Қасым Аманжолов

Қасым Аманжолов – қазақтың аса ірі ақындарының бірі. Оның көркемдік-эстетикалық деңгейі жоғары, қазақ әдебиеті тарихында айтулы орынға ие шығармашылығы, негізінен, поэзиялық туындылардан тұрады. Ақынның әдеби мол мұрасын 7-8 поэмасы мен алуан тақырыптағы лирикалары құрайды.
Қасым Аманжолов – көркем аударма өнерінің де үздік шебері. Ол орыс, Батыс пен Шығыс поэзиясының классикалық туындыларын: лирикалық өлеңдер мен поэма-дастандарын қазақ тіліне зор шабытпен аударды.
Қ.Аманжолов – өзінің батыл ойлы, шыншыл да терең сырлы, дауылды поэзиясымен әр буын оқырмандар сүйіспеншілігіне ие болып, жас таланттарға өте күшті әсер етіп келе жатқан біртуар дарын.
Өмірбаяны. Қасым Аманжолов қазіргі Қарағанды облысының Қарқаралы ауданындағы Қызыл деген жерде 1911 жылы дүниеге келеді. Майданнан өлеңмен жазған "Ағайыма" деген хатындағы: "Қыс. Қыстау. Атамекен Қызылдағы" дегендегі Қызыл – сол туған жері. Әкесі де сонда қайтыс болады. Жас болса да Қасым соның бәрін есінде жақсы сақтап қалған. Әке-шешеден жастай жетім қалған, ол біраз жыл ағасының қолында өседі. Алғашында жаңадан ашылған ауыл мектебінде оқып, сауатын ашады. Кейін, 1924 жылы, ағасы Қасымды Семей қаласындағы интернатқа орналастырады. Қасым онда 1927 жылға дейін тәрбиеленеді. Одан әрі қарай үш жыл Семей мал дәрігерлік техникумында оқиды. Алғашқы өлеңдерін де осы кезде жазады. 1930 жылы Алматыға келіп, біраз уақыт "Лениншіл жас" газетінде істейді. 1931 жылы Ленинградтағы орман шаруашылығы институтына түсіп оқиды. Бірақ, денсаулығына байланысты және түскен оқуын да онша ұната қоймағандықтан, бірер жылдан кейін елге оралып, Орал қаласында "Екпінді құрылыс" газетіне қызметке орналасады. Жас ақынның көптеген өлеңдері осы газетте жарық көреді. Әншілік, әртістік өнерге бейім, домбыра, мандолина бастаған бірсыпыра музыкалық аспаптарда еркін ойнайтын ақ
        
        Қасым Аманжолов (1911-1955)
 
Қасым Аманжолов – қазақтың аса ірі ақындарының бірі. Оның көркемдік-
эстетикалық деңгейі жоғары, ... ... ... ... ... ... негізінен, поэзиялық туындылардан тұрады. Ақынның әдеби мол
мұрасын 7-8 поэмасы мен алуан ... ... ... Аманжолов – көркем аударма өнерінің де үздік шебері. Ол орыс,
Батыс пен Шығыс поэзиясының классикалық туындыларын: ... ... ... ... ... зор шабытпен аударды.
Қ.Аманжолов – өзінің батыл ... ... да ... ... ... әр буын ... ... ие болып, жас таланттарға
өте күшті әсер етіп келе ... ... ... ... ... ... ... облысының Қарқаралы
ауданындағы Қызыл деген жерде 1911 жылы дүниеге келеді. Майданнан өлеңмен
жазған ... ... ... "Қыс. Қыстау. Атамекен Қызылдағы"
дегендегі Қызыл – сол туған жері. Әкесі де ... ... ... Жас ... ... соның бәрін есінде жақсы сақтап қалған. Әке-шешеден ... ... ол ... жыл ... ... ... Алғашында жаңадан ашылған ауыл
мектебінде оқып, сауатын ашады. ... 1924 ... ... ... ... ... ... Қасым онда 1927 жылға дейін
тәрбиеленеді. Одан әрі ... үш жыл ... мал ... ... ... өлеңдерін де осы кезде жазады. 1930 жылы Алматыға ... ... ... жас" ... ... 1931 жылы Ленинградтағы орман
шаруашылығы институтына түсіп оқиды. Бірақ, денсаулығына байланысты және
түскен оқуын да онша ... ... ... ... ... елге оралып,
Орал қаласында "Екпінді құрылыс" газетіне қызметке орналасады. Жас ... ... осы ... ... көреді. Әншілік, әртістік өнерге бейім,
домбыра, мандолина бастаған бірсыпыра музыкалық аспаптарда еркін ойнайтын
ақ көңіл, ... ... ... ... ... ... әсіресе 1935-1936
жылдары Оралдағы қазақ театрындағы қызмет еткен кезі ... ең ... ... шағы болып қалады. Оның бойындағы туа бітті зор таланты да
осында белгі беріп, ақындық жолына біржолата бет бұрады. 1938 жылы ... ... ... ... ... ... жарық көреді. Жинаққа енген
өлеңдерден болашақтағы кемелденген ақын поэзиясының ... ... ... ... жекелеген жол, шумақтар табылғанымен, тұтастай ... ... әлі де ... еліктеу үстінде екенін көрсететін еді. Әсіресе
көзге ауыз әдебиетінің 7-8 буынды терме, толғау үлгілеріне бой ұруы ... ... ... етіп ... өмір құбылыстарын сырттай таңырқап,
тамашалауға, көрген-білгенін тәптіштеп, тізбелеп ... ... ақын бұл ... көп ... ... ... не бары екі-үш
жылда-ақ:
 
Ішім пысты, жалықтым,
Жүре алман енді аяңдап.
Кенде қаппын, жаңа ұқтым,
Не болса ... ... ... ... ... ұрдым қиынға,
Қайрат шіркін алып шықса, қиын ба!..
Жығылам деп жүре ... жай ... ... ... берсін, ілби берсін қорқақтар,
Іш пыстырып, жалт-жұлт қарап, жай басып
Жығылсам да, жүгірумен өтемін,
Аяңшылдың ақылын мен не ... ... ... жерге бұрынырақ жетермін, –
 
дегеніндей-ақ, қатты талпынып, талантына мәдениеті қосылып, ақындықтың
шырқау биігіне ... ... ... Абай поэзиясының көркемдік
табиғатына терең бойлау, дүниежүзілік поэзияның ... асыл ... ... ... үйрену оның буырқанған күшті талантын тез
қанаттаңдырды. Қасым 30-жылдардың ... ... ... ... В.Маяковскийден шебер аудармалар жасады. Бұл
оның үлкен ... ... ... ... ... өнерінің қыр-сырын
тануына көмектесті.
1939-1940 жылдар ақынның өсу ... ... ... болды. "Нар
тәуекел", "Бурабай толқындары", "Дауыл", ... ... ... ... "Өз ... ... едім ... сияқты
тамаша туындылары осы жылдары дүниеге келді. Бұл ... ақын ... ... үндестік, ырғақ жағынан да жаңалықтар көрініс берді. Сондай-
ақ, Қасым лирикалық өлеңдермен қатар сүйекті ... ... да ... ... қыз", "Бикеш" (алғашында "Азғынбаев" деп аталған) секілді
алғашқы поэмаларын жазады.
Ақын 1941 жылы ... ... ... Сол ... ... ... "Бейсекештің бес ұлы" секілді әсерлі, сыршыл сезімге
толы, лепті өлеңдерін жазады. 1941-1943 жылдары Қиыр ... ... ... жылы ... майданға ауыстырылады, содан соғыс аяқталғанға дейін
"қанды қырғын, қып-қызыл өрттің ішінде" болады. Намыскер, өр, ... ... ... жан ... атқарады, абыройлы болады. Қиыр Шығыс пен
батыстағы майдан ... ұзақ ... ...... қақ ... жол әсершіл, ұшқыр қиялды ақын жанын ... ... ... ... ... "Байкал", "Өтіп бара жатырмын" тәрізді ... ғана ... сол ... ... ... ... ... болып
саналатын өлеңдері дүниеге келеді. Ақын рухының бұл қуатты серпілісі ... ... ... ... түр, ... бейнелеу кұралдары, ой
мен сезім ... ... жаңа сапа ... биік ... ... "Елге
хат" (бес бөлімнен тұратын ұзақ толғау), "Ұлы күтіс", ... ... ... ... ... "Сәбитке", "Ғалиға жауап",
"Қызғалдақ", "Сен ... мен ... ... сол қыз" ... ... мен ... ... өлімі туралы аңыз" поэмасы – соның
айғағы.
Майданнан ... ... ... ... ... ... ... ара-тұра поэзия, ақындық өнер тақырыбына сын
мақалалар жариялайды, ... де ... ... ... 1946 жылы 26 өлең
жазыпты, солардың ішінен, әсіресе "Достар", ... жер", ... ... ... ... "Май ... "Күйім тасып барады,
күйім тасып", т.б. көркемдігі жоғары өлеңдерін ерекше атауға болады. ... ... ... ... ... Соның өзінде сол жылы он шақты өлең
жазып, "Біздің дастан" поэмасын бастайды. ... ... ... ... "Василий Теркин" атты ұзақ та күрделі
поэмасын өте шебер аударады. 1948 жылы да ... көп ... ... ... жарық көреді. Ол туралы үлкен ақын әрі ... ... ... ... Қазақстан" газетінде "Дауылды жырлар" деген мақала
жазып, аса жоғары бағалайды. Осы жылдары ... мен ... ... ... Пушкиннің "Полтава" поэмасын аударады. "Балбөбек", "Нұрлы
дүние" жинақтарын шығарады. 1952 жылы "Таңдамалы ... ... ... жылы ... ... көбі ... ... әйгілі "Өзім туралы" толғауын
аяқтайды.
Қасымның өлеңдері "Гроза" деген атпен 1946 жылы, "Стихи" деген атпен
1949 жылы орыс ... жеке ... ... басылады.
Қасым Аманжолов ұзаққа созылған науқастан 1955 жылғы қаңтардың 17-сінде
қайтыс болды.
Өлеңдері. Соғыстың ... ... "Өз ... ... "Нар ... тәрізді әдемі лирикалық өлеңдер жазды. Бұл өлеңдердің кейіпкері –
өз елін, туған даласының табиғатын ... ... "көк ... ... ... ... ... замандасы. Өмірге көзін ашпай жатып, "жетімдік
тағдыр" желкелеген балдырғанды өз тәрбиесіне ... ... ақын ... ... ... ... әкем шықты үйден.
Жетімдік тағдыр жетті ептеп,
Қабағын жаба түксиген.
Өмірден үміт жоқ өзге,
Даланың тердім тезегін.
Әкем боп ... сол ... да ... өз ... ауыр ... жан ... үстінде 1938 жылдың өзінде-ақ,
жазған белгілі өлеңі – "Сұлтанмахмұт туралы балладасы". Ақын онда сол ... бірі ... ... ... шындықты айта алды. Сұлтанмахмұтты
жақтайтын жас ақын мен оны жау ... ... ақын ... ... ... ...... тірі, – деді,
Мәңгіге өлмес жанның бірі, – деді.
Қазақтың кең даласын аралап жүр,
Өзіндей өжет оның жыры, – ... ...... ...... да, өзін де оның көмген, – деді.
Болған соң өзі дұшпан, өзі арам,
Тарихқа жазып солай бергем, – деді.
 
Сол арада ... ... шыға ... ... жоқ!" – ... Жас ... ... алып, Жазушылар одағынан мүшелік билетін
алуға кетіп бара жатып:
 
Сен, жігіт, өсек айтып жүргенше құр,
Моламды мен қайтқанша күзете тұр, ... ... ... Ол ... ... өлең жазу ... ... жұтқан
ерлік болатын. Ал Қасым бір бұл емес, мұндай бірнеше өлең жазған. Оның "Біз
кім?", ... ... ... де ... секілді өлеңдері сондай
дүниелер.
 
Жылама сен, күл, – дейді,
Күлсем және сенбейді.
Қара тер боп ... ... сен? – ... жүйе ... ... ... жайған күдікшілдік, сенбеу, күйе
жағу, пәле жабу сияқты ... ... ... ... қайнай айыптау
да Қасым сияқты ілуде біреудің ғана қолынан келгені шындық.
Қасымның осы тақырыпқа ... ... ... ... одан ... ... жоқ, қайта күшейе, салмақтана түсті. Ондай ... ... ... ... ... ... ... жазған хаттарынан да
көруге болады.
Қасым поэзиясындағы патриоттық, отаншылдық сезім соғыс жылдарында
ерекше ... ... ... да ащы ... ... да, оның жырларын да
тың өріс, жаңа биікке самғатты.
40-жылдардың басында Қасым туған жер ... әсем ... ... ... өлеңдер жазды.
Қиыр Шығыстан майданға аттанып бара жатқан жолда туған ... ... ... атты ... ақын ел табиғатының әсерлі
көріністерін адамның отаншылдық сезімімен терең ... ... ... шықтың алдымнан,
Оралым, менің Оралым.
Қол созып қызыл вагоннан
Үстіңнен өтіп барамын, –
 
деп бастап, онда өткізген ... ... ... ... ... еске
түсіреді.
 
Оралым, сенің қойныңда,
Ойнақтап өткен жылдарым.
Жарқылдап Жайық бойында
Достармен сайран құрғамын.
Шағанның бойы көк шалғын,
Шалқамнан жатқам шаңқай түс.
Гүл болып менің құшағым,
Кеудеме ... ... ... гүл болып, бұлбұл қонған бұла жастың бақыты қандай ыстық.
 
Сонау бір ... ... ... ме, ... ... ед ... мені ... жастық лебімен.
Терезе алды – жас терек,
Тұр екен кімдер сүйеніп?
Жүр екен кімдер еркіндеп,
Жүрегін ... үйге ... де ... бірге сол үй, сол терекке қызыға, тіпті күрсіне
қарағандаймыз...
 
Қош болшы енді, Оралым,
Күле бер ... ... ... ... алып ...
 
деп, туған ел боранын қатерлі сапарға серік етіп ала ... ... ... бірге кіргісі келеді. Ғажап емес пе?!
"Байкал" өлеңінде Байкалдың торғын тұман жамылған ... таң ... ... өзендері, көлге ғашық боп ерте оянған таң – бәрі де ақын
қиялын тербетіп, сұлу суретке айналады. Жастық ... ... ... қала –
Оралға тоқтап, Ертіс, Сарыарқа тұсынан өтіп бара ... ақын ... ... мол ... ел ... ... ... өр мінезді, сезімтал, патриот ақынның жаумен бетпе-бет ... есте ... ... ... жырларының лирикалық кейіпкері –
кеудесі кек пен ... ... аса ... жан. Оның "ажалдың ... ... ... дегенді" білмей, соғыстың ауыртпалығын әр төзіммен
көтерген қайсар бейнесі көп өлеңдердің мазмұнын құрайды.
 
Бармын мен бұл ... ... ... деп жала ... ... бірі.
Түссем де отқа, суға тозар емен,
Солдаттың етігіндей жаньм сірі.
 
Соңғы бір жолда ... ... ... ... бар. Бұл – ... ... жаңа сөз, тың образ. Онда кайғы да, қайсарлық та, ... ... та бар. ... ... ... ... ақынның:
 
Мен емес сыртын сылар, іштен іріп,
Кимеймін тұмылдырық, көзілдірік.
Өткізіп өз көзімнен бар өмірді,
Аралап жерде жаяу келем жүріп, ... ... ... ... ... ... үңілеміз. Ақтарыла сыр ашқан
атақты "Ғалиға жауаптан" алынған бұл шумақтан әлдекімнің жат, суық, ... да елес ... өз ... ... өз ... ... өз қолымен істеуді ұнатады. Ол
жалтармақ емес, ауырдың үстімен, жеңілдің астымен жүрмек ... Ол ... ... ... көптің жүгіне өз иығын тосады, бой ... ... ауыр ... ... ... болу – ол үшін адамгершілік
борыш, мерей, мақтанып. Қасымның ... ... ... принциптерінің түп қазығы – осы. Бұл – алып ... ... ... ... қызметші болуды абыройлы үлесім деп білген үлкен
дарынның, ... ... өмір ... ... жазылған, оның ішінде елдегі ақын аға, ... ... ... сыршыл өлеңдерінен, хаттарынан ақынның ... Отан үшін ... отқа ... ... ... ... көреміз.
 
Елдегі ақын досы Ғабдолға:
Білмеймін, қайда жоғалттым
Сескену, қорқу дегенді?
Есігін қақтым тозақтың
Өлеңмен ... мен ... ... сыр ... Ғали ... ... ұзақ ... хатында:
 
Ажалдың мен бе көнер дегеніне,
Келермін, күтші, достар, мен ... ... ... нық ... ... ... ер жүрек бейнесін танытар осы ... ... ... ... ... мол. Ақын ... бетпе-бет кездескен
шақта пайда болған солдат мінезіндегі мұндай ... ... ... ... кезінде туған жаңа сапа, ерліктің үлгісі ретінде
көрсетеді. Осымен ... ... ... ауыр ... ... ... сырлары, мұңы, шаттығы, бойын ел, жар ... ... ... ... жауға деген кекке толы сезім күйі мол, әсерлі
суреттеледі. Ақын ... ... да, ... де ... бір ... қан ... ... тірідей.
Түскендей жерге "тамұқтан"
Қап-қара алып бір дүлей.
Ырсиып темір тістерін,
Жалақтап, жалмап, жұтынып,
Істеп бір алып ... әлі ... ... ... кейпін ақын осылай бейнелейді. Ол мұндай жағдайда
өлімнің де бір-ақ оқ екенін түсінеді. ... ... ... ... ... ... өмір сүрудің тетігі – ерлікте деп біледі. Ақынның:
 
Өлім – жауым, өмір – ... ... ... бос, ... ... деп ... жаз жүрегім.
Қорықпаймын бір есерсоқ,
Салар деп қан шеңгелін.
Қорықпаймын жұрт сөзінен
"Тым арзан өлді" ... ... де ... ... ... шақта да ол өмірлік мұратын, азаматтық
парызын естен шығармайды.
 
Қан ... ... ... боп ... ... аспан қызыл ала
Төмен түсіп тұрды төніп.
Оралғандай тұмша бұлтқа
Отырдым мен бейне кұз тас.
Ішкі толқын теуіп сыртқа
Шашырады көзімнен жас.
 
"Қапанға" деген ... ... осы ... ... өлім ... даласындағы солдаттың жан сезімі, күйзелісі өткір, бірақ нанымды
берілген. Майдан ... ... ... де ... жанын неше түрлі
күйге түсіреді. Ақын осы ... сол ... ... ... ... ... ... өзінің туған даласының табиғатынан іздейді.
Ғалиға жауабында":
 
Табиғат – анама мен туғам ... ... ... мен балқып, шалқып,
Кек дауыл көкірегімде күрсінгенде,
Бұлт болып арпалысам, жалын шарпып, –
 
дейді.
Осы тәрізді сезім арпалысының талай кезеңін басынан ... ... ... ... ер кейпінен танбайды, жеңіске берік сенеді, оны
"қасарыса" күтеді.
 
Күтудеміз тұрсақ та әзілдесіп,
Арпалысып жүрсек те ... ... ... сұр ... бара ... та талып, өшіп.
Мейлі күтіп шыдамай темір сынсын,
Мейлі көлдер суалсын, тас үгілсін.
Қасарысып біз ... ... ... ... ең ауыр ... бір сын.
 
Жеңісті осылай күтудің өзінде қаншама қайсар рух пен ерік жатыр.
Ақын өмірдің әр алуан жайттарын, адам күйінің сан қилы ... ... Ол: "мен – ... "мен – ... немесе "Сен фашиссің, мен
қазақпын" дегенде, елінің атынан сөйлейді. Өзі арқылы басқа ... ... ... бейнелеуге тырысады.
Мәселен, фашистерге жалғыз ол ғана емес, бүкіл халық, соның ішінде
мыңдаған қазақтар да ... ... Ақын ... бәрі үшін ... ... ... жақта өз атынан сөйлейді. Оны, әдетте, лирикалық ... ... ... өз ... өз ойын ғана емес, өз ой-сезімі арқылы
көпке ... ... тән ... ... ... фашистерді келекелеп,
табалайтын жоғарыда аталған өлеңіндегі: "сен аспанда ... ... ... түйе ... ... жолдар Қасым жас кезінде түйеші ... ... ... Ақын ... ... деп ... ... тұрмысына тән
шаруашылық түрін айтып отыр. Әйтпесе, қазақтар қазіргі заманда ... ... ... ... де, ... де, ... да жетерлік
халық. Бірақ басқыншылар оларды "тағы", "азиат" деп басынады. Ақын ... ... да, ... ... ... ... мен де ... қолға,
Қамар ең-ау, темір торға.
Олай болмай, бұлай болды,
Біздің бақыт, сіздің сорға.
Сен фашиссің, мен қазақпын,
Өзің айтқан "азиатпын".
Таң қаларсын ... ... ... ... ... астында таптаймын деген гитлершілдер
1945 жылы өз жерінде күл талқан етілді. Лирикалық қаһарман ... ... өжет те ... ... ... ... жайсаң жаны туған елінің ер
мінез, ерен тұлға перзенттеріне ерекше кішіпейіл, ... ... да ... қаһарман батыр, қайсар перзенті, кемеңгер ... ... атты ... ... ... кеп өрт ... темір топан дүние жүзін.
Бетіне туған жердің өшпестей ғып,
Ер жазды өз қанымен жүрген ізін.
Нақ сол кез ... мен ер ... атын алып ... ... ... ... тұрды толқып
"Бауыржан Момышұлы" деген бір үн.
Ақынның ақ сұңқардай жүрегі бар
Алқындым, бір көруге ... ... ... күн ... ... ... гүл ...
 
деп, ағынан жарыла ақтарыла жырлайды.
Мұндай буырқанған бұла күшке, шат еркелікке толы, бірде шиыршық атып,
тағы бірде ... ... ... ... ... Қ.Аманжоловтың
көптеген өлеңдеріне тән. "Сәбитке" деген өлеңінен автордың ақындық кредосы
да, өз ... ... да ... ... қадірлі аға, үлкен суреткерге сырын-шынын бүкпестен, жан дүниесін
баурап алған отты ... ... ... ақтарыла айтып тастайды.
 
Ішімде жанартаудай жатыр жырым,
Ұшқындап, іште ... ... ... ... ... жан түкпірін, ойдың шыңын.
Өлеңнің қаптатармын отты селін,
Толассыз топанындай ертегінің.
Білерсіз кім екенін сонда, ... ... от ... тентек інің.
 
Сәбит Мұқановқа арналған осы өлеңнен ақынның асау өрлігін, ... ... да ... ... отты ... ... тегеурінін
сезінеміз.
Майданнан ақын өлмес өмір өлеңін айтып қайтты. Өзінің туған елі ... ... ...... ... ... Жүрегін өз Отанына деген
шаттық сезім ... ол ... бар, ... деген сөздерді бар дауыспен
жар сала айтады:
 
Қазақстан дейтін менің бар елім,
Жатыр алып жарты ... ... ... анам жаспен суарған,
Бұл далада атам қолға ту алған.
Бұл далаға жылап келіп уанғам,
Бұл даланы көріп ... ... ... ... ... жоқ ... соңғы халық шаруашылығын қалпына келтіру ұранына Қасым
"Соғыстан соңғы бесжылдық" атты өлеңмен үн ... Бұл ... ... де қайсарлық мінез, іскерлік, сертке беріктік тән.
 
Қасқара шықты майданға,
Қасақы жауды мерт кылдық.
Халқымыз анттан тайған ... ... серт ... ... ... алып заводтар.
Құлпыртып қайта саламыз,
Жағамыз, – дедік, – жаңа ... ... ... де ... ... ... ... қайта дегеміз!
Қайғырма, туған жеріміз,
Жиренген жауың жеңілді.
Бөлейміз нуға сені біз,
Жайқалтып алтын егінді.
 
Ақынның туған жерге деген жалынды ... ... оның ... атты ... өлеңінде шалқыған шабытпен суреттелген.
 
Шықшы тауға, қарашы кең далаға,
Мәз боласың, ұқсайсың жас ... шеті мен бұ ... ... ба, ... бір қана ... ... ... ұлы жер едің!
Нендей күйге жүрегімді бөледің!
Сенде тудым, сенде өстім, ... ... ... жоқ бұл ... – дер едім.
 
Бұл – ақын жүрегін жарып шыққан, зор азаматтық ... ... ... ... ... да ... ... едәуір орын алады.
"Дариға, сол қыз" өлеңі өмір ... ... ... ... ерекшелігімен де, түр жағымен де ... ... ... Әр ... он буыннан тұратын өлең Қасымға ... ... ... ... онша қолданыла қойған жоқ. "Дариға, сол
қызда" майдан арпалысы, ... ... жеке ... ... ... ... ... аман алып шыққан өмірге деген құштарлық оптимистік ... ... жан ... ... белгілі тарихи
кезеңдегі жеке адам мен қоғам өміріндегі әлеуметтік драматизмді бейнелейтін
образдылыққа айналған. ... ... ... ие ... ... тағы бір биікке көтерілгенін танытты. "Көрсетпей жүзін,
естіртпей сөзін, қаһарын төгіп тұр долы ... ... ... ... ... ... ... шың-құз" деген жолдардан замана трагедиясын,
"арманым бар ма өлсем бір ... ... ... ... ... сол ... лирикалық қаһарманның өмірге деген құштарлығын, махаббат
құдіретін, ... де ... ... ... ... найза, шағылып айға"
дегеннен әрі қайсар рухын сезінеміз.
Ақынның ... ... түр ... отызыншы жылдары-ақ, белгі берген
болатын. Мәселен, Пушкиннің қайтыс болуына жүз жыл ... ... ... (1937), ... үшін жан пида!" (1941) өлеңдері ... ... ... ... (1937) ... 16 буынмен жазылған.
Мұндай көп буынды өлеңдер ол ... ... ... ... ... ... аудармамен көп шұғылданды. Т.Шевченко өлеңдерін, Низамидің
"Ләйлі мен ... ... ... ... А.Твардовскийдің "Василий Теркинін", т.б. шығармаларын
аударуы, ақын ... ... ... ... ... көп ... ... кездерінде Қ.Аманжолов өлім, өмір, өмірдің мәні,
азаматтық парыз, ақындық борыш ... көп ... көп ... ...... ... ... сүйген азамат акынның жан сыры, ой-сезімі.
Ақын қарызды өтеу, борыштан құтылу жайында жиі ... ... сыйы – ... ... сарқа жұмсап, халық игілігіне жарайтын ... ... ... асатын мұра қалдырсам деп армандайды. ... місе ... одан ... ... ... ... жанар таудай
атылар жыр қазынасы ... ... ... ... ... ... жұрт ... тым арзан өлді деген", – деп толғанса, енді "өнерім
өзіммен бірге ... ... деп ... "Поэзия асыл жар, тек өзіңе
тең болсам", "Көкіректегі күйіңдей жырыңды жаз ерінбей", "Бәрін де ... ... ... ... ... "Көп ... ... өтелмеген, ойым жоқ
қарыздар боп кетем деген" сияқты өлең ... соны ... ... ... 1954 жылы бітірген "Өзім туралы" деген өлеңі акынның іштей
ойлану, толғануы, жан сыры әрі ... ... ... сөзі ... ... жұрт ... алған осы өлеңде мынадай жан тербетер шумақтар бар:
 
Ризамын туғаныма адам болып,
Өкінбен қаламын деп бір күн солып.
Адамзат сапарының ... ... жер ... кетер соғып.
 
Бір күні от өмірім қалса өшіп,
Қайран ел туған жерден кетпес көшіп.
Торқадай жамылып ап топырағын,
Жатармын өз ... бір ... мен де бір күн ... ... ... алмай келемін деп.
Күніне жүз ойланып, мың толғанам
Өзіммен бірге өлмесін өлеңім деп.
 
Қандай адалдық, шыншылдық, қандай терең ой, отты ... Бар ... ... ғана ... ... да, ... да өлеңім" деп білген
ақынның одан ... ... мен ... жоқ.
Барын да, бақытын да өлең деп білген Қасым бар ... ... ... қиындығын да жасырмады. "Нар тәуекел" деп "қиынға кұлаш ұрды". ... ... ақын ауру ... да ... ... ... дүние – думанды елім,
Жарқылдайсың жас айбынмен.
Бір сен үшін туған едім,
Бір сен үшін жасаймын мен, –
 
деп жазды. Қандай өр рух, ... ... ... ... – қазақ поэзиясының асыл үлгілерінің бірі.
Халықтың қарапайым ортасынан шыққан жалынды ақын өз ... ... ... ... ... өз ... халық жанына тән ерлік,
батырлық, жомарттық сезімді терең көрсетті. Оның ... ... ... ... әсерлі де тартымды болып келе ... ... ... туралы аңыз" поэмасы. Қ.Аманжоловтың ғана емес, бүкіл қазақ
поэзиясының поэма ... ... ... ... ... бұл ... ақын ... Жұмағалиевтің майданда көрсеткен ерлігі арқау болған.
Ақындық дарыны үлкен үміт күттірген ... ... ... ... ... ... ... жүріп, оның бөлімшесі немістердің қоршауына ... ... ... ... ұрыс жүргізеді. Жолдастары түгел оққа ұшады.
Абдолла жалғыз өзі автоматтан оқ ... ... рота ... ... ... ... ... ұшыратады. Жау "Абдоллаға беріл,
кінәңді ... деп ... ... ... ... ... ... үйді өртейді. Әдетте, отқа адам төзе алмай, қашады екен. Бірақ
Абдолла ... ... ... ... ... ... көрсетумен болады.
Ол туралы Абдолланың бөлім командирі ... "Жау ... ... ... ... ... ... ерлігі бізге батырлықтың
асқар шыңындай сезіледі. Ол жан ... ... ... ... лақтырады да, ақтық оғы қалғанша автоматты жау ... – деп ... ... өмірінің осы бір соңғы кезеңін суреттеуге құрылады. Ақын
образды жау ... от ... ... батырдың бір сәттегі ерлік ісін
көрсету арқылы ашады. Туған елінің ерлік ... мен ... ... ... ... ... туған жалынды толғаныс арқылы да толыға түседі.
Поэма аз сөзбен берілген соғыстың сұрапыл суретінен ... ... ... ... ... ... ... каптап,
Найзаға іліп ар-ұятты
Келе жатты сұм жендеттер.
 
Олардан жиіркеніп жиырылған жер, жауға тамшы татырмай, суын алып қашқан
өзендер, жауды ... ұрып ... жел, ... аяғына бастырғысы келмей,
аспанға ұшқан тастар – барлығы да жаудың ... ... оған ... ... ... ... етегінде сатыр-сұтыр жаланған от та жаудың жауыздығын бейнелейді.
Қоршаудағы солдат кеудесіне сол оттан кек ұшқыны түскендей әсер ... Отан ... ... отын ... отырған жауларына кектенеді.
 
Қасиет күші ұлы Отанның,
Қанатын бер қыран құстың,
Ашуын бер арыстанның,
Жүрегін бер жолбарыстың!
 
Күллі әлемнің ашу ... ... ... ... ... атам сені,
Бомба бол да, жарыл жүрек! –
 
деп шамырқанады. Қаһарманның ішкі толғанысы ширыға келе, қаһарлы ... ... ... ... ұлан ... жау ... ... оқ
жаудырады. Екі жақ та өшіге өршеленеді. Осы бір өлім мен ... ... зор ... ... ... ... ... шашын
Жұлды талдап снарядтар.
Мәңгі мекен көл жағасын
Тастап, суға сүңгіді ... ... ... ... ... ... ... жұлып, көл жағасы – ... ... күші ... ... ... ... Ол ... демі
біткенше арыстанша алысады.
 
Ала алмайсың! – деді ер ұлан,
Алмай қойман! – деді ... ... ... ... жау ...... тағдырының драмалық шиеленіске толы кезі. Үйге бекінген
жалғыз адамды ала алмаған жау өрт қояды. Отан ... ... адал ... ... ... ... өлімді артық санайды.
 
Қызыл жасыл киінген өрт
Көрінді оған боп қыз ... ... ... букет,
Тым сиқырлы билеп, ойнап.
Ашып отқа омырауын,
Естісін, – деп, – қырсық жауым,
Айтты ол шырқап өрт ішінде
Сүйген әні "Қарғам-ауын".
Қайсар батыр от киінген
Күш-қайратын ... ... ... ер жүзінен
Жалын тілі тұрды сүйіп...
 
Абдолланың отқа жанып тұрған ... да зор ... ... ғажайып
суретке айналдырған:
 
Шұғыла шашқан кешкі бұлттай,
Толқын шашта оттар ойнап.
Өрт топанып кешіп Нұхтай,
Жалғыз өзі тұрды бойлап.
 
Бұл – екінің бірі айта ... жыр, ... бірі ... ... ... ... барып, күрт құлаған Абдолла бейнесінен
иілмейтін, шарт ... ... ... ... Ол әсер ... ... ... өлеңдете кіреді. Ақын кейіпкерін өрт ұстаған ... ... оның ... ... ... айналдырады. Оқиға да, адам сезімі
де қысталаң шақтағы қозғалысқа негізделіп, оның бойындағы рухтың әр күшін
өткір бейнелейді.
Ақтық ... ... ... ... ... ... арнайды. Бұл –
трагедиялық ақын өлімінің өзінде де үлкен өмір ... күш ... ... ... ... жазылған (1943) бұл поэма сол ... ... ... ... өзіне аударды. Ол жөнінде алғашқы пікір
айтқан Ғабит Мүсірепов: ... ақын ... бар ... кек ... сезім
тереңін түгел бере алған. Жалынды сөзбен жауға аттандырар, жан ... ... ақын сөзі ... ... ... шыққан. Қасым поэмасы
майданнан соққан жаңа леп сияқты", – деп жазды

Пән: Тарихи тұлғалар
Жұмыс түрі: Материал
Көлемі: 22 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 500 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Қaсым Аманжолов өмірі мен шығармашылығы49 бет
Әл-Фараби және Ақжан Машани (Қасым Аманжолов порталынан)14 бет
Жүрсін Ерман поэзиясының көркемдік ерекшелігі76 бет
Қазіргі қазақ өлеңінің құрылысы: дәстүр және даму үрдістері70 бет
Алаштың бас шығармасы13 бет
Амангелді Иманов3 бет
Амангелді Иманов5 бет
Арал теңізінің тартылу себептері6 бет
Арыстан баб13 бет
Бөлтірік шешеннің билік сөздері14 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь