Иманжүсіп

Қазақ халқында “Алмас қылыш қап түбінде жатпайды” деген тамаша бір сөз бар. Ен даланы еркін жайлаған халқымыз бес ғасыр бойы ат үстінен түспей, жаугершілік заманды бастан кешірді. Қос бүйірден аждаһадай ысқырынған қытай мен аюдай ақырған орыс қысқанда, лажсыздан соңғысының қолтығына кіріп, бодан болды. Қала берді кешегі кеңестік дәуірде қитұрқы қызыл идеологияның құрсауына түсіп, жетпіс жыл бойы ұлттық құндылықтарын, тілін, ділін, қасиетті дінін сақтап қалу жолында жанкештілікпен арпалысты. Жылжып жылдар өтті. Қайта оралудың ұлы кезеңі туды. Барымызды түгендеп, жоғымызды жоқтай бастадық. Нәтижесінде, тәуелсіз еліміздің аспанында ояну дәуірі атанған кезеңде өз халқына барын арнаған, сол жолда жандарын пида еткен асыл тұлғаларымыздың үлкен бір шоқ жұлдыздары қайтадан жарқырай көрінді. Солардың бірі де бірегейі, қатал да қатыгез тағдырдың ноқтасына басы сыймай өткен, заманында қазақ даласына атағы кең жайылған атақты да қас батырлардың бірі – Иманжүсіп Құтпанұлы.
Елінің азаттығы үшін арпалысып өткен Иманжүсіп бабамызды Арқа мен Сыр өңірінің телқоңыр перзенті десек, артық айтқандық емес. Иманжүсіп Құтпанұлы Қоқан хандығына қарсы азаттық күресте қазақтардың көсемі ретінде танылған Тұрғанбай датқаның немересі болғанымен, пешенесіне ерекше тағдыр бұйырып, Арқа топырағына кіндігімен байлануының өзі жатқан бір үлкен тарих.
Иманжүсіптің атасы Тұрғанбай датқа жайлы әңгімеде айтылғанындай, 1821 жылғы қанды оқиғадан кейін, Шашты қыпшақтың Құтым тармағынан тарайтын Сіргебай әулетіне бірі қалмай құрып кету қаупі төнгені белгілі. Осы қауіпті сезген Тұрғанбай датқаның әйелі Мәлике бір жасар ұлы Баймырза мен Тұрғанбайдың бес жасар інісі Басықараны алып қашып, Қаратаудың Өгізмүйіс деген жерін паналайды. Екі баламен алысқа ұзай алмасын сезген соң өз ұлы Баймырзаны тасалау жерге жасырып, қайнысы Басықараны ертіп, Арқаға бет алады. Айдалада жасырылған, мойнында аманат белгісі бар шиттей жас баланы
        
        ИМАНЖҮСІП
Қазақ халқында “Алмас қылыш қап түбінде жатпайды” деген тамаша бір сөз
бар. Ен даланы еркін жайлаған халқымыз бес ғасыр бойы ат ... ... ... ... ... Қос ... аждаһадай ысқырынған қытай
мен аюдай ақырған орыс қысқанда, лажсыздан соңғысының қолтығына ... ... Қала ... ... ... ... қитұрқы қызыл идеологияның
құрсауына түсіп, жетпіс жыл бойы ... ... ... ... ... ... қалу ... жанкештілікпен арпалысты. Жылжып жылдар
өтті. Қайта оралудың ұлы кезеңі туды. Барымызды ... ... ... ... ... ... аспанында ояну дәуірі атанған
кезеңде өз халқына барын ... сол ... ... пида ... ... ... бір шоқ жұлдыздары қайтадан жарқырай көрінді.
Солардың бірі де ... ... да ... ... ноқтасына басы сыймай
өткен, заманында қазақ ... ... кең ... ... да қас
батырлардың бірі – Иманжүсіп Құтпанұлы.
Елінің азаттығы үшін арпалысып өткен Иманжүсіп бабамызды Арқа мен Сыр
өңірінің ... ... ... ... айтқандық емес. Иманжүсіп Құтпанұлы
Қоқан хандығына қарсы азаттық күресте қазақтардың көсемі ретінде танылған
Тұрғанбай датқаның ... ... ... ерекше тағдыр бұйырып,
Арқа топырағына кіндігімен байлануының өзі жатқан бір үлкен тарих.
Иманжүсіптің атасы Тұрғанбай датқа жайлы ... ... ... қанды оқиғадан кейін, Шашты қыпшақтың Құтым тармағынан тарайтын
Сіргебай әулетіне бірі қалмай құрып кету ... ... ... Осы ... ... датқаның әйелі Мәлике бір жасар ұлы Баймырза мен
Тұрғанбайдың бес ... ... ... алып ... Қаратаудың Өгізмүйіс
деген жерін паналайды. Екі баламен алысқа ұзай алмасын сезген соң өз ... ... ... ... ... ... ертіп, Арқаға бет
алады. Айдалада жасырылған, мойнында ... ... бар ... жас ... мен Сырдың арасына жиі қатынап жүрген керуеншілер ішіндегі Дайрабай
есімді саудагер тауып алады.
– Қапыда тауып ... бала еді, ... құты ... деп атын ... Кейін Ыбырай Жайықбайұлы Қараөткелдің (Ақмоланың) аға сұлтаны ... ... ... Есіл ... ... аударып, Күйгенжар деген жерді
мекендеп ... ... Сөз ... келгенде айта кетуіміз керек, ... ... ... ... 40-50 ... жерде) оның баласы
Иманжүсіптің өз қолымен еккен емен ағашы әлі бар. Көлеңкесіне жиырма шақты
адам алқақотан ... ... ... бәйтеректің саясында бертінге дейін ел
ағалары мен ауыл ақсақалдары жиналып, талай маңызды мәселелерді шешіпті
деседі. ... ... ... ... ... ... ... қанды
шайқастардың бірінде қаза табады. Уақыт өте келе Тұрғанбайдың ағайындары өз
кіндіктерінен тараған ... ... ... ... ... Ерәлі Шоқай деген құрдасынан мойнында аманат белгісі бар бала
табылғанын естіп, ... ... ... ... ... ... ... ел басына қысылтаяң кезең туғанда белгілі бір әулеттің ұрпағын
аман сақтап қалу үшін ... ... ... хат ... ерекше таңбасы бар
аманат белгісін жас сәбидің мойнына тағып немесе іліп кететін ... ... ... бұл ... ... ... жасқа келіп қалған Баймырза –
Құтпан Есіл ... ... ... ... ... ... (Баймырза) Тұрғанбайұлы туралы мұрағаттарда сақталған
тарихи деректер жоқтың қасы. Оның аты баласы Иманжүсіпке ... ... ... Ел ... ... қарағанда, ат жалын тартып мінген
тұста өкіл ... ... ... Кенесары ханның бірнеше жорықтарына
қатысады. Осы жорықтарда ол мергендігімен, көзсіз ... ... ... ... істері, әсіресе, Жеке батыр, Ерқұлан есімді батырлармен
бірге ... ... ... ... секіріп кіріп,
солдаттармен ұрыс салуы ел ... ... ... Ел ... сақталған
кейбір дерек көздерінде Ерқұлан – Мөңке әулетінен тарайтын Жиенбайдың
Опанынан ... ... ... ... ... ... мен Кенесары
замандас болғанымен, нақтылы сол кісі ме әлде ... адам ба, ол ... дәл ... Ал Жеке ... шын ... ... ... Сөйтіп, сол кездегі жас пері, жойқын күштің иесі Кенесары
ханның сүйікті жауынгеріне айналып, Құтпан батыр атанады. ... ... аты ... ... Арқа ... ... айналған Құтпан
Жетісуда, Лепсі уезінде (Қапалда) айдауда жүріп, 1914 жылы ... ... ... ... ... қажы қорымында жатыр деседі.
Елінің азаттығы үшін алысып өткен әулеттің аты аңызға айналған үшінші
ұрпағы, Тұрғанбай батырдың немересі, ... ... үш ... ең ... ... Тарихи құжаттарда қазіргі Павлодар облысының Ақсу ауданындағы
Алтыбай ... ... ... ... көрсетілген. Иманжүсіптің ағалары –
Ақшабай мен ... ... елге ... ... де ... ... Содан да болар, Иманжүсіп бала жасынан ерке, шолжың, ... ... ... ... ... Ат ... тартып мінгеннен-
ақ басынан сөз асырмайтын жас жігіттің атағы Сарыарқаға тез тарайды. Тәңірі
жұрттан асқан қайрат ... ... ... ... Арқаның кең даласына
сыймай, Есіл, Нұра бойын жайлаған арғын, қыпшақтың сері серкесіне айналады.
Батырлық, балуандығына қоса әншілік ... бар ... ... бір ... ... мен ... Бұғылы мен Тағылыны еркін шарлап, жастық дәуренін
армансыз өткізеді.
Бірақ ер көңілді жігіттің ... ... бұл ... ... ... жүргенде жұрттан астым,
Менменсіген талайдың көңілін бастым,
Жаныма ерген жігітке олжа салып,
Бір ... ... ... алып қаштым.
 
Менде дұшпан көп еді қамалаған,
Иттей болып, барлығы абалаған.
Кіргенде Қараөткелдің базарына,
Қызық көріп қазақ, орыс ... ... ... тұрақтайын,
Өрт тиіп лаулап жанған құрақтайын?
Аузы түкті кәпірдің талайларын,
Бақыртып бауыздаушы ем ... деп өз ... ... ... шенеуніктерге, би-
болыстарға шекесінен қарауы, ең алдымен, билік ... ... ... осы ... ... ... де, ел ... қазақтың би-
болыстарын мазақ етіп, сөзін ... ... ... ... қол ... ... не істесек те өзіміз білеміз” деген ойларын емеурінмен
емес, ашық білдіріп, ... ... ... ... ... ... ... қарсы шығады. Ресей империясының сол кездегі
шешімдеріне, сот ... ... ... бар даулы мәселені дала заңымен
шешіп, оған ... ақ ... ... дойыр қамшының ұшымен
бағындыруға ... ... не ... ... ... ... ... жинап, олардың күштілерде кеткен есесін берсе
қолынан, бермесе жолынан деп талай мәрте ... ... ... нан
пісіп, қара қазақты менсінбеген кейбір әумесерлердің жағасын жыртып, жұрт
көзінше сабаған кездері де болыпты.
Кейбір мәселелерді білек күшіне ... ... ... қиянатқа
бармайды екен. Оған ақмолалық ақсақал Теміртас ... ... ... тұрғындары Павло Пересыпкин мен Иван Ткаченконың
аузынан естіген мына бір әңгімесі толық дәлел.
Иманжүсіптің Күйгенжарда ... ... ... ... ауылмен қоңсы қонған орыс мұжықтары қазақтардан егін салып, жер
жырту үшін ат алып, ... ... ... ... ... ... өте ... қазақтардың қыстаулық жерлеріне егін салып, уақытша ... ... ... ... әлімжеттік жасайды. Алған малдарды қайтарып
беруді сұраған қазақ жігіттерін соққыға жығады.
Иманжүсіп қазақтарға әлімжеттік жасап жүрген ... екі ... ... ... ... ... ... байлап-матап, өңгеріп
алып кетеді. Екі жігітін қайтарып алу үшін ... ... ... ... ... да ... жоқ. ... жерімізді босатып, жалға алған
жылқыларымызды қайтарып берсеңдер ғана жігіттеріңді ... ... ... шарт ... Жасалған жүгенсіздіктің өздерінің тарапынан болғанын
түсінген село басшылары сөзге келместен басып ... ... ... ... қайтарып береді. Кейін аттан аударып түсірген екі жігіт
те өз қателіктерін түсініп, Иманжүсіппен араларынан қыл өтпейтіндей ... ... (Дәл осы ... жөніндегі Теміртас ақсақалдың естелігі
батырдың немересі Раушан Көшенованың ... атты ... ... ... баяндалған. Алматы. Қайнар, 2001 ж.).
Шынында да Иманжүсіп – сол кездегі патша ... ... ... ... ... есеп айырысып кек алғаны болмаса, жөнсіз
іске ешқашан да бармаған адам. Оған Ақмола қаласының байырғы ... ... ... ... атқарып, 90 жастан асып дүниеден ... ... мына бір ... тағы да толық дәлел болады.
...Атақты Қараөткел жәрмеңкесі қызу ... ... ... ... сыныққа сылтау іздеп, қазақ ауылдарын қан қақсатады. ... рет кісі ... ... керек. Құтырынған әумесерлерге жергілікті
билік ешқандай ... ... ... ... өзі ... ... ауыл
қазақтарының сөзін құлағына ілмей, елдің көзінше мазақ қылады. Мына оқиғаға
Иманжүсіп қатты ашуланып, ... ... ... ... кегін
алмақшы болып атына ер салып жатқанында, әлдебіреулер: “Қараөткел базарына
қазақ сал-серілерінің өнерін ... үшін ояз ... ... ... ... Мына ... құлағына тиісімен салып-ұрып Иманжүсіп те келеді.
Атақты Уәлидің Майрасының тамылжыта салған бұлбұл дауысына ... бір ... ... ел ... ояздың көзінше ән салған Майра деп айтылады) тәнті
болған ояз биік сахнаға көтеріліп, Майраның қолын сүйіп, құрмет көрсетеді.
Оңтайлы ... ... ... Иманжүсіп ояздың жанына қалың топты бұзып-
жарып жетіп келеді.
– Әй, ояз! Сұлуымыздың қолын сүйдің, енді ... ... ...... ... ... ... береді.
– Бұл кім өзі? – дейді ояз қасындағыларға бұрылып.
– Белгілі барымташы, ұры – ... осы, – ... ... бірі.
– А, вот в чем дело! Тебя ... ... не ... надо
судить, – деп биік сахна мінберінен түсуге бет алады.
Қаны басына шауып, ашуға булыққан Иманжүсіп оязды жағадан ала ... ... ... ... міндетін атқарып жүрген солдаттар
зорға айырып алады. Жиырма-шақты солдатты маса ... ... ... ... ... ... ... кетіп қалады.
Сол секілді мына бір оқиға да Иманжүсіптің ... ... ... болғанын айғақтай түскендей.
Ақмолада Ресейдің шалғай түкпірінен алғашқылардың бірі ... ... атты ... болыпты. Жұмыртқадан жүн қырқатын әлгі сараң, ... ... үшін ... қара табан қазақтары мен татарларын жалдайды ... ... ... ақы, ... ... ... табысын әлдебір сылтау
тауып, толық бермей ... ... ... үйі ... ... деп
аталған дүкен-базардың қасында болыпты. Ақмолаға әлдеқалай келе қалған
Иманжүсіп көпес ... ... өтіп бара ... оның адал ... тапқан
табысын сұрай келген бір татар жігітін ... ... алып ұрып ... ... Мына ... көре сала ... ... араша түседі. Жалшысына
араша түскен жанның даланың жас перісі Иманжүсіп екенін ... ... ... тура ... керек. Алдына жан келіп көрмеген Имекең бұған
шыдасын ба, қолындағы қамшысын тартып ... ... өзін ... орай ... рет тартып-тартып жібереді. Қамшының ұшы көпестің
көзіне тиіп, оң көзі ағып түседі.
Міне, осы ... соңы ... ... ... Андрей Иманжүсіпті сотқа
беріп, көзінің құнын даулайды. Алайда, даланың жас ... да қас ... ... аға сұлтаны болған әйгілі Ыбырай Жайықбаевтың баласы
Рахымжан болыс ара түсіп, батыр бұл ... ... тез ... ... ... ... айтуынша, сол жолы көпестің көзінің құнын
Рахымжан өзі ... ... ... қазақтың намысын жыртып өткен Тұрғанбайдай датқа мен
Баймырзадай асыл қазақтың тұяғын бір ... ... ... ... ... құны қанша? – деген сөзді де Рахымжан алқалы бір жиында ел
ақсақалдарына ашық ... осы ... ... ... қос асыл ... бір-бірімен ұзақ
уақыт айырылмастай дос болады. ... ... тағы бір жас ... тізе ... ... ... ... да қоспасыз шындық
екен. Үшеуінің осы қылықтары мен жүріс-тұрыстары сол кездегі қазақ даласына
билік жүргізіп тұрған орыс ұлықтары мен ... ... ... ... әулетінен шыққан Рахымжан болысты жөнге салу орыстарға соншалықты
қиын шаруа емес еді. Өйткені, ... ... адам ... ... ... ... ешқайда кете алмайды. Ал Қажымұқан алып ... ... ... иіні ... жаны ... ... ашса жүрегі көрінетін
ақкөйлек жан. Мұндай адамдар ... ... ... ... сол ... ... текетіреске шорқақ. Ондай адамнан
шенеуніктерге келер қауіп жоқ. Ал Иманжүсіптің жөні ... ... ... ... ... Иманжүсіп пен билікке жақын Рахымжанның арасы ашылса,
орыс ... ... ... ... ... Осыны жақсы түсінген
шенеуніктер қазақтың дәулетті байларын Иманжүсіпке айдап салып, ... ... ... бұзақы” деген әдеттегідей қазақы ғайбатқа толы
арыздарды қарша ... аз ... ... ... пен ... арасын ашқысы келген
кейбір алаяқ байлар екі араға от салудың небір қитұрқы түрлерін ... ... ... ... қаны ... кезде алды-артын ойламай
ұшқары істерге бара беретінін жақсы біліп алған кейбіреулер, ши шығарудың
жолын қиналмай-ақ табады.
Қарқаралы ... ұзын ... ... ... ... атты ... Айту ... тұқымы ішіндегі аға сұлтан Ыбырайдың үшінші ұлы Қошаның
Іңкәр атты қызына ғашық ... ... ... ... басқа біреуге
атастырып қойғандықтан, үлкендер жағы ... бірі ... екі ... ... ... ... Айту әкесі Хасенәлінің айтуымен, ... ... ... ... ... ... қолқа салады.
Жаныма ерген жігітке олжа салып,
Бір түнде сегіз қызды алып қаштым, – деп өзі жырлағандай, қосыла алмай
жүрген талай ... ... ... түрткі болған батыр, соңынан
бір шидің шығарын білсе де, қиылып ... ... ... ... алмай
қасына бірнеше жігіттерді ертіп атқа қонады.
Иманжүсіп ... топ ... ... келсе, уәделескендей қыз үйінде
күтіп отырмай, алтыбақан басына кетіпті. Алтыбақанның қызығы таң атқанша
жалғасатыны белгілі. Ал ... ... ... ... шығар түрі жоқ. Уақыт
болса өтіп барады. Одан әрі күтуге шыдай ... ... аяқ ... ... ... қызды іліп ала жөнеледі. Мұндай әрекетті күтпеген
ауыл жігіттері қапелімде сасып қалады.
Қызды алып қашқанын сезген ауыл ... есін ... ... ... Бұл ... ... ... өңгеріп алған Иманжүсіп пен Айту жігіттерді
қуғыншылардың жолын ... ... ... ұзап ... ... Қуғыншылар
сытыла қашқан топты көп уақыт өткізбей қуып жетеді. Қызынған ... ... ... ... ... кезінде мылтық атылып, қуғыншылардың
екі жігіті қаза табады.
Міне, осы оқиғаның соңы ... ... ... ... Сот ... ... жігіттері екі жігітті атқан Иманжүсіп деп, бар пәлені батырға
жабады. Бірақ, ... ... ... дос ... ... ... ... батырға тікелей баруға бата алмай:
– Сенің жан жеткізбейтін қимас досың осылай істеді, – деп ... ... ... ... ... ... іске ... деген
ағайын сөзін көңіліне түйіп қалған ... ... ... ... ... келіп, бірінің шамына бірі тиіп, қатты ренжіседі. ... ... ... жоламай қояды. Басына төнген пәледен Иманжүсіп
шектен тыс көп ... құн ... ... ... ... ... ... жүрген қазақ байшікештері Рахымжан “Басбұзар бұзақының ... ... деп ... деген сөзді Иманжүсіп естісін дегендей ел ... ... ... осы ... ... ... болыстық сайлауға тұспа-тұс
келеді. Иманжүсіп тағы да мансапқой ағайындары мен жең ... ... ... ... ... кей ... азғыруымен ел билеуге қыры жоқ ... ... ... ... ... ... ... болады.
Қалың қара қазақтардың қамқоршысына айналып, ел ішінде беделі артқан
Иманжүсіптен Рахымжан да сескенсе керек. Әрі Иманжүсіптің екі ... ... ... ... бай, ал екінші ағасы – Шонай арғын, қыпшаққа танымал би
болған адам. ... түсе ... аяқ ... ... ... ... де
мүмкін еді. Осыны сезген Рахымжан уезд бастығының ... ... ... деп ... ... қояды.
Болыстың батырға деген көзқарасының өзгергенін көрген маңында жүрген
жандайшаптар енді ... ... ... ... ... ... ... үшін ұлықтардың алдында әділетсіздік жасады. Ендігі ісім
Рахымжанмен болсын” дейтін ... деп ... ... ... отқа ... ... түседі. Осынау сайқал қылықтар санасына мықтап ұялаған болыс
пендешілікке салынып, сайлауда жеңіп шыққанын қанағат тұтпай, ... ... алып ... ... ... ... ... мен аға сұлтан
Ыбырай әулетінің арасындағы ұзақ жылдарға созылған ... ... ... аталарының ұрпақтарының қырқысы орыс ұлықтарына
тиімді еді. Енді, олар үкіметтің ... ... дала ... ... ... ... ... кездегі уезд бастығы (“Шаштылар” атты ... ... ... ... Чулаков деп көрсетілген. “Қайнар баспасы, 2002 ж., ... неше ... жала ... ... үстіне арыз жаздырып Иманжүсіпті
ұстау үшін арнайы жасақ шығарып, тұтқынға ... ... ... ... ... ... ... мен Шонай ұлықтарға арыз түсіріп, бар
даулы мәселені билер сотымен шешуді талап етеді. Билер сотының ... ... бұл ... ... тағы да құтылып кетеді.
Бостандыққа шыққан Иманжүсіп соңына түскен адамдардың малдарын айдап
әкетіп, қарсылық ... ... ... ... ... ... ... даулы оқиғалар ушығып бара жатқан соң Ақмола уезінің ... ... ... ... (1898 жылдың 1 қазанында) рапорт жазуға
мәжбүр болады. Жазған рапортында Иманжүсіпке: “На ... же днях ... в ... ... ... ... ... весьма
неблагонадежность киргиза Акмолинской волости ... ... в 25 ... от гор. ... у ... ... Александровского,
им обкрадено поголовно и последнее, а путь ... ... ... стал не ... от ... ... Иман-Джусупа,
разбойничие действие и личность которого в устах всего русского, так и
туземного население ... ... деп ... ... ... ... ... баспасы, 2002 ж.).
Сонымен бірге ол өзінің шағым-рапортында Иманжүсіптің өмір тарихына
сипаттама бере кетіп, оған жаны ашып, қолдау ... ... ... ... де ... ... тізгендей қылып көрсетеді. Иманжүсіптің
Ақмоланы былай қойып, Павлодар, Қарқаралы уездері ... ... ... ... әрі ... ... ... да қынжыла отырып баяндайды.
Міне, осыдан кейін Иманжүсіпті тұтқындау үшін арнайы жазалаушы ... олар дала ... ... ... ... ... ... отряд әлденеше рет батырдың ауылын шауып, қартайған әке-шешесі
мен бала-шағасын соққыға жығып, ... ... ... ... ... алып ... ... ұлықтар Мәтінің Шәрібі деген болыстың жәрдемімен
Иманжүсіпті қапылыста қолға түсіреді. Сөйтіп, қиянатшыл ... ... ... Өскемен уезіне бес жылға жер аударылады.
Бір жағынан пендешілікке бой ұрған, ... ... ... ... билеген Рахымжан Иманжүсіппен қаншалықты текетіреске ... ... ... бес ... жер ... ... ... қынжылады. Ұзақ
уақыт томаға тұйық күй кешіп жүріп, ақыры өз қолымен айдатып ... өзі ... ... ... ... әскери губернаторының атына және
Петербордағы патша үкіметінің кеңсесіне хат жолдайды. Арада біраз ... ... ... ... ... Ресей мемлекетіне еңбегі сіңген
аға сұлтанның баласы екенін ескеріп, өтінішін қанағаттандырып, Иманжүсіпті
ақтау туралы үкім ... ... сол, ... ... тағы да елге ... ... ... тиеді деп арам ойлаған, батырға қырын қарап жүрген бір
топ ағайын Иманжүсіптің ақталғаны туралы үкімді ... бес жыл ... ... де, ... үшін ... жеке батырдың аты аңызға айналып, атақ-
даңқы мен қысылған қиын ... ... ... шыққан әндері қазақ даласын
шарлап кетеді. Иманжүсіптің осы дақпырты ата-бабасының елі Сыр ... ... ... ... ... ... мен сол ... қыпшақтың игі
жақсылары бас қосып, Досбол шешеннің бел ... Әуез ... ... ... ... деп аталатын әйгілі жазбаша сәлем хаттарын
жолдайды. Шиеліден шыққан ағайындар айдаудағы батырға хатты апарып бергенде
қайтпас ... нар ... ... ... ... ... ... қырсығынан бес жыл ғұмырын айдауда босқа өткізсе де,
Иманжүсіп ... Есіл ... ... оралады. Өзін Рахымжанның ақтап
алғанын білмей өткен Иманжүсіп, келе тағы да Жайықбай әулетімен қырқысып,
алыс-жұлысқа толы ... ... ... ... түсіп, бала-шағасымен
Лепсі уезіне жер аударылады. Бұл жолы ағасы Шонай да ... ... ... ... айдалады. Сол кезде айықпас дертке шалдыққан екінші
ағасы Ақшабай Арқада қалып қояды. 1915 жылы айдаудан босаған Иманжүсіп, ... ... ... ... барғанда өзін хан тәрізді аспанға
көтеріп қарсы ... ... ... ... ... ... бойы қара қазақтың қамын жеген Иманжүсіптің қай аймақта жүрсе
де, қоғамдық ортада ... ... ... ... ... ... емес еді.
1917, әйгілі жылан жылы, Сыр елі жұтқа ұшырап, еккен егін күйіп кетеді. Осы
тұста Иманжүсіп ауқатты байлардан ... ... ... ... ... ... үшін Арқаға бет алады. Иманжүсіптің атын естісе тізелері дірілдеп
өлердей қорқатын ... қара ... ... ... ... ... ... тиеп береді. Кірешілер жүретін жолдарда ... ... ... керуенді тонауға Иманжүсіптен сескенеді.
Сыр бойында 13 жылдай бірсыдырғы тыныш өмір ... ... ... ... өз ... ... дін ... ұстанып, тыныш өмір сүруді
де ойлайды. Алайда, 1927-28 жылдары Иманжүсіптің басына үлкен қатер төнеді.
Бұл қазақ даласына келген жаңа жұт – ... ... еді. ... ... тап ... ... ... ретінде ұсталады, оған “атақты ұры” деген
жаман ... ... ... тағы да ... ... ... жолы ... “мал ұрлады” деген қылмысы дәлелденбей, әупірімдеп
зорға құтылған, жасы ұлғайған батыр басына ... ... ... ... ... ... ... 1928 жылы Қарқаралы округінің Шет ауданында
қыстап шығады. 1929 жылы Жаңаарқа ауданына қоныс ... Жаңа ... ... ... соң 1930 ... ... айына дейін Мойынқұм
өңіріндегі бір ауылда тұрақтап қалуды ... Дәл осы ... ... ... үкіметтің “асыра сілтеу болмасын, аша тұяқ ... ... ... ... ... шыдай алмаған Мойынқұм мен Созақ
маңының қазақтары ... ... ... 1930 жылдың аяғында көтеріліс
басшылары мен оған қатысқан сарбаздар қамауға алынып жазаланады. Осы тұста
Иманжүсіптің бір баласы ... ... ... ... ... ... ... үйленеді.
Ел ішін итше тіміскілеп, пәле іздеп жүрген ОГПУ басшылары мұны қалт
жіберсін бе? ... ... ... ... ... іс ... басшыларының сенімді серігі ретінде жауапқа тартылады. Сөйтіп,
аты аңызға айналған дала нояны РСФСР ... ... ... ... 1931 ... 2 ... ату ... бұйырылады. Бұл тұста елі
мен жерінің еркіндігі үшін алысып өткен әулеттің өкілі Иманжүсіп 68 ... ... ... ... ... көрсетілмеген.
Үкімнің қай жерде, қай уақытта орындалғаны жайлы да нақтылы дерек жоқ.
Кейбір дереккөздеріне қарағанда, үкім ... ... ... ... қала ... терең ұраға қалай болса солай көміліпті деседі.
Басты өкініш сол, елім деп еңіреп өткен есіл ерді ... ... ... ұрпақтары оны мұсылман дәстүрімен арулап көміп, жоқтау
айтып, ... ... сала ... Бірақ оның есімі туған халқының
жүрегінің төрінен орын алып, бостандықты, елінің тәуелсіздігін жұмыр жердің
бетіндегі барлық құндылықтардан ... ... өзін ... деп ... ... ... ... қалды.
Иә, ол – бостандыққа қол жеткен қазіргі тұста ескерткіші немесе қола
мүсіні Сыр бойы мен Арқа ... ... көк ... тұруға лайықты азамат.
Бар қазақтың баласы ... ... ... тәу ... ... ... Міне, осы Түркістан мен ... ... және ... ... ... ... датқаның есімі қатар аталса мерейіміз өсіп,
рухымыз асқақтай түспей ме. Халқымыздың бір әулетінің үш ... ... ... баласы, немересі туған елінің еркіндігі жолында қатерге бас тігіп,
өмірлерін құрбан етсе, оларды біз неге ... ... өмір ... және ... ... неге үлгі етіп ...

Пән: Тарихи тұлғалар
Жұмыс түрі: Материал
Көлемі: 13 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 400 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
1916 жылғы Амангелді Иманов бастаған Ұлт-азаттық көтеріліс49 бет
Cәтбаев Қаныш Имантай-ұлы8 бет
Аллаға иман 8 бет
Амангелді Иманов3 бет
Амангелді Иманов5 бет
Амангелді иманов бастаған көтеріліс6 бет
Амангелді Иманов – ұлт-азаттық көтеріліс жетекшісі8 бет
Иман негіздері21 бет
Имандылықтың сыры10 бет
Ислам дін негіздері, иманның шарттарына жалпы түсінік және ислам психологиясы58 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь