілік ... ... ... және мол өнім ... ... ... ... бостандық әкеледі, ал әкімшілдік, ие-рархия,
бақылау және саналы жоспарлаудың болуы ... ... шек ... ... ... пайдаланудың арзанга түсуінде. Нарықгың әр мүшесі
өздерінің жеткізушілері мен ... және ... ... ... ... және ... ... орындалуы туралы информация
алуға мәжбүр болады. Осы үшін шығын ... ... ... (лат. ... ... ... деп ... шығындар нарықгық агенттердің бір-бірімен қатынаста-рын келістіру
процесінде пайда болады. Егер экономика тек жалғыз физикалық түлғалардан
түрып, "жаппай, ... ... ... ... өте көп ... шығындар тым көп болар еді. ... ... ... ... ... ... табылады. Фирмалар нарықгық механизмді
шек-теп, жою мақсатымен, ... ... ... ... ... ... ... түжырымдар жоқ емес. Шынында трансакцияларды
нарықтың көмегінсіз, фирманың ... ... ... ... ... ... мен ... бір-бірінен ар-тықшылығы жоқ.
Нарықгық және әкімшілік реттеу тетіктерін салыстыру ар-қылы, фирманың
қажетті көлемін анықтауға болады. Ол нарык^ы пайдаланудың ... ... ... ... ... шекті шығындарының тендесу нүктесі
арқылы белгіленеді. Осы "иерархия" (фирма) пайдалы болады, ал ... ... ... ... ... ... ... өндірістің саласы, тех-нология,
фирманың интеграциялану дәрежесі, т.б. әсер етеді.
Фирма теориясында фирмалар тік және ... ... ... бөлінеді.
Тік интеграция деп өндірістік процестің ең төменімен, оның ең ... ... ... ... ... бастап одан шығарылған өнімдерді
сатуға дейін) айналысатын фирмалар бірлестігін атайды.
Көлденең интеграция — бір ... ... ... фир-малардың
бірлестігі. Көлденең интеграцияның бір түрі — ... ...... ... Бүл, ... технологиялық
байланысы болмайтын, саналуан фирмалар-дың бірлестігі. ... ... ... ... тал жіп, дәрі-дәрмек, рефрижераторлар,
ұшақгар өндірісте-рін біріктіріп отыр.
Қазақстанда бизнесті үйымдастырудың ... бар. ... ... ... ... жаңа толықтама енгізілді. Ақыріы уақытқа
дейін ол ерекше үйымдық-құқықгық форма деп түсінілетін, яши меншігі ... үйым деп, ... ... экономикада меншік иесі мемлекет.
Шынында мемлекет өз кәсіпорындары арқылы тек өзімен өзі іс-әрекетте бол-ды,
өйткені кәсіпорындарының ... ... ... туралы бір-бірімен
жасасқан келісім шарттары осы ... ... ... қүқын өзгертпейді,
өйткені мемлекет меншік иесі болып қала берді.
Нарықтық түсінім ... ... ... ... - ... формасы емес, ол тек түліктік кешен -ғимараттардың,
қүрылыстардың жабдықгардың, шикізаттардың жиынтығы ... ... ... ... ... оның ... ... меншік иесінде болады,
сондықтан жүмыскерлер-дің арасында бөлініске түспейді.
Унитарлық кәсіпорынның бір түрі — ... ... ... және ... унитарлық кәсіп-орындар завды түлға болады.
Заңды түлтт өзінің меншігінде, немесе, шаруашылық пайда-лануъшда,
ақшалай мүлігі болатын және өздерінің ... үшін осы ... ... ... ... жатады. Заңды тұл-ғаға коммерциялық және
коммерциялық емес ... ... ... ... ... ... негізгі мақсаты деп
түтатын ұйымдар жатады.
Коммерциялық емес ұйымдарға пайда ... оны ... ... ... етпейтін үйымдар жатады.
Коммерциялық ұйымдардың формалары:
1. шаруашылық серіктестіктер мен ... ... ... ... және муниципалдық унитарлық кәсіпорындар.
Шаруашылық серіктестіктер мен қоғамдардың мынадай фор-
малары болады:
4. толық серіктестік;
5. ... ... ... ... жауапкершілігі шектелген қоғам;
7. қосымша жауапкершілігі бар қоғам;
8. акционерлік қоғам (ашық, жабық);
9. ... және ... ... іс-әрекетпен айналысатын және өздерінің ... ... ... ... ... серіктестік толык,
серіктестік деп аталады.
Егер толық серіктестіктермен қатар осы серіктестікте бір, ... ... ... болса, онда бүн-дай серіктестіктер
сеиімдегі (коммандиттік) серіктестік деп ... ... ... ... ... мөл-шерінде ғана жауапты болады және олар
осы серіктестіктің ... ... ... ... пайдасынан қосынды капиталдағы өздерінің салымдарына сәйкес
бөлімін ала-ды.
Жауапкершшгі шектелген ... ... ... ... ... көлемінде шығындар қауіпына жауапты болады.
Крсымша жауапкершілігі бар ... ... ... ... ... құнына сәйкес, барлығына ортақ есе көлемінде
жауапты болады. Егер бір мүше банкрот ... оның ... ... ... про-порционалды бөлінеді.
Балалык, шаруашылык, қогамга капиталының мөлшері барлық қоғамның
жарғылық капиталы ... ... ... ... ... ... ... қоғам, барлық қоғам шешім-деріне шешуші ... ... ... ... ... қоғам-ның қарыздары бойынша жауапты
болмайды.
Тәуелді қоғам, әдетте, негізгі қоғам ... ... ... ... ... ие болған жағдайда орын алады.
Өндірістік кооператив өздерінің бірлескен жеке ... ... ... ... ... ... ... басқа да
қызметтер атқару ұшін қосылған адамдардың еркін ... ... — бұл ... иесі оның ... ... ... қүқы жоқ, коммерциялық үйымдар. Унитар-лық форма тек
мемлекеттік және муниципалдық кәсіпорындарға тән болады.
Материалдық және ... ... ... ... ... ... негізінде құрган еркін бірлестігі, түтыну кооперативі ... ... ... ... қыз-меттерден түскен табыстары
солардың мүшелері арасында бөлінеді.
Крғамдық және діни үйымдарға рухани және ... ... ... ... ... қүрылған азамат-тардың еркін
бірлестіктері жатады. Бүлар коммерциялық емес ... ... ... ... ... жету үшін ... ... шам, крест,
шіркеулердің тізбек бауларын жасау) кәсіпкерлік қызметпен айналысу ... деп ... ... жарналар арқасында қүрылған ком-мерциялық
емес үйымдар аталады. Бүлардың әлеуметтік, қайырым-дылық, ... ... ... ... ... Қор өз ... қойған қоғамдық пайдалы
мақсаттарға жетуді қамтамасыз ету үшін, кәсіпкерлік қызметтермен айналыса
алады.
Коммерциялық және ... емес ... ... жөне ... ... ... Кәсіпкерліктің кдлыптасуы. Шағьш бизнесті дамытудағы
шетелдік тәжірибе.
Капитал (ағылшынша — бас мүлік, бас ... ... - ең ... ... ғылымының ең маңызды категориялары-ның бірі, нарықгық
шаруашылықгың ... ... ... экономикалық мектептердің қо-сарласып дамуы
бүл категорияны түңғыш зерттеушілердің - мер-кантилистер және физиократтар
оған сыңаржақгы қарауының ... ... ... ең ... жан-жақгы зерттеуді өзінің «Капитал»
(1987ж.) деп аталған еңбегінде К. Маркс ... ... ... ... ... ... ... ол оның мәнін, мазмүнын айқындап
көрсетеді. К. Маркс ... зат деп ... ол оны ... деп
түжырымдады. «Капитал» эко-номикалық ғылымның тарихында капиталды
капиталистер мен ... ... ... ... ... ... қатынастар деп көрсетті. Осымен қатар Маркс капиталдың заттық түрі
болады деп ...... ... ... т.б. турінде.
Капиталдың алғашқы кррлануы (ргеүіоз асситиіаііоп) өзіндік еңбекке
негізделген индивидуалдық жеке меншікгі жою процесі. Ол бір ... ... тек қана ... - ... ... ... ... мен өмір сүруге ... ... ... ... ... ... қалыптасуының алғашқы қадам-дары, мүліктік
жіктелумен байланысты, ... ... дами ... ... ... алған, аса бай цех ше-берлері және саудагерлер - ... ... үсақ ... ... ... ... Бірақ бүкіл әлемдік нарықгың дамуы, капиталды қорландыру қарқынын
жоға-рылатуды талап етті. Осы міндетті жүзеге асыру үшін мемлекеттің ... кең ... ... қорлануын тездетуге, отарлық соғыстар мен басып
алған отарлар халқын шексіз тонау, мемлекет қарызы мен салық жинаудың ... ... ... ... жою үшін ... ақша ... иелері арасында
ірі сомаға заем орналастыратын болды. Бүл мемле-кетке қарыз беруші бейнесін
алған буржуазияга, ... ... ... ... ... ... иелеуіне мүмкіндік берді, Мемлекет несиесінің дамуы
қүнды қағаздардың, биржалық ойындардың дамуын жандандырды.
Капиталдың алғашқы ... ... ... ... протекционизм
жүйесі қызмет етті. Сыртқы сауда саясаты импорт-тық баж салығының жоғары
болуын талап етті. Бүл ... ... ... ... шек қоюға және
өнеркәсіп тауарларын осы ел-ден сыртқа шығарғаны үшін сыйлық төлеуге ... ... ... ... ... ... шығаруға тікелей тыйым
салынды; жаңа өндіріс ашкдн кәсіпкерлерге алғашқы ... ... ірі ... ... ... ... бастады.
Әр елдердегі капиталдың алғашқы қорлануының негізгі заң-дылықтарының
баршасына таән ортақ белгілерінің болуы, оның осы елдердің әрқайсысына тән
нақгы ... ... ... ... біздің елдік басындағы өтпелі кезенді кейбіреулер капиталдың
алғашқы қорлану процесімиен ... ... бүл ... ... үлеспейді. Бүгінгі Қазақстан дирек-тивтік баға белгіленуіне және
ресурстардың орталықтан бөлінуіне негізделген ... ... ... ... көшу кезеңінде отыр. Міне осы жағдай,
капиталдың алғашқы қорлану процесінен, дәстүрлі ұғым ... ... ... ... ... ол жеке ... ... жаңа материал-дық
негізде кәсіпкерлер табының қалыптасуы. Бұның ішкі және сыртқы ... ... ... ... жатады. Ол мемлекеттік мен-шікті келесі
әдістер арқылы бөлуге мүмкіндік береді:
6. өнеркәсіптің ауыр (бүның ішінде ... ... ... ... ... ... пайдасына сәй-
кес қайта бөлу;
7. капитадды қызметтер мен сауда сферасында шоғырландыру;
8. жерді және ... ... ... кешендерінің және
басқа да қуат сақтаушылардың "өз еркімен" өзіне қаратып алуы;
9. тандаулы ... ... және оның ... ... айырбас жүргізулері үшін олар өндірген өнімнің бір бөлігіне
жарлық ету құқын беру;
10. сыртқы сауданы ырықгандыру (либерализация) нәтижесівде
түскен ... ... ... ... ... алуы;
11. "челнок" импортынан түскен табысты алу;
12. мемлекеттің кейбір мекемелерге елімізге шеттен келген ... ... ... үшін ... ... ... коррупция, рэкет, көлеңке экономика және т.б.
Кейінгі ошкылдықгарда экономикасы дамыған Батыс елдерін-де бәсекенің
дамуы әсерінен шағын және орта ... рөлі арта ... ... ... ... ... сектордың кәсіпорында-рына тән артыкдіылықгар.
АКДІ-та шағын бизнес түрақгы ... ... ... ие. Әр ... ... мен ... ... құқықгық базаға негізделеді.
Солардың бірі "Шағын бизнес туралы" заң. АКДІ конгресінде ... ... екі ... ай-налысады. Федералдық деңгейде шағын бизнес
әкімшілігі қызмет атқарады. Әкімшіліктің басты функциясы - шағын бизнесті
жан-жақгы ... ... ... ... ... ... ... Онда шағын бизнес қоғамда кәсіпкерлік, бәсекелестік ... ... үлес ... ... ... болатын шектеулер
кәсіпкерлікке кедергі ... ... да АКДІ ... ... бизнеске
тікелей бақылау жасайды. ... ... ... ... және ... ... ... жасады. Негізгі бағдарлама бүл инкубаторлық
бағдарлама. Инку-баторлар — ол ... ... ... ... басқармапар жанында қүрылатын үйымдар. Қойылган мақсатқа,
қаржыландыру көзіне байланысты инкубаторлар: фирмалық, ... ... ... ... ... кәсіп-орындар экономикада жетекші рөл
атқарады.
Жапониялық шагын және орта ... ... және орта ... ... ... ... де ұлкен тәжірибеге ие болып отыр.
Жапония шағын бизнеске ерекше назар аударады. Себебі ... ... ... ... ... ... ... жо-ғары технологиялық дамыған
елге айналды. Жапонияның халық шаруашылығында шағын және орта ... ... ... ... тауар айналымы басқа секторлармен
салыстыр-ғанда алдыңғы қатарда тұр. Жапонияның шағын бизнесті мемлекет-тік
қолдауының басты ерекшелігі — ... ... ... ... ... бағыттар бір немесе одан да көп жылдарға ... ... ... ... Онда ... бизнесті мақсатты түрде бюджеттен
қаржыландырады.
Ресей Федерациясындагы шашн және орта ... 1995 жылы ... ... ... ... ... заң ... Бұл заң бойынша
жаңадан қүрылған кәсіпорындар 2 жылға ... ... ... ... ... ... Феде-ралдық Қоры арқылы әр түрлі жобалар
қаржыландырады. Шағын кәсіпкерлік ... және ... ... ... алады, жергілікті салықтар бойынша әр түрлі жеңіддіктерге
ие. Сонымен бірге жергілікті ... ... ... ... ... да ... шагын бизнестегі тәжірибесі. ... ... ... жылдық тауар айналымы 2 миллион фунт ... ... ... 1 ... фунт ... және жыл бойы ... ... кдмтитын кәсіп-орындар жатады. Үлыбритания мемлекеттік
консультациялық қыз-меті бастаушы кәсіпкерлерге қажетті кеңестер береді.
Шағын ... ... ... ... ... үшін әр ... семинар-
лар мен курстар үйымдастырып түрады. Сонымен қатар Үкімет банктер ... үшін ... ... ... ... ... салыклы
табысқа жеткеннен соң ғана төлейді.
Францияда шағын және орта бизнесті экономика, ... ... бір ... ... ... қы-сым бірқатар
әкімшілік, әлеуметтік процедураларды оңтайландыру арқасында азайды.
Францияда шағын бизнесті несиелеу кезінде пайыздық ... ... ... — бүл ... ... механизм арқылы
мемлекет шағын бизнеске несие үсыны-сын арттырды. Францияда жүмыссыздар өз
кәсіпорын ашу үшін ... ... ... ТАРАУ. КӘСІПКЕРЛІК КАПИТАЛДЫҢ МӘНІ МЕН ТҮРЛЕРІ
2.1. Кәсіпкерлік тәуекелді талдау.
Кәсіпорынның қызметіне әсер ... ... ... на-рықгық
экономикада үдей түседі. Тәуекелділік кдндайда бір ... ... ... ... ... ... ... ресурстарының
бір бөлігін жоғалту ықгималды-ғын, ... ... ... ... толық алын-бауын немесе қосымша ... ... ... ... ... ... Әр ... басшы типіне
байланысты тандап, тиімді тәуекел деңгейін өзі белгі-лейді. ... егер ... ... болып, ал орын-даушылар өз ісінің маманы
болса, олар тәуекел шешімдерді қабыл-дауға ... ... ... ... және ... ... ... кезде
белгілі бір жоғалтуларға апаруы ықгималдығын білумен шекгеліп ... ... ол ... сол ... ... деңгейден аспай ықгималдығын
да қарастыруы керек.
Өзін-өзі сакупандыру меншікті қаражаттардың бөлігінің есебі-нен ... және ойда ... ... жабуға қаражат жинақгаумен байланысты.
Құны ... ... ... ... аса көп емес ... бір ... ... көп мөлшерін жоғалту кдупі төнгенде, ішкі ... ... ... ... ... Шет елдерде тәуекелді азайту-
дың кең тараган тәсілі — хеджиралау (аудармасы — жоғалтулардан сақгау),
қарсы ... ... ... және басқа ... ... ... ... ... көп ... толы-ғымен кәсіпкерлерге
жүктелген. Жағдайларды болжап, кәсіпкерлік тәуекелді бағалауды үйрену
керек.
Кәсіпкерлік тпәуекел — бүл ... ... ... ... ... ... ... түрлеріне өндіріс-тпік, коммерциялық
жэт қаржылық тәуекелді жатқызуға болады.
Өндірістік тәуекел — бүл өнім өндірумен, қызмет көрсетумен, ... ... ... ... жүзеге асырумен байланысты тәуе-кел. Өндірістік
тәуекелдің пайда болу себептері: үйғарылған ... ... ... ... ... ... өсуі, қызметкерлердің
наразылығы, менеджерлердің қатесі, көтерің-кі аударым ... ... ... және ... ... кәсіпкер өндірген немесе сатып алған тауарлар мен
қызметтерді өткізу процесінде пайда ... ... ... өнімді өткізу көлемінің төмендеуі, ма-териалдық ресурстардың
сатып алу багасының жоғарылауы, сатып алу ... ойда ... ... ... ... ... ... және
клиенттердің ұнату қабіле-тінің өзгеруі, бәсекелестердің әрекеті.
Крржылық тәуекел кәсіпорынның ... және ... да ... ... ... пайда болады. ... ... ... және ... қаражаттардың ара-кдтынастарының көлемінің
жоғарылауы, кредиторларға тәуекелді-лік, капитаддың әрекетсіздігі, ... бір ... көп ... жұмсау. Қаржылық тәуекел мына
операциялардан алынған шыгын-дарда көрсетіледі: несиелік, ... ... ... ... ... ... қаражаттарды тавдаған кезде инвестор
келесі принциптерді назарда ұстауы керек: ... ... ... ... ... ... аз ... үшін көп нәрсені тәуекелге салмау
керек, тәуекелдің нәтижесін алдын ала білуге тырысу қажет. Яғни ... ... ... ... ... ең көп ... есептеп, содан соң
берілген тәуекелге итермелейтін кәсіпорынның капитал көлемімен, содан кейін
салыстыру керек, содан кейін барып ... ... ... ... ақша
қаражаттарының көлемімен салыстыру керек. ... ... бұл ... ... ... ... ... болады. Басқаша
айтқандай бұл тәуекелді басқарудың жалпы стратегиясы.
Қаржылық тәуекелді басқару процесі 5 сатыдан тұрады:
1. мақсаттарды ... ... ... ... ... ... ... асыру;
5. нәтижелерді бағалау.
Тәуекелді талдау кезінде тәуекел аймағы ұғымын ... ... ... ... ... ... ... шеісгі мәндерінен аспайтын
жоғалтулар болатын, ... ... ... ... ... ... кез ... кәсіпорын қызметінің 5 негізгі тәуекел амағын
белгілеуге болады.
Төуекелсіз аймақпга операция жүргізген ... ... ... ... ешқандай шығын көрмейді, кәсіпорын кем дегенде есепті
табыс алады. Жобаны орындау кезінде, теория-лық жағынан кәсіпорынның табысы
шексіз.
Аз тәуекелді ... ... ... ... таза ... ... ... бір бөлігін жоғалту ықтимал-дығы бар.
Жотры тәукелді аймақта кәсіпорын, нашар ... ... ... ... ал ... ... ... есепті деңгейден төмен табыс
алады. Бұл аймақта өндіріс қызметі қысқа ... ... ... болуы
мұмкін.
Круіпті тәуекелді аймақта кәсіпорын есепті табысты ғана емес, сонымен
қатар өнім өткізуден (жұмыс, қызмет) түскен табыс-ты ... ... және ... ... ... қайтарады.
Жарамайтын тәуекелді аймақпгағы кәсіпорынның қызметі банкроттыққа
әкеледі, барлық ... ... ... ... ... ... екінші кезеңі түрінде
көрінеді. Ол мүмкін болатын барлық тәуекелдерді ... ... ... ... ... болуы мүмкін. Оның басты міндеті — жүмыс ... ... ... тәуекелдің себептерін анықтау, яғни тәуекел
мумкін болатын ай-мақты айқындау, содан кейін ... ... ... ... ... ... талдауды жүргізу реті төмендегі
сызбанұсқада көрсетілген.
1. Тәуекелдің нақты түрін үлғайтатын және ... ... ... ... ... ... факторларды талдау
3. Екі амалды пайдалану арқылы қаржылық жағынан тәуекелдің нақгы
түрін бағалау
4а. ... ... ... (жобаның өтімділігі)
4ө. Экономикалық мақсат-тылықгы анықгау (салынған ресурстарының тиімділігі)
5. ... ... ... ... ... ... ... деңгейі бойынша жеке операцияларды талдау
Тәуекел талдауының блок-нобайы
Тәуекелдік дәрежесіне әсер ... ... ... ... және
субъективті деп бөлуге болады. Объективті факторларға кәсіпорыннан ... ... ... және ... ... экология, кедендік
салықгар жатады. Субъективті факторлар тікелей нақгы түрін сипаттайды:
өндірістік потенциал, ... ... ... ... қаржылық
жағдай.
Тәуекелдің сандық талдауы ~ бүл жалпы қаржылық тәуекелдің ... ... жеке ... ... ... көлемін анықтау. Жеке
тәуекелдің өлшемдерін анықгау түрлі талдаудың әдістері арқылы жүргізіледі,
соның ... кең ... ... ... мақсаттылыгын
талдау, эксперттік ба~ тлау әдісі, уқсастықтарды (аналогтарды) пайдалану.
Статистикалық әдістің мәні берілген немесе үқсас өндірістегі шығындар
мен табыстардың ... ... сол ... ... ... көлемі белгіленіп және бола-шақкд дәлірек болжау қүрылуында
болып отыр. ... ... және ... ... ... — бір жағдайдан (вариант) басқа жағдайға ... ... ... ... (тербелмелігі). Мысалы, экономикалық
табыстылықгың нақгы мәнін сәйкес келетін ықги-малдылықгъщ мәніне көбейтуді
жинақгау арқылы анықгауға ... ЭД^ — ... ... ... Ді — ... ... дисперсиямен, яши орташа мәннен белгінің нақгы мәнінің ауытку
шамасымен бағаланады. Орташа өлшемді ... ... ... есептейді:
Дисперсия - ЭД,~ЭД - ... ... = ... ... ... ... ... кәсіпорынның қыз-меті солгұрлым
тәуекелді болады.
Шыгындардың мақсаттылығын ... ... ... ... ... ала отырып, тәуе-келдің потенциалды
аймақгарын анықгауға багытталған. Шыгын-дарды ... ... ... ... ... олардың қосылула-рымен байланысты туындауы мүмкін:
1) құнның ең ... жете ... ... ... ... ... айырмашылық;
4) алғашқы құнның өсуі.
Инвестиция жайында шешім қабылдау ... ... ... ... табылады. Инвестициялау кәсіпорын-ның қаржылық жағдайын
жақсартудағы тиімді шараның бірі.
Барлық ... екі ... ... ... ... ... ... инвестиция деп жобалар тобына капитал салуды
айтады. Портфельді инвестиция жағдайында инвестордың негізгі ... ... ... ... және ... ... ... ол қор нарығындағы құнды қағаздарды сату мен сатып алу операциялары
арқылы жүзеге асырылады. Осы-ған орай ... ... ... ... қар-жылық операциялар тұрінде көрінеді.
Накупы инвестиция деп ... ... ... ... ... ... қүралдарға, ғимараттарға, ма-териалдар
қорына салынатын инвестициялар.
Объектісіне щітысты инвестициялар келесі түрлерге жіктеледі:
1) мүліктік инвестициялар (материалды инвестициялар);
2) қаржылық ... ... емес ... ... — бұл ... ... инвестициялар — бұл қаржылық мүлікке салынатын салымдар,
басқа фирмалардың жүмыстарына қатысу және ... ... ие ... акция, басқа кд құнды қағаздарды сатып алу.
Ал материалдык, емес кұндылыкргарға қатысты инвестициялар-ға зерттеу
мен талдау жасау, кадрлар ... ... және ... салынатын
инвестициялар жатады.
Әрекеттің баштына к&рай инвестициялар келесі түрлерге бө-лінеді:
бастапқы инвестициялар немесе нетто-инвестициялар, кә-
сіпорынды негіздеуде немесе сатып алуда жүзеге асырылатын ... ... ... ... ... (экстенсрівті инвестициялар);
қайта инвестициялау, яғни кәсіпорынның негізгі қорының
қүрамын қолдау мақсатында жаңа өндіріс құралдарын жасауға не-
месе сатып алуға бағытталған бос инвестициялық қаражаттармен
байланысты ... ... ... ... ... бар ... жаңа ... ауыстыруға бағытталған
ауыстыру инвестициялары;
11. рационализациялауға арналған инвестициялар, технологиялық
жабдықтарды ... ... ... ... ... ... жұмсалатын инвестициялар;
13. диверсификациялауға арналған инвестициялар, олар өнімнің но-
менклатурасының өзгеруіне, өнімнің жаңа түрлерін шығаруға
және жаңа сату ... ... ... ... ... кәсіпорынның қалыпты жұмыс істеуін қамтамасыз
етуге бағытталған инвестициялар. ... ... ... дайындауға, жарнама, қоршаған ортаны қорғауға ба-
ғытталған инвестициялар кіреді.
Инвестициялар белгілі бір ... ... Бүл ... ... ... көп ... жағдайда артады, бүл мезгілде
нарық коньюктурасы, шикізат бағасы және жұмыс кү-ші және тағы басқалары да
өзгеруі ... ... ... ... тез ... ... ... жұмсала-ды.
Жоғарыда айтылған тәуекелдермен қатар, ... ... ... ... пайда болатын
инвестициялық ... ... ... әдетте, құнды ... ... ... ... ... ... ... отырып, кәсіпорын табыс алу, капиталды көбейту немесе бұрынғы
деңгейде ... ... ... ... тікелей инвестициялар кезіндегі
шығындар-дың көлемі салынған капиталдың көлеміне тең ... ... ... шыгын көлемі әдетте жұмсалған капитал сома-сынан аз
болады. ... ... ең көп ... ... ... ... ... (табыс және амор-тизация) арақатынасы
тәуекел деңгейін көрсетеді, ол тәуекел коэ-фициентінің көмегімен өлшенеді.
тг ... ~ ... Утах — ... ... ... ... ... болатын сомасы; ДС — белгілі көздер
мен олардың келіп түсу уақы-тын ... ... ... ... ... ... құнды қагаздарға салын-ған
салымдардың табысы инвестор ... ... ... тура ... амал тұрғысынан инвестициялық тәуекелдерді екі топқа ... ... және ... ... ... ... ... қатысты жә-не
макроэкономиканың мүмкін болатын өзгерістеріне байланысты жалпы нарық
жағдайымен ... ... ... болу ... инфляция,
экономикалық қүлдырау, жоғары пайыздық мөл-шерлеме, әскери-саяси ... және ... ... бәсекелестік инвестициямен байланысты тәуекелдің
барлық түрлері ... ... ... болу ... ... үшін ... өз міндеттерін орын-дауы, сатып алушылардың ... ... ... ... ... ... немесе жоғалуы және
тағы басқалар да жатады.
Әдетте инвестициялық жобаны негізгі үл ... ... ... алтшқы, дайындық және өпдірістік.
Алғашқы кезеңде жобаның техника-экономикалық негізі қү-рылады. Жобаның
бизнес-жоспарын құру жұмыстарына, ақпаратты жинау және және ... ... ... ... ала зерт-теу, мәліметтері талдау, жобаның тиімділігін
алдын ала есептеулер жатады.
Инвестициялар — бүл кем ... екі ... - ... және ... ... ... Бүл ... сәттілігі, екі жақгын ортақ тіл
табысуына ... ... ... жақсы ойластырылып есептелген іс-тің жазбаша
мазмұны болып табылады. Бүл инвесторға іспен таны-суға, оку, ... ... және ... бизнестің маңызды, есептелген,
кездейсоқ жағдайларға тәуелсіз екендігіне көз жеткізуге мүмкіндік береді.
Үсынылған ... ... ... ... ... ... ... ететін бизнес-жоспар болып табылады. Бүл ақша табудың негізгі ... ... ... ... берілетін ресми қүжат болып табылады.
Кейбір Батыс елдерде бүл ... ... деп ... Бизнес-жоспарды
жасаудың қажеттілігінің негізгі үл себебін бөліп көрсету-ге болады.
Біріншіден, бизнесті қүрастыру процесі, идеяларды ойластыру кәсіпкерді
кәсіпорынның жоспарына объективті, сын ... әділ ... ... ... сәттіліктің негізі болып табылатын, кәсіпорынды тиімді
бақылауға және басқаруға қолдануда, кәсіпкерге көмектесе-тін ... ... ... ... ... бүл идеяларды басқа қызығу-шылығы бар
түлғаларга хабарлау күралы болып табылады. Бүл то-лықтай кәсіпкердің
мамандық ... ... ... бір жай, келтірілген қүрылым міндетті және жал-ғыз ... ... ол ... ... ... ... ... бизнес-жоспарға,
кейбір ерекшеліктерге және нақгы жоба-ның өзгешелігіне жауап ... ... мен ... ... мүмкін.
Итестициялык, жобаның дайындау кезеңі, ынталы инвести-циялар деп
аталатын ... ... ... ... ... ... қатарына
мыналар жатады:
кәсіпорынды мемлекеттік тіркеу мен қүрылымын жасау
жөніндегі үйымдастыру шығындары;
15. ғылыми-зерттеу жүмыстарын жүргізу;
16. өнім үлгілерін ... ... және ... ... ... ... ... және басқа да жабдықгар сатып алу, дайын-
дау және монтаждау;
2. өндірістік жабдықтау мен арнайы ... ... ... ... ... ... қарсаңында рынокты даярлау шара-
лар (мысалы, жарнама және т.б.)
Инвестициялык, жобаның өндірістік кезеңі, кәсіпорын өнім өндіру ... ... аяқ ... ... ... ... ... өндірістік кезеңнің басы бір ғана өнім түрін өндіру мен ... күн ... ... ... нарығы және оның мазмұны.
Капиталистік экономикалық қатынастардың дамуы капитал категориясын әрі
қарай зерттеуді талап етті: жаңа концепциялар мен ой-пікір, түжыръшдардың
пайда ... ... ... ... ... ... екі негізгі анықгаманы
қолдайды: бірінші — капитал деген құрал-жабдықгар ... ... ... — капитал деген ақша со-масы («монетарлық»). Екі жақ та
капитал шаруашылықга пайда та-бу үшін қолданылады ... ... ... ... ... ... бар. ... мен сатып алушылардың арақатынастарының объектісіне байланысты,
осы түсінікке анықтаманың екі варианты болуы ықтимал.
Бірінші вариант. Өндіріс ... ... ... деп ... өлшеміндегі физикалық капитал түсініледі: ста-ноктар, машиналар,
шмараттар т.б. Бүл жағдайда капиталдар нары-ғы ... ... ... ... болып табылады.
Өндіріс факторлары нарығы
Еңбек нарығы Жерді пайдалану нарығы ... ... ... ... ... бизнес сферасы және
хаусхолд сферасы жатады.
Факторлар нарығының капиталға сүраныс — бүл өздерінің ин-вестициялық
жобаларын жүзеге ... ... ... ... физикалық капиталға
сүранысы. Көрініс жағынан бүл фир-маның инвестициялық жобаларына жүмсайтын
қаржы қүралдары болып табылады. ... ... ... акдіалай салым
түрінде капиталы бар үй шаруашылықгары бизнеске материалдарына ... ... өз ... ... Бұл үшін олар ... ... ... табыс алады.
Капитал қызметгерін пайдалану құны капиталдың ренталық (прокаттық)
бағалануы болып табылады. Бұл нарықтық котировка түрін, ... ... бір ... ... ... үшін оның ... төлейтін сома түрін
алады.
Активтің бағасы — капитал бірлігінің қандай уақытта болма-сын сату,
немесе, сатып алу бағасы ... ... ... Қаржы нарығында капитал деп ақша капита-лы түсініледі.
Сондықган капиталдар нарығы қарыз капиталдары-ның нарығының құрамды ... ... ... ... ... ... нарығы
Қаржы нарығы
Қарыз капиталының нарығы деп ақша капиталы ... ... ... осы ... сүраныс пен ұсыныс қа-лыптастыратын, өзара қатынастардың
жиынтығы аталады. Қарыз капиталдарының ... ақша ... ... нарығына бөлінеді. Ақша нарығы мерзімі бір жылға дейінгі банк
операцияларын жүргізумен байланысты болады. ... ... ... ... және ұзақ ... ... қызмет етеді.Осы нарық өз
кезегімен ипотекалық нарыққа (кепілдік қарыз куә-лігімен ... ... ... ... ... ... - ... және мемлекет институттары-ның құнды қағаздары жатады.
Ақша нарығы мен капиталдар нарығы қарыз ... ... ... болып табылады. ... ... ... яғни айналыста болатын нақты қаржы бағалылықтары болады.
Осылардың бір-бірінен айырмашылықтары бар және олар ... ... ... ... ... ... ... меншіктің типімен (жеке немесе мемлекеттік);
5. іс-әрекет ету мерзімімен;
6. өтімділік дәрежесімен;
7. қауіп-қатер сипатымен және ... ... ... ... қорлар нарығы деп жиі атайды.
Инвестиция (капиталдық салым) деп құрал-жабдықтардың және материалдық
қойманың (запас) көбеюіне экономикадағы ка-питалдар өсуіне ... ... ... - үй ... оны тұты-нушылар —
бизнестің фирмалары.
2.3. Кәсіпкерлік капиталдың кдлыптасу көздері мен оның мәні.
Іс-әрекеттерінің қандай мерзімінде болмасын, кәсіпкер инвес-тициялар
жасап отырады, ... ... мен ... ... ... ... бизнесті ұйымдастырудың бастапқы кезеңінде ка-питалдың
алғашқы салымын жасау керек. Старттық капитал деп ... ... ... ... ... ... мен ... шығывдар
сомасының жиынтығы аталады. Старттық алғашқы капитал кәсіпорнын тіркеуге,
банкте есеп-шот ашуға, ғимарат сатып ... ... оны ... ... ... немесе, оны қайта құруға, машиналар, жабдықтар, при-
борлар, патенттер, лицензиялар сатып алуға ... ... ... пен ... жаддау төле-мі, жалақы,
әлеуметтік қорларға аудармалар және т.б. жатады.
Старттық ... және ... ... ... жауып, өтеп
отыру үшін меншікті (ішкі), немесе, несиелік (сыртқы) құралдар (қаржылар)
қолданылады.
Меншікті және ... ... ... ... екі ...... ... - құқықтық фор-масымен,
шаруашылықгың және нарықтың конъюнктурасымен, ұлттық ... ... ... мемлекеттік рет-теуші органдарының талаптарымен;
Субъективтік — кәсіпкерлік қабілетпен, кәсіпкердің ... ... жеке ... ... ... ... ... жатады: негізгі
қызметтерден түсетін ... ... ... ... ... қор, ... қоры және т.б.
Несиелердің қайнар көздері: несие мен қарыздар, тұрақты ... ... ... капиталы — бүл фирманың негізгі және айналмалы ... ... Ал ... ... ... көзі ... ... капитал,
құрылтайшылардың жарналары, са-лалық қаржы ресурстары, ұзақ мерзімді несие,
бюдокет қаражатта-ры. Жарғы ... ... ... ... ақша ... негізгі және айналмалық көлемін бейне-
лейді.
Сырттан қаржылавдыру қарыз алу немесе акция шығару ар-қылы жүреді.
Несие — бұл қарыз капиталының қозғалу нысаны, ол ... ... ... пайда әкеледі.
Қарыз капитарылының қайнар көздері:
18. рантьелердің капиталы, яғни кәсіпкерлік қызметпен айна-
лыспай процентке өмір ... ... ... ... ... ... ... сферасын өз-
герткен адамдардың капиталы; бюджеттік қалыстар;
20. кәсіпорындарының бос капиталы; тауарлық несие түрінде
бір кәсіпорнынан екіншіге көшіп отыратын капитал;
... ... ... ... болған капитал.
Несиенің болуы өндіріс процесінің үзілмей журуіне көмекте-
седі. Кәсіпкерлер көбінесе коммерциялық және банк несиесін ... ... ... ... ... және ұзақ ... болады.
Қысқа мерзімді қарыздар жалақы төлеуге, шикізат алуға неме-се дайын
тауарларды сату үшін, күнделікті шығындарды өтеуге ... ... ... жиі ... ... ... - бір ... екіншіге береді;
7. қаржы институттарынан алынатын несие;
8. инвесторлардан алынатын ... ... ... ... ... пайда, ак-циялар мен
облигацияларды сату және үзақ мерзімді қарыздар жа-тады.
Үзаң мерзімді заемдар — бір жылдан ... ... ... ... ... ... ғимараттар сатып алу үшін, зерттеу
жүмыстарын жүргізу үшін қолданылады.
Ірі корпорациялардың көбі облигация ... ... ... ... — бүл ... ... Ол оның ... белгілі көлемде ақша
сомасын кәсіпорынға өткізгенін куәлайды. Осы ақша оған белгілі мерзімде
қайтарылуы ... және ол оған ... бір ... екі рет ... ... ... үшін облигацияларды сату инвестициялар тарту-дың қолайлы
формасы:
Бүның себептері:
1. бүдда несие, бірақ қоғамнан алынатын;
2. банкі сияқты, облигацияға ... ... ... екі ... үзақ мерзім, 10 жыл (кейде 30 жыл) өтеу мерзіміне дейін.
Банкіні несиесінен облигация ... ... ... банкілік-
пен салыстырғанда бүның проценті жоғары болуға тиісті, ... ... ... ... ... сәйкес сатылатын, борышқорлық қолхат
болып табылады.
Капиталдың мәні. Тауар өндірісі жәй және капиталистік өнді-ріс болып
екі түрге ... ... ... ... ... жай тауар
өндірісі жеке адамның немесе отбасы мүшелерінің ... ... ... ... еңбекке не-гізделген. Капиталистік өндірісте
капитал қолданылады.
Карл Маркс өзінің «Капиталында» оган қоғамның өндірістік қатынасы,
жалдамалы жұмыскерлерді ... ... ... құн ... құн деген
анықгама берді. Оның анықгамасы қайшылық-қа толы. Капитал ақша да ... ... да емес деп ... де, қосымша құн өндіретін құн
дейді. Қүн дегеніміз, жұмсалған еңбек, ал баға ... оның ... ... ... қосымша ақша табатын ақша деуге болмайма?
Маркстің «қосымша ... ... ... ... Ал оны табу үшін ... ... ... сондай-ақ жұмыскерлер жалдамай ... ... ... ... иесі қаржысының бір бө-лігін
кәсіпорын салуға, оны ... ... ... және ... ... ... Мүндай қаржының мөлшері өнді-рісті пайдаланғанда
өзгермейді, тек ... ... ... ... ... ... ... отырады. Капи-талдың құрал-жабдықгарға жүмсалған және
өндіріс кезінде мөлше-рін өзгертпейтін бөлігін Маркс ... ... ... ... ... иесі ... екінші бөлігін жүмыс күшін сатып
алуға, яғни жұмыскерелрге жалақы төлеуге жүмсайды. ... ... бүл ... ... ... артық қүн өндіреді. Капи-талдың жүмыс
күшін сатып алуға жүмсалган және ... ... ... ... иесіне
қосымша қүн әкелетін бөлігін Маркс өзгермелі капитал деп ... ... және ... ... бөлу ... Маркс оның
сырын, атап айткдндай қосымша қүнды өндіріс қүрал-жабдықгары ... ... ... ... ... ... классикалық
саяси экономияның өкілдері мүн-дай теорияны мойындамады. Олар капиталдың
коммерциялық есеп-қисапта қолданылатын негізгі және ... ... ... ... ... бөлу ... оның қүны ... өнімге қалай
ауысатыны көрінеді. Капиталдың ... ... ... өнім багасына
бөлшектеп ауыстыратын бөлігін негізгі капи-талға жатқызады. Ал ... ... ... бір ... ... ауыстыратын және сатылған тауардан
толық оралатын бөлігін айналмалы капитал деп атайды. Капиталды ... ... мына ... ... ... бөліну әдістері
Түрақгы
капитал
Өндірістік қурылыстар
мен жабдықгар, маши-
налар, өнімді мал т.б.
Негізгі
капитал
Өзгермелі капитал
Шикізат, отын мен ... ... ... ... ... ... дүниеге келуі үшін екі жағдайдың болуы керек:
біріншіден, бас бостандығы бар, ... ... ... ... ... болуы да, екіншіден,, кәсіпорында-ры немесе мол қаржылары
бар капитал иелерінің болуы ... ... ... ... капиталдың
алғашқы қорлануы деп аталады. Капиталдың аяғашқы қорлануы тарихта неғүрлым
жарқын түрде ... ... ... ... ... ... ... алып, фермерлерге жалга берді. Осының ... ... ... болды және жерден айырылған шаруалар жалдамалы жұмысшылар
қатарын толыктырды.
2.4. Капиталдың айналымы мен ... ... ... ... ... қандайында болмасын, кәсіпкер капи-тал жүмсап
өзіне тезірек пайда табуды мақсат етіп ... Ол ... ... ... Бүл үшін ол ... үзбей, жалғастыра жүргізуі керек, яғни
үдайы өндіріс болуы қажет.
Үдайы өндіріс ... ... ... ... ... Осы
процесте өнеркәсіп капиталы үш функционалдық форма алады. Үдайы өндірістік
процесті, осыған ... ... ... ... өзгеруі бағытынан карасақ, оны мынадай түрде бейнелеуге
болады:
А - Т . . Ө . . Т1 - ... ... ... ... ... ...
Өндіріс факторлары нарығында тауар формасын алған өндіріс факторларына
акдіа капиталы жұмсалады.
Сөйтіп, осы ақша ... ... ... ... Бұл капиталдың
функциясы - өндіріске жағдайлар жасау:
... Ө ...
Өндіріс процесінде өндіргіш капитал тауарлық капиталға ай-налады және
ол үстеме қүн ... ... ... Т1 - ... сіңген үстеме құн, оны нарықга өткізген соң, кә-сіпкердің
қарамағына түседі. Бүл сатыда тауар капиталы тағы да ... ... ... ... ... ... - ... қүнды өткізу,
сату.
Капиталдың бір формадан екінші формаға айналатын қозға-лысын оның
ауыспалы ... деп ... ... ... түр — ... ауыспалы
айналымы пайда жасауды көздейді:
сі-А1 - А
Мүнда А - бастапқы жүмсалған капитал, сі - ... ... ... ... ... ... кдйталанып жүріп
отыратын жеке акт емес процесс деп қарасақ, онда бүл капиталдың айналымы
болады.
Капиталдың айналымы мен оның ... ... ... ... ... айналымның әрқайсысының нәти-жесінде кәсіпкерге ақшалай
формада авансталған капиталдың тек бір ... ... ... барлық
капиталдық қүн өз иесіне өзінің бастапқы ... ... ... ... ... ... ... жасайды.
Капиталдың әр түрлі элементтерінің айналымы бірдей ... ... ... әр қилы ... ... ... негізгі
және айналмалы болып бөлінеді.
Негізгі капиталға еңбек қүралдарының қүны ... ... ... және ... күшінің төлем күндары жа-тады. Капиталдың ... ... ... өндіргіш капиталдың қүнының әр
элементтерінің жаса-лынатын ... ... ... ... әдістерінің
әр түрлі болуымен байланысты болады.
Негізгі капитал — бүл өндіріс процесіне түтас қатынасатын, бі-рақ ... ... ... ... ... ... ақшалай формада бірте-бірте
қайтып оралатын капитал. ... ... ... ... ... ... ... қүны жатады. Шикізат,
отын, материалдар айнал-малы капиталга жатады, бүлардың күны әрбір ауыспалы
айналым актісінен ... ... ... ... ... ... күшінің төлем
құны да жатады.
Айналмалы капитал - өндіргіш капиталдың бір бөлігі болып табылады;
оның құны, оны ... ... ... ... ... ... ... актісінің соңында ақшалай фор-мада тұтас қайтады.
Негізгі капитал материалдық және моралдық жағынан тоза-ды.
Материалдық тозу: негізгі капиталдың элементтері ... ... ... ... ... ... Олардың тұтыну құ-ны жоғалады.
Материалдық тозу мынадай жағдайларда орын алады:
1. жұмыс кезеңінде капиталдың қызмет ету процесінде;
2. ... ... ... жүмыссыз қалған кезевде.
Материалдық тозудың екі жағы болады:
3. техникалық-өндірістік — тұтыну қүнының жойылуы;
4. құндық - ... жаңа ... ... тозу — бұл ... капиталдың, еңбек құраддарының құнының
төмендеуінің нәтижесінде, немесе, олардың өнімділігінен жогары өнімді ... ... ... ... ... ... жойылуы.
Моралдық тозудың екі түрі болады:
1. еңбек өнімділігінің өсуіне сәйкес берілген еңбек құралдары
арзандау, аз қүнмен үдайы өндіріледі;
2. құны бүрынғыдай машиналар ... ... ... ... ... ... жоғары болады.
Аталған екі жагдайдада негізгі капиталдың құны ... ... ... ... ... ... ... есептелінеді.
Осы жағдай амортизациялық қор құруға мәжбүр етеді. Осы қордың қаражат
жыл сайын жасалып отыратын, амортизациялық жарналардан құралады.
Амортизация қорының ... ... ... күрал-жаб-дықтарды толық
алмастыруға, жабдықгы жөндеуге, жетілдіруге, сондай-ақ қосымша машиналар,
станоктар және т.б. ... ... ... ... ету ... ... өте ... көрсеткіштерге жатады. Өйткені, басқа кәсіпкер-лермен
бәсекелестік жағдайда үтысқа тек уақыт ... ... ... бәсекеде уақыт үтқан алдымен жеңіске жететін
болғандықган, капиталдың қызмет ... ... ... сипаттайтын
көрсеткіштер ең маңызды экономикалық көрсеткіш-терге жатады.
IIΙ ТАРАУ.
КАЗАҚСТАН РЕСПУБЛИКАСЫНДАҒЫ ... ЖӘНЕ ... ... ... ҚР-дағы кәсіпкерлікті басқару.
Экономикасы нарықгық бағытка бет алган Қазақстан үшін кә-сіпкерлікті
даму мәселесі - ... ... бірі ... табыла-ды. Өйткені, нарықгық
экономиканың өзі - кәсіпкерлік экономика. Кәсіпкерлікті дамыту — нарықтық
экономиканың дамытудың кепі-лі. Сондықган да, ... ... ... ... ... да оны ... ... өте
маңыздылығын дәлелдейді.
ҚР Конституциясында былай деп жазылған: "Әркімнің кәсіп-керлік қызмет
еркіндігіне, өз ... ... ... ... ... үшін ... құқығы бар". Бәрімізге мәлім, өнді-рістің негізгі ... ... ... ... ... ... Нарықтық экономика
кезінде осы факторлардың жұмыс істеп, қозғалысқа түсуіне әсер ететін ... бар. ... ... ... және өз ... ... бір
мақсатта жетістікке қол жеткізуте пайдалана білу ... ... бұл ... нарықгық экономика-ға өтудің
бастапқы кезеңінде тұрған елдер үшін өте құнды. Бүл әри-не, Қазақстанға да
қатысты.
Еркін кәсіпкерлік меншіктің әр ... ... ... ... болуын
қалады. Кәсіпкерлік қызметтің орын алар жері ең алдымен — кәсіпорын. Заңмен
бекіпгілген іскерлік ... ... ... бизнестің немесе
кәсіпкерліктің үйымдық-қүқықтың фор-масы деп аталады. ... ... ... ... кәсіпкерлікке тарту қажет.
Халық шаруашылығында жұмыс істейтін кәсіпорын үйымдық-қүқықгық
қүрылысы, масштабы, қызмет ... ... әр ... болып келеді. Қүқықтық
және өндірістік жағынан алғанда олар же-келеген топтар мен ... ... ... ... ... қоғамдар,
өндірістік кооперативтер, сондай-ақ мемлекеттік секторында — мемлекеттік
немесе ... және ... ... ... ... ... ... қарай:
толык^ аралас, шектеулі болып бөлінеді. Акционерлік қо-ғамдар ~ бүл
жарғылық капиталы ... ... ... ... Олар ... ... ... жа^ь^түрдегі акционерлік қоғамдар.
Бизнес — бүл адамдарды, яти түтынушыларды өз қаржысын ... ... ... Бүл өнер коммерция заңдарына, кәсіпкерлердің ... мен ... ... ... ... ... ... қоғамның дамуына ықпал етеді. Сонымен, нарықтық экономика жағдайында
кәсіпкерлік — шаруашылық қызметінің маңызды түрі. Оның ролін Адам Смит ... деп ... ... ... өз ... өзі үшін ... ... дей түрғанмен, ол қогам мүддесіне де қызмет етеді".
Республикада кәсіпкерлікті дамытуға ... ден ... ... мен ... ... ... Атап айтқанда, алғашқы құжаттардың
бірі болып "Жеке кәсіпкерлікті қорғау мен қолдау туралы" Заңы 1992 жылдың 4
шілдесінде қабылданып, онда ... ... ... және ... мен ... ... мақсаттары мен бағыттары айқындалады. Кәсіпкерлік
мемлекеттік қоргау және қолдау ...... ... орындаудағы
қүқықтық, экономикалық және үйымдастырушылық жағдайды қалыптастыру,
мемлекетте жаңа ... ... ... ... ... ... қолдау мен бәсекені дамыту" Қоры құрылып,
Президент Жарлыгы-мен 1994 жылдың сәуір ... ... ... ... ... ... мемлекеттік комиссиясы өз қызметін бастады.
Кәсіпкерілк қызметті дамыту мақсатында мынадай ... ... ... ... тарапынан кәсіпкерлікті барынша қолдау;
2. мақсатты бюджеттік қаржыландыру саясатын жүргізу;
3. жеңілдетілген несие беру саясатын жүргізу;
4. ... ... ... ... ... ... ... қызметті тіркеуден өткізу кезіндегі қиыншы-
лықгарды жою;
6. тексеруші органдар санын қысқарту;
- ... ... ... ету, ... ... ... ... басым бөлі-
гі сауда саласында қызмет жасайды. Өйткені сауда немесе ... ... ... ... ... ... дамыған. Бұнның дәлелі,
Қазақстан қалаларындағы әр түрлі дүкендер мен базарлар саны.
Кәсіпкерлікті үйымдастырудың ең ... ... — ол жеке ... ... ... жеке ... ретінде кәсіпорын-ның мәртебесін иеленбей-
ақ, өздігінен іс-кдмыл жасайды. Жеке кәсіпкерліктің тағы бір түрі — ... ... ... ... ... ... күру құқы ... бар. Бүл үшін жеке кәсіпорынды ... ... ... ... ... ... бизнестің мазмұны және ерекшеліктері.
Экономиканың түракды болуы және оның бәсекелік сипатын кдлыптастырудың
басты күштерінің бірі кәсіпкерлікті ... ... ... ... дамыту үшін бірнеше белгілі шарттар орындалуы қажет:
кәсіпкерлік субъектінің белгілі бір ... ... ... ... ... Ол - ... қызметінің бағытын таң-
дау, өндірістік, сауда бағдарламаларын анықгау, қаржы көзін таң-
дау, өнімдерді тасымалдау, ... баға ... ... өз ... ... ... шешімдерге, одан туындайтын
нәтижелерге тәуекелдікті қажет етеді. ... ... ... ... болмайтын болса, ол кәсіпкерліктің де болмаған;
кәсіпкерлік қызметтің белгілі ... ... ... ... ... ... ... құрылым орнатумен
байланысты. Яғни кәсіпкерлік дамуы үшін оның қүқықгық базасы,
әлеуметтік-экономикалық шарттары қалануы керек.
Төртінші шарт жоғарыда аталған шарттардан туындайды. ... ... ... мәселелер шешімін табады:
қошмдық қажеттіліктерді толық қанағаттандыратын бәсеке-
лестік жөне нарықгық қатынастардың қалыптасуы;
тауар ассортиментінің кеңеюі, қызмет көрсетуді ... ... ... ... құрылымдық қайта қүру ықпалы;
өндіріс пен қызмет көрсетудің нақгы түтынушыларға бейім-
делуі;
8. жеке ... ... ... ... ... орындарының пайда болуы, жұмыссыздық
деңгейінің төмендеуі;
10. адамның шығармашылық мүмкіндіктерін тиімді пайдалану;
11. еңбекке қоғамның жекелеген кейбір топтарын тарту;
жерді, шикізат қорын және ірі ... ... ... ... және ... аз ... са-
тып алуы немесе қолға алуы.
Соңғы уақытта дамыған нарықтық экономикасы бар мемле-кеттерде ... ... ... орын алып ... Егер 1950 ... АКДІ-та орташа
шамамен жыл сайын 130 мың фирма тір-келсе, 60 ... — 220 мың, ал ... — 350 мың, ал 90 ... жыл ... 600 мың фирмаға дейін ... ... ... ... ... шагын бизнестің артықшылықгары
мен кемшіліктері де бар. Шетелдік және отындық шагын бизнестің ... ... ... ... атап өткен жөн:
жергілікті жерде шаруашылықгы жүргізу жағдайында тез
бейімделу;
шағын бизнес субъектілерінің іс-әрекет жасаудағы тәуелсіз-
дігі;
шешімдер ... және оны іске ... ... ... салыстырмалы түрдегі аз шығындар;
жеке түлғаның өз идеяларын іске ... зор ... ... ... ... өз сұраныс, өнімге және өндіріске өзгерістерді
тез енгізу мүмкіндігі;
20. капитал айналымының жоғары болуы;
ІПағын бизнес субъектілерінің бірқатар кемшіліктері де бар. ... ... ... ... ... ... жоғары деңгейі;
23. ірі кәсіпорындарға тәуелді болуы;
24. баспіылықгың біліктілігінің төменгі деңгейі;
25. қаржы ресурстарын тартудағы қиындықгары;
26. істі басқарудаы жетіспеушіліктер.
Әрине, шағын бизнес ... ... ішкі және ... байланысты болады.
Тәжірибе көрсеткенде, шағын кәсіпорындардың сәтссіздікке ұшырауы
басқарушылық білімнің ... ... ... ... ... басты себептері:
27. біліктіліктің төмен болуы;
28. тәжірибенің жоқгығы;
29. бизнеске салқын ... ... ... апаттар, өрт және т.б.
3.3. Қазақстанда шағын бизнестің қалыптасуы мен ... ... ... ... ... бірі — ... ... дамыту. Шағын бизнестің дамуы мен
қызмет жасауына кджетті ... ... және ... ... ... қадамдары жасалуда. Оған келесі жағдайлар
бекітілген:
- шагьш кәсіпорындар кез келген халық шаруашылығының саласында, кез
келген ... ... ... ... ... ... пен құрылыста жұмыскерлер саны 200-ге дейін;
1. ғылым мен ғылыми қызмет көрсету саласында: жұмыскерлер
саны 100 ... ... ... ... ... салаларывда: жұмыс істейтіңдер
саны 25 адамға дейін;
- ... ... ... ... саны 15 ... дейін.
Республикада Президенті Н.Ә.Назарбаев кәсіпкерлікке барын-
ша қолдау көрсету мәселелеріне ... ... ... Оның ... дамытуға мемлекеттік қолдауды күшейту жә-не оны жандандыру
жөніндегі шаралар туралы" Жарлығы осы мә-селеге арналған. Мемлекет ... және ... ... одан әрі ... ... ... ... тарту үшін қолайлы жагдай жасалуына жоғары талап
қойып, бұл мәселені үлттық экономиканың стратегиялық аса ма~ ... ... ... ... ... ... ша-ралардың іс жүзінде нақгы
жүзеге асуы жеткіліксіз болып отыр. Шағын бизнеске ... ... ... ... ... түр. ... кәсіпорындарды қаржыландырудың
ықгимал көз-дерін іздестіру жұмысының жолға ... да ... ... ... ... және орта кәсіпорындарға бі-рінші
кезекте несие беру тәртібі баяу енгізілуде.
Қазақставда шағын бизнесті мемлекеттік қолдауды жетілдіру. ... ... ... ... ... мен ... ... параметрлері, тіпті дамыған нарық жағдайында да орын ... ... ... Республикамызда шагын бизнеспен бір
миллионнан аса адам айна-лысады.
Шағын ... ... үшін үш ... ... ... ... ... кәсіпкерлердің құқығын қорғайтын жүйе жасау;
8. тексеруші органдардың санын азайту;
9. рүқсат беруші қүжаттардың санын азайту.
Кәсіпкерлер банктен ... ... бес ... ... бас ... ... ... жоғары болуы;
11. кепілдік талаптың тым қатаң болуы;
12. ақпараттың жетіспеушілігі;
13. несие алу ... ... ... банктердің кәсіпкерлерден аймақгық алшақгығы.
Шағын кәсіпкерлікті мемлекеттік қолдаудың негізгі кдғидала-ры:
15. шағын кәсіпкерлікті дамытудың басымдылығы;
16. шағын кәсіпкерлікті мемлекеттік қолдаудың ... ... ... Іпетелдік тәжірибені қолдану.
ҚР-ның шағын кәсіпкерлікті қолдау жөніндегі агентігі ... ... және ... ... кеңесі-мен бірлесіп, ҚР-да
Шағын кәсіпкерлікті дамыту мен қолдаудың 1999-2000 жылдарға ... ... ... ... ... ... шаралары
жүзеге асыру белгі-ленген: шағын ... ... ... ... салық салу және кеден саясаты; ... ... ... ... ... ... лизинг және франчайзинг қалыптастыру; ақпараттық қамта-масыз ету;
шағын кәсіпкерлік субъектілерін қорғау инфрақүрылы-мын қүру; шағын және
орта бизнесті ... ... ... ... "кәсіпкер" ұғымы XVIII ғасырда
қолданыла бастады. Кәсіпкер дегеніміз, ол сауда-сат-тық ... ... және ... ... үшін ... тәуекелге баратын меншік иесі
болып табылады. Ол ... өзі ... ... және ... оған өзі иелік жасайды. Кәсіпкер болу үшін капитаддың ... ... жоқ. Оның ... ... - ... кдял және ... ... Нақ осылар кәсіпкерлерге пайда түсіреді.
Кәсіпкерлік — пайда ... жеке ... ... ... азаматтардың
белсенді, шыгармашылық дербес іс-әрекеттері. Кә-сіпкерлікті үйымдастыру -
қүқык^ық жагынан: жекедара кәсіпкер-лік, компаниялар және серіктестік ... ... ... ... ... шарттардан түрады. Олар: мемлекет
тарапынан барлылқ шаруашылық салаларына олардың меншігінің талан-таражға
түспей, ... ... және ... ... ... ... ... жәйттерден тыс жағдайларда тең қүқық ... ... ... ... ... нарықгық бәсеке
тәртібіне көшу; нарықгың қажетті ... ... ... ... ... ... ... күралының еркін де ашық болуы; бүрынғы зандардың
кәсіпкерлікке қарсы баптарын алып тастау, сондай-ақ, қажетті ... ... ... қабылдау тәрізді шарттар.
Компания. Сіз кәсіпкерлікті одан әрі үлғайтып, даму ... ... ... көп ... ... ... ... Тағы да
банктен кредит алуға қажет болады. Бірақ банк ... ... ... салымды талап ... Осы ... ... ... айналысуға қабілетін бар басқа адамды шақыруға да ... ... жеке ... ... компанияға айналады, яғни — бірнеше
дербес мүлік иелері-нің бірлескен ... ... ... ... ... ...... адамның немесе заңды тұл-ғалардың
бірлесе кәсіпшілік жасауы. Серіктестіктің осындай ... бар. ... ... ... ... немесе "се-нім артқан серіктестік",
шектелген жауапкершіліктегі ... ... ... және соңғысы акционерлік қоғамдар деп аталады.
Осы заманда кіші бизнес шаруашылықтың ең ірі ... ... ... ... ... ... кө-бі еңбек етеді. ... ... ... ... ... мен ... ... бтнестің де рөлі аз емес. Бұл ірі кәсіпкерлікпен де, ... де ... ... ... ... қата-рына шыгуы
мүмкін немесе мүлде күйрейді. Тек кейбір ерекше монополистік өнім ... ... ... ... ... бизнес, көбінесе бизнестің ең түрақгысы. Оның нарықгағы монополдық
болмысы көпшілік ... ... ... және мол өнім ... ... (ағылшынша — бас мүлік, бас сома, ... - ең ... ... ... ең маңызды категориялары-ның бірі, ... ... ... Тауар өн-дірісі пайда болып қалыптасқаннан
бері, капитал мынадай тарихи формалар ... ... ... — тарихи
капиталдың ең көне ер-кін формасы, өсімқорлық, осыдан кейін - ... ... ... зат деп ... ол оны қозгалыс деп түжырымдады. Осымен
қатар Маркс капиталдың заттық түрі ... деп ...... ... т.б. ... ... алғашқы қор-лануының экономикалық негізін
шаруалар мен ... ... ... ... ... ... капиталдың алғашқы қорлануын,
капитализмнің қалыптасуының бастапқы ... деп ... ... ... К. Ш. ... Э. Т. ... Ж. Г. Жүмағалиева: "Кәсіп-
орынның қаржылық жағдайын талдау" - Алматы: Экономика,
2001ж.
2. К. Б. Бердалиев: "Қазақстан экономикасын басқару ... ... ... 2001ж.
3. С. Әкімбеков, А. С. Баймүхаметова, У. А. ... ... ...... ... ... С. Әкімбековтікі,
2002ж.
4. Б. Мадешов: "Нарықгық экономика теориясына ... ... ... ... Ж. Қ. ... ... теория негіздері" - Ақмола:
1996ж. Редактор: Кенжебекова Г. Ж.
6. Н. Назарбаев ″ Қазақстан – 2030 ″
7. Н. ... ... ... ... и ... ... ... Экономика – 2002
8. Булатов А.С. Экономика: Учебник Москва – 2001 – ... ... 2005 жыл № ... ... Н.К. ... ... Москва 2003 – 58 стр
44

Пән: Экономика
Жұмыс түрі: Курстық жұмыс
Көлемі: 42 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 500 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Кәсіпкерлік капитал5 бет
Кәсіпкерлік капиталдың маңыздылығы және қалыптасу көздері65 бет
Айналым қорлары15 бет
Кәсіпкерлік [ дәрістер ]40 бет
Қазақстан Республикасында шағын бизнестің қалыптасуы және дамуы7 бет
"Dala Group" компаниясының қарыз капиталын тарту саясатын талдау 60 бет
"Меншікті капиталдың есебі."23 бет
«Алматы газ тармағы» жшс-нің жарғылық капиталын қалыптастыру мен есебін ұйымдастыру18 бет
«компания капиталының құрылымын оңтайландыру»140 бет
«Қоныс аударушы» дамыған капиталистік елдер5 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь