ХХ ғасырда қазақ мәдениеті

Жоспар :

Кіріспе

Негізгі бөлім:
1. ХХ ғасырда қазақ мәдениеті.
2. Қазақ мәдениетінде идея . жанның мәңгілігі.
3. Демографиялық геноцид.
4. Этномәдени экспансия.

Қорытынды

Әдебиеттер тізімі
Кіріспе
Қазақтың ХХ ғасыр мәдениеті Абайдан басталған қазақ мадениетіндегі тың сарым ХХ ғасырдың бас кезінде ары қарай жалғасты.Қазақ мадениеті ХХ ғасырды әрі үмітпен, әрі түңілумен қарсы алды. Дүниежүзілік техникалық жане демократикалық прогресс Азия орталығына да жете бастады. Ұлттық идея темір тордағы халықты толғандырып, оны азаттық үшін күресуге ұмтылдырды. Әрине, ұлт-азаттық күреске бүкіл Ресей империясын қамтыған революциялық жане реформалық қозғалыстар да әсерін тигізді. Алайда Қазақстандағы толқулар тек орыс революционерлерінің ықпалымен болды деу жаңсақ пікір. Бірде-бір ресейлік саяси ұйым мен белгілі қайраткерлер империяны таратып, басқа ұлттарға азаттық әперу туралы мәселе көтермеді. Социал-демократтардың өздері Шығыс халықтарының оянуына панисламизм, пантюркизм айдарын тағып, күдіктене қарады. Мәселе, сонымен бірге Ресейдің халықтары әр түрлі өркениеттерге жататындығында. Батыс христиандарына жақын эстондар мен араб-парсы әлеміне түбірлес өзбек, қзақтардың арасында ортақ мәдени негіз тым аз еді.
Әдебиеттер тізімі

1. А.К.Акышев «Қазақстан тарихы» Алматы;1994 жылы

2. Х.Маданов « Қазақ мәдениетінің тарихы» Алматы;1998 жылы

3. Х.Маданов« Қазақ халқының арғы-бергі тарихы»
Алматы;1995 жылы
        
        Жоспар :
Кіріспе
Негізгі бөлім:
1. ХХ ғасырда қазақ мәдениеті.
2. Қазақ ... идея – ... ... ... ... ... экспансия.
Қорытынды
Әдебиеттер тізімі
Кіріспе
Қазақтың ХХ ғасыр мәдениеті ... ... ... тың ... ХХ ғасырдың бас кезінде ары қарай жалғасты.Қазақ
мадениеті ХХ ғасырды әрі үмітпен, әрі ... ... ... ... жане ... прогресс Азия орталығына да жете ... идея ... ... ... ... оны ... үшін күресуге
ұмтылдырды. Әрине, ұлт-азаттық ... ... ... ... ... жане реформалық қозғалыстар да әсерін тигізді. ... ... тек орыс ... ықпалымен болды деу
жаңсақ пікір. Бірде-бір ресейлік ... ұйым мен ... ... ... ... ... азаттық әперу туралы мәселе көтермеді.
Социал-демократтардың өздері Шығыс ... ... ... ... ... күдіктене қарады. Мәселе, сонымен бірге Ресейдің
халықтары әр түрлі өркениеттерге жататындығында. Батыс христиандарына жақын
эстондар мен ... ... ... ... ... ... ... негіз тым аз еді.
ХХ ғасырда қазақ мәдениеті
Өзіне тусықан халықтардағы сияқты ... ... ... орыс ... қарсы шығудан басталды. ХХ ғасырдың ... ... ... ... ... бірі ... Дулатов қазақ
халқының манифесі-“Оян, қазақ!” өлеңін жариялады. Ол тұңғыш рет ... ... ... үран ... болған социал-
демократтарға бір ауыз сөз айтамын: Еуропаның пролетариясы үшін қанды ... ... ... өз ... ... ... ... салыңыз, орыстың
қара халқының күнелтуі ауыр, сонда да алды ашық.Қазақ халқы алты ... ұлы ... бола ... ... халыққа қарағанда жәрдемсіз азып-тозып
кетер”. Міржақып саяси мәселелермен қоса өз ... ... ... ... жолдар іздейді.Ең алдымен мәдени тоқыраудың себебін
М.Дулатов бодандықтан көреді.
Екі ... ... ... ... ... ... ... кейін өріс алған маргиналдықтың көбеюі. Бұл жерде әңгіме ұлттық
мәдениеттен алыстап, үстемдік етіп отырған жат ... ... ... ... тұр. ... мен ... ... маңайындағы неше
түрлі пысықтар көптеген жағдайларда”мәңгүрттік” қасиеттерге ие болып,
ұлттық ... қол үзе ... да ... қазақ!”-қа жүгінейік:
Төбелес, жанжал, керіс әңгіме
Құмар-ақ болып кетті біздің халық.
Тұрады төрелері кекірейіп ,
Пероводчик онан ... ... ... ұждан аз ақшаға,
Ғәләләмәті надандықтың емес пе бұл?
Волост, билік, ауылнайлық, выборнайлық
Қимайтұғын соншама падишаһлық па ?
Екі ғасыр арасында қазақтың ұлттық санасының оянуына ... ... ... бірі - ... ... Ол ... хандарының тікелей
ұрпағы, ұлт-азаттық қозғалыстың жетекшісі, ... ... ... ... ... ... ... үкіметі – Алашорданың көсемі
еді. Әлихан Бөкейханов сан қырлы қоғамдық қызметтерімен ... ... ... ... ... танымал. Ол ... ... ... мақаланы жариялады, қазақ эпосы мен фольклоры
жөнінде әлі күнге дейін ғалымдарды өзінің ой ... таң ... ... Солардың ішіндегі құндысы – 1899 жылы ... ... ... ... ... ... ... еді. Әлиханның бұл жердегі көтеріп отырған мәселесі бұрынғы қазақтың
рухани мәдениетінің бай мұраларына ... ... ... мұсылмандық
дін мен ежелгі тәңірілік ... ... ... тән ана мен ... ... ел ... пендешіліктен жоғары
қою т.б. мәселелері талқыланады.
Шексіз Сахара қазақ мәдениетін ... ... бойы ... қорғаштап, өзіндік ерекшеліктерін сақтауға себебін тигізді. Дүлей
далада тек жүз бен руға бөлінген ... ... ғана өмір сүре ... ... айтқанда, Әлихан мен Міржақып, Ахмет Байтұрсынов пен Мағжан
Жұмабаев, ... ... пен ... Торайғыров секілді алаштың
арыстары өз күресінде халқының ғасырлық ... ... ... ... ... ... мен ... өшпес із қалдырған
алып тұлғаның бірі – Шәкәрім ... Оның ... ... мораль философиясы мен мәдениет ілімін қамтиды. ... ... ... және ұлы ... ... ... Ол арнайы оқу орнында
оқымыаса да, араб, парсы, оыс, шағатай тілдерін өз ... ... ... шығармалардан дала ойшылы тұрғысынан ой қорытқан.
Абай сияқты Шәкәрім де қазақ елін қалай өркениетті, мәдениетті
елдер қатарына қосамын деп талпынады. Оның ... бұл ... ... шары туған елдің бүкіл тарихи мәдени құндылықтарын жоғалтпай, оларды
заман талабына сәйкес ... ... ... ... ... сақ-
түрік заманнан қалыптасқан ғарыштық дүниетаным ерекше орын алады. Тәңірі,
Нұр, Күн, Табиғат – ол үшін ... ... ... ... идея – жанның мәңгілігі
Қазақ мәдениетінде бұрыннан келе жатқан идея – жанның мәңгілігі.
Әл-Фараби мен Қожа ... ... Абай мен ... ... ... ... адамның дүниедегі тіршілік ету мағынасы жанның мәңгілігімен
айқындалады. Әйтпесе өмір ... ... күн ... алыс ... ... адамға бағыт беретін жол көрсетуші, мәңгілік пен ... ... ... Оған ... жай ақылы жетпейді, оны аңғару, түсіну, жан дүниеңмен
қабылдау қажет. Өтпелі ... ... ... ... ... ... ... бұл дүниеден кету дегеніміз адам жанының Нұрға қосылуы.
“Жан, - дейді Шәкәрім, - менің ... ... бар ... тұрған денесі
орын болуға жарамаған соң, ... ... ... ... кетпейді. Құр
ғана өзгеретін болса, бұрыннан бар ... ... түк ... жоқ. ... бір ... ... барлықтың ішінде бар болып жүреді.” (Үш анық. -
Әлем, 39-бет). Осы ... ... ... ұзақ ... соң ... ол Жаңа ... қазақ кәсіпқой философиясының алғашқы ойлардың сыры
мен астарлы қатпарлары мол. Батыстағы материализм және идеализм тәрізді ... ... ... өз жолы – ... анықты ұсынады:
Еңбекпенен, өрнекпенен
Өнер ойға тоқылса,
Жайнар көңіл, қайнар өмір
Ар ілімі оқылса.
Яғни, басты мәселе – ар ілімі, ... ... ... ... “ар ... деп ... да ... мән бар. Себебі оның
негізгі категориясы, мәдениеттіліктің тірегі - ... Бұл ... үшін ... ... келтірейік: “Әрине, жаның өлген соң ... ... кісі ... ... жоғалуына нанған кісі өкініште
болып біржола жоғалмады-ау деп өлсе ... Және ... ... ... ... ... қиянат қылғанына қатты кейіп, жақсылық қылғанына жете
қуанса керек. Олай болса ... ... ... құр ғана ... үшін
адамдыққа лайық деген кісіге жақсылық, қиянаттың кісіге жақсылық, қиянаттың
көп айырмасы жоқ болса ... ... ... ... ... ... ... соңғы жан
өміріне нана алмай ұждан, совесть, жан екі ... ... ... ... нана ... кісінің жүрегін ешбір ғылым, өнер, ешбір жол, ... ... Егер бір адам ... ... ... мен ұждан соның азығы
екеніне ... ... оның ... еш ... ... ... Адам атаулыны
бір бауырдай қылып, екі өмірді де жақсылықпен өмір ... ... ... ... жолы ... Кейбір діншілдерді қорлыққа түсіріп жүрген шатақ
дін, жалқаулық, әйтпесе жаратушыда ... бар, ... соң да бір ... жан
тіршілігі бар. Жан екі өмірде де азығы – ұждан, совесть деумен еш ... ... ... бұл ... ең зор жардамы үш анық ... (Үш ... - ... ... ... біз ... ... ежелгі гректегі “каллокагатия”,
И.Канттың “кесімді императив” ұғымдарымен астас. Ұждан дегеніміз – ынсап,
әділет, мейірім.
Тарих аумағынан қарағанда тым ... ... ... (70 жыл – 1
адамның ғұмыры) ... ... ... ... ... ... сан ... өз басынан өткізді. 1916 жылдан басталған ... ... ... ... ... Өздерін “Демократтар” санаған Уақытша өкімет
өкілдері сөз жүзінде ... ... ... ... ... ... ... революция жасала “Жаңарған Ресейдің ерікті азаматтары
- қазақтарға” деген өз үндеуін ... ... ... ... ... ХХ ғасыр талаптарына сәйкес қайта құруды “Алаш” партиясының ... ... ... кезіндегі маңызды мәселелерінің бірі ұлттық-
мәдени автономияға қатысты еді. Ресей революциялық ... ... және ... бағыттарының көсемдері бұл идеяға қарсы шықты.
В.И.Ленин болсы, Ф.Керенский болсын территориялық федерацияны желеу етіп,
бірорталыққа бағынған ... ... ... ... ... тырысты.
Большевиктер оған қоса өздерінің аты шулы ... ... ... ... ... алып, ұлттық мүддені шетке шығарып тастады.
1971 жылғы маусым айындағы басылымында “Қазақ” ... осы ... ... ... ... ... ... екендігін айтып, оның үш
негізі бар екендігіне оқырман назар аударды (территория, мәдениет және
ұлттық ... 1917 ... 21-26 ... ... қаласында
Бірінші бүкіл-қазақтық құрылтай өтті. Оның шешімдері бойынша ... ... ... ... ... ... ... 1. Россия демократиялық Федеративтік Республика болу керек, ... ... ... ... ... ... 2. ... тұратын аймақтарды құралған автономия Россия Федеративтік
Республикасының құрамды бөлігі болып табылады...
- 3. Россия Респулбликасында тең ... ... сөз, ... ... ... 4. Дін ... бөлінеді, барлық діндер тең праволы... қазақтардың
өзіндік муфтийлігі болу ... 5. ... сот әр ... ... ... құрылуы қажетті, би
мен сот жергілікті халықтың тілін білуі міндетті...
- 6. Білім алуы – барлығының отақ игілігі. Бүкіл оқу ... ...... ... өз ... орта және ... оқу ... болу керек.
Бұл бағдарлама 5-12 желтоқсанда өткен Бүкілқазақтық ... ... осы ... ұйымдастырылған Алашорда үкіметінің негізгі
заңына айналды. Сонымен 1917 жылдың аяғына таман Қазақстан ... ... ... ... және ... төл ... дамытуға мүмкіндік
алды. Қазақ рухани мәдениетінің сол тұстағы деңгейінде “Алаш” қайраткерлері
алдыңғы қатарда тұрды. Кейін тоталитарлық жүйе оларға ... ... деп жала ... ... орнатқан тоталитарлық жүйе қазақ халқының
(Ресейдің басқа ... да) ... алу, ... ... ... жіберді. ХХ ғасырдың ең сұмдық қылмыстардың бірі
Кеңес ... ... ... жүйе өз халқына қырғын ... оның ... ... ... зиян ... Адамзаттың
бүкіл тарихында ешбір саяси нақ осындай ... ... жоқ. ХХ ... ... ... (фашистік, ұлттық-социализм және комунизм) 100
миллионнан астам адамды қырды. ... және ... ... ... ... ... мен практика Ресей империясы топырағындағы
халықтардың ғасырлар бойы жинақталған мәдени құндылықтарын ... Бұл, ... ... тағдырынан анық көрінеді.
Ұлттық-мәдени тұтастануға кеселін тигізген төмендегідей большевиктік
тәжірибелерді атап ... ... ... ... ... ... ... бойынша, тоталитарлық жүйе кезінде қазақтар
шетелдерге біржолата көшіп кеткендерін қоса ... ... ... ... яғни ... халықтың үштен екісін
жоғалтқан. “Проценттік қатынаста, - ... ... ... ... ... ... қасіретінен, Еуропадағы
фашизмнің еврейлерді жоюынан, Камбоджадағы зұлматтан да асып
түсті”. (Демографиялық кескін – Қазақ, 66-67 бет.)
2. ... ... ... ... империясы бастаған
миграциялық саясатты Кеңес ... де ... ... ... ... ... бос қалған кең дала
келімсектермен толтырылды. ХІХ ... ... ... 92 ... құраған жергілікті ұлт өкілдері 1959
жылғы санақ бойынша 29 процентке дейін төмендеді. Мұның өзі
1916 ... ... ... ... ... ... ... саясатының, 30-жылдарындағы
аштықтың тың және тыңыаған жерлерді игеруге сырттан 100
мыңдаған бөгделердің ... ... ... белгілі.
Этномәдени экспансия: “феодализмнен социализмге ... үшін ... ... ... ал ... техникаға жетік емес, сондықтан ... ... ... ... ... ... өткен.
Мигранттардың көптеп көшіп келуі ... ... ... оның ... ... Әрине,
этномәдени экспансияның жағымды жақтары да ... ... ... ... даму, мәдени
диалог, т.б.). Алайда таразының екі басы тең емес ... ... ... ... ... ... оның тарихи ерекшеліктері
мен өзіндік белгілеріне тоқталып өткен жөн. Егер ... ... ... ... деп ... онда тоталитарлық жүйе де ... ... ... ... ... шараларды ескеру керек.
“Тағдыры ортақ жаңа қауым”, “тарихта бұрын болмаған ... ...... ... сондай-ақ, “мазмұны пролетарлық және түрі ұлттық
социалистік мәдениет” ұрандарын басшылыққа алған идеологтар мен саясатшылар
рухани ... ... ... шапты. Ерте заманның өзінде ... ... мен ... ... дәлелдесе, революционер, марксистер
мәдениеттегі ұлттық мазмұнды бекерге шығарды.
Шын мәнінде, ең ... ... ... ... ... ... ... мәдени қайраткерлер өз шығармашылығында нақтылы ... ... ... ... ... шығарма болғанымен,
оның тамыры этностық фольклордан, халықтық ... ... нәр ... ... ... ... ... форманы Сталин тек тілге әкеп тіреген. Олай болса, өз ұлтының тарих-
талғамын орыс тілінде ... ... пен ... қалайша ұлттық
мәдениеттен аластаймыз.
Әдеби тілден басқа әр этностың өзіндік рәміздері, таңбалары, музыка,
театр, ... тілі ... ... ... ... ... нұсқан келтірген большевиктік
“тәжірибелердің” бірі – ... ... ... ... ... бұл – прогрессивті процесс, дүниежүзілік мәдени сұхбаттасу
ағынының бір бұлағы. ... ... ... ... араласуы
нәтижесінде қазіргі әлемде көрнекті роль атқаратын ... ... ... ... ... ... және ... тұтастануды оқшаулану деп түсінудің
ауылы ақиқаттан алыс.
Алайда Кеңес Одағында бұл ... ... ... ... ... ... саясатында өтті. Саяси-идеологиялық ұрандардың
желеуімен 200-ден астам ... ... ... ... ... төлтума мәдениет мәңгілік жоқ ... ... ... ... ... тартты. Осынау жойқынды жойдасыз қасіреттің орнында мыңдаған
жылдар бойы қалыптасқан төлтума ... ... ... химералық күйге
жеткен 300 миллион тобыр қалды; басқа ұлтпен некелескен 60 ... ... 60 мың тірі ... ... ... ... ... ғана); абақтының
тұрақты тұрғындарының саны 20 миллионға ... Шын ... ... ... ... ... ұлттың мәдени архетиптерін шайқалту Кеңес Одағында мемлекеттік
сасат дәрежесінде нысаналы түрде жүргізілді. ... 1951 жылы ... ... ... Қорқыт”, “Алпамыс”, “Манас”, “Ерсайын”,
“Шорабатыр”, ... ... ... ... және ... ... ... тиым салды. Халықтық мәдениетті қудалаудың сорақы ...... ... ... ... ... ... саласында жүргізген саясатты тек
кеңестік ... ... ... жоқ. ... ... мәдениетті
қалыптастыру” дегенді басшылыққа партократия дүниежүзілік озық мәдениет
үлгілеріне ... ... ... ... пердемен” қоршалып қойған КСРО-
да таза пролетарлық мәдениет ... ... ...... ...... ... деп жарияланды. Мұның бір дәлелі – Отан соғысынан
кейін сталинизмнің жүргізген шаралары. ... ... ... түскен” ғылымдар қатарына кибернетика, генетика,
тілтану т.б. қойылды.
Қорытып айтқанда, большевиктік “мәдени революция” Жер ... ... ... ... атты, бұрын-соңды болмаған, адамдардың айрықша түрін
қалыптастыруға бағытталды. Бұл ... ... ... ... ... бейнесін еске алайық. Тарихи дәстүрден мүлдем айырылған,
тіпті өз ... ... ... мәңгүрттер қаптап кетті. Жас жеткіншектерге
үлгі ретінде ұсынылған Павлик Морозов өз әкесін сатқан адам.
Әрине, ширек ғсаырға созылған бүкіл осы ... тек қара ... ... ... ... ... ... мәдени салада
едәуір жетістіктер де болды. ... ... ... үшін елге ... ... ... керек еді. Ресей сияқты бұрын негізінен ... ... ... беру ... ... табыстарға жетті. Әрбір
одақтық республика өз ... ... ... ... ие болды. Жоғары басқару жүйелері негізінен ... ... ұлт ... ... еді. Олрады ... ... ... жүргізілді. Мұның нәтижесінде көптеген ... ... ... және ... қолдары жетті.
Баспасөз, газет-журналдар шығару, радио хабарларын тарату, теледидар
кезінде “от ... ... ... деп ... ауыл ... ... Қазақстанның мәдени өмірінде ұлттық опера, балет, ... ... ... ... кеңи түсті. Қазақ бұлбұлы Күләш
Байсейітова, шебер биші ... ... ... ... ... Қожамқұлов,
Қалибек Қуанышбаев, Шәкен Айманов т.б. өз өнерлерімен халық дәстүрін жаңа
заманға лайықты жалғастыра білді.
ХІХ ғасырдың ортасынан ... ... ... жазба әдебиеті де
кеңес Өкіметі жылдарында біршама табыстарға жетті. Сәкен Сейфуллин, ... ... ... ... ... Мұқағали Мақатаев сияқты көптеген
ақын-жазушылар, социалистік реализм мен тап ... ... ... өз ... ... көңіл-күйін, арман-тілегін,
тыныс-тіршілігін шебер суреттей білді.
Осы жылдары қазақ халқының мәдени тарихын зерттеп-білуге ьағыттылған
біршама әрекеттер жасалды. Бұл ... ... ... ... көрермендерге
ұсынылған “Қыз Жібек”, “Айман – Шолапн”, “Қозы Көрпеш – Баян сұлу”, ... ...... сияқты опера, көркем фильм, балеттерді атап
өтуге болады.
Тарихи ескерткіштерді қорғау,сақтау, Қазақстан ... ... ... ... ... ... 80-жылдарда
республикада 47 мұражай, оның ішінде 29 өлкетану, 5 тарихи мемориалдық, ... 4 ... 1 ... музей жұмыс істеді.
Алайда тоталитарлық жүйе Қазақстан халықтарының мәдени толысуына
ынталы емес еді. Мұны, ... ... ... мен ... ... саясаттан көруге болады. “Феодализм мен алғашқы ... ... ... ... еткен Орталық 20-жылдардан бастап
мешіт пен ... ... ... діни ... ... ... ... халықтары алдымен латын, кейін славян алфавитіне көшірілді. 1927 –
1928 ... ... соты ... дәстүрлік заңдар жарамсыз деп жарияланды.
Мәдениеттің таза партиялылығын жоғарыдан ... ... ... ... ... ... мен ... баспасөз бен театрларда социализм
идеяларына сәйкес келмейтін шығармаларға тыйым салды.
Қорытынды
1991 жылдан бастап Қазақстан – ... ... Ата заң ... ... халқының өзін-өзі билейтін елі және басқа этникалық топтпрға тең
құқықтықты қамтамасыз ... Екі ... ... қилы ... ... ... ел ғана тән ... пен өркениетті қалыптастыруға
мүмкіндік алды.
Әдебиеттер тізімі
1. А.К.Акышев «Қазақстан ... ... ... ... « ... ... тарихы» Алматы;1998 жылы
3. Х.Маданов« Қазақ халқының арғы-бергі тарихы»
Алматы;1995 жылы

Пән: Әдебиет
Жұмыс түрі: Реферат
Көлемі: 12 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 400 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
XVIII ғасырдың екінші жартысы мен XIX ғасырдағы Қазақстан мәдениеті9 бет
Нидерландының ХVІ-ХVІІ ғасырдағы мәдениеті67 бет
ХVІІІ ғасырдың екінші жартысы мен ХІХ ғасырдағы Қазақстан мәдениеті15 бет
ХХ ғасырдағы Қазақстан мәдениеті11 бет
Қазақ халқының XVIII ғасырдағы мәдениеті22 бет
Қазақтың XX ғасырдағы мәдениеті14 бет
Қазақтың ХХ ғасырдағы мәдениеті7 бет
1.Түркітануға байланысты алғашқы зерттеулер. 2.Орыс ғалымдарының түркітануға байланысты зерттеулері. 3.ХХ ғасыр басындағы түркітану тарихы5 бет
III – X ғасырлардағы Қытай37 бет
XI – XV ғасырлардағы Монғолия17 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь