Қазақстан Республикасының 2004-2015 жылдарға арналған экологиялық қауіпсіздігі тұжырымдамасы туралы


Қазақстан Республикасының 2004.2015 жылдарға арналған экологиялық қауіпсіздігі тұжырымдамасы туралы

Пән: Экология, Қоршаған ортаны қорғау
Жұмыс түрі: Реферат
Көлемі: 15 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 400 теңге




Қазақстан Республикасының 2004-2015 жылдарға арналған экологиялық
қауіпсіздігі тұжырымдамасы туралы
Қазақстан Республикасы Президентінің 2003 жылғы 3 желтоқсандағы N 1241
Жарлығы
Қазақстан Республикасының ПҮАЖ-ы, 2003 ж., N 47, 523-құжат
Қазақстан Республикасының экологиялық қауіпсіздігін қамтамасыз ету және
елдің экологиялық тұрақты дамуы жөніндегі мемлекеттік шаралардың кешенін
айқындау мақсатында қаулы етемін:
1. Қоса беріліп отырған Қазақстан Республикасының 2004 - 2015 жылдарға
арналған экологиялық қауіпсіздігі тұжырымдамасы (бұдан әрі -
Тұжырымдама) мақұлдансын.
2. Қазақстан Республикасының Үкіметі екі ай мерзімде Тұжырымдаманы іске
асыру жөніндегі 2004 - 2006 жылдарға арналған іс-шаралар жоспарын
әзірлесін және бекітсін.
3. Қазақстан Республикасының мемлекеттік органдары өз қызметінде
Тұжырымдаманың ережелерін басшылыққа алсын.
4. Қазақстан Республикасы Президентінің 1996 жылғы 30 сәуірдегі N 2967
өкімімен мақұлданған Қазақстан Республикасының Экологиялық
қауіпсіздігі тұжырымдамасының (Қазақстан Республикасының ПYАЖ-ы, 1996
ж., N 18, 149-құжат) күші жойылды деп танылсын.
5. Осы Жарлық қол қойылған күнінен бастап күшіне енеді.
Қазақстан Республикасының Президенті
Қазақстан Республикасы Президентінің 2003 жылғы 3 желтоқсандағы N 1241
Жарлығымен мақұлданған
1. Жалпы ережелер
1.1. Қазақстан Республикасының экологиялық қауіпсіздігінің жай-күйі мен
проблемалары
Қазақстандағы тәуелсіздік жылдары экологиялық қауіпсіздікті қамтамасыз
етудің мүлде жаңа мемлекеттік жүйесінің құрылуының және қалыптасуының,
Қазақстан Республикасының қоршаған ортаны қорғау саласындағы атқарушы
органдардың жақсы ұйымдастырылған және аумақтық таралған жүйесін - қоршаған
ортаны қорғау мен табиғат пайдалануды басқарудың жылдары болды. Бұл
қоршаған ортаны қорғау және табиғи ресурстарды ұтымды пайдалану саласындағы
мемлекеттік саясатты қалыптастыруды және дәйекті іске асыруды қамтамасыз
етті.
Алайда, Қазақстанда көптеген онжылдықтар бойы қоршаған ортаға төтенше
жоғары техногендік салмақ түсіретін, табиғат пайдаланудың көбінесе шикізат
жүйесі қалыптасты. Сондықтан әзірге экологиялық жағдайдың түбегейлі
жақсаруы әзір бола қойған жоқ әрі ол бұрынғысынша биосфераның
тұрақсыздануына, оның қоғамның тіршілік әрекеті үшін қажетті қоршаған
ортаның сапасын оның қолдау қабілетін жоғалтуына апаратын табиғи жүйелердің
тозуымен сипатталады.
Қоршаған ортаны қорғау саласындағы мемлекеттік саясаттың негіздері
Қазақстан Республикасы Президентінің 1996 жылғы 30 сәуірдегі өкімімен
мақұлданған экологиялық қауіпсіздік тұжырымдамасына енгізіліп, онда өтпелі
кезеңнің экологиялық басымдықтары, атап айтқанда, жекешелендірудің
экологиялық проблемалары, табиғат қорғау заңнамасының, мемлекеттік бақылау
және сараптаманың, табиғат пайдаланудың экономикалық тетіктерінің, қоршаған
орта мониторингінің жүйесін құру қажеттілігінің мәселелері қарастырылған
болатын.
Ұлттық экономиканың барлық салаларын реформалау табиғи ресурстарды
пайдалануға көзқарастардың өзгеруіне, қоршаған ортаны сақтауды ескере
отырып, әлеуметтік-экономикалық дамуды жүзеге асыруға негіз болды.
Аталған Тұжырымдаманы қабылдаған сәттен бастап Қазақстан Республикасында
қоғамдық дамуда елеулі өзгерістер болды. Мемлекет дамуының стратегиялық
құжаттары әзірленді, табиғат қорғау заңнамасының негізі құрылды, қоршаған
ортаны қорғау мәселелері бойынша бірқатар халықаралық конвенцияларға қол
қойылды, табиғат қорғау қызметін басқару жүйесі құрылды.
Мысалы, 1997 жылы "Қоршаған ортаны қорғау туралы", "Ерекше қорғалатын
табиғи аумақтар туралы", "Экологиялық сараптама туралы", 1998 жылы -
"Радиациялық қауіпсіздік туралы" Заңдар, ал 2002 жылы - "Атмосфералық ауаны
қорғау туралы" Заң қабылданды. Табиғатты ұтымды пайдалану саласында
Президенттің "Жер қойнауы және жер қойнауын пайдалану туралы" (1996 жыл)
және "Мұнай туралы" (1995 жыл) заң күші бар Жарлықтары, 2003 жылы - Орман,
Су және Жер кодекстері қабылданды. Заңға тәуелді қажетті нормативтік
құқықтық актілердің көпшілігі әзірленіп, бекітілді.
Заңнаманы жетілдіру мақсатында республикада оны дамыған елдердің
заңнамасына жақындатуға және халықаралық стандарттарды енгізу бағыты
алынды. Қазақстан Республикасы 19 халықаралық конвенцияға қол қойды және
оларды іске асыру жөніндегі іс-қимылды ұлттық жоспарлары әзірледі.
Экологиялық сараптау жүйесі, рұқсат ету және бақылау-инспекциялық жұмыс
жолға қойылды.
Тұжырымдаманың міндеттерін орындау нәтижесінде қоршаған ортаны қорғау
саласындағы мемлекеттік бақылауды күшейту және міндетті экологиялық
сараптаманы енгізу есебінен 90 жылдардың басымен салыстырғанда қоршаған
ортаны ластаудың қарқыны едәуір төмендеді. Алайда, мемлекеттің экологиялық
осал аумақ және шешілмеген экологиялық проблемалар мәртебесі сол күйінде
қалып отыр.
Жоғарыда аталғандармен байланысты елдің стратегиялық басымдықтарына сәйкес
қазіргі жағдайдағы экологиялық қауіпсіздікті қамтамасыз етудің міндеттерін
түбегейлі қайта қарау, нақтылау және кеңейту көзделуде.
Жаңа Тұжырымдамада іске асырылмаған міндеттерді шешу ұсынылады. Олардың
ішінде: экологиялық қауіпсіздік пен табиғат пайдаланудың аса маңызды
проблемалары бойынша зерттеулердің, оның ішінде іргелі ғылыми зерттеулердің
ілгерілемелі дамуын қамтамасыз ету; қоршаған ортаның жай-күйіне
мониторингтің бірыңғай жүйесін енгізу; Қазақстан Республикасының аумағын
экологиялық аудандарға бөлу және арнаулы картографиялау ұсынылады.
1.2. 2004-2015 жылдарға арналған экологиялық қауіпсіздік тұжырымдамасын
әзірлеудің өзектілігі және басымдықтары
Әлемдік тәжірибе көрсететіндей, экологиялық проблемаларды табысты шешу мен
экологиялық апаттардың алдын алудың негізі кез келген мемлекеттің
әлеуметтік-экономикалық жүйесін экологияландыру болып табылатынын
көрсетеді.
Ұлттық қауіпсіздіктің құрамдас бөлігі ретінде экологиялық қауіпсіздік
тұрақты дамудың міндетті шарты болып табылады және табиғи жүйелерді
сақтаудың және қоршаған ортаның тиісті сапасын қолдаудың негізі болады.
Осы Экологиялық қауіпсіздік тұжырымдамасы "Қазақстан - 2030" Стратегиясының
басымдықтарын ескере отырып, Қазақстан Республикасы дамуының 2010 жылға
дейінгі стратегиялық жоспарына сәйкес және XXІ ғасырдағы Күн тәртібінің
негізгі ережелері мен Қоршаған орта және даму жөніндегі 1992 жылғы Рио-де-
Жанейро декларациясының қағидаттарын, сондай-ақ Йоханнесбургге өткен (2002
жыл) Тұрақты даму жөніндегі дүниежүзілік саммиттің шешімдерін ескере отырып
әзірленді.
Қоршаған ортаның жай-күйінің нормативтік көрсеткіштеріне қол жеткізе
отырып, экологиялық қауіпсіздіктің оңтайлы деңгейін қамтамасыз ету осы
Тұжырымдаманың ережелерін кезең-кезеңмен іске асыруды көздейді.
Бірінші кезең (2004 - 2007 жылдар) - қоршаған ортаның ластану деңгейін
төмендету және оны тұрақтандыру жөніндегі іс-қимыл жоспарын әзірлеу.
Екінші кезең (2008 - 2010 жылдар) - қоршаған ортаның сапа көрсеткіштерін
тұрақтандыру және табиғат пайдалануға экологиялық талаптарды жетілдіру.
Yшінші кезең (2011 - 2015 жылдар) - қоршаған ортаның сапасын жақсарту және
қоғамның экологиялық тұрақты дамуының қолайлы деңгейіне қол жеткізу.
2. Экологиялық қауіпсіздікті қамтамасыз етудің мақсаты, негізгі міндеттері
мен қағидаттары
2.1. Экологиялық қауіпсіздіктің мақсаты
Экологиялық қауіпсіздік саласындағы мемлекеттік саясаттың мақсаты табиғи
жүйелердің, қоғамның өмірлік маңызды мүдделері мен жеке тұлға құқығының
қоршаған ортаға антропогендік және табиғи әсерлердің нәтижесінде туындайтын
қатерлерден қорғалуын қамтамасыз ету болып табылады.
2.2. Экологиялық қауіпсіздіктің негізгі міндеттері
Осы мақсатқа қол жеткізу үшін мынадай міндеттерді шешу қажет:
климаттың өзгеруі мен Жердің озон қабатының бұзылуына душар ететін
антропогендік әсерді азайту;
биоәртүрлілікті сақтау және жердің шөлейттенуі мен тозуының алдын алу;
экологиялық апат аймақтарын, әскери-ғарыш полигондары мен сынақ кешендерін
оңалту;
Каспий теңізі қайраңының ластануының алдын алу;
су ресурстарының тозуының және ластануының алдын алу;
табиғи ластануларды, әуе бассейнінің ластануын, радиоактивті,
бактериологиялық және химиялық, оның ішінде трансшекаралық ластануларды жою
және олардың алдын алу;
өнеркәсіптік және тұрмыстық қалдықтардың жинақталу көлемдерін қысқарту;
табиғи және техногендік сипаттағы төтенше жағдайлардың алдын алу.
Қойылған міндеттерді шешуге:
Қазақстан Республикасының заңдарын, табиғат пайдаланудың, мемлекеттік
экологиялық бақылаудың және экологиялық мониторингтің экономикалық
тетіктерін жетілдіру және жүйеге келтіру;
табиғат пайдаланудың және экологиялық сараптаманың рұқсат ету жүйесін
оңтайландыру;
қоршаған ортаны қорғау, экологиялық статистика, экологиялық білім беру,
экологиялық үгіт-насихат және жұртшылықтың қатысуы саласындағы ғылыми-
зерттеу жұмыстарын дамыту;
халықаралық ынтымақтастықты кеңейту жолымен қол жеткізіледі.
2.3. Экологиялық қауіпсіздікті қамтамасыз етудің негізгі қағидаттары
Мемлекеттің экологиялық қауіпсіз дамуы мынадай қағидаттарға негізделеді:
табиғи ресурстарды пайдаланудың экологиялық мүмкінді шектерін айқындайтын
және қоршаған ортаны сапалы теңгермелі басқаруды қамтамасыз ететін
шектеулердің, нормативтердің және шаруашылық әрі өзге де қызмет жүргізу
ережелерінің ғылыми-негізделген кешенін енгізу жолымен мемлекеттің тұрақты
дамуы үшін барлық қоғамдық қатынастарды реттеуге экожүйелік тәсіл;
экологиялық қауіпсіздіктің өңірлік және жергілікті міндеттерінің
экологиялық қатерлердің алдын алудың жаһандық және ұлттық мақсаттарына
бағыныштылығы;
қоршаған орта мен адамның денсаулығына келтірілген залалды өтеудің
міндеттілігі (табиғат пайдаланушылар мен ластаушылар төлейді);
өндірістік күштерді дамыту мен орналастырудың экологиялық-экономикалық
теңгермелігі (экологиялық сыйымдылық пен аумақтық жоспарлау қағидаттары);
шаруашылық және өзге де қызметінің қоршаған ортаға әсерін одан кейінгі
экологиялық және санитарлық-эпидемиологиялық сараптамалармен бағалаудың
міндеттілігі;
халықтың экологиялық ақпаратқа қол жетімділігін қамтамасыз ету және оның
экологиялық проблемаларды шешуге қатысуы;
халықаралық ынтымақтастықтағы әріптестік және халықаралық құқық нормаларын
сақтау.
3. Экологиялық қауіпсіздік проблемалары және оларды шешу жолдары
Қоршаған орта және даму жөніндегі Рио-де-Жанейро декларациясының
қағидаттарын ескере отырып, Қазақстанның экологиялық қауіпсіздік
проблемалары оларды жаһандық ұлттық және жергілікті ретінде шешудің
маңыздылығы мен деңгейіне байланысты қаралады.
3.1. Жаһандық экологиялық проблемалар
3.1.1. Климаттың өзгеруі
"Қызу әсерінің" салдарынан болатын климаттың өзгеруі жалпы әлемдік
көлемдегі проблема болып табылады және қоршаған ортаның жай-күйіне барынша
ықтимал қатер төндіреді.
Қазақстан 1995 жылы Климаттың өзгеруі жөніндегі БҰҰ Yлгілік конвенциясын
бекітті, ал 1999 жылы осы Конвенцияға Киото хаттамасына қол қойды.
Аталған хаттаманы бекіткен және ол күшіне енген жағдайда Қазақстан қызған
газдардың шығарындыларын қысқарту жөніндегі сандық міндеттемелерді өзіне
жүктей отырып, І қосымшаның Тарапы болады.
Қазақстанның Киoтo хаттамасын бекітуінің мақсатқа сайлығын айқындау үшін
2004 жыл барысында қызған газдардың шығарындыларын қысқарту жөніндегі
сандық міндеттемелердің Қазақстанның экономикасына әсері мәселелері бойынша
зерттеулер жүргізу қажет.
Талассыз экологиялық тиімділігінен басқа, Киото хаттамасын бекіту біздің ел
үшін халықаралық инвестицияларды тарту, басқа елдердің экономикасына
активтерді орналастыру мүмкіндігімен инвестор рөліндегі бірлескен жүзеге
асыру жобаларына және "таза даму" процестеріне қатысу, өндірістің
энерготиімділігін арттыру үшін жаңа технологияларды қолдану, сыртқы
энергетикалық рынокта елдің экономикалық мүдделерін қорғау үшін көміртегі
кредиттерін шоғырландыру, қызған газдардың шығарындыларына квоталар сату
жөніндегі перспективаларды ашады.
Киото хаттамасын бекіткеннен кейін нақты жобалар мен іс-шараларды іске
асыруды көздейтін Қазақстан Республикасында қызған газдардың шығарындыларын
азайту жөніндегі 2015 жылға дейінгі бағдарлама әзірленетін болады.
3.1.2. Озон қабатының бұзылуы
Жердің озон қабатының бұзылуы адам, жануарлар, өсімдіктер мен
микроорганизмдер тіршілігі үшін ықтимал қатер болып табылады.
1973 жылдан бергі байқаулар Қазақстанның үстіндегі озон қабатының қалыңдығы
5-7%-кe азайғанын көрсетті.
Монреаль хаттамасына сәйкес қабылданған, озон қабатын бұзатын заттарды
пайдалануды реттеу жөніндегі шаралар әлемде 1986 жылдың деңгейімен
салыстырғанда оның 10 eceгe азаюына ықпал етті.
Біздің ел озон қабатын сақтау туралы халықаралық келісімдерге 1998 жылы
қосылды. Қазіргі уақытта Қазақстанда озон бұзғыш заттарды (ОБЗ) пайдалануды
қысқарту және оларды айналымнан алып қою, озон қабатын бұзбайтын заттарды
қолданумен жаңа технологияларды енгізу жөніндегі жұмыстар жүргізілуде.
Озон қабатын бұзу қатерін жоюдың негізгі жолдары мыналар болып табылады:
ОБЗ пайдаланудан жедел бас тартуды және оларды қауіпсіз жоюды қамтамасыз
ету, ОБЗ-дың заңсыз айналымының алдын алу және қолға алынған күш-жігердің
табыстылығына көз жеткізу үшін тропосферада оның жиналуының тұрақты
мониторингін жүргізу.
Сондай-ақ 2004 жылдың барысында ОБЗ пайдаланатын кәсіпорындардың қызметін
лицензиялау жөніндегі қажетті нормативтік құқықтық актілерді қабылдау, ОБЗ
пайдалану қызметімен айналысатын мамандарды оқытуды және Қазақстанның
үстіндегі озон қабатының жай-күйін зерделеу жөнінде іргелі ғылыми
зерттеулер жүргізуді бастау, сондай-ақ жаңа технологияларды енгізу жолымен
ОБЗ пайдалануды қысқарту және қолданыстан алу жөніндегі жұмыстарды
жалғастыру қажет болады.
Осы іс-шараларды жүргізу нәтижесінде ОБЗ шығарындысы қысқарып, ол Жердің
озон қабатын сақтауға септігін тигізетін болды.
3.1.3. Биоәртүрлілікті сақтау
Қазақстанның экожүйесі Орталық Азияда және тұтастай алғанда континентте
биологиялық әртүрлілік бірегейлігімен ерекшелінеді.
Өсімдіктер мен жануарлар түрлерінің жоғалуы генетикалық деңгейдегі
әртүрлілікті жоғалтуға және экожүйелердегі тиісті өзгерістерге әкеледі.
Биоәртүрлілікті іc жүзінде жоғалтудың негізгі себебі өмір сүру ортасының
жойылуы және тозуы, ең бастысы, ормандарды жою, топырақтың эрозиясы, ішкі
және теңіз су айдындарының ластануы, өсімдіктер мен жануарлар түрлерін тым
көп тұтыну болып табылады. Таяуда ғана өсімдіктер мен жануарлардың бөгде
түрлердің жерсінуі де биоәртүрлілікті жоғалтудың алаңдатар жәйі деп
танылды.
Биоәртүрлілікті сақтау үшін Қазақстан Республикасы 1994 жылы Биоәртүрлілік
жөніндегі конвенцияны бекітті, биологиялық әртүрлілікті сақтау және
теңгермелі пайдалану жөніндегі ұлттық стратегия мен іс-қимыл жоспарын
әзірледі.
Биоәртүрлілікті сақтаудың неғұрлым тиімді шарасы ерекше қорғалатын табиғи
аумақтар құру болып табылады. Республиканың ерекше қорғалатын табиғи
аумақтарының ауданы 13,5 млн. гектарды немесе барлық аумақтың 4,9%-ін
құрайды, бұл биологиялық әртүрліліктің экологиялық теңгерімін сақтау үшін
тым жеткіліксіз және 10%-ті құрайтын әлемдік стандарттардан төмен.
Қазақстан Республикасының ерекше қорғалатын табиғи аумақтарын дамыту мен
орналастыру тұжырымдамасына сәйкес 2030 жылға дейін олардың алаңын 17,5
млн. гектарға дейін ұлғайту көзделген, бұл республика аумағының 6,4%-ін
құрайды.
Қазақстанда биологиялық әртүрлілікті сақтау мақсатында биоәртүрлілік
объектілерінің жай-күйін бағалау және түгендеу, ерекше қорғалатын табиғи
аумақтардың желісін ұлғайту және қазіргі табиғи және антропогендік
процестерді ескере отырып, оларды жасанды молықтыру және бұзылған
аумақтарда қалпына келтіру жолымен табиғи популяциялардың сирек түрлерін
сақтау, елдің ерекше қорғалатын табиғи аумақтарын ЮНЕСКО-ның Дүниежүзілік
табиғи және мәдени мұрасы және "Адам және биосфера" бағдарламасы
шеңберіндегі биосфералық аумақтар тізіміне енгізу жөніндегі шараларды іске
асыру қажет.
Республика аумағының небәрі 4,2%-ін алатын Қазақстанның барлық ормандарының
ерекше экологиялық, ғылыми, рекреациялық, эстетикалық және мәдени мәнін,
сондай-ақ биологиялық әртүрліліктің табиғи резерваттары ретіндегі олардың
орасан рөлін ескере отырып, оларды ерекше қорғалатын табиғи аумақтар
жүйесіне көшіру жөніндегі шұғыл шаралар қабылдау қажет. Бұл үшін 2006 жылға
дейін мемлекеттік биосфералық резерваттардың желісін қалыптастыру
бағдарламасын әзірлеу қажет.
Соңғы уақытта, әлемде кең таралған генетикалық өзгерген организмдер мен
өнімдерді әкелу Қазақстан үшін елеулі сыртқы қатер болып отыр. Бүкіл әлем
бойынша генетикалық өзгерген организмдер мен өнімдердің кең таралу
қауіптілігін ескере отырып, Биоәртүрлілік жөніндегі конвенцияның
Биоқауіпсіздік жөніндегі Картахена хаттамасы қол қоюға алынды. Қазақстанның
Картахена хаттамасына қол қоюы өзге елдердің біздің еліміздің аумағында
генетикалық өзгерген организмдер мен өнімдерді трансшекаралық өткізуімен
байланысты қызметті жүзеге асырудағы жауапкершіліктерін арттыруға, оларды
елге әкелуге жол бермеу жөнінде шаралар қабылдауға, зерттеулер мен ғылыми-
техникалық әзірлемелер ісінде өзара көмекті, сондай-ақ биотехнологиялар
саласындағы ақпарат алмасуды қоса, халықаралық тығыз ынтымақтастықты
қамтамасыз етуге мүмкіндік береді.
Осы Тұжырымдаманың айтылған ережелерін іске асыру қоршаған орта
объектілерін сақтауды, оны белгілі бір тұрақтылық деңгейінде ұстап тұруды,
өзін-өзі реттеу қабілеті мен жанды және жансыз табиғат түрлерінің, оның
ішінде жойылу қаупі төнген тіpі организмдер геноқорының көптүрлілігін
сақтауды қамтамасыз етуге мүмкіндік береді.
3.1.4. Жердің шөлейттенуі және тозуы
Қазақстанның көп бөлігі қуаң аймақта орналасқан және оның аумағының шамамен
66%-і түрлі деңгейде шөлейттену процестеріне бейім. Алдын ала есептер
бойынша жайылымның тозуынан залал, егістік эрозиясынан, қайталама
тұзданудан және басқа да себептен алынбаған кіріс шамамен 300 миллиард
теңгені құрайды.
Қазақстан үшін елеулі ішкі қатерді білдіретін жердің шөлейттенуі мен тозу
проблемасы шаң-тұз дауылының пайда болуы және ауа массаларының ластаушы
заттарды алыс қашықтыққа жеткізуі нәтижесінде біртіндеп трансшекаралық
проблемаға айналуы мүмкін.
2004 жылдың барысында шөлейттенудің көлемі мен құрғақшылықтың теріс
әсерінің алдын алуға және қысқартуға, тозған жерлерді және топырақтың
құнарлылығын қалпына келтіруге, ресурстық базаны сақтауды жәненемесе
қалпына келтіруді қамтамасыз ететін, халықтың экологиялық қауіпсіздігін
нығайтатын тұрақты жер пайдаланудың экономикалық тетіктерін әзірлеу мен
енгізуге, сондай-ақ шөлейттенумен күрес процесінде халықтың кең қауымының
хабардар болуы мен қатысуын қамтамасыз етуге бағытталған шөлейттенумен
күрес жөнінде бағдарлама әзірлеу және бекіту қажет.
Бағдарламаның негізгі нәтижелері шөлейттену процестерін болдырмау және
жердің тозу ауқымын қысқарту, шөлейттенумен күрестің экономикалық
тетіктерін енгізу, ауыл шаруашылығы жерлерінің өнімділігін арттыру болмақ.
3.2. Ұлттық экологиялық проблемалар
3.2.1. Экологиялық апат аймақтары
Табиғи экологиялық жүйелердің бұзылуы, флора мен фаунаның тозуы орын алған
және қолайсыз экологиялық ахуал салдарынан халықтың денсаулығына елеулі
зиян келтірілген Арал және Семей өңірлері экологиялық апат аймақтары болып
жарияланды. Экологиялық апат аймақтары елдің ішкі қауіпсіздігіне нақтылы
қатер болып табылады.
Қазіргі уақытта бұрынғы Семей полигонына шектес аудандарда (71,9 мың халқы
бар 85 елді мекен) онкологиялық аурулардың және адамдар өлімінің, қан
айналымы жүйесі ауруларының, жаңа туған сәбилер арасындағы кеселдердің және
ерте қартаю көрінісінің жоғары деңгейі байқалуда.
Арал өңірі экологиялық апат аймағында (186,3 мың халқы бар 178 елді мекен)
әсіресе әйелдер және балалар арасында асқазан-ішек аурулары мен қан аздығы,
балалардың шетінеуі мен туа біткен патологияның жоғары деңгейі байқалуда.
Елдің ішкі қауіпсіздігіне қатерді жою мақсатында экологиялық апат
аймақтарында халықтың тұруының әлеуметтік-экономикалық және экологиялық
жағдайын кешенді талдау жөнінде іс-шаралар жүргізу, оның сапалы ауыз сумен
қамтамасыз етілуіне баға беру, экологиялық талаптарды әзірлеу және
аумақтарды экологиялық бағалау мен ядролық сынақтар және өзге де
факторлардың халықтың денсаулығы мен қоршаған ортаға әсерінің салдарларын
ескере отырып, сауықтыру-оңалту іс-шараларын жүзеге асыру қажет. 2007 жылға
дейін Халықтың ішкі көші-қоны және экологиялық апат аймақтарының аумақтарын
шаруашылыққа пайдалану бағдарламасы әзірленуі қажет.
Бұрынғы Семей ядролық сынақ полигонын және Арал өңірінің проблемаларын
кешенді шешу жөнінде ұсыныстар әзірлеуді Қазақстан Республикасы Премьер-
Министрінің 2003 жылғы 22 тамыздағы N 182-ө Өкімімен құрылған
ведомствоаралық жұмыс тобы жүзеге асырады.
3.2.2. Каспий теңізі қайраңының ресурстарын қарқынды игерумен байланысты
проблемалар
Каспий теңізі бассейні мемлекеттерінің көмірсутегі ресурстарын кеңінен
игеруі теңіз және жағалау маңы экожүйелеріне теріс әсер ауқымын ұлғайтады.
Теңіз мәртебесінің айқындалмаған жағдайында трансшекаралық сипаттағы сыртқы
экологиялық қатерлер елеулі мәнге ие болады.
Теңіздің қазақстандық секторында көмірсутегі шикізатын алдағы кезде баса
игеру елдің экологиялық қауіпсіздігіне ықтимал қатер төндіреді.
Каспий теңізінің қоршаған теңіз ортасын қорғау жөніндегі үлгілік
конвенциясы және басымдық іс-қимылдардың өңірлік стратегиясы Каспий
теңізінің коммерциялық ресурстарын пайдалану және Каспий маңы елдерінің
Каспийдің экожүйесін қорғау жөніндегі алдағы іс-шараларға қатысты өзара
ортақ іс-қимылы бойынша негізгі бағыттарын айқындайды.
Каспий теңізінің қазақстандық секторын игерудің мемлекеттік бағдарламасында
2005 жылдың аяғына дейін теңіз және жағалау маңы экожүйелеріне залал
келтірместен көмірсутегін өндірудің мүмкін болатын шекті деңгейін айқындау
жөніндегі арнаулы зерттеулерді жүргізу, геодинамикалық мониторингті іске
асыру, иесіз мұнай ұңғымаларын және басқа да байырғы ластануларды жою,
ілеспе газды алауларда жағуды және мұнай құбырлары мен радиоактивті
ластанған жабдықтарды рұқсат алынбай көмуді тоқтату жөнінде шаралар
қабылдау көзделеді.
Зерттеулер нәтижесі Каспий қорық аймағын аймақтарға бөлуді қоса алғанда,
теңіздегі экологиялық қауіпсіз шаруашылық қызметін қамтамасыз ететін нақты
нормативтік экологиялық талаптар әзірлеу болуы тиіс.
3.2.3. Су ресурстарының сарқылуы және ластануы
Қазақстан су ресурстарының үлкен жетіспеушілігі елдерінің санатына жатады.
Қазіргі уақытта су объектілерін тау-кен өндіру, металлургия және химия
өнеркәсібі кәсіпорындары, қалалардың коммуналдық қызметтері қарқынды
ластауда және ол нақты экологиялық қатер төндіреді. Ертіс, Нұра, Сырдария,
Іле өзендері, Балқаш көлі неғұрлым ластанған. Халықты ауыз сумен қамтамасыз
етудің негізгі көзі болып табылатын жер асты сулары да ластануға ұшыраған.
Су объектілеріне антропогендік салмақ пен олардың қалпына келу қабілетінің
арасындағы теңгерімсіздік экологиялық қолайсыздықты іс-жүзінде барлық ірі
өзен бассейндеріне тән етті, ал су шаруашылығының мұқтаждарын жеткілікті
қаржыландырмау су шаруашылық объектілерінің барынша қанағаттанғысыз (кей
жерде апаттық) техникалық жай-күйіне және халықты ауыз сумен қамтамасыз ету
проблемаларының тым шиеленісуіне себеп болды.
Бұл проблемаларды шешу үшін Қазақстан Республикасы Yкіметінің 2002 жылғы 21
қаңтардағы N 71 қаулысымен су ресурстарын сақтау және ұтымды пайдалану
проблемаларын шешудің негізгі жолдары айқындалған Экономиканың су секторын
дамытудың және Қазақстан Республикасы су шаруашылығы саясатының 2010 жылға
дейінгі тұжырымдамасы қабылданды. Сондай-ақ халықты жеткілікті көлемде және
кепілді сападағы ауыз сумен тұрақты қамтамасыз ету үшін Қазақстан
Республикасы Үкіметінің 2002 жылғы 23 қаңтардағы N 93 қаулысымен "Ауыз су"
салалық бағдарламасы бекітілді, Қазақстан Республикасының Су кодексі және
"Cу пайдаланушылардың ауылдық тұтыну кооперативтері туралы" Қазақстан
Республикасының Заңы қабылданды, 2005 - 2010 жылдары негізгі су
бассейндерінің су ресурстарын кешенді пайдалану мен қорғаудың схемаларын
әзірлеу жөніндегі жұмыстар жүргізілетін болады.
Қабылданған бағдарламалық құжаттардың щеңберінде 2005 жылы іске асырылуы
суды қажет ететін өндірістер дамуының қарқыны мен көлемін шектeугe, су
үнемдейтін технологияларды, су пайдаланудың айналымды және тұйық жүйелерін
жаппай енгізуге, өнім бірлігіне және пайдалану шығындарына жекелей су
пайдалануды азайтуға, су шаруашылық жүйелерін есепке алу мен реттеудің
қазіргі заманғы құралдарымен жарақтандыруға мүмкіндік беретін сумен
қамтамасыз ету жөніндегі республикалық мақсатты бағдарлама әзірлеу қажет.
Бағдарлама су ресурстарын пайдаланғаны үшін төлемнің қолданыстағы
ставкаларын саралау, су шаруашылық объектілерін ұстау мен жөндеу жөніндегі
шығыстарды өзін-өзі ақтауға кезең-кезеңмен көшіре отырып, су
пайдаланушыларға су жеткізу жөніндегі қызмет үшін баға белгілеуді
оңтайландыру жөніндегі іс-шараларды да қамтуы тиіс.
Өзен экожүйелеріне ауыртпалықты азайту мақсатында және олардың ластануы мен
қоқыстануының алдын алу үшін 2005 - 2010 жылдар барысында пайдаланылатын
барлық су объектілері үшін су қорғау аймақтары мен жолақтарының жобалары
әзірленетін болады, 2005 - 2006 зиянды әсердің мүмкін болатын шекті
нормативтерін және судың жай-күйінің мақсатты көрсеткіштерін әзірлеу
жөніндегі ғылыми-қолданбалы зерттеулердің кешені жүргізіледі, ол су
объектілеріне ластаушы заттар төгінділерін таңбалыдан жиынтық нормалауға
кезең-кезеңмен көшіруді жүзеге асыруға мүмкіндік береді. Осының бәрі ағынды
суларды тазартатын құрылыстарды салу мен қайта жаңғырту кезінде жаңа
технологияларды енгізуді жеделдетеді.
Қолда бар су ресурстарының санын ұлғайту мен сапасын жақсарту үшін су
жетіспеушілігін тартып отырған өңірлерде өзен ағынын реттеу жөніндегі, оның
ішінде бассейн аралық қайта бөлу, сондай-ақ жер асты ауыз суларын
пайдалануды жеделдету жөніндегі жұмыстарды жалғастыру қажет.
3.2.4. Байырғы ластанулар
Ластанудың "байырғы" көздеріне қазіргі кезде иесіз тұрған объектілер:
мұнайгаз және гидрогеологиялық ұңғымалар, шахталар, кеніштер (оның ішінде
радиоактивтік қалдықты), елдің экологиялық қауіпсіздігіне нақты қатер болып
табылатын қалдықсақтағыштар мен ағынды сулар жинақтауыштар жатады.
Қазіргі кезде Уран өндіру өнеркәсібінің радиоактивтік үйінділерін жою
жөніндегі бағдарлама мен Иесіз мұнай ұңғымалары мен өздігінен төгілетін
гидрогеологиялық ұңғымаларды жою жөніндегі бағдарлама іске асырылуда.
Алайда, бұл бағдарламалар байырғы ластанулардың барлық түрлерін толық
қамтымайды. Сондықтан, байырғы ластануларды жою жөнінде бағдарлама
әзірлеудің қажеттілігі тұр. Бұл бағдарламада 2006 жылға дейін қоршаған
ортаға олардың әсерін бағалай отырып, кезең-кезеңмен байырғы ластанулардың
барлық объектілеріне толық түгендеу жүргізу, ал 2010 жылдан бастап мұндай
объектілерді жою жөніндегі жұмысты бастау көзделуде.
Жаңа ластанулардың туындауына жол бермеу мақсатында олардың пайда болуын
болдырмайтын құқықтық, экономикалық және өзге де тетіктерді әзірлеу және
енгізу қажет.
3.2.5. Трансшекаралық сипаттағы мәселелер
Трансшекаралық экологиялық проблемаларға су бөлу, трансшекаралық су
объектілерін, атмосфералық ауа мен топырақты ластау, қауіпті
технологияларды, заттар мен қалдықтарды өткізу, пайдалы қазбалардың шектес
жатқан кен орындарын игеру, бірегей табиғи кешендерді сақтау мәселелері
жатады.
Трансшекаралық экологиялық проблемалар елдің экологиялық қауіпсіздігіне
нақтылы сыртқы қатер болып табылады, оларды шешу халықаралық шарттар
шеңберінде көршілес мемлекеттердің бірлескен іс-қимылдарымен қамтамасыз
етіледі.
2003 жылдың басында Қазақстан Қауіпті қалдықтарды трансшекаралық тасымалдау
мен оларды аулаққа шығаруды бақылау туралы Базель конвенциясына қосылды,
бұл қауіпті қалдықтарды декларациялау жөніндегі жаңа кеден ережелерін
белгілеуге және кейіннен олардың қайталама шикізат пен өнім түрінде
республика аумағына олардың қайтадан түсуін болдырмауға мүмкіндік береді.
Қазақстан трансшекаралық өзендерді ұтымды пайдалану және қорғау проблемасын
шешуге бірыңғай құқықтық тәсілдерді қалыптастыруға мүмкіндік беретін
Трансшекаралық ағын сулар мен халықаралық өзендерді қорғау мен пайдалану
жөніндегі Хельсинки конвенциясына қосылды. Алайда, Орталық Азия өңірінің
қалған елдері бұл конвенцияға қосылмағандықтан, трансшекаралық ағын сулар
ағыны дұрыс та әділ пайдалануды қамтамасыз ету, қауіпті заттардың
құйылуынан ықтимал трансшекаралық әсердің алдын алу, "ластаушы төлейді"
қағидатын орындау жөнінде шаралар қолданған жоқ.
Трансшекаралық сипаттағы экологиялық қатерлердің алдын алу және жою үшін:
2005 - 2007 жылдары Қазақстан мен іргелес мемлекеттердің шекаралас
аудандарын экологиялық бағалау жөніндегі бірлескен зерттеулер жүргізу;
Орталық Азия мемлекеттерінің Хельсинки конвенциясына қосылуы жөніндегі
Қазақстанның бастамасын өткізу арқылы трансшекаралық су проблемаларын шешу;

бірегей табиғи кешендерді сақтау мақсатында 2005 - 2006 жылдар барысында
ішінде Батыс Тянь-Шань мен Алтай-Саян өңірінде трансшекаралық биосфералық
аумақтар құру қажет.
Қабылданған шаралардың нәтижелері ықтимал трансшекаралық экологиялық
қатерлерді анықтауға, азайтуға және жоюға жәрдемдесетін болады.
3.2.6. Әскери-ғарыш және сынақ кешендері полигондарының әсері
Қазіргі уақытта Қазақстан Республикасының аумағында төрт әскери сынақ
полигоны және "Байқоңыр" кешені жұмыс істейді. Зымырандардың жерге түскен
және құлайтын бөліктері, аса улы отынның төгілуі және қоршаған орта мен
тікелей жақын жерде тұратын халыққа қолайсыз әсер ететін басқа да факторлар
нақты экологиялық қауіп төндіреді.
"Байқоңыр" ғарыш айлағынан зымыран тасығыштарды ұшыру бөлінетін бөлшектер
құлайтын жалпы ауданы 12,24 млн. гектар аудандармен қамтамасыз етілген. Осы
жағдайларда қоршаған ортаның жай-күйін бағалау ғарыш құралдарын, әскери
техниканы және әскери объектілерді шығару, сынау, сақтау және пайдалану
орындарында, сондай-ақ өнеркәсіп ұйымдары орналасқан, зымыран-ғарыш
қызметін жүзеге асыратын әскери бөлімшелер мен құрылымдар тұрған орындарда
техногендік ықпалдың алдын алу мен оны жою проблемасын шешуде маңызды орын
алады.
Қазіргі уақытта "Қазақстан Республикасы аумағының зымыран-ғарыш қызметімен
байланысты учаскелерінің экологиялық жай-күйінің мониторингі" бюджеттік
бағдарламасы бойынша ғылыми-зерттеу жұмыстары жүргізілуде.
Сонымен қатар Қазақстан Республикасы Yкіметінің 2002 жылғы 29 желтоқсандағы
N 1449 қаулысымен бекітілген Елдің минеральдық-шикізаттық кешені ресурстық
базасын дамытудың 2003-2010 жылдарға арналған бағдарламасы шеңберінде
әскери-сынақ полигондарының аумақтарын кешенді гидрогеологиялық және
геоэкологиялық зерттеулер басталды.
Бірқатар міндеттерді шешуде ғарыш құралдарына балама жоқ болғандықтан,
зымыран-ғарыш қызметінің қоршаған орта мен халықтың денсаулығына әсерін
азайту, зымыран-ғарыш кешендерінің экологиялық қауіпсіздігін қамтамасыз ету
барған сайын өзекті болуда.
Осыған байланысты 2005 жылы полигон аумақтарының экологиялық жай-күйінің
мониторингі жөнінде бағдарлама әзірлеу қажет.
3.3. Жергілікті экологиялық проблемалар
3.3.1. Әуе бассейнінің ластануы
Атмосфераның негізгі ластануы түсті металлургия, жылу энергетикасы, қара
металлургия, мұнай-газ кешені кәсіпорындары мен көлік шығарындыларымен
байланысты. Атмосфералық ауаның ластануынан қатердің нақтылығы халық
денсаулығының нашарлауына да және қоршаған ортаның тозуына әсер етеді.
Атмосфералық ауаның ластану проблемасы негізінен республика халқының
жартысына жуығы өмір сүретін ірі қалалар мен өнеркәсіптік агломераттарға
тән.
Барынша ластанғандар қатарына 10 қала, оның ішінде 8 қала - ауасы жоғары
деңгейде ластанған қалаға жатқызылады. Қалаларда ауа ластануының жоғары
деңгейінің себебі - өндірістің ескірген технологиялары, тиімсіз тазартқыш
құрылыстар, қолданылатын отынның төмен сапасы, қуаттың жаңғыртылатын және
дәстүрлі емес көздерінің аз пайдаланылуы болып табылады. Кәсіпорындардың
20%-тен астамының нормативтік санитарлық-қорғау аймағының болмауы себепті
өндіріс орталықтары халқының басым бөлігі зиянды шығарындылардың әсері
жоғары аймақта тұрып жатыр.
Автомобиль санының күрт көбеюі ірі қалаларда (Алматы, Өскемен, Шымкент)
көміртегі оксиді мен азот диоксиді жиналуын ұлғайтады, мұндай заттардың
орташа жылдық шоғырлануы бұл қалаларда шекті мөлшерден асып түседі.
Ауа бассейнінің ластануы, сондай-ақ көмірсутегі шикізатының бұрынғы кен
орындарын дамытумен және жаңа кен орындарын игерумен де байланысты, бұл
атмосфераның күкіртсутегімен, меркаптандармен ластануын ұлғайта түседі.
Алауларда ілеспе газдың жағылуы қызған газдардың, күкірт пен азот
оксидтердің едәуір көлемін атмосфераға шығарумен қатар жүреді, кен
орындарының төңірегінде жоғары жылу аясы қалыптасады.
1993 жылдан 2000 жылға дейін зиянды заттардың атмосфераға шығарылуы
негізінен өндіріс құлдырауының есебінен 5,1 млн. тоннадан 3,2 млн. тоннаға
дейін кеміді. ... жалғасы
Ұқсас жұмыстар
Қазақстан Республикасының 2004-2015 жылдарға арналған экологиялық қауіпсіздігі тұжырымдамасы
Қазақстан Республикасының 2004-2015 жылдарға арналған экологиялық тұжырымдамасы
Қазақстан Республикасының 2004-2015 жылдарға арналған экологиялық қауіпсіздігі тұжырымдамасы. қоршаған ортаға келтірілген зиянды экологиялық бағалау
Қазақстан Республикасының индустриялық-инновациялық дамуының 2003-2015 жылдарға арналған стратегиясы
Қазақстан Республикасының қаржы секторын дамытудың 2007-2011 жылдарға арналған тұжырымдамасы
Қазақстан Республикасының Индустриялық-инновациялық дамуының 2003-2015 жылдарға арналған стратегиясы туралы
Қазақстан Республикасының денсаулық сақтау саласын дамытудың 2011 – 2015 жылдарға арналған «Салауатты Қазақстан» мемлекеттік бағдарламасы
Қазақстан Республикасының 2015 жылға дейінгі білім беруді дамыту тұжырымдамасы
Қазақстан Республикасының ұлттық биотехнология орталығын дамытудын 2009-20010 жылдарға арналған тұжырымдамасы
Қазақстан Республикасының Ұлттық биотехнология орталығын дамытудың 2006-2008 жылдарға арналған Тұжырымдамасы
Пәндер

Қазақ тілінде жазылған рефераттар, курстық жұмыстар, дипломдық жұмыстар бойынша біздің қор №1 болып табылады.

Байланыс

Qazaqstan
Phone: 777 614 50 20
WhatsApp: 777 614 50 20
Email: info@stud.kz
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь