Жалпы мектеп жасындағымекемедегі мұғалімдердің сөйлеуі бұзылған балалармен жүргізілетін жұмысқа дайындығы


Жұмыс түрі:  Дипломдық жұмыс
Тегін:  Антиплагиат
Көлемі: 48 бет
Таңдаулыға:   
Бұл жұмыстың бағасы: 1900 теңге
Кепілдік барма?

бот арқылы тегін алу, ауыстыру

Қандай қате таптыңыз?

Рақмет!






Мектеп жасындағы білім беру мекемеде түзету логопедиялық жұмысының жетілдіру жолдары
Мазмұны

I КІРІСПЕ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..3

1 СӨЙЛЕУ БҰЗЫЛЫСЫ БАР БАЛАЛАРМЕН ЖҮРГІЗІЛЕТІН ТҮЗЕТУ - ПЕДАГОГИКАЛЫҚ ЖҰМЫС МӘСЕЛЕЛЕРІН ТЕОРИЯЛЫҚ ТАЛДАУ
1.1 Мектеп жасындағыбағдарламалық құжаттар мен мектеп жасындағы мекемелер тәжірибесі бойынша сөйлеу дамуының мәселелері ... ... ... ... ... ... ...6
1.2 Дамуында ауытқуы бар мектеп жасындағы балалардыңкоррекциялық даму ортасын ұйымдастырудың вариативтілігі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..7

2 ЖАЛПЫ МЕТЕПКЕ ДЕЙІНГІ МЕКЕМЕЛЕРДЕ СӨЙЛЕУ БҰЗЫЛЫСЫ БАР БАЛАЛАРДЫ ОҚЫТУ ЖӘНЕ ТӘРБИЕЛЕУ ЕРЕКШЕЛІКТЕРІН ЗЕРТТЕУ
2.1. Жалпы мектеп жасындағымекемелердегі балалардың сөйлеу бұзылыстарының көп таралуы (скринингті зерттеу) ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .26
2.2 Мектеп жасындағыересек балалардың сөйлеу тілінің дамуы (эксперименталды топ) ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .27
2.3 Жалпы мектеп жасындағымекемедегі мұғалімдердің сөйлеуі бұзылған балалармен жүргізілетін жұмысқа дайындығы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .31

ҚОРЫТЫНДЫ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .46

ӘДЕБИТТЕР ТІЗІМІ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..47

Кіріспе
Балалардың денсаулығының қазіргі жағдайы және қолайсыз әлеуметтік процестер дәрігер және мектеп мұғалімдерінің күшімен баланың ерте диагностикасын, пропедевтикасын және оның даму бұзылыстарын түзетуге қажеттілік түдырады. Қазақстан Республикасында 2011-2020 жж аралығында Білім беруді дамыту Мемлекеттік Бағдарламасында мүмкіндігі шектеулі балаларды оқыту және тәрбиелеу мәселесіне көп көңіл бөлінген. Бала дамуының жалпы қолайсыздығы (сонымен қатар сөйлеу бұзылысы) арнайы мектеп жасындағымекемелерде мұғалімдердің баланың тәжірибелік қабілетін ескере отырып, арнайы дайындықтармен қатар, түзету - педагогикалық жұмыстың элементтерін қоса жүргізуді міндеттейді. Әр жылдардағы әдебиеттердегі мәліметтер жалпы тіл кемістігі балабақшадағы дайындық топтарында көптеп кездесетінін дәлелдейді.
Мұғалім педагогикалық жүйенің орталық түйіні болып табылады, оның өзінің түзету - логопедиялық жұмыстарында жүргізген білікті бақылауы, бала тілінің дамуы туралы құнды мәлімет алуға көмектеседі. Баланың жанұясымен логопедтің тығыз қарым - қатынаста болуы мұғалім жұмысының маңызды аспектісі және ол түзету жұмысының нәтижелі болуында өз септігін тигізеді.
Қазіргі сөйлеу бұзылысын жою баланың жалпы дамуына маңызды әсер етеді, сонымен қатар, сөйлеу бұзылысы қандай дәрежеде болмасын, ешқашан өздігінен пайда болмайды (Л.С. Выготский). Баланың ақыл - ой, адамгершілік, эстетикалық, физикалық және еңбекке тәрбиелеу барысында, балабақшада және отбасында балаға жеке тұлғаның қасиеттерін және қоршаған ортада өзін - өзі ұстау дағдысын меңгерту қажет.
Сөйлеу бұзылысы бар балалармен жұмыс жүргізетін мұғалімдер даярлау жайлы Е.Б.Агеева, Л.А. Головчиц, Л.Р. Давидович, Г.Ф. Кумарина, Р.А. Лалаева, С.Н. Сазанова, В.И. Селиверстов, О.А. Степанова, Т.А. Тканченка, Т.Б. Филичева, М.Ф. Фомичева, М.Е. Хватцев, Н.А. Чевелева, Г.В. Чиркина, С.Н. Шаховская және т.б. айналысқан. Зерттеулерде көрсеткендей мұғалімнің ең үлкен жауапкершілігі баланың сөйлеу тілін дұрыс қалыптастыру, сонымен қатар, жүйелі және міндетті логопедиялық жұмыс жүргізу ескертіледі. Бір сөйлеу бұзылысын уақытысында жоймаса, ол екінші бір кемістіктің пайда болуына әкеп соғады (М.Е.Хватцев). Баланың сөйлеу дамуындағы отбасының рөлі және өз уақытындағы сөйлеу тілін түзету жұмыстары негізгі міндеттердің бірі болып табылады.
Қазіргі таңда белгілі қарама - қайшылық орын алған, бұл қарама - қайшылық жалпы мектеп жасындағымекемелердегі тәрбиеленушілердің сөйлеу тілінің бұзылысының көптеп кездесуі, сөйлеу бұзылысын алдын алу жұмыстарына мұғалімдер мен ата - аналар араласпауы және қатыспауы. Осыған байланысты зерттеу тақырыбын Мектеп жасындағы білім беру мекемеде түзету логопедиялық жұмысының жетілдіру жолдары деп алуға мүмкіндік туындады.
Зерттеу мақсаты: жалпы мектеп жасындағы мекемелерде логопедиялық жұмыстарды ұйымдастыру барысында мұғалімдер мен ата - аналардың түзету - логопедиялық біліктілігін арттыруға жол іздену.
Зерттеу нысаны: жалпы мектеп жасындағы мекемелерде түзету - логопедиялық жұмыстарға мұғалімдер мен ата - аналардың қатысу барысы.
Зерттеу пәні: мұғалімдердің сөйлеу бұзылысы бар балалармен жұмыс жүргізуге жоғары дайындығы, ата - ананың педагогикалық біліктілігі және түзету - логопедиялық жұмыс жоғары нәтиже беру үшін ата - анамен мұғалімнің тығыз қарым - қатынасы.
Зерттеу болжамы: жалпы мектеп жасындағы мекемелерде сөйлеу бұзылысы бар балалардың көп тәрбиеленеді және кешенді түзету - логопедиялық әсер етуді қажет етеді. Сондықтан, логопедпен қарым - қатынас жасау үшін педагог - мұғалім және ата - аналар теориялық білімді және тәжірибелік біліктілік пен дағдыны жеткілікті игеру қажет.
Зерттеу міндеттері:
1.мәселенің теориялық анализін жүргізу;
2.жалпы білім беретін мекемедегі дайындық сыныбындағы баланың көп таралған және түрлі сөйлеу бұзылысына скринингті зерттеу жүргізу;
3. 6 жастағы балалардың жалпы сөйлеу дамуының деңгейіне анализ жасау (эксперименталды топ), сөйлеу бұзылысы бар баламен жүргізілетін жұмысқа мұғалімнің дайындық жұмыс деңгейін анықтау;
4.сөйлеуі бұзылған балалармен эксперименталды білім алу кезінде ата - ана мен балалардың педагогикалық қарым - қатынасын, мектеп жасындағымекеме маманының сабаққа дайындалу технологиясын өңдеу.
Зерттеу жұмысының әдіснамалық негізі: Л.С. Выготскийдің тұжырымдамасы: даму бұзылысының ауыр структурасы, бірінші және екінші кемістіктің нәтижесінде пайда болады; дамудың сензитивтік кезеңінің максималды орындалуы; оқу - тәрбиелік жүйенің түзетуге бағытталуы (В.И.Селиверстов, Т.А. Тканченка, Т.Б.Филичева, Г.В. Чиркина және т.б,); Е.А.Стребелева, Е.В. Кожевникова, Р.А. Сүлейменова, Н.Д.Шматконың ерте жастан әсер ету концепциясы; Н.Н. Малофеев, Н.М.Назарарова, Л.М. Шипицинаның интеграциялық процестің идеялары; Қ.Р. заңды мемлекеттік құжаттары; Білім туралы заңы, 2011-2020 жж Білімді дамытудың мемелекеттік бағдарламасы; Мүмкіндігі шектеулі балаларды медициналықпедагогикалық түзету және әлеуметтік қорғау заңы, Мемлекеттік білім беру бағдарламасы, мүгедектер мен балалар құқығы жөніндегі БҰҰ-ң халықаралық конвенциясы, мүмкіндігі шектеулі тұлғалардың тәуелсіз өмір сүру концепциясы, білімді ерекше білім беруді қажет ететін тұлғаларды әлеуметтік оңалту, бүкіл өмірлік білім беру концепциясы.
Зерттеу әдістері: зерттеу мәселесі бойынша әлеуметтік, әлеуметтік - психологиялық және педагогикалық әдебиеттердің теориялық талдауы; бағдарламалық құжаттарының талдауы; педагог - мұғалім мен ата - аналардан анкета, сұхбат алу; педагогикалық бақылау, эксперимент.
Зерттеудің теориялық негізі: Көпшілік бала бақшалардың дамуында проблемасы бар тәрбиеленушілерін зерттеу - олардың көбісінде ауытқулар күшті емес, парциалды сипаттамалы болады және сәйкес жағдай жасаған кезде мектеп жасындағыжаста жемісті жоя алуға болады деген шешімге алып келеді.
Зерттеудің тәжірибелік маңызы: зерттеудің едәуір тұшымды нәтижеге жетуі жалпы мектеп жасындағы мекемедегі түзету - логопедиялық жұмыстарына ата - ананың қатысып, мұғалімнің түзету сабақтарына арнайы дайындалып келуімен негізделеді; мектеп жасындағымекемедегі практикалық іс - әрекет теориялық тұрғыда негізделген және жүзеге асырылған, мұғалімнің логопедпен бірге жүргізетін түзету - логопедиялық жұмысқа дайындығының критерилерімен деңгейлері анықталған, мұның барлығы жұмыстың нәтижелі болуына көмектеседі.
Зерттеудің эксперименттік базасы: Қызылорда қаласы, Жалағаш ауданы, Мәдениет ауылындағы №32 І.Қабылов атындағы мектеп-лицей
Зерттеу кезеңдері: бірінші кезең- мәселенің жалпы жағдайын зерттеу; екінші кезең - эксперименталды зерттеудің әдістемесінің теориялық негізделуі; үшінші кезең - бала-бақша - мектеп деңгейінде СТФФЖ бар балалармен құрастырылған бағдарлама бойынша логопедиялық көмек ұйымдастырылу; бақылау тәжірибелерін жүргізу, ұсынылған тәсілдердің нәтижелілігін бағалау; төртінші кезең - қарастырылған мәселе бойынша мәліметтерді жүйелеу және талдау.
Дипломдық жұмыстың құрылымы: ғылыми еңбекке кіріспе, екі бөлім, қорытынды, әдебиеттер тізімі, қосымша кіреді.

1 СӨЙЛЕУ БҰЗЫЛЫСЫ БАР БАЛАЛАРМЕН ЖҮРГІЗІЛЕТІН ТҮЗЕТУ - ПЕДАГОГИКАЛЫҚ ЖҰМЫС МӘСЕЛЕЛЕРІНІҢ ТЕОРИЯЛЫҚ ТАЛДАУЫ
1.1 Мектеп жасындағыбағдарламалық құжаттармен мектеп жасындағымекемелер тәжірибесі бойынша сөйлеу дамуының мәселелері
Мектеп жасындағы балалардыңсөйлеу тілін дамыту міндеттері ең алғаш мектеп жасындағымекеменің бағдарламалық құжаттарында көрініс тапқан. Дегенмен, бұл міндеттерді қою жалпы мінездеме көтереді. 1932 жылдан бастап балабақшалар бағдарламасы ең бірінші баланың әр түрлі іс - әрекеті мен жасына қарай құралады. Бірақ мектеп жасындағымекемелерде оқуға арналған кітаптар және түсінік айтатын мәтіндер тәрбиеленушілерге түсініксіз болды және тілге оқытуға аз көңіл бөлінді. Бұл мекемелерде оқуға, түсінік айтуға, әңгіме - дүкен құратын материалдарға және қазіргі заманауи іс - әрекеттерге деген қызығушылығын арттыруға, өмірге деген құштарлығын оятуға негізгі көңіл бөлінеді. Балалармен жүргізілетін жұмыстың негізгісі әңгіме (нақты тақырыпқа байланысты сұрақ - жауап), әңгіменің тақырыбы балалар кітапшаларынан алынған, бірақ ескі қиял - ғажайып ертегілері балалар идеологиясы үшін тиімсіз болғандықтан, жұмысқа қысқа газеттегі мақалалар қолданылады.
Заманауи бағдарламалық құжаттардың арасында, сөйлеу тілін дамыту сұрақтарын қарастыратын Мектеп жасындағы білім берудің мазмұнын жаңартудың бағыты мен талаптары деген әдістемелік ұсынымды бөліп көрсетуге болады.
Авторлар мектеп жасындағымекеменің өзіндік идеясын қолдап, жүйені сынауда. Авторлар сабақтың 3 түрін ұсынады: танымдық, продуктивті қызметтің дамуы және ритмикалық. Мұнда барлық сабақтар шеңберінде қарастырылатын, сөйлеуді дамыту тапсырмаларына көп көңіл бөлінген; сөйлеуді дамыту үшін үлкен және дайындық сыныптарына арнайы сабақтар бөлінген (сауаттылықты игеру үшін дайындық сабақтары).
Бұл жағдайлар Ушакованың Т.Н. Балабақшадағы дайындық сыныбындағы балалардың сөйлеу тілін дамыту бағдарламасында қарастырылған, сонымен қатар бұл бағдарламада психологтардың, педагогтардың, лингвистердің лингвистикалық және комуникативтік сферадағы тілге оқытудың мәселелерін қарастырған зерттеу нәтижелері ұсынылған. Сөйлеу тілін дамыту ауызша сөйлеуді дамыту, сөздік қорын байыту, грамматикалық сөздік қатарды құрастыру, дыбыстық сөйлеу мәдениетін дамыту тапсырмаларымен қатар қарастырылады. Бұл тапсырмалыр 2 - кіші топтан бастап жүргізіледі. Тілге оқыту үшін арнайы бағдарламалардың құрылу міндеттілігі, дайындық сыныбының мұғалімдерінің айтуынша балалардың сөйлеуіне байланысты сабаққа дайындықтары өте төмен деңгейде: сөздік қоры аз, дыбыстарды дұрыс айтпайды, әңгіме құрастыра алмайды, сөйлеу мәдениеті өте төмен және т.б.
Қазіргі таңда әрбір мектеп жасындағымекемелер өздігінше оқыту және тәрбиелеу бағдарламаларын таңдауға құқылы. Балалар құқығын қорғау Конвенциясына сәйкес бала тәрбиесі ақыл - ойды, рухани және физикалық мүмкіндіктерді дамытуға бағытталуы қажет. Мемлекет барлық балалардың дамуын бірдей қамтамасыз етеді. В.И. Селиверстов және Л.А. Головчиц айтқандай егер құрайтындардың біреуі - сауықтыру болса, онда түзету және дамыту - түсіп қалады, сондықтан да бұл бағдарлама заманауи мектеп жасындағымекемелердің талаптарына сәйкес келмейді.
Мектеп жасындағы оқыту және тәрбиелеу бағдарламаларын мұғалімдер жүргізеді, бұл жұмыстарға күнделікті сабақты жүргізу, әлеуметтік және еңбекке бейімдеу; психологтың ұсынысымен мектеп жасындағы балалардың жеке мүмкіндіктерін ескере отырып түзете - дамыту жұмыстарын ұйымдастыруды жүргізу және жоспарлау, психофизиологиялық мүмкіндіктерін дамыту. Осыған орай мұғалім - мұғалімдердің жұмыстарының барлық түрлері түзету - педагогикалық бағыт бойынша жүргізіледі және жалпы мектеп жасындағымекемелердің жұмыстарының жартысы осы негізде қарастырылады.
Мұғалім - мұғалімдердің балалардың сөйлеу тілін дамыту тапсырмаларына көңіл аудара отырып, бірнеше бағдарламаларды талдайық. Балабақшадағы оқыту және тәрбиелеу бағдарламасында негізгі критериі баланың мектепке дайындығы, психикалық дамуының жоғарғы деңгейге жетуі болып есептелінеді. Бұл бағдарламада негізгі басымдылық мұғалімге қойылған, яғни ол баланың сөздік қорын дамытады және белсендіреді, дұрыс дыбыс айтуды қалыптастырады, байланыстырушы сөзді дамытады және т.б. Әр топтарға жасына байланысты сөйлеу тапсырмалары енгізілген. Дегенмен, Бағдарламада сөйлеу бұзылыстарын түзеу көрсетілмеген, ауызша сөйлеу тілінде бұзылысы бар балалармен жүргізілетін жұмыс әдісінің негізгі бағыты анықталмаған, Мектеп жасындағыорталықтардың дамыту бағдарламасы А.В.Запорожецтың Мектеп жасындағыбалалық, Истоки еңбектерінде бейнеленгендей мектеп жасындағыбалалық шақ ең керемет кезең, адамның даму болашағының негізі. Мұғалімнің шығармашылық мүмкіндіктерін ашу үшін бағдарламада баланы дамытудың негізгі стандарттары бар және оның жүзеге асуы үшін нұсқалар көрсетілген. Оның мақсаты - жан-жақтылық, өзінің жас мүмкіндіктеріне және талаптарына сай баланың заманауи толыққанды дамуы.Ол бала дамуының амплификациясын және оның барлық жақтарының қарым - қатынастарын қарастырады. Мектеп жасындағымекемелердегі мұғалімдердің жұмысының негізгі принциптері жалпы педагогикалық жүйеде баланың отбасымен тең дәрежеде серіктестік байланыста болу. Сөйлеу және сөйлеуді дамыту бөлімінде сөйлеу тілін дамыту тапсырмалары бөлінген: сөздің қызметі және формасы, сөздік, грамматикалық қатар, дыбыстық сөйлеу мәдениеті.
Бағдарламада негізгі көңіл баланың үлкендермен және өзінің құрбы - құрдастарымен дұрыс әрі түсінікті қарым - қатынасқа түсуіне бөлінеді. Диалог - қарым-қатынасқа түсудің негізгі түрі болып табылады. Тілді дамытуда жаңа сөздерді жасаудың, ойын кезінде дыбыстарды және ұйқастарды пайдаланудың рөлі зор. Сөйлеу тілін дамыту кезінде ойын әрекетінде баланың қарым - қатынасы және сөздік қорына ерекше мән беріледі. Баланың сөйлеу тілін дамыту әдіс - тәсілдері әртүрлі, мұнда баланың танымдық процестеріне және сөйлеу тілінің фонетикалық және грамматикалық жағына көп көңіл бөлінеді. З.А.Михайлованың Детство деп аталатын балабақшадағы оқыту - тәрбиелеу жұмыстарының жоспар-бағдарламасы ең алғаш 1997 жылы жарық көрген болатын. Қарым - қатынас бөлімінде сөйлеу тілін дамытуға Әлеуметтік - болмыстық тәрбие де кіреді. Бұл бөлімде сөздік - логикалық ойлауға бағытталған байланыстырып сөйлеу тілін дамытуға арналған Сөйлеу тапсырмалары деген тақырып бар. Бұл бағдарламада қызықты әрі пайдалы жаңа кірістірілген жаттығу - психогимнастика. Бұл саусақтық гимнастика жаттығулары жас шамасына байланысты күніне 15 - 20 мәрте жасалады.
Заманауи теорияда және тәжірибеде әртүрлі сөйлеу бұзылысы бар мектеп жасындағыбалаларды дамытудың нұсқалары мен бағдарламалары ұсынылған.
Мектеп жасындағымекемелерінде балаларды оқыту және тәрбиелеу бағдарламаларын еркін таңдаудың нәтижесінде балалардың сөйлеу тілін дамыту жоғары нәтижеге жетіп отыр.
Жұмыстың теориялық аспекті жеткілікті түрде оқылған және өңделген. Дегенмен, кез келген заманауи бағдарламада сөйлеу бұзылысының уақытылы профилактикасы көрсетілмеген.
Ата - анамен жұмыс жүргізуді былайша болжайжы: олардың педагогикалық бақылауының деңгейін анықтау ата - ананың балаларымен қарым - қатынасы және балалардың тіл кемістіктері, баланың оқуға мотивтік қатынас жасау стимуляцияның мақсатымен ата - ананың балаларының сабаққа деген қызығушылығын арттыруды қалыптастыру.
Әдеби құндылықтардың зерттеулері көрсеткедей, түзету - логопедиялық жұмыстың мұғалімдермен, логопедтермен және ата - аналарымен бірігіп жүргізілуі мектеп жасындағымекемелердің тәжірибесінде маңызды тапсырма болып табылады. Мұғалім - логопедтің алдына қойылған міндеттерге баланың сөйлеу тілі бұзылысын алдын - алу сұрақтары бойынша мұғаліммен және ата - аналармен кеңес жүргізу жатқызылады. Дегенмен, түрлі себептерден, тәжірибе барысында бұл жұмыстың нәтиже беруінде көптеген қиындықтар кездеседі. Сонымен қатар көп жағдайда осы жұмыстарға мұғалімнің теориялық және тәжірибелік дайындық деңгейі ескеріле бермейді. Баланың сөйлеу тілі кемістігін нәтижелі алдын - алу үшін логопедиялық түзету жұмыстарында ата - ананың рөлі жетекші орын алады. Ата - ананың педагогикалық мәдениеттілігін арттыру және балалардың сөйлеу тілін дамыту эпизодтық сипаттамаға ие.
1.2 Дамуында ауытқуы бар мектеп жасына дейінгі балалардың коррекциялық даму ортасын ұйымдастырудың вариативтілігі
Қоғамның қазіргі даму этапында арнайы білім беру саласындағы мемлекеттің саясаты, арнайы білім алу қажеттілігі бар әрбір балаға, адекватты вариативтік оқу ортасында өздерінің қабілеті мен мүмкіншілігіне сәйкес білім алу жағдайын қамтамасыз етуге бағытталған. Балдардың тәрбиелену және оқу ортасының вариативтігі , арнайы білім беру жүйесінде бір - бірімен байланысты екі бағыттың қатар жүруімен қамтамасыз етіледі: біріншісі - физикалық және ақыл - ой дамуы бұзылған балаларға арналған мекепке дейінгі сауықтыру мекемелер мен арнайландырылған мектептер жүйесін құру мен оларды жақсарту, екіншісі - дамуында ауытқулары бар балдармен жалпы білім беру мекемелерінде (интегративті оқыту ) немесе медициналық мекемелерде коррекциялық жұмыс өткізу.
Арнайы психологиялық - педагогикалық көмектің тиімділігі көзқарасынан бірінші және екінші бағыттағы мекемелер, өздерінің тіршілік етуінің дұрыс екендігін және дамуы бұзылған балаларға коррекциялық әсер етуді жүзеге асырудағы рөлінің маңыздылығын растайды. Әр - түрлі тарихтың кезеңдерде олардың пайда болуы және дамуы Н.Н Малофеевтің пікірі бойынша мемлекеттің әлеуметтік - эканомикалық құрылымы мен, қоғамның құндылық бағытымен дамуында ауытқулары бар балаларға қатысты мемлекеттің саясатымен білім беру саласындағы заңдармен, дефектологиялық ғылымның даму деңгейімен байланысты болады.
Мемлекетімізде дамуы бұзылған балаларға арналған арнайы МСМ - дың дифференциацияланған жүйесі құрылған. Бұл жүйе дамуында жетіспеушілігі бар тұлғаларға арналған үздіксіз арнайы білім алу жүйесінде қажетті бастапқы бөлшегі болып табылады.
ҚР білім министрлігінің статистикасы 2011 жылы компенсациялау және қосаландырылған түрлі МСМ - де 382 500 бала болғаны туралы куәландырылады. 2002 жылдың мәліметтерімен салыстырғанда - мұндай балалар 152 000 болған. Бұл сандар сөйлеу ауытқуларын есепке алғандағы дамуындағы диагностикаланған ауытқулары бар мектеп жасындағы балалардыңсаны өскенін көрсетеді. Бірақта, сөйлеу ауытқуларын есепке алғандағы дамуындағы портциалды ауытқулары бар мектеп жасындағы балалардыңүлкен бөлігі көпшілік мектеп жасындағымекемелерге қатысады. Бірақ ол жерде оларға тіл дамыту профилактикада, диагностикада және сөйлеу бұзылуларын реттеудегі мәселелерді шешуде білікті көмек көрсетіле алмайды.Осыған байланысты 2005 жылы балалардың білім алу мекемелері туралы типтік ережелерге сәйкес мұндай шарт негізгілердің бірі болып анықталады. Коррекциялық әсер етудің табысты іске асуының шарттары болып дамудың барлық жағына бүтіндей әсер ету және баланың тұлғасы, мұғалімнің іс - әрекетіндегі коррекциялық - дамыту бағыттығы , ата - аналардың коррекциялық - педагогикалық процеске қатысуы аталған. Құжатта, логопедтің мұғалімсінің және ата - аналардың көпшілік МСМ - дегі тәрбиелеу - білім алу процесіндегі рөлін анықтау қажеттілігі көрсетілген.
Арнайы типтік мекемелердегі мектеп жасындағыбалаларға коррекциялық - педагогикалық әсер ету проблемалары О.П.Гаврилушкина, Л.А.Головчиц, Л.Р.Давидович, Г.А.Колис, С.А.Миронова, Л.П.Носкова, Л.И.Плаксина, В.И.Селиверстов, Т.Б.Филичева, Н.А.Чевелева және басқалардың жұмыстарында шешілімдерін тапты. Оларда мектеп жасындағы балалардыңсөйлеу, тыңдау, көру, интелект, тірек - қозғалыс аппаратының ауытқуларының корркециясы мен компенсациясының балалармен жан - жақты коррекциялық - педагогикалық жұмыс істеу процесіндегі тиімді жолдары ұсынылған.
Г.А.Волкова, Ю.Ф.Гаркуша, Ю.Г.Демьянов, Л.Н.Ефименкова, Н.Л.Крылова, Э.В.Миронова, Н.В.Новаторцева, В.И.Селиверстов, Т.Б.Филичева, Г.В.Чиркина және т.б. балаларға коррекциялық - педагогикалық әсер етуді ата-аналардың қатысуымен бірге көптеген мамандардың күшімен өткізу қажет. Жұмыстарда арнайы мектеп жасындағымекемелердің медициналық қызметкерлерінің, дефектологтардың және мұғалімдердің жұмысында қабылдаушылықты ұйымдастыру бойынша, балалар ата - аналарын коррекциялық - дамытушылық оқыту процесіне енгізу бойынша ұсыныс келтірілген.
Өмірдің өзгерген әлеуметтік - экономикалық жағдайы 80-ші жылдардың аяғында 90-шы жылдардың басында күрделі түрде ауытқуы бар балаларды оқытудың және тәрбиелеудің жаңа әдістерін іздеу мәселесін нақтылады. Н.Н.Малофеев, 90-шы жылдары Ресейде интеграцияны арнайы білім беру жүйесінің дамуын жетекші тенденция деп тану керектігін айтады.Интеграцияланған, былайша айтқанда физикалық және (немесе) психикалық жетіспеушіліктері бар тұлғалар мен бұндай жетіспеушіліктері жоқ тұлғаларды арнайы құралдармен әдістерді пайдаланып және педагог - мамандардың қатысуымен өтетін бірге оқытуды қоғамда ерекше қажеттілігі бар балалардың ассимиляциясы ретінде емес, керісінше бұндай балаларды қоғамның толыққанды мүшесі ретінде қабылдау қажет.Осы ретте Л.С.Выготскийдің арнайы және жалпы тәрбиелеудің қосалқыланған жүйесін құру туралы және арнайы білім алу қажеттіліктері бар балаларды өмірге мүмкіндігінше ертерек және тығыздырақ енгізу қажет деген сөздері актуальді болып естіледі. А. Н. Дьячков көрсеткендей, егер 20-шы жылдары дефектологтардың назары, көпшілік мектептердің оқушыларынан күрт ерекшеленетін және арнайы мектептерде оқитын керең, соқыр және ой-ақылы қалық балалардың тәрбиелеу - білім беру процесінің әр-түрлі қырын өңдеуге бағытталған болса, енді дефектологтар мен жалпы педагогика мамандары көпшілік білім беру мекемелерінде оқуға тиісті болатын балалармен жұмыс жасайды. Бұл, бала бақша мен көпшілік мектептің міндеттерін бұзбай, оларды оқытуды баланың дамуындағы ауытқуларды жөндеу үшін мүмкіндік беретіндей қылын оқытуды құруға міндеттейді.
Т. А. Власова, М.С. Певзнер көрсеткендей, психикасында күрт білінетін өзгерістерсіз, дамуында ауытқуы бар балалардың негізгі бөлігі көпшілік мектепке қалуы тиіс және педагогтың міндеті - бар дефекті жою мақсатындағы оның жеке дара ерекшеліктерін терең зерттеу арқылы педагогикалық жол табу. Р. М. Боскис, А. И. Максакова, В. И. Селиверстова, Л. Ф. Спирова, А. В. Ястребова, М.Ф. Фомичева, М.Е. Хватцевтың көпшілік мекемелердің оқытушысына (мұғалімсіне) арналған жұмыстарында сөйлеу, есту, қозғалыс саласының, психикалық дамуының кешігуінде ауытқулары бар балаларды коррекциялық оқытудың жекешелендірілген әдістерін әске асыру ұсыныстары келтірілген.
Қазіргі уақытқа дейін ерекше қажеттілігі бар балалар мен олардың әдеттегідей дамудағы құрбыларының бірге оқуының проблемалары жеткіліксіз толық көрсетілген еді, тек балалардың кейбір категорияларына қатысты: сөйлеуінде ауытқуы бар (Л.Н. Ефименкова, Г. Н. Мисаренко, Н. В. Новотворцева, А. В. Ястребова және т.б.), естуі төмен (Р.М. Боскис, Э.В. Миронова, Н. Д. Шматко және т.б.), интеллектуалды дамуы бұзылған (Д. М. Шипицина және т.б.) және психикалық дамуы қарастырылған. Көбінесе зерттеушілер мектеп оқушыларының интегрирленген оқыту сұрақтарын қарастырылған және мектеп жасындағыжасты қарастыратын жұмыстар аз болған. Осы арада, дамуында бар ауытқуды жоюға ең қолайлы және жағымды уақыт ретінде, балалардың осы даму кезеңіне ерекше назар аударылуы тиіс.
Бір қатар себептерге байланысты психикалық дамуында азғантай ауытқуы бар едәуір балалар көпшілік МСМ-нен бірақ шығады. Әдебиет мәліметтері бойынша, өмірдің 4-ші жылында денсаулықтың нервтік - психикалық жағдайының патологиялық өзгерулері балалардың 9%-да анықталады, ал функционалдық ауытқулар - 62% ; өмірдің 7-ші жылында функционалдық ауытқулар, кейбір ауытқулардың уақытша сипаттамаларына және балалық жастың үлкен компенсаторлық мүмкіндігіне, байланысты - 38%, бірақта патологиялық өзгерістер балалардың 27% бар (С.Г. Шевченконың цитатасынан).
Н. В. Новоторцева, 5 жастағы МСМ тәрбиеленушілердің 59% мектеп оқуына сөйлеу мен ақыл-ой қабілеті жеткіліксіз. Бұл, сөйлеу нормасынан әртүрлі ауытқу арқылы, танымалдық пен жігерлік процестерінің жеткіліксіз толықтығымен көрінеді. Ал олар болса, балалардың келешектегі оқуына қиындық туғызудың алдын алу мақсатымен уақытылы жоюды талап етеді.
Мектеп жасындағыбілім беру жүйесінің қазіргі уақыттағы өзгерістері, мектеп жасындағыбілім беру мекемелерінің жұмыс түрлері мен мазмұнын қайта қарау балалардың дамуындағы ауытқуларды қажетті коррекциялауды іске асыруды мектеп жасындағыбілім беру мамандарының негізгі мақсаттарының бірі қылады (Типтік ережелер... 1995). Педагогикалық процестің гуманизациялау мен дамытушылық тиімділігінің жоғарылаубағытындағы өзгерістер (мектеп жасындағыбалалармен педагогтың қарымқатынас формаларының өзгеруі, оқыту сабақтардың түрі мен мазмұны, т.б.) тәрбиелеушілерге балалармен жұмыс жасаудың тәсілдері мен қуралдарын таңдауға индивидуалды түрде қарауға мүмкіндік береді, сондықтан оны жанжақты зерттеу, іс-қимылдың түрлі түлеріндегі бүкіл ауытқулар кешенін коррекциялау (оқулық, ойындық, жұмыстық) негізінде баланың тұлғалық дамуына ерекше назар аударуға мүмкіндік береді.
В. Г. Рудинский педагогикалық колледж жағдайында студенттердің коррекциялық - педагогикалық дайындығын жақсарту проблемаларын қарастыру барысында психофизикалық дамуында, интеллектінің, естуінде, көруінде, сөйлеуінде, қозғалыс саласында, мінез-қылығында әр-түрлі деңгейдегі ауытқулары барлығын айтады - әр-түрлі факторлардың әсерінен жеңіл ауытқулардан ауыр формаларына дейін (экологиялық, әлеуметтік - экономикалық, демографиялық, мәдени-психологиялық факторлардың әсерінен). Сонымен қоса осы уақытта балаларға дамуының жеткіліксіздігін анықтайтын, олардың дифференциалды диагностикалануы, емдеусауықтыружәне коррекциялық психологтық-педагогикалық көмек, атааналарға кеңес берулер әр-түрлі мамандар тарапынан қажетті, уақтылы, білікті көмек көбінесе берілмейді. Осындай балалармен жұмыс жүргізу спецификасы іс-жүзінде МСМ мұғалімдерінің құзыреттігін кеңейту қажеттігіне алып келеді - мұғалім логопедпен, дефектологпен және басқада мамандармен бірге коррекциялық - мұғалімлік мәселелерді шешу тиіс.
О. А. Степанова МСМ-гі балалар коррекциялық-педагогикалық жұмысты жақсарту жолдарын қарастырады. Арнайы МСМ-ң көп түрлігіне қарамастан, көпшілік бала-бақшаларға психикалық дамуындағы ауытқушылығы бар едәуір балалар барады. Сонымен, бала-бақшалардың көбісінде дамуында проблемалары бар мектеп жасындағыоқушылардың және олардың әдеттегі дамудағы құрбыларынын, бірге тәрбиеленуі мен оқытылуы жүргізіледі. Бала-бақшаның оқу - тәрбие жұмыстарының кейбір кемшіліктері көбінесе осымен түсіндіріледі. Мұғалімдер сөйлеу функциясының құрылымдауын ынталандыруымен, сөйлеу ауытқуларын ерте диагностикалаудың әдістерімен қаруландырылмаған. Бала бақшада қатерлі топ балаларымен ерте коррекциялық-педагогикалық жұмыс жүргізілмейді, балалардың дислексиясы және дисграфиясының алдын-алу мен сөйлеу қабілетінің кемшіліктерін жою бойынша жұмыстар жүргізілмейді.
Әдебиеттер мәліметтері бойынша, мектеп жасындағыересек жастағы балалардың 60%-на дейінгілері, барлық немесе кейбір тараулар бойынша көпшілік МСМ бағдарламаларын игеруде қиындық танытады. Е.Б. Агеева, Н.Н. Малофеев, Н. В. Новоторцев бұның себептерінің бірі болып - жалпы көріністегі бала бақшаларда бұл балалардың толыққанды дамуына жағдайдай жоқтығын айтады. МСМ-ң мұғалімдері кррекциялық іс-қимылға дайындалмаған және балалардағы дамудағы ауытқулардың құрылымына сәйкес адекватты көмек көрсете алмайды. Бұған ата-аналардадайын емес, өйткені олар өздерінің балаларының даму деңгейін сирек объективті түрде бағалайды.
Медициналық диспансеризация кезінде балаларды сауықтыру бойынша ұсыныстар беріледі, ал олардың ақыл-ойлық, психикалық және сөйлеу дамуының ерекшеліктері дәрігерлердің назарынан тыс қалады немесе формальді түрде қаралады. Бұл жағдай, мектепке осы балалар келгенде, олар қатер тобын құрайдыда үлгермеушілер санатына түсуін қамтамасыз етеді.
Көпшілік бала бақшалардың дамуында проблемасы бар тәрбиеленушілерін зерттеу - олардың көбісінде ауытқулар күшті емес, парциалды сипаттамалы болады және сәйкес жағдай жасаған кезде мектеп жасындағыжаста жемісті жоя алуға болады деген шешімге алып келеді. Нақты осы кезеңдегі коррекциалық-педагогикалық жұмыс балалардың толыққанды адаптациясына себеп болады, олардың дамуындағы екінші реттегі ерекшеліктердің пайда болуының алдын алады және нәтижелірек болуына әкеп соқтырады. Тәрбиеленушілер және ата-аналармен өткізіл етін консультативті - әдістемелік жұмыс жеткіліксіз. Г. В. Гуровец, Ю.Г.Демьянов, В.И. Лубовский, Е.М. Мастюкова балалардың дамуының ауытқуын жою бойынша және алдын-алу бойынша өткізілетін жұмысты ерте кезеңдерде бастау қажет деп санайды. Бұл жағдайда бірнеше маманның күшімен жүргізілетін жұмысқа міндетті түрде ата-аналарды қосу қажет.
В.И. Селиверстов МСМ педагогтарына дамудың барлық негізгі түрлерін білу қажеттігін нақтылайды, соның ішінде ең алдымен - сөйлесуліктерді, олардың пайда болу себептерін, олардың алдын-алу жолдары мен жоюының жолдарын білуі тиіс. Ал бұл болса дефектология негіздерін (логопедияда кіреді) білу деген сөз. Жалпы және арнайы педагогикада, балалардың дамуының сөйлеу ауытқулары мен басқада ауытқуларын ерсымдық алған. Ата-аналар мен педагогтардың, баланың дамуындағы кідірісті уақтылы анықтау мен оны жоюға бағытталу, оның жеке тұлға ретінде қалыптасуына әсері үлкен, мектепке дайындалуынада зор әсер етеді. Бұл жағдайда балаларға арналған мектеп жасындағымекемелердің қызметкерлеріне үлкен жауапкершілік жүктеледі өйткені біздің елде мектеп жасындағыжастағы балалардың едәуір болігі қоғамдық тәрбиемен қамтылған.
М.Ф. Фомичева МСМ-ң алдында тұрған мақсаттар қатарында балаларды мектепке дайындау мақсаты ерекше орын алады. Жемісті оқуға баланың дайындығының негізгі көрсеткіштерінің бірі болып жақсы, дұрыс дамыған сөйлеу табылады. Сөйлеу қабілетін уақтылы дамыту, баланың бүкіл психикасын реттейді, қоршаған әлемнің көріністерін түсініп қабылдауға мүмкіндік береді. Сөйлеу қабілетінің бұзылуы кез-келген дәрежеде баланың мінез-қылығы мен іс-қимылына әсер етеді. Әсіресе, оқу кезеңінде балалардың дыбыстар мен сөздерді нақты, дұрыс айтуы зор мәнге ие, өйткені жазба білім ауызша сөйлеу негізінде қалыптасады, сондықтан ауызша сөйлеудің кемшіліктері үлгермеушілікке алып кеп соқтыруы мүмкін.
Автормен, мұғалімнің балалардың сөйлеу ауытқуларын коррекциялауға қатысу мәселелері қарастырылған, мектеп жасындағы балалардыңдұрыс сөйлеуінің қалыптасуы бойынша мұғалімнің жұмысы көрсетілген, ата-аналармен жұмыс жүргізу жұмыстары ашылып көрсетілген және т.б.
МСМ-де логопедтік жұмыс екі негізгі бағытта жүргізіледі: коррекциялық және профилактикалық. Мұғалімге, сөйлеу ауытқулары туралы, олардың пайда болу уақыты мен себептері туралы, оларды анықтау және жою тәсілдері туралы (коррекциялық бағыт) білу қажет. Педагогтәжірибешіге бұдан да маңыздырақ болып профилактикалық бағыт, өзінің мақсаттары бойынша және мазмұны бойынша, Бала бақшадағы тәрбиелеу мен оқыту бағдарламасымен қарастырылған, сөйлеуді дамыту бойынша жұмыспен сәйкес келеді. МСМ-ң болашақ мұғалімдеріне, балалардың дұрыс сөйлеу қабілетінің қалыптасуы бойынша жұмыс, бас мақсатқа тәуелді болуы тиіс екенін түсіну қажет (бас мақсат -- мектепке оқуға дайындық) және бұл жұмыстағы жеңіс тек педагогтар, ата-аналар мен логопедтердің тығыз байланыста болған жағдайда ғана келетінін ұғу қажет.
Балаларда болуы мүмкін сөйлеу ауытқуларының арасынан, мұғалімге негізінен дыбысты шығарудың әр-түрлі кемшіліктерімен кезесуге тура келеді. Оларды кейде фронталды сабақтардада және үйдегі жеке жұмыс кезіндегі жүйеленген жұмыс барасындада жөндей ала алмайсын. Мұғалім, дыбыс шығарудың қалыптасуы бойынша жұмыстың дыбыс шығаруды жөндеу бойынша жұмыстан негізгі айырмашылығын білу тиіс. ша және алдын-алу бойынша өткізілетін жұмысты ерте кезеңдерде басталу қажет деп санайды. Бұл жағдайда бірнеше маманның күшімен жүргізілетін жұмысқа міндетті түрде ата-аналарды қосу қажет. Логопедтің сабақтарына қатысатын және жалпы түрдегі МСМ қалатын балаларға қатысты мұғалімнің міндеттері нақтыланған. Ол міндеттер әр баламен жеке жұмыс жасау. М.Ф. Фомичева мұғалімдер мен логопедтердің мектеп жасындағыбалалардаң ата-аналарына азарташулық ролы, ашты, өйткені кейбір ата-ана балаларымен анықеметілдерін түсінбейді. Немесе кейін түзелердеп кені бермейді. Кейде қиын жағдайлардатілдің анық болмауы көптеген кемшіліктерге әселіп соғуы мүлекін: коммуникацияның және танып білу іс-әрекеттерінің ауытқуы, ақыл-есі дамуының шектелуі, негативтік мінез-құлығының пайда болуы.
Мұнда автор мұғалімге, балалардың дұрыс сөйлеуін қалыптастыру үшін жоспарлауын немесе мазмұнды толықтыру жұмысын, басқаша айтқанда, пропедевтикалық жұмысын көрсеткен. Педагогтың бұл іс-әрекеттері мектепке дейін балалардың буындық құрамының және сөздіктің қалыптасуына сөйлеу қабілетінің дамуына және грамматикалық тәжірибелі тәрбиешуге және де жеңіл түрлерінде түрлі ауытқулардын жоюға әсер етеді.
Мектеп жасындағылогопедтік пункттар - интегративті тәрбие беру және мектеп жасындағыбалаларды оқытудың бір нұсқасы болып табылады.
Коррекциялық әсер ету ұйымдастырылуының ең негізгі мақсаттарының бірі ол: ерте анықтау, уақытылы коррекция және мектеп жасындағы балалардыңсөйлеу қабілетінің алдын алуы, мектеп жасындағымекеме жұмысшыларының және ата-аналардың профилактикасы және логопедтік үгеттелуі.
Балалар поликлиникасына қарасты мектеп жасындағы балалардыңлогопедтік пункттерінде коррекциялық-педагогтық жұмыс және логопедтік кабинет жұмыстарын және сөйлеу қабілеті нашар балаларға арналған арнайы тобы логопед жұмысың біріктіреді.
Логопедтің негізгі міндеті ол сөйлеу қабілеті төмен ата-аналарға және мұғалімдерге кеңес беру.
МСМ тәжірибелік жұмыстарға фактілік кіріспесіне қарамастан, нормативтік-құқықтық қамтамасыздандыру іс-әрекеттері осы уақытқа деін әлі жоқ.
МСМ тәрбиенушілерге логопедтік көмекті қамтамасыздандыру үшін, білім басқармасы және жергілік департаменттің бұйрығы негізінде ашылған кабинеттер арқасында МСМ логопед-мамандарына деген қажеттілі өте жоғары. Бұндай жағдайда, логопед мұғалімге өзінің көмекшісі болуға, медициналық қызметкерлермен кәсіби және де сөйлеу қабілетінде ауытқуы бар балалардың ата-аналарымен қарым-қатынаста болуға көмектеседі.
Заманаул МСМ іс-әрекеттерінің құрылуының маңызды проблемасытұтас білім беру процессінің тиінде мұғалімдер мен қомымша мамандардың қосылып ұйымдасуының сұрағын Е. П. Ухабина қарастырады. Оған педагогтардын өз қабілеттері жетілдіру, кәсіби жұмыстың сараптамасы, біріккен проблематизация және ұйымдастырушылық яғни мазмұнды сұрақтардың қаралуы жағдай жасайды.
Балабақшадағы мұғалімдер және қосымша ұйымдастырушылық процессі оқу іс-әрекеттік және пәндік аспектілер синтезіне бағытталған.
Тәрбиенің субъективті функциясы - педагогикалық қамтамасыздандырудың тоқтатылмауы және баланың жеке басына көмек беру (мұғалімге тиісті).
Пәндік білім беру функциясы - дамытушылық орталық біртұтас пәндік құрылуы.
Заманаул педагогикалық ғылымның актуалдық мақсаты - бірімен қарым - қатынас нормаларына үйрету. Мұғалімдердің дайымдықтарының және қайта даярлануының тиімді әдістеріне - семинар - тренингтер, шығармашылық семинар - симпозиумдар, видео-тренингтер жатады. Балабақшаның кәсіби жұмысшылар ұйымдастығының моделдер зерттеу қорытындысының авторлары болған: ұйымдастырушылық - басқарушылық, функционалдық, мазмұнды - іс-әрекетті.
Ұйымдастырушылық - басқарушылық моделге балабақша басшылармен қатар кәсіби жұмысшы дайындаң және біріктірілген педагогикалық жаңа жұмыстың түрі жатады. Бағдарламаның шығыс пункты болып балабақшалық қызметкерлерінің тренинг арқылы серіктестік қарым-қатынаста жеке басы даярлау.
Арнайы мамандардың ұйымдастыруымен өтетін оқулар мұғалімдерге спецификалық функцияларды орындауға мүмкіндік берді. Мазмұнды - іс-әрекеттік қоса ұйымдастырашылық моделге біртұтас біріккен жоспарлауының процессі, оқу жұмысының бірге жасалған сарапбілім тамасының нәтижесі жатады.
Мұғалімдердің функциясы субъектіге назар аудару, яғни оқу процессін бірігіп жасаған кезде баланың қызығушылығын және байланысты арттырады. Қосымша маман - бірінші ретте іс-әрекет субъектісіне назар аударады - пәндік ортада баланың логикалық жүрісін реттейді.
Мұғалімнің функциясына баланың жеке басының дамуыл қамтамасыздандыру жатады: тәрбие беру үшін мұғалімдер ішкі жеке басының пәндік материалын байланыстырады.
Арнайы мамандардың педагогикалық іс-әрекет назары оқытуға және білімалушылық - дамытушылықты бақылауға түседі.
Л. С. Выготский жазғандай, педагогикалық әсер ету ерте жастағы балалардың даму процессіне әсерін тигізуі, дәл осы ерте жастағы балаларды кейінгі өсу этаптарынан айырады.
Неғұрлым коррекциялық жұмыс ерте басталса, солғұрлым ол жұмыс жақсы болады. Ол дегеніміз логопед коррекциялық мәселелерді шешеді, ал мұғалім коррециялық жұмысты бекітуге тиіс, сонымен қоса мұғалім тәрбиелеу және даму бағдарламасымен қарастырылған мақсаттарды сабақтарда шешуі тиіс.
Автор, коррекциялық мақсаттарды Балалық бағдарламасының дамыту мақсаттарымең координация жүргізіп жасына қарай үш топқа арналған жоба жасады: ортанғы мектеп жасындағыжас, ересек және дайындық .Әр-бір жастық топтың ішінде бүкіл жұмыс үш кезенге бөлінеді. Әр кезең айтыларға бөлінген, әр аптада бір сөйлеу тақырыбы оқылады. Бұл жағдайда, коррекцияның мақсатты шешу жолдары жаңа емес, бірақта ол жаңа мазмұнмен толтырылған. Мұғалімнің танымашылдық сабақтарда өткен матереиалын, логопед өз сабақтарында жалпылап бекітеді.Әр-бір мұғалім жалпыдамытатын мақсаттардан бөлек, оқыу жылының басында балалардың диагностикасынан шығаратын коррекциялық мақсаттарды шешеді.
Н.Л. Крылованың пікір бойынша, логопед пен мұғалімнің арасында материалдық бөлінуі келесі қағидаларға бағындырылған: тәрбие сабағы логопед қарастырылған синтаксикалық және лексико-граматикалық модельдерді қосқандағы белгілі бір тақырыпқа арналған, немесе онда оларды өңдеу үшін база құрылады-балалар қажетті словарьді пайдалануда машықтанады, оларға сөйлеуді ережелері үиретіліп есіне сақтандырылады: логопедтік сабақтар, мұғаліммен осы уақытта өңделудегі тақырыпты немесе өтілген бірнеше материалды қосқандағы арнайы таңдап алынған материалдағы лексикалық-граматикалық тақырыпқа арналған. Жұмыс жасау кезінде сөйлеу материалын бір-бірте қиындату барысында логопед пен тәрбиенің жұмысындағы қабылдаушылықты іске асыру кезінде маневр жасаудың үлкен еркіндігі пайда болады.
Сөйлеуді дамыту бойынша бүкіл тәрбие жұмысы Бала-бақшадағы оқыту мен тәрбиелеу бағдарламасының талаптарын орындау мақсатында өтеді және үш бағыт бойынша өткізіледі лексиканың дамуы, тілдің громатикасының дамуы. Логопедтің ең алдымен дұрыс сөйлеу ережелерінің қалыптасуын бекіту мұғалім үшін бағындырылған мақсат болып табылады; бірақта ол оны жадынан үнемі шығармауға тиіс және бағдарламаның талаптарын орындау барысында оны іске асыра білу қажет. Логопед балалардың сөйлеу қабілетінің дамуының жеке және жалпы міндеттерің анықтайды, мұғаліммен бірге бүкіл сөйлеу жұмысының көлемі мен мазмұнын белгілеп береді. Мұғалімдерді дайындаудың заманауй деңгейі логопедтін оларға үнемі, бар ынтасымен кеңесбереп отыруын талап етеді. Осылаймұғалімдерге сөзбен жұмыс істеу қағидаларын, сөздік материалды таңдау қағидаларын түсіндіріп тұру қажет, ьалалармен сұхбатасу кезенде сұрақты тсүндіріп беруді ұсыну,логопед-балаларға көркем әдебиетін оқыудың методикасы бойынша кеңес беру, балаларды әнгіме айтуға үйрету және т.б. түсіндіру қажет. Егер мұны істемесе, онда мұғалімнің шексіз адалдығына қарамастан сабақтар дұрыс бағыт алмауы мүмкін. Сөйлеу қабілеттері кем балалардың арнайы логопедиялық топтарда болуының жақсы жақтарын қарастырсақ: бала саны аз болғандақтан мұғалім әр балаға уақытты көп бөледі, бала мен мұғалімнің арасында тығыз қатынас пайда болады, мұғалім әр балаға ыңғайлы жағыдай жасай алады. Бірақ, арнайы ашылған сөйлеу қабілеттері кем балаларды оқытатын орындардың кемшілектерсіз болу мүмкін емес. Денсаулығы кем ұжымға көзқарастың өзгешелігі.
Сөйлеу қабілеттері төмен балаларды оқыту қиынға соғып отыр, өйткені білікті мамандар кем де кем. Бұл мәселені жас мамандар оқымайды деп қарастыруға болмайды. Педагогика саласында дефектология мәселесі қолға алынбаған болатын. Дефектология мамандығы ашылғанмен жаңа технологияларға сай емес. Логопед осы тапсырманың орындалу барысында мұғалімге көмектесіп , негізгі сөйлеу қабілеттерінің материалдарынын ойын немесе жаттығу түрінде ұсынады: бұл негізгі сұрақтарға жауаптарды дайындау болуы мүмкін, уақытша болмаса жазықтық түсімбеушіліктерді анықтау. Белгілі бір мүмкіншіліктерді ана тілінің тапсырмаларын коррекциондық тапсырмаларды оқыту түрінде көркем әдебиет жұмысын ұсынып байланыстырады. Сонымен қатар тәрбиелік тапсырмалар орындалады, балалармен қандай қиын түсімбеушіліктер байланыс текстерімен жеңіп шығады. Бірақ әдебиетті балаларға әңгіме немесе өлең түрінде мақсатқа қолдану керек, мысалы сөйлеу тәжірибесін бекіту. Логопедтің тапсырмасында негізінен жоспарланған жүйе басқа да тапсырмаларды сонын ішінде мысалы: математикадан, көркем өнер жұмыстарынаң, конструкторлық, физикалық дайындықтарды ескеру қажет. Сонымен қатар, балалардың оқу-тәрбиелік процестердің ауытқуын жетілдірудің негізгі ерекшеліктеріне жатады. Дамудың ауытқу салдарын жою үшін кешенді іс-қимыл, дифференциалдық, коррекционды-педагогтық потенциалдық әсер ету жағдайы және жеке ауытқуларының көруіне тәуелді болады. Коррекциондық бағыт және коррекциондық іс-шаралар балалардың тәжірибелігінде қалаыптасады.
Балаларға әсер етудің коррекционды-педагогикалық арнайы мамандандырылған немесе интеграцияланған әдісін таңдау ауытқуларды анықтау уақытына байланысты, олардың құрамы мен ауырлық дәрежесі, компенсаторлық жағдайына, балалардың психо-физикалық жетілдіру ерешеліктеріне, әлеуметтік аймақ және әр түрлі факторларды міндетті түрде жеке қарастыру.
МСМ компенсациялық жетілдіру түрінің балаларға көмектесу жүйесі. Коррекционды-жетілдіру процесінің екі жақты негізін ескере отырып, жеке типологиялық балалардың сөйлеу қабілеттеріне әсер ету тиімділігін айтуға тәуелді ғана емес, оның сапа деңгейіне де қатысты және логопедмұғалім мен мұғалімнің кәсіби біліміне де қатысты.
Қазіргі уақытта педагогикада, педагогикалық психологияда әлеуметтік ізденуге бұрылды. Коррекционды педагогикалық буын бағытталған болашақ педагогиканың қалыптасу теориясын философ Гершунский Б.С., Каган М.С. еңбектерінен табуға болады. Қазіргі орыс психологы мен педагог Гуатский Б.С. мен Куликова Л.Н. және басқалар.
Діндар орыс философиясының тарихшысы айтқан, барлық педагогикалық әрекеттерді қолдансақ та, оның барлығы да баланың өз орныңн табуына және шығармашылық пен өзін жаңартып, өзіндегі мұраға қалған әлеуметтік және рухани құндылықтарды табуы тиіс.
Арнайы әдебиетте талдау былай көрсетіледі , зерттеушілердің назары кәсіби компонентік катеегориялық ... жалғасы
Ұқсас жұмыстар
Мектепке дейінгі білім беру мекемеде түзету логопедиялық жұмысының жетілдіру жолдары
Кіші мектеп жасындағы мүмкіндігі шектеулі балалардың психологиясы
«Жалпы тіл кемістіктері бар балалармен жүргізілетін логопедиялық жұмыстың ерекшеліктері»
Бастауыш сынып оқушыларынң сөйлеу тілін дамыту жұмыстарының әдістемесі
Инклюзивті білім берудің ерекшеліктері
Сөйлеу дамуының ЖТСД III деңгейі
Зияты зақымдалған балаларды арнайы мектепте оқытудың әдіс - тәсілдері
Жалпы тіл кемістіктері бар балалармен жүргізілетін логопедиялық жұмыстың ерекшеліктері туралы ақпарат
Бастауыш сыныптағы сөйлеу тілі және есту мүшесі бұзылған балалардың психологиялық ерекшеліктері
Тіл бұзылыстары бар балалардың мектепте оқуға психологиялық даярлық деңгейін анықтау
Пәндер