Қазақстандағы камералық-аспаптық жанрдың қалыптасуы мен дамуы

Камералық-аспаптық музыка -өмірдің әр саласын қамтып, тыңдарманға қуаныш сыйлай алатын тамаша құбылыс. Маңыздылығы жағынан алғанда, Қазақстанның камералық-аспаптық музыкасы күрделі жанрлармен иық теңестіретін дәрежеге жетті деуге әбден болады. Қазақстандағы ХХғасырдың 30-жылдарында басталған әлеуметтік жаңару әсерлері ұлттық мәдениетімізге елеулі өзгерістер әкелгені белгілі. Осы жылдары байырғы дәстүрлі өнерді дамытумен қатар европалық үлгімен дамуға бет алған композиторлық шығармашылықтың да іргетасы қалана бастады. Қазақ музыкасының кеңес заманындағы даму кезеңдері халықтық аспаптық және ән фольклорының композиторлық хатпен қосарлана өсуін қамтамасыз етті, бұл ұлттық өнердің тарихи және эстетикалық нормаларына нұқсан келтірген жоқ. Сазгерлердің ұлттық мінездегі жаңаша музыка тудыруға деген тілектері ауызша дамыған салттан мүлде бөлек жанрдың пайда болуына ігі салдарын тигізді деуге болады. Алғашқыда трио, квартет, квинтет, соната түрінде жазылып әрі қарай күй тектес поэмалар (домбыра туралы аңыз. Н.Меңдіғалиев) сияқты күрделі жанрларға ұласқан жаңа сазгерлік шығармашылық камералық күй жанрын дүниеге әкелді, бұл өткен ғасырдың екінші жартысында ұлттық үрдіс пен классикалық өнердің тарихи жарасымынан туындаған әрі сапалы даму дәрежесіне көтерілген үлкен шығармашылық белес болды. ХХғасырдың 30-40 жылдары елімізде алғашқы опералар, симфониялар, аспаптық-камералық музыка және басқа жанрлардың пайда болғаны баршаға белгілі. Ендігі жерде қазақтың кәсіби музыкасының іргетесын берік қалау үшін біршама маңызды істерді меңгерудің тарихи қажеттілігі туындады – олар: европалық музыка жәдігерлерін оқу, оркестр табиғатын игеру, ноталық сауатқа көшу, композиторлық өнердің европалық түрін ұлттық тақырыптармен ұштастыра білу. Ең үлкен
        
        Қазақстандағы  камералық-аспаптық  жанрдың
қалыптасуы мен дамуы
Камералық-аспаптық музыка -өмірдің әр саласын ... ... ... ... ... ... Маңыздылығы жағынан алғанда,
Қазақстанның камералық-аспаптық музыкасы ... ... ... дәрежеге жетті деуге ... ... ... ... ... әлеуметтік жаңару әсерлері ұлттық
мәдениетімізге елеулі ... ... ... Осы ... ... ... дамытумен қатар европалық ... ... ... ... шығармашылықтың да іргетасы қалана бастады.
Қазақ музыкасының кеңес заманындағы даму ... ... ... ән фольклорының композиторлық хатпен ... ... ... бұл ... өнердің тарихи және ... ... ... жоқ. ... ... ... ... тудыруға деген тілектері ауызша дамыған салттан мүлде
бөлек ... ... ... ігі салдарын ... ... ... ... квартет, квинтет, соната түрінде жазылып әрі ... ... ... ... ... аңыз. Н.Меңдіғалиев) сияқты
күрделі жанрларға ұласқан жаңа сазгерлік шығармашылық ... ... ... ... бұл өткен ғасырдың екінші жартысында ұлттық
үрдіс пен ... ... ... ... ... ... даму дәрежесіне көтерілген үлкен шығармашылық ... ... 30-40 ... ... ... ... ... музыка және басқа ... ... ... ... ... ... қазақтың кәсіби музыкасының іргетесын
берік қалау үшін ... ... ... ... тарихи
қажеттілігі туындады – олар: ... ... ... ... ... игеру, ноталық сауатқа көшу, ... ... ... ... ... ... ... Ең үлкен
міндет жаңа тыңдаушы қауым тәрбиелеу ... ... ... ... жойылмаған, мағынасы даңғайыр» (Котлова Г.К. казахская
домбровая ... как ... ... ... Авт. ... ... ... шығармалар жазу міндеті тұрды.
Ән мен ... ... ... ... ... шығармалар
көбіне халықтық әуендерді ... ... ... де ... ... ... әсер еткені рас. Хор мен ... ... ... арналған алғашқы туындылар тыңдаушы үшін
ұтымды да болды, ... ... ... сарынымен шыққан
әртүрлі ... ... ... ... ... ... ... үшін қолайлы шығармашылық ахуал жасады. Тыңдаушылардың
көңіліне ... ... ... бірі –аспаптық-камералық жанр
болды. ... ... ... әуендер -ән мен күйлердің
фортепианоға ... ... ... мен ... ... шекті аспаптар ... ... ... ... тым ... ... Композиторлар қауымының ізденістері
текке кетпеді, олар жалпыға ... ... ... ... ... тік тұрғызды, бұл ... ... ... да көп ... ... ... ... ие
болды.
Аспаптық-камералық музыканың ... мен ... ... білімге сүйенген орындаушылық ықпалы
мол болды. Ол ... ... ... ... бола ... ... ... әрқилы аспаптарға өңдеп, ылайықтады. Оның ... ... 20 ... ... ... әлемді шарлап
кетті, 1925 жылы ... ... ... ... мен ... ... ... слетте қазақтың ұлттық әуенінің
жағары бағаға ие болуы ... ... ... ... ... шараларда Затаевичтің «фортепьяноға арналған халықтық ... және Г.Ю. ... ... ... ... орындауында квартеттік өңдеулер ... ... ... үлгідегі мұралардың ішкі
ресурстарын ашу тілегі бар, оның осы ... ... ... қонымды. Кез-келген шығарманы жазу ... ... ... ... ... мелодияның өз ... ... ... ... ... батыл
қолданады.
Музыкалық мысал (Айнамкөз)
Камералық-аспаптық жанр саласында жемісті ... ... ... оның ... ... ... ұлттық бояуы
қанық, жаңаша жазылған музыкалық тіл ретінде ... ... ... ... мен күйлерін зерттеп, оны
аспаптық ... ... ... ... шын ... ... музыка мәдениетінің алғашқы «құрылысшысы» -Д.Мацуцин. ... ... мен ... ... ... (1936) ... ... жанрдың алғашқы қарлығашы болды.
Д.Мацуцин ... ... ... хор ... ... жылы ... ... аспаптық музыкасында алғаш туған
шекті квартет ... ... ... бұл қарапайым өңдеу ... ... ... ... ... жоғары ... ... ... ... ... халықтық ән
мен күйлерді ... ғана ... ... ... болатынбыз.
Алайда бұл жұмыстың ... да мол ... ... ... ... ... ... бекіді, тақырыптың түпнұсқасы
қатал сақталып болашақ күрделі ... ... ... болды. ХХ ғасырдың 30-50 жылдары аралығында камералық-
аспаптық ... ... ... ... ... ... ... Д.Мацуцин, В.Великанов, Қ.Қожамияров және
басқалар.
Соғыс жылдарында ... ... ... мен ... ... ... ... Халық композиторлары Құрманғазы мен
Дәулеткерей шығармалары аса жоғары ... ... ... бұл ... Л.Хамиди өңдеген «Қосалқа», «Қызыл қайың»,
«Саранжап» сияқты ... ... ... ... жылдарындағы
қазақ композиторларының ішінде ұлттық ... ... ... ... –М.Төлебаев, оның «Зұлқия» әнін негізге ала
отырып ... ... мен ... ... ... ... формадағы тамаша шығарма болды.
Соғыс жылдары қазақ ... ... ... ... өзге ... ... да ... айта кету абзал. Қазақ ... ... ... ... ... ... толыға түсті, халық аспаптары
оркестрі үшін ... ... ... де ... ... ... ... С.Туликовтың «Сармалай», Атты әскерлер ... ... ... ... да ... ... ауыртпашылығына қарамастан Қазақстан жұртшылығы ұлы -
Абай Құнанбаевтың жүз ... ... атап ... осыған
байланысты біршама тамаша ... ... да ... ... қатысты шығармалардан В.Великановтың ... ... ... ... ... ... атауға болады. Жалпы
соғыс жылдарындағы ... ... ... ... музыка
өзегін меңгеруге арналды. Қазақ әнінің лирикалық ... ... ... - А.Жұбановтың қобыз бен ... ... ... ... ... М.Төлебаевтың скрипкалық шығармалары сияқты
бұл да камералық шығарманың ... ... рет ... ... сазгердің қолымен жазылуы ретінде есте ... ... ... ... ... ... ... осы бағыттағы жанрдың қалыптасу кезеңіне жатады.
40-жылдарда композиторларымыз ... ... ... көркем туындылар жазды. Олардың ... ... ... би», ... ... Д.Мацуциннің «Пьесасын» т.б.
атауға болады.
Домбыра мен ... ... ... ... ... уақыттарда қолға алына бастады. Шығармалар жазу барысында
композитороларымыз байырғы күй ... ... ... ... ... ... мен ... ұлттық ерекшелігінің сынын бұзбау
міндетті ... ... ... да ... ... бастан
өткерді, бұл кедергілер композитордың аспапты ... ... ... ... оның ... ... етене таныстығы арқылы бірте-
бірте өз шешімдерін тауып ... ... ... арналған
шығармалар жинағына ... ... ... ... ... ... ... «Романс», «Би», «Фантазия» сияқты
автордың төл туындылары кірді. «Би» таза ... ... ... ... ... ал, ... мен «Романс» болса орыстың
классикалық музыкасының ... ... ... ... ... ... екі стильдік қасиеттерді ортақ үндестіру ... ... ... аға буын ... ... ... мен
фортепианоға арнап бірқатар шығармалар ... Оның ... ... ... жоқ ән», ... атты ... пьесалар бірден
домбырашылардың сүйікті ... ... ... ... ... ... ... «Домбыра үйрену мектебі» атты ... ... ... өсіп ... ... себебін
тигізді, домбырашылардың қолынан ... ... ... 50-60 жылдары Үрмелі аспаптарға ... ... көп ... Е.Рахмадиев, ол кларнет пен фортепианоға
арналған ... ... ... оның ... ... мен
кларнет және екі трубаға ... ... әні» ... туды;
Н.Меңдіғалиев, ол кларнет, ... мен ... және ... ... ... ... ... арналған
ноктюрн сияқты шығармалар жазды. Қазақстан композиторларының соғыстан
кейінгі ... ... ... ... мен ... ... ... Камералық-аспаптық жанрдың 50- жылдардағы алғашқы
қарлығашы ... ... мен ... ... ... еді, ... ... бағышталған бұл шығарма соната
жанрының ... ... ... ... ... ... Бұл ... тақырыптармен қатар классикалық сонаталық
форманың барлық ... ... ... ... жазылған сонаталарда романтикалық тенденция айқын
аңғарылады. Олар Қойшыбаев пен ... ... ... басты партияларында (фортепианоға арналған ... алу» ... және ... ... Б.Байқадамовтың
фортепиано мен скрипкаға арналған сонатасында кездеседі. ... ... ... К.Дүйсекеевтердің сонаталық
шығармаларында да ... ... ... тондық әсем
бояулары тамаша көрініс тапқан.
Д.Ботбаевтың «Ақсақ құлан» ... хан ... ... ... ... үрдіс жолы сақталған, ... ... ... ... ... бейнелермен суреттей алған.
Балаларға арналған ... ... жазу ... ... 1951 жылы ... ... арналған 15
фортепианолық пьеса» атты ... ... ... ... ... екі циклі және ... ... ... шықты. 70-жылдарда Л.Хамиди, В.Новиковтардың балаларға
арналған ... ... ... ... ... ... үш
балалар миниатюрасы ... ... ... ... ... ән мен
күй, фольклорлық мұраларды ... ... ... ... ... арналған қомақты шығармаларды көпшілікке
ұсына бастады. Бұл ... ... ... ... ... «Күй ... ... биін» атауға болады
(кейіннен «Токкато» деп аталып кетті). Осы ... ... ... ... ... ... С.Мұхамеджанов т.б.
Н.Меңдіғалиевтің «Домбыра туралы аңыз» ... ... ... ... ... тілі ... ... тыңдарман
ондағы сарындардың ұлттық аспаптық музыканың қай ... ... ... ... да ... пайда болған ... ... ... «Үш ... ... ... түседі, ... ... мен ... ... ... ... ... үлгілері композиторлардың аспаптық ансамбльдерге
арнаған шығармаларынан байқалады. Бұл ... ... ... ... ... балалық шақ» ... орны ... даму ... екі ... ... ... ... – баяу
сабырлы, соңғысы - әсемқоңыр жүрдек, бұларды салыстырмалы ... ... ... ... ... сақтап отырады, соның
әсерінен олардың репризадағы қосылысы да өте ... ... ... ... бет ... ішінде Д.Ботбаев та
бар, ол музыка ... ... ... ... елең ... арналған қотармаларды (переложение) сәтті және ... ... ... ... - ... ... ... күйі
«Тепеңкөк» және Абайдың бірнеше ... ... ... мен
аралас құрамдарға арналған секстет жазған ... осы ... ... ... ... ... Осы ... жалғастырған
сазгерлер - А.Рудзиянский 60-жылдары гобой мен альт және ... екі ... ал, ... ... аспаптар ансамблі үшін төрт
пьеса жазды. ... жанр ... ... ... ... Бұл бағытта қазақ музыкасының ардагерлері ... ... Атап ... ... ... мен ... квартетті
пайдаланып Жамбылдың сөзіне жазылған алты ... және ... ... ... ән» ... квартетін жазды, осымен қатар
В.Великановтың ... ... ... ... ... ... Иванов-Сокольскийдің шекті триоға арналған
қыздар биі және ... ... қызы ... ... ... ... ... әндері тақырыбына жазылған сюитасы ... ... ... ... ... ... тақырыптық түбірі
бұрынғыдыай халық музыкасын жасампаз ету болды.
Б.Ерзаковичтің шекті аспаптарға ... ... ... ... және ... ... материалдарынан құралды. Т.Аргынбаевтың
тақырыбына ... ... ... басты партиясындағы интонациялық
ұтқырлық ары қарай көптеген ... ... алып ... ... ... ... өзектегі мақаммен туыстастыра отырып
тақырыптық ғажайып кварталық ұстын ... ... ... ... ... лирикалық қырын жарқырата көрсетеді. Оларды біріктіруші
үшдауысты негіздеме, бұл жерде ладтың квинталық ... ... ... ... ... ... ... бұзылмайды.Циклдың тақырыптық
бірлестігі және ... даму ... ... ... ... ... идеялық мазмұнын аша түседі.
Жамбыл ақынның «Өмір туралы ән» өлеңі Е.Брусиловскийдің осы аттас бір
бөлімнен тұратын екінші шекті квартетінің туындауына ... ... ... ... толы ... ... шыңы квартеттің арқауын құрады. Квартеттің
басындағы шағын кіріспеде домбыра фактурасына сай полифониялық ... ... ... мен ... ... ... нағыз қазақы реңк туғызады. Осы
фонның аясында жырау сөзіне ұқсас речитативті-декламациялық негізгі ... ... оны ... және ... ... ... мысал. «Өмір туралы өлең»
Мелодия бүкіл ... ... ... ... ... әсер ... ... құралған қосалқы партия айрықша фондық эффект тудырады:
мұндағы ширек ноталардың біркелкі ырғағы және альт ... ... ... ... виоленчельдегі тоникалық квинта мен екінші
скрипкадағы дербес әуеннің ... ... ... ... және
тақырыптық даму сағалықта (разработка) белсенді әсер алады: метроырғақ,
әуез бен ... ... ылғи ... отырады. Репризаның жеделдеуі де
байқалады: негізгі партия тасымалданады, қосалқы ... ... ... ... мұрындық болатын жаңа тақырыптың ... ... ... ... ... кейінгі
жылдардағы сазгерлер буыны айтарлықтай ... ... ... ... ... пен ... ... квартеттері, осы салада
жазылған М.Сағатовтың сюитасы, М.Маңғытаевтың қазақтың ... ... ... ... бесбөлімді триосы, және 60-жылдары жазылған
А.Бычков пен Б.Баяхуновтың шекті квартеттері ... ... ... ... көрді.
Өткен ғасырдың 60-80 жылдары ... ... жаңа ... ... даму ... ... Жазу еркіндігі кең,
стилі әрқилы әрі жаңашыл формадағы шығармалар ... жаңа ... ... ... ... мұнда кейде өткенге, бұрынғы ... ... ... ... ... ... еді. Қазақстан
композиторларының осы ... ... ... ... ... материалдардың қисынды жарасымдылығымен ерекшеленді. ... ... ... ... ... ... ... атамай өтуге болмайды. Әсіресе «ре минор» шекті квартетінің
орны ерекше. Бұл шығарманың дүниеге келуі мынадай жағдаяттарға ... ... жеке ... ретінде оның бірінші бөлімі 1965 жылы ... ары ... ... ... өзі сұранып тұрғандай болды,
нәтижесінде жетпісінші жылдары оның ... ... мен ... ... ... ... ... алғашқы тактыларынан-ақ байқалады, шығарма
басында альттар дуэті мен екінші скрипка қосылып ... ... ... ... ... ... ... тақырыбы бар
виоленчель орындайды, оның жеделдете ескен ырғағы қазақы аспаптық дәстүрді
еске түсіреді, яғни күйдегі сағадан ... ... даму ... ... ... ... ... да біртіндеп кеңейе береді. Мұның бәрі
кульминацияға белсенді түрде жету үшін ... ... ... даму
болды.
Музыкалық мысал. Шекті квартет, 1 бөлім, ... ... ... ... жарқын поэтикалық түйіндер жасап
шығармаға едәуір ... ... ... және ... ... ... бөлімге шынайы тіршілік нәрін беретіндей, бұған әрине, домбыра
күйлерінің әуеніне сүйенген саздардың ықпалдық орны көмектеседі. ... ... ... және полифониялық өрбу шырқау шыңына жетеді.
Экспозициядағы өзгеше құбылған басты және қосалқы ... ... ... бұл ... қосалқы партия бұрынғы тақырыптардың әуенін еске түсіре
алатындай жүйемен ля ... ... одан ... ... ... ... ... бөлімі дәстүрлі үшбөлімді формада жазылған. Оның
виолончельмен ... ... әуен ... ... ... ... ... Мұнда синкопалық қозғалыспен біркелкі өрбитін ырғақ
қарама-қарсы (жоғарыға қарай ... ... ... ... ... даму ... ... желі (линия) жасайды. Орта бөлім ырғақтық
лүпіл (пульс) арқылы әрқилы ... ... ... бұл ... ... мен ... ... пайдалана отырып, ... ... ... ... ... ... ... тақырыптық және формалық
заңдылықтарға ... ... ... ... ырғақтық-интонациялық кешені
финалдың өн бойынан үнемі естіліп отырады. Бұл ерекше рефрен бола ... ... ... ... ... эпизодтар кездеседі, бұл
алдындағы арынды күй әуезінің фонында жүзеге асып ... ... ... ... ... ... ... Алайда,
үш үлкен бөлімнің басымдылығы ... ... оған ... ... ... экспозицияның басында жоғары регистр таңдалады, форманың
репризалық және ... ... ылғи ... ... ... т.б. Қорыта айтқанда, ронда мен вариация формасы бар шымыр
және үшбөлімді ғажайып композиция салтанат құрады.
Республикамызда дүниеге келген камералық-аспаптық ... ... ... саны елу шақты, ... ... ... 60-80 жылдар
арасында жазылды. Оның үстіне 60-70 жылдар аралдығындағы туындылар өзінше
бөлек ... ... баса айта ... бұл ... ... ... жаңашылдығымен танымал болғаны В.Новиковтың
екі скрипкаға арнап ... ... ... ... ... мен ... негізге ала жазылған тамаша туынды болды.
Музыкалық мысал. 2-квартет-сюита. В.Новиков.
70-жылдардың аяғы, 80-жылдардың ... бұл ... ... ... ... жаңа ... сай ... жаза бастады. Атап ... ... ... шекті квартеттері,
Б.Дәлденбаевтың скрипкаға, виолончельге, кларнетке арналған квартеті т.б.
Кеңестік музыка мәдениетіне тән ...... және ... ... ... ... мен формаларын мейлінше сақтау болғаны
баршаға аян ақиқат. Осындай көп ... ... бірі ... Бұл ... ... шығармалардан А.Бычковтың concerto grosso-сын,
Т.Қажығалиевтің ... ... ... мен ұрмалы
аспаптарға және шекті аспаптарға арналған күй-поэмасын т.б. атап ... ... да ... ... ... ескі ... жанрлар жаңа ХХ
ғасыр туғызған сазгерлік қолтаңбалар арқылы өзгерістерге де түскені рас.
Негізгі ... ... ... құрылысынан, тондық
қолданыстағы еркіндіктерден (бұл ... ... ... ... бөлімнің басты партиясы және финалдың негізгі тақырыбы жиырматондық
серияға дейін қолданысқа түседі) және кеңейтілген ... ... ... байқалатын еді (Т.Қажығалиев пен Б.Баяхунов
шығармалары).
Қазақстан композиторларының concerto grosso ... ... ... ... ... әуени кеңістікті салыстыра дамыту
болып табылады. Бұл орайда ... ... ... ... ... ... дәуірінде музыкадағы қатаң заңдылықтың бірі И.Зейфасқа
телінетін «әуеннің ... ... ... әсер арқылы іске
асырылу» қағидасы болатын. Бұл ... ... ... жоғары және
төмен жүретін тәсілдің қолданысы арқылы көрнекіленетін тәсілдер, осы ... concerto ... ... ... ... мұнда шығарма
басынан аспаптар біртіндеп қосылады да ... ... ... ... ... ... сатылай өсуіне алып келеді.., аңғарылатыны -
әуен мен тақырып өзара салыстыруға түседі. Сатылай өсу тәсілі ... ... ... ... да ... асып ... ... салыстыру
әдісінің тамаша көрінісі Т.Қажығалиевтің Концертштюгіндегі ... ... бар. ... ... динамикалық, фактуралық ара
қатынаста екі әуеннің салыстырмалы дамуы көп ... ... ... ... ... әуен ... ... және
екідауыстылыққа жүгінген екінші әуеннің дамуы.
Музыкалық ... ... ... ... ... мен оның бөлімдерінің арасындағы салыстырулар
болған жағдайда шығарманың формажасаушы жүйесі қалыпты түрде шегенделе
бастайды, соған сай ... де ... ... қалыппен жарасымға ие
болады. А.Бычковтың шығармасының бірінші бөлімінде кездесетін негізгі және
өтпелі тематизмді дамыту барысында ... ... ... ... ... ... мысал. А.Бычков. concerto grosso
Музыкалық мысал. (интермедия)
Б.Баяхуновтың камералық оркестрге арналған концертінде ... ... ... ... ... ... үшін ... шырқалатын қосалқы тақырып басты тақырыпқа қарсы қойылады, оның өрбуі
шекті аспаптар тобы арқылы іске асады.
Музыкалық ... ... ... ... ... ... музыкалық мәдениетінде Б.Баяхуновтың Концерті ... ... ... тоғыстыра алғаны үшін өзінің бағасын алған
шығарма болды. Бұл concerto grosso жанры ізімен туындаған классикалық үрдіс
үлгісіндегі дүние еді, ... орай ... ... ... ... ... музыкасының салтына жақын күй мақамына ... ... ... бұл ... ... ... айқындай
алатын ерекше құбылыс болды.
Қазақстан композиторларының сол кезеңдегі мазмұнды шығармаларына
жалпы баға ... ... сөз жоқ ... пен ... лебі ... ... және сазгерлердің шығармашылық қолтаңбалары айқын, идеясы
мен көркемдігі ұлттық ... ... ... ... ... де ... айдан анық.
Аталған уақыттағы домбыра күйлерінің ізімен дамыған камералық-
аспаптық ... ... ... мәдениетімізді жаңғыртқан музыканың
жаңа жылнамасын жазды деуге болады. Қазақ күйшілерінің айшықты әуендері бұл
салада ... ... ... осы ... ... ... де
ұлттық бояулары қанық болды, аспаптық мәдениет жаңа леппен ... ... ... ... ... ... ... Б.Баяхуновтың флейта-
пиккола мен камералық ... ... ... ... күйімен аттас Б.Лучинскийдің өңдеуін, В.Новиковтың ... ... ... ... ... арналған вариацияларын ілтипатпен
атауға болады.
Қазақ күйлерінің өзекті интонацияларына сүйене жазылған жаңа ... ... ... көре ... ... ... 1973 жылы шекті
квинтетке, флейта, литавр, рояльға ... ... ... ... ... аударды. Өмір туралы толғаныстары ... өзек ... ... ... ... әрі ... ... Бұл бір бөлімді
шығарма, оның негізгі бөлімшесі сонаталық аллегро формасында ... мен ... ... ... тұтас туындылық шешімі табылған.
Музыкалық мысал. «Диологтар».
Сериялық техникасы мен фольклорлық материалдардың ... таба ... осы ... арқылы үлкен кәсіби шеберлікке қол жеткізе алды,
музыканың бұқаралық-демократиялық қырын жаңаша белеске көтерді.
Қазақ радиосы мен телевизиясы жанынан отау ... ... ... ... ... ... үшін ... шығармашылық орта болды,
олардың батыл ізденістерге толы ... ... осы ... ... табыстарға қол жеткізді. 70-80 жылдары жазылған қомақты дүниелердің
ішінде осы оркестрдің орындауында ... ... ... ... ... ... Қ.Қожамияровтың «Менің далам» туындылары,
Н.Меңдіғалиевтың увертюрасы, В.Рождественскийдің аллегросы, М.Сағатовтың
«Шұбар ... ... ... әуендері тақырыбына арнаған сюитасы ... ... ... жанрындағы шығармалар да өндірте жазылды, бұл ... ... ... ... ... орны ... ... А.Исакова, Ғ.Жұбанова, Д.Лифщицтер
қаламынан шыққан жеке фортепиано үшін ... ... да ... ... ... ... ... бірге Ж.Дәстенов (қобыз бен фортепиано)
пен Т.Мыңбаевтың (фортепиано мен литавр) тембрлік көркемдікке қол ... ... ... ... ... шын мәнінде жоғары дәрежеге
көтере білген дүниелер болды.
Өткен ғасырдың 70-80 жылдар ... ... ... ... ... ... ... үлес болды, концерттік орындаушылар репертуары жеке
соло, фортепиано немесе оркестр ... ... ... ... Е.Рахмадиевтің скрипка мен фортепианоға арналған екі
шығармасы, Қ.Қожамияровтың виолончель мен фортепианоға жазған шығармалары,
М.Қойшыбаевтың осы аталған ... ... ... мен ... ... ... т.б. осы ... шыққан туындылар қатарына
жатады.
Кеңестер Одағы ұлтаралық мәдениеттің ... ... ... ... ... Орыс ... қазақ мәдениетіне араласуы ХХ ғасырда белсенді
болды, көптеген камералық-аспатық шығарма үлгілері осыны айғақтайды. ... ... ... барлай қарағанда орыс халқының және ... ... ... ... үлгі ... ... аламыз.
Мысал ретінде А.Бычковтың «Диалог» шығармасын (1973) ... ... ... ... ... мен Естайдың «Қорлан» әні өзектесе дамиды,
оған сериялық техниканы қолданған композитордың төл әуенінен құралған ... ... ... ... ... ... ... «Диолог»
Музыкалық мысал. «Қорлан»
Композитор әртүрлі тақырыптардың ішкі өзегін таба ... ... ... ... мен ... ... ... ортақ интонацияны
сериялық техника арқылы өрбіте отырып, ... ... ... ... дөп басқан. Л.Измаилова бұл жөнінде мынадай ... ... ... ... ... ... Тищенко, Гаврилин
сияқты сазгерлердің шығармашылығына ... ... ... ... ... қолтаңбалары және үнемі фольклорға
сүйене бағыт ұстау ... ... ... де ... ... отырады».
Композитордың қаламынан шыққан осы тақылеттес шығарма қатарына Ұлы Отан
соғысының 30-жылдығына арнаған ... ... ... ... бұл 1975
жылы жазылды. Үш нотадан тұратын орыстың азалы ... ... ... ... кварта (увелияенная кварта) интонациясымен
байланысады, одан соң төмен жүретін ұлғайтылған квартамен және ... ... ... ... ... додекафониялық сериялардың
негізі пайда болады, нәтижесінде негізгі қайырымның ... ... ... ... қол жеткізіледі.
Композитор қолданған тәсілдер жазу заңына нұқсан келтірмейді және
мазмұны өте нанымды шыққан, өйткені түптеп келгенде ... ... ... шығарманың төлтума бағыты әйгіленіп тұрады, осы ... ... саз ... тану ... да ... ... десе ... ғасырдың 60-80 жылдары аралығында қазақтың ұлттық аспаптарына
арналған шұрайлы ... ... ... ... ... музыкасындағы
төлтума саз бен көркем әуезді дыбыс бояулары ... ... ... ... Е.Рахмадиевтің қобыз бен фортепианоға арнаған
«Мелодиясы», Ғ.Жұбанованың бас ... бен ... ... ... қыл ... бен фортепианоға арнаған пьесасы, Б.Баяхуновтың
қыл қобыз бен фортепианоға арнаған поэмасы ... ... ... де ... ... мен ... аспапта орындау өнерінің шеберлерінің
шығармашылық қарым-қатынасы жаңа композиторлық идеялардың туындауына ... ... ... Базархан Қосбасаровтың қыл қобыз аспабындағы күйшілік
қарымы Б.Жұманиязов пен Б.Баяхуновтың тамаша ... ... ... ... «Саз» атты пьесасының негізіне көне аспаптың өзіне тән шалу
тәсілдері өзек болған. Аккомпаноментінде ... ... ... ... ... ... бұл ... негіздің көлденең
және тік даму құрылысына да қатысты.
Үрлемелі аспаптарға арнайы жазылған шығармалардың көпшілігі дерлік
70-80 ... ... ... ... ... ... ... қаласында өткен сегізінші бүкіләлемдік фестиваль ... ... ... ... мен ... ... мен «Юмореска» және Е.Рахмадиевтің «Жарқын скерцо» атты
шығармалары орындаушыға арнайы жазылды.
Музыкалық ... ... ... ... аталмыш шығармасы сазгердің ұшқыр қиялының ... ... ... ... ... ... ... тамаша
өрімдері, фактуралық және формажасаушы құралдар қазақы ән мен дәстүрлі
аспаптық мелостың қасиеттерін ашуға ... ... ... ... музыка өнерінде жаңа кәсіби-
композиторлық шығармашылық – камералық күй ... ... ... Бұл ... ... (виолончель мен фортепианоға арналған салтанатты күй),
Б.Жұманиязов (домбыра-тенор мен фортепианоға арналған екі күй ... мен ... ... ... күй), А.Бычков (труба мен
камералық оркестрге арналған күй-фантазия) ... ... ... ... ... тыңдарманға кең тарап кеткен осы саладағы
шығармалар қатарына ... ... ... мен скрипкаға жазылған
күйін және Ғ.Жұбанованың виолончель мен ... ... ... жатқызуға болады.
Қазақтың атақты ғалымы, ұлттық музыка аспаптарын ... ... 1968 жылы ... ... ... оркестрі ұйымдастырылды. Осы ұжымда қайта жаңғырған көне
аспаптар үні ... ... ... қанат бітіргендей болды,
фольклорлық аспап үндерін ... ... ... жаңа ... Атап ... ... ... туралы аңыз», «Ой пернесі»
поэмалары, Е.Өміровтің «Ауыл табиғаты» және Н.Тілендиевтің «Ата толғауы»,
«Аққу» күй-поэмалары таңдаушы қауым тарапынан ... ... ие ... ... ... дәстүрлі күй өнеріне қалам тербеуі
аспаптық күй және ... ... ... ... әсер етті әрі осы
жанр арқылы домбыра үніндегі ... мол көне ... жаңа ... сай ... ... кіші буын ... ... «Отырарсазы» оркестрі
үшін жазған «Замана сыры» күй-поэмасы ерекше назарға лайықты шығарма болды.
Қазіргі ... ... ... ... ... ... ... тамашы тақырыптық оралымдар жасайды, бұл күйдің жасампаз үні мен
аспаптық-камералық ... ... ... түзілген көркем туынды
болды.
Музыкалық мысал. Замана ... ... ... арналған дәуірлік музыка сұранысы жаңа
шығармашылық ізденістерді талап ете бастады, ХХ ... ... ... музыкалық мәдениеті ғаламдық қозғалыстардан тысқары болуы мумкін ... еді. Бұл ... ... ... ізін ... ... ... де қол жеткізуді міндеттеген жасампаздықпен ерекшеленеді,
халық тұрмысындағы мәдени ... пен ... ояну ... сазгерлікпен
бірге әуесқой өнердің де қанат ... ... ... ... ... ... ... шығарма қатарына Б.Аманжоловтың
фортепиано мен виолончельге арналған екі пьесасын қосуға ... ... пен Баян ... ... ... қозғалатын осы туынды ... ... ... ... ... ... ... сөз
бен өткен оқиға елестері тыңдарманның жүрегін еріксіз ойға қалдырады.
Жаңаша мазмұн іздеу композиторлардың ... ... ... ... ... ... ене ... аспаптық-вокальды ансамбльдер, джаз,
рок-топтар би алаңдары мен теле-радио ... ... кең ...

Пән: Өнер, музыка
Жұмыс түрі: Материал
Көлемі: 19 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 400 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Бетховеннің симфониялық шығармашылығы5 бет
Қазақ кәсіби музыкасының негізін салушылар27 бет
Құддыс Қожамьяровтың өмірі мен шығармашылық жолы5 бет
Аспаптық талдау әдісі3 бет
Жасанды интеллект жүйесіндегі аспаптық құрылғылар27 бет
Мектеп бағдарламасы шеңберінде аспаптық музыканы қолданудың әдіс-тәсілдері48 бет
Қазіргі кездегі эксперттық жүйені құруға арналған аспаптық кешен4 бет
Қазақ сахнасында ән-аспаптық эстрадалық ансамбль өнерінің даму мәдениеті51 бет
Қазақ халқының аспаптық музыкасындағы дәстүрлі жанрлар4 бет
17 ғасырдың музыкалық мәдениеті19 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь