Инфляцияның әлеуметтің экономикалық зардаптары

Кіріспе ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..3
І Инфляция туралы жалпы түсінік

1.1 Инфляция түсінігі және экономикалық мәні ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..5

1.2 Инфляция түрлері және оларға сипаттма ... ... ... ... ... ... ... ... .6
1.3 Инфляция мен жұмыссыздық қатынасы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 10

ІІ Қазақстан Республикасының инфляциялық мәселелерін талдау
2.1 Қазақстан республикасындағы инфляциялың қалыптасуы және оның даму қарқыны ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .14
2.2 Қазақстан республикасының инфляциялық зардаптарын талдау..21
2.3 Қазақстан Республикасының инфляция зардаптарын шешу мәселелерін дамыту жолдары ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 24

ІІІ. Инфляцияның шешу мәселелерін жетілдіру жолдары
3.1 Инфляцияға қарсы саясаттың шетелдік тәжірибесі ... ... ... ... ... 29

Қорытынды ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .31

Пайдаланылған әдебиеттер тізімі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .33

Қосымшалар
        
        ҚАЗАҚСТАН РЕСПУБЛИКАСЫНЫҢ БІЛІМ ЖӘНЕ ҒЫЛЫМ
МИНИСТРЛІГІ
Л.Н.ГУМИЛЕВ АТЫНДАҒЫ ЕУРАЗИЯ ҰЛТТЫҚ УНИВЕРСИТЕТІ
ЭКОНОМИКА ФАКУЛЬТЕТІ
«Экономикалық теория» кафедрасы
Курстық жұмыс
Тақырыбы: Инфляцияның әлеуметтік және экономикалық ... ... ... ... жетекші:
аға оқытушы, Досмағанбетов Н. С.
Астана,2011
Мазмұны
Кіріспе.....................................................................
.....................................3
І Инфляция туралы жалпы түсінік
1.1 ... ... және ... ... ... және оларға сипаттма……………………………6
1.3 ... мен ... ... ... ... мәселелерін талдау
2.1 Қазақстан республикасындағы инфляциялың қалыптасуы және оның
даму ... ... ... инфляциялық зардаптарын талдау..21
2.3 Қазақстан Республикасының инфляция зардаптарын ... ... ... ... шешу ... жетілдіру жолдары
3.1 Инфляцияға қарсы саясаттың шетелдік тәжірибесі………………..29
Қорытынды...................................................................
..............................31
Пайдаланылған ... ... ... ... ... ... ұзақ мерзімді бағдарламасына және он жылдық ... ... ... ... ... ... ... шаралардың барлығы
дерлік рет - ретімен жүзеге асырылып жатыр. Қай салада болмасын ... ... ... оның даму жолы ... тәуелсіздікке қол жеткізуімен қатар елде экономиканың күйреуі,
шаруашылықтың кері дамуы, кедейшілік, жұмыссыздық және ... ... ... ... қиын жылдары халқымызға жігер беріп, ... ...... нұсқап, жөн сілтеген, шығатын биіктерін, ... ... ... ... ұзақ мерзімді жолдауы еді.
Қазақстан Республикасының Президенті ... ... 2008 ... Инфляцияға байланысты төртінші тарауында “Инфляцияға қарсы
күресті күшейту қажет. Инфляцияның жаһандық экономикалық ... ... ... ... түсуінен де ұлғайып отырғанын ескеріп,Үкімет
тарапынан ... іс – ... ... ... деп ... ... 13б./
Экономиканы дамытудың көптеген өзекті ... ... тағы да бір ... бұл – 2003 ж. 17 ... Елбасының №1096
жарлығымен бекітілген "Қазақстан Республикасының 2003-2015 жж. арналған
индустриалды – инновациялық дамуының стратегиясы". Бұл ... ... ... ... ... жағдай тудыратын ... ... ... ... орнықты дамуына жету, ұзақ мерзімді тұрғыда
сервистік - технологиялық ... көшу үшін ... ... алға ... ... міндеттердің бірі – еңбек өнімділігін ... 3 есе ... ал бұл өз ... ... ... ... алып келеді. /2/
Тақырыптың өзектілігі. Қазақстан Республикасы әкімшіл - ... ... ... өту ... ... ... - экономикалық салдарлары ауыр болғаны белгілі. Әсіресе инфляция
ел экономикасын қиын жағдайға соқтырды. Инфляция ақша ... ... ... ... ... ... мен ... бағалары
өседі де, ақшаның сатып алу қабілетінің төмендеуіне алып келеді. ... ... өсуі ... ақшаның сатып алу ... ғана ... ... ... ... экономикалық дамуының жалпы
қолайсыз ахуалымен байланысты. Өсіп келе жатқан инфляция – бұл ... ... ... ... Сондықтан ҚР Ұлттық банкі мен
Үкіметі ... ... ... ... асырады. Инфляциямен күресу және
инфляцияға қарсы арнайы бағдарламаны жетілдіру экономиканы ... ... ... ... ... зерттеу жұмысының өзектілігі
Қазақстан Республикасының ... ... ... ... және ... ... ... инфляцияға қарсы тиімді саясатты
құрумен байланысты.
Курстық жұмыстың мақсаты. Қазақстан Республикасындағы инфляциялық
процестерді, ... ... ... ... және оның ... ашып, оның
себептері мен салдарын экономикалық тұрғыда қарастыру.
Курстық жұмыстың міндеттері:
- ... ... ... ... ... ... ... инфляциялық мәселелерді талдау;
- Инфляцияғны шешу мәселелерін жетілдіру жолдары.
Курстық жұмыстың зерттеу ... ... ... ... ... атап айтсақ, инфляциялық мәнін ашып,оған
қарсы қолданылатын ... ... ... ... ... ретінде Қазақстан Республикасының
бүгінгі таңдағы экономикалық жағдайы, шаралар топтамасы, ... ... ... ... негізі. Курстық жұмысты жазу барысында ҚР
заңдары, шетелдік және отандық әдебиеттер, мерзімді ... ... ... көздері, интернет желісінен алынған ақпарат,
нормативті докладтар ... ... ... ... ... ... ... және оның экономикалық мәні
Экономикалық құбылыс ретінде әлем ... ... ұзақ ... ... негізді қалыптасып дамуда. Жоғарыда айтылып кеткендей, оның
пайда болуын негізінен, ... ... ... ... ... ... ... сөзі – inflatio – қампаю, тұңғыш рет ... ... ... азамат соғысы кезінде пайда болып, айналымдағы
қағаз долларының (гринбектердің) тым көбейіп кету процесін білдірген. ... бұл ... ... ... мен ... ... Экономикалық
әдебиеттерде инфляция ұғымы ХХ ғасырда бірінші ... ... ... ... ал ... кеңестік экономикалық әдебиеттерде ол 20-шы
жылдары жазыла бастады. /3, 6 б./
Инфляцияның мәні мен ... ... екі жағы ... ... ... ... ... байланысқан ұғымдар. Инфляция кредиттік ақшаның «
сырқаты » деп айтуға болады.Ерте заманда инфляция өте ... ... ... ( тосын жағдайларда, мысалға, соғыс кезінде немесе жоғарыда
айтылғандай құндылығы төмен ақша айналымға түскен жағдайда ), яғни ... ... ... ... ... ең жалпы анықтамасы – тауар айналымының
қажеттілігімен салыстырғанда айналыс сферасының артық қығаз ақша ... ... ... оның құнсыздануы және соның нәтижесі ретінде – ... ... ... ... ... ... ... жарамдылығының
төмендеп кетуі. Инфляция кезінде қоғамдық өндіріс ... ... ... көп ... ... ... ақша айналысының заңы
бұзылады.
Инфляцияның ішкі және ... ... ... білу ... ... арасында ақшаға жатпайтын және ...... ... ... ... ... – бұл ... бұзылуы, экономиканың циклдік дамуы, ... ... ... ... ... ... және басқалары. Ақшалай факторларға мемлекеттік
қаржының дағдарысы, бюджет ... ... ... ... ... ... ... жүйесінің кеңейуі, ақша айналысы жылдамдығының
артуы нәтижесінде несие ... өсуі және ... ... құрылымдық дағдарыстар (шикізат, энергетика, валюта
дағдарыстары), ... ... ... ... ... ... ... саясаты, алтынды, валютаны жасырын экспортқа шығару
инфляцияның ... ... ... табылады. Сөйтіп, көпфакторлы процесс
ретінде инфляция – бұл ақша ... ... ... ... ... ұдайы өндіріс дамуындағы алшақтықтың көрінісі. /4, 496 б./
Инфляцияның көріну ...... ... мен ... және ... ... көтерілуінде тұлғаланатын оның сатып
алуға жарамдылығының тиісінше ... ... ... ... ... тұлғаланатын тауар
ауқымының оқшауландырылған қозғалысты ... ... ... ... ... ол ... экономикалық құбылыс. Қазіргі
таңда ол көптеген мемлекеттердің үкіметі мен басты ... ... ... ... отыр. Инфляция экономикалық өрлеу
қарқынын бәсеңдетеді, ал өзінің шектен шыққан түрлерінде қоғамда ... ... ... ... ... ... ... оның мәнін түсіну маңызды рөл атқарады.
1.2. Инфляцияның ... ... және ... ... ... ... ... түрлері анықталады:
экономиканы мемлекетік реттеудің “тереңдігіне”, инфляцияға қарсы саясаттың
құралдарына байланысты, ... ... ... ... ... ... отыруы мүмкін. Инфляция процесінің айқын немесе ашық формада болып
отырғаны бағаның өсуі, ұлттық валюта бағамының төмендеуі ... ... ... ... ... формада жүреді және ол өнім сапасының
төмендеуі, ассортимент ... ... ... ... өсуі
арқылы көрінеді.
1. Зерттеу объектісіне байланысты инфляция: ұлттық, аймақтық және
әлемдік болып бөлінеді. Ұлттық және аймақтық ... ... ... және ... ... ... динамикасы, кейбір елдердегі, елдер
бірлестігінің дәрежесіндегі, халықаралық нарықтағы ЖҰӨ-нің дефляторы
құрайды. /5, 308 ... ... ... ... ... тарапынан арандатылуы
мүмкін, бұл – импортталатын және экспортталатын инфляция. Бірінші жағдайда
ол шетелдік ... ... тыс ... және ... бағалардың
жоғарылауынан туады. Түскен шетелдік валютаны коммерциялық ... ... ... ... ұлттық валютада баламалы сана ... ... ... ... өзі ... ... ... және несиелік
экспансияны кеңейтуге мүмкіндік береді. Экспортталатын инфляция тауарлар
мен көрсетілетін ... ... ... ... ... ... елдерде, соның ішінде дамып келе жатқан елдерде бағаның өсуіне
соқтырады. Инфляциялар халықаралық ...... ... ... ... қызметіне қозғау салады.
Корпорациялардың валюталық опреациялары олар ... ... ... ... ұсынымын жасайды. Сөйтіп, шетелдік валютаның қосымша
ауқымы айналысқа түседі және орталық және коммерциялық банктердің ... ... ақша ... шығарылады. /6, 504 б./
Инфляция қарқыны статистикалық көрсеткіш – тұтыну бағаларының индексі
тауарлар мен ... ... ... ... ... ... ... бағаларының индіексін есептеу үшін ағымдағы ... ... ... базалық жылдағы қаржының бағасына бөліп, 100%-ға
көбейтеміз. Тұтыну бағаларының индексінің үш сандық мәні болуы ... баға ... ... тең ... яғни баға өзгермеген болып табылады;
• баға индексі 100%-дан жоғары, мысалға 140%-ға тең. ... ... ... ... ... 1,4 есе ... яғни ақша
инфляциялық құнсызданады;
• баға индексі 100%-дан төмен, айталық 80%-ға тең, яғни ағымдағы жылдағы
баға базалыққа қарағанда 20%-ға төмендеген. Бұл ... ... яғни баға ... ... ... /7, 30б./
3. 4.Экономиканың бағаның өсу қарынына ұтымды бейімделуіне
байланысты, инфляция балансталған және баланстандырылмаған болып ... ... ... және тұрақты өсіп отырады. Екіншіде тауарлардың
бағасы секіріп өседі және бұл бір мезгілде жүрмейді, ал экономика өзгермелі
жағдайға ... ... ... ... ... ... әсер ету ... инфляция бақылаудан шықпаған және ... ... ... ... ... өзгеруіне байланысты, экономикада
сұраныстың өскен жағдайында ақиқат және жалған инфляция орын алады. ... ... ... ... өсу ... және оған ... ... туралы болжамның дәлме-дәл болуына-болмауына байланысты, болжауға
болатын және болжауға келмейтін инфляция болады. ... ... ... анықтауға болады, үкімет оны жоспарлайды. Болжауға
келмейтін инфляция бағаның күтпеген кезде өсуімен сипатталады, ал ... ... салу ... ... әсер ... Бағаның күрт өсуі қысқа
мерзімді құбылыс, ол төмендейді деген үмітпен, тұтынушылар нарыққа ... ... бар ... ... ғана ақша ... оны ... ... тырысады. Сұраныстың көлемі азайған шақта ... ... ... ... қысым жасалады.
7. Инфляциялық процесті тудыратын және оған дем беретін факторларға
байланысты “сұраныс” инфляциясы және ... ... ... инфляциясы. Сұраныс пен ұсыныстың арақатынасының бұзылуы
сұраныстан көрінеді. Мұндағы негізгі себептері: ... ... ... ... ... ... өндіріс құрал-жабдықтарына
сұраныстың өсуі, өндірістік қуаттардың толық жұмыс істеуі, кәсіподақтар
әркетінің нәтижесінде еңбекшілердің ... алу ... ... және
т.б. Осының салдарынан айналымға тауар көлімінен артық ақша түсіп, бағалар
өседі. Мұндай жағдайда ... ... ... ... ... ұлғайған сұранысқа тауарлар ұсынысымен жауап бере алмай қалады.
Басқаша айтқанда, айналымдағы төлем ... ... ... ... тап ... ... бағаның жалпы деңгейі өседі.
Шығындар инфляциясы. Бағалардың өсуін өндіріс ... ... ... ... баға ... олигополиялық
тәжірибесінен, мемлекеттің экономикалық және фискалдық саясатынан, шикізат
бағасының өсуінен, кәсіподақтың жалақыны ... ... және т.б. ... ... бір ... ... ... оңай емес, олар бір-
бірімен тығыз байланысты, сондықтан жалақының өсуі, ... ... ... ... ... ретінде де көрінуі мүмкін.
ХХ ғасырдың екінші жартысында ... ... ... бәрінде
дерлік ұзақ уақыт бойы толық жұмыспен ... ... ... ... ... ... атап өту ... Экономиканың тоқырауы мен құлдырауы
кезеңдерінде де, ... өз ... ... ... бір ... ... – ХХ ... бірінші жартысындағы циклдық өзгерістердің алапат
құбылысы кезінде орын алды. Мұндай ... ... деп ... және ... ... пен ... жағдайындағы бағаның, инфляцияның өсуі.
/5, 5 б./
Инфляцияның жоғары деңгейі баға мен ... ... ... ... ... ... ... барысында инфляция
ұдайы өндіріске кедергі келтіріп, қоғамдағы экономикалық және ... ... ... ... ... шауып, бой бермеген
кезіндегідей шаруашылықтың шырқын ... ... зиян ... ... ... жол ... Бағаның әр түрлі өсуі
экономика салаларының ... ... ... ... ... ... инфляция тұтынушылардың ақшадан тауарға ... бұл ... ... ... ... айналдырып, тауарға тапшылық
тудырып, ақша қорлануына ынтаны ... ... ... ... Бұдан басқа халықтың жинағы ... ... ... зиян ... ... ... зардаптары да бар, ол ұлттық
табысты қайта бөледі, халыққа салық үстіне салық болып машиналды және ... өсу ... ... мен ... ... күрт ... ... Инфляция зардабын барлық жалдамалы жұмысшылар, еркін кәсіп
иелері, зейнеткерлер және жалпы бүкіл халық басынан ... ... ...... салдарларын көрсетуге
болады:
1. Инфляция ұлттық табыс пен байлықты қоғамның әр ... ... және ... ... арасында қалай болса
солай және болжамсыз қайта бөлуіне мәжбүр етеді.
2. Инфляцияның жоғары қарқыны және баға құрылымының ... ... мен үй ... ... ... ... бизнес жүргізуде болжамсыздық пен қауіп-қатер өседі. Осының
төлемі ретінде ... ... пен ... ... ... қысқа
мерзімдік сипат ала бастайды, ... ... ... ... ... және ... операциялардың үлес салмағы өсе түседі.
Болашақта бұл ... ... ... ... және жұмыспен қамтылуын
төмендетуі мүмкін.
3. Қоғамның саяси тұрақтылығы ... ... ... Экономикалық “ашық” секторындағы бағаның өсуінің шамамен
жоғары қарқындылығы ұлттық ... ... ... ... нәтижесінде импорт өседі, экспорт төмендейді, жұмыссыздық ... ... ... ... ... ... шетел валютасына сұраныс өседі.
Капиталдың шетелге кетуі өседі, валюта нарығында спекуляция үдей түседі.
Осылар бағаның өсуін жылдамдатады.
6. Ақша ... ... ... ... құны ... ... ... өседі. Бұның нәтижесінде осы тауарлардың бағасы,
бағаның жалпы дәрежесінің өзгеруінен шапшаң өсіп ... ... ... ... сұраныстың өсуіне дем ... ... ... ... мен үй шаруашылықтары нақты активтер сатып алу
қосымша шығындар жасауға мүжбүр ... ... ... ... ... және де оның ... төмендейді. Мемлекеттің экспансионистік фискалдық және монетарлық
саясат жүргізуге мүмкіндігі шектеледі. Бюджеттік тапшылық және мемлекеттік
борыш өседі.
8. Жұмыспен ... ... ... ... ... ... орташа инфляция халықтың нақты тобысын шамалы төмендетіп,
оның ... және ... да ... еңбек етуін талап етеді. Нәтижесінде
жылжымалы инфляция бір мезгілде экономикалық ... ... және ... ... ... Әр түрлі тауарлардың салыстырмалы бағалары және олардың
өндірісінің көлемі ұқсас емес бағытта жылжиды.
10. Стагфляция жағдайында ... ... ... үлкен
жұмыссыздықпен ұштасады. Елеулі инфляция жұмыспен қамтуды өсіруге мүмкіндік
береді десек дұрыс болмас. Бірақ, инфляциямен, бір ... ... ... ... ... ... арасында тікелей өзара байланыс
болмайды. /6, 312 ... ... мен ... ... ... А. ... ХХғ. 50-ші жылдары жұмыссыздықтың нормасы
мен жалақының өсімі арасында тәуелділік бар екеніне ... ... ... ... жұмыссыздықтың кейбір дәрежесінде жалақының дәрежесі
тұрақты және оның өсімі нөлге тең болған. Жұмыссыздық осы ... ... ... онда ... өсімі шапшаңдайды және керісінше. Соңынан
жалақы мен бағаның өсуінінің өзара қатал ... бар ... ... заңдылық жұмыссыздық және бағаның өсу қарқынының (инфляцияның) өзара
байланысы болып қайта ... ... ... тыс ... 1 – ... көрсетілген .
1-сурет.
Филлипс қисық сызығы.
W,P
U
Мұңда, W – номиналдық жалақының өсу қарқыны;
P – инфляция дәрежесі;
U – жұмыссыздық дәрежесі, %.
/5, 315 б./
Филлипстің ... ... ... пен ... ... ... болжауға болатын керісінше байланыс бар ... ... ... ... тек ... ... ғана ... жоғары
болуы мүмкін және ... ... ... де ... ... жүзінде бағаларды өзгермейтін жұмыспен қамту дәрежесі болады. ХХғ.
50-60-шы жылдардағы дамыған ... ... ... ... Филлипс қисық сызығын толық ... Сол ... ... ... ... ... толық жүзеге асырылды.
Өндірісті әрі қарай өндіруге және жұмыссыздықты қысқартуға бағытталған
шаралардың ... ... ... ... және ...... ... сайын жұмыссыздық өсе түсті. /7, 9 б./
Инфляция мен жұмыссыздықтың арасындағы керісінше ... әр ... ... ... бұл ... ... ... бейімділігімен
дәлелденеді. Еңбек нарығы жұмыспен ... ... ... орны және т.б. бойынша сегменттелген сипаты бар, көптеген
индивидуалданған ... ... ... Осы ... мынаған әкеледі: еңбек
нарығының кейбір сегментінде экономика бірте-бірте жұмыспен ... ... ... ... ... жүзінде сақталады, сонымен қатар
еңбек нарығының ... ... ... ... ... шығындардың көбеюіне және бағаның өсуіне ... өсуі ... ... Осы ... ... нәтижесі –
инфляцияның қарқынының өсуі.
Филлипс қисық сығының басқа дәлелі бойынша, ... ... ... өсу ... баға мен ... ... ... жеңіл түседі. Жоғары дәрежедегі жұмыссыздық жалданып жұмыс істеушілерді
төмен жалақыға келісуге мәжбүр ... бұл ... ...... бұзады. Бұдан басқа, экономикалық жаман конъюнктура өндірушілердің
бағаны көтеруге бағытталған ... ... ... ... ... ... таянған сайын өндірістің қосымша факторларына
сұраныс өсе түседі. ... ... ... ... және ... өсуі еңбек
өнімділігінің өсуімен артық болады. “Жалақы – баға” ... ... ... ... ... ... өрлеу кезінде монополияларға
олардың өнімдеріне бағаны көтеру жеңілге түседі. Осы ... ... ... шапшаңдайды.
Филлипс қисық сызығын жиынтық сұраныс пен ... ... ... ... ... Экономикада жиынтық сұраныстың өсуі
ондағы диспропорцияларды шиеленістерді және жаңа диспропорциялар тудырады,
психологиялық тұрғыдан ... ... ... ... ... ... ... көбейген сайын және экономика толық жұмыспен
қамту дәрежесіне жеткен сайын бағаның өсуі ... ... ... ... көзқарастың екі бағыты бар деуге ... ... ... ... ... ... заң деп қаралады. Бұл күшті инфляция
мен жоғары жұмыссыздық бір мерзімде ... ... ... ... ... құралдарының әр түрлі қолданудың көмегімен қисық
сызықтың әр қилы ... сай ... ... мен жұмыссыздықтың
ұштасуының қандайына болмасын жетуге ... ... ... ... ... және төмен жылжуға болады. Нүктенің қандайын таңдап алу ... ... ... ... және үкіметтің әлеуметтік-саяси
бағдарларымен белгіленеді. Филлипстің қисық сызығы ... ... ... мен ... ... ... ... және
үзілмейтідігін жоққа шығарады. Экономикада орынды қарқыны берілген инфляция
жағдайында жұмыспен қамтудың ең жоғары деңгейіне ... ... ғ. ... ... ... мен жұмыссыздықтың динамикасын
талаудың бұлардың арасындағы байланыстың өте тұрақты еместігін айқындады.
Экономикалық дағдарыстар кездерінде баға және ... ... ... Осындай экономикалық жағдай стагфляция, яғни инфляциямен бір мезгілде
келген экономикалық тоқырау, деп немесе сламфляция, яғни ... ... ... ... ұштасуы, деп ... ... ... мен ... ... байланыстары туралы деректер
екі қорытынды жасауға ... ... ... ... ... оңға қарай
жоғары жылжиды да, енді инфляция дәрежесінің әрқайсысына жұмыссызқтың өскен
дәрежесі сәйкес келеді ... осы ... ... ... ... ... болуын Кейнстік мектептің экономистері бірінен соң бірі
келіп отырған ұсыныстың болмай қалуымен, үзілуімен дәлелдейді. ... ... ... ... ... бұдан бұрынғы талдауды, өзгермейтін
тұрақты ұсыныс ... ... ... ... ... негізделген болатын. Жиынтық ұсыныстың төмендеуі инфляция мен
жұмыссыздық дәрежесінің бірдей бір мезгілде өсуіне ... ... ... ... және ... ... сызығы жылжиды.
Неоклассикалық мектептің ... ... ... ... ... ... теорияларын дәлелдейді. Осы екі концепция экономикада
жұмыссыздықтың табиғи деңгейі болады деп ... ... ... ... ие ... Осыдан қандай болмасын ауытқу ... ... ... немесе дефляция әкеледі. Адаптивтік күтімдер теориясы бойынша,
шаруашылық субъектері күтіліп отырған инфляция ... ... ... ... оның ... кезеңде орын алған қателіктегі түзетілген,
бағаның өсу қарқынына ... ... ... Осы ... жетімді деуге болады.
Инфляция мен жұмыссыздықтың арақатынасының себебін былай түсіндіруге
болады: өндірістер тоқтайды, сол себептен баға ... баға ... ақша ... да, ... саны көбейеді. Нарықтық
жағдайда міндетті түрде жұмыссыздық ... ... ... ... ... өзар ... мына теңдеу арқылы көрсетуге
болады:
P-Pe-b (U+U*) + ... Р – ... ...... күтілетін қарқыны;
U – нақты жұмыссыздықтың дәрежесі;
U* - табиғи жұмыссыздықтың дәрежесі;
b – 0- ден 2,5 ... ... ... ... ... – ұсыныстың күрт өзгерістері.
/5, 316б./
Қорыта келгенде, жұмыссыздық пен инфляция арасында тікелей байланыс
бар: жұмыссыздық бар ... және ... бар күш - ... ... істемегенде, бағалардың өсуі жүреді, ал бұл
өз кезегінде инфляцияға алып келеді. ... ... ... жеткенде,
жұмыссыздық жойылады, ал кәсіпорындар бар күш – қуатын жұмысқа ... ... ... ... ... ... ... талдау
2.1 Қазақстан Республикасындағы инфляцияның қалыптасуы және оның даму
қарқыны
Қазақстан Республикасы үшін инфляцияның классикалық көзі – мемлекеттік
бюджет ... тән. ... ... ... ... ... болып
табылады, себебі ол шығындардың инфляциясынан және осыған ... ... ... ... Бюджет тапшылығы Қазақстанның
егемендігі жағдайында да сақталып отыр: ол 1991ж. ... ... 1992ж – 8,6%, ... ж ... ... ырықтандырғаннан
кейін өндірістің құлдырауы экономиканың ... ... ... ... жұмыссыздықтың көбеюімен, көптеген өндірістердің
банкротқа ұшырап, таратылуымен және өндіріс ... күрт ... ... 506 ... – 1996 ... ... өндірісідегі өнеркәсіп өнімдерінің
серпіні (1990 ж - 100 % ).
1 - ... |1990 |1993 |1994 |1995 |1996 ... ... мың т |100 |85 |79 |63 |58 ... ... мың т |100 |55 |44 |6 |5 ... өндіру, мың т |100 |87 |47 |28 |23 ... ... мың т |100 |67 |43 |44 |47 ... ... | | | | | ... ... мың т |100 |51 |30 |30 |37 ... өндіру мың т |100 |68 |46 |30 |19 ... ... ... |100 |20 |47 |41 |43 ... т | | | | | ... ... ... мың т |100 |82 |54 |36 |18 ... ... (кг) |100 |51 |37 |19 |17 ... ... / Б.Н ... Инфляция және Қазақстанда инфляцияға
қарсы саясат, Алматы Экономика 2007 ж,52 .б/
Мұндай құлдырау барлық ... ... ... ... ... ... соңына дейін жалғасып, барлық дағдарыс жылдарындағы ең ... ... Тек 1996 және 1997 ... ... ... ... байқала бастады, оны ЖІӨ - нің 1996 ж – 0,5%, 1997 ж ... - ға ... ... ... ... ... ... инфляциялық нәтижені
тудырған жаңа салықтарды – алғашқы мөлшерлемесі 28% ... ... ... ... экспорттық және импорттық кеден баждарын
енгізу, ... ... ... ... қаражаттар аударымдарын
экономиканы жаңғырту қорына, халықты жұмыспен ... ... ... аудару, әлеуметтік сақтандыруға аударылатын аударымдарды
бірдей көбейту ... ... және ... ... ... жүргізу
мүмкіндігін туғызды. Инфляцияның дамуының қосымша факторы ... ... ... ... ... ... ... несие үшін
төлемақының өсуі жағдайында бұл өнімнің өзіндік құнының, оның ізінен
бағаның да ... ... /4, 506 ... – 2000 жж. ... Қазақстан экономикасы тұрақты өсу
траекториясына шықты. ЖІӨ жылдық өсімі 2001 – 2004 жж. орта ... ... ды ... инфляция 6,4 – 6,8% - дың ... ... ... ішкі ... ... ... ... 1990 ж деңгейіне, яғни дағдарыс
басталған жылдың өнім өндіру көлеміне жетті. 2001 – 2004 жж. ... ... ... - 42% - ға ... /3,104 ... ... ... алғаннан бастап 2003 жылға
дейінгі инфляциясы ... ... 2 – ... ... ... ... ... индексінің және өнеркәсіп
бағаларының динамикасы (%)
| ... ... ... ... | ... ... Желтоқсан |247,1 |312,3 ... ... |3060,8 |3916,9 ... ... |2265,0 |1423,8 ... ... |1258,3 |2023,8 ... ... |160,3 |140,2 ... Желтоқсан |128,7 |118,5 ... ... |111,2 |111,7 ... ... |101,9 |94,5 ... ... |117,8 |157,2 ... ... |109,8 |119,4 ... ... |106,4 |85,9 ... Желтоқсан |106,6 |111,9 ... ... |102,1 |104,7 ... 33 ... ... ... инфляцияның ең жоғарғы деңгейі еліміздің
нарықтық экономикаға өту кезеңінің басталуына ... ... ... 1992
жылдың желтоқсан айынан бастап 1993 жылдың желтоқсан айына ... ... және ... ... ... ... сәйкес инфляцияның көрсеткіші ең жоғары деңгейге ... ... 3060,8% - 2265,0%. ... ... ... ... процестері Қазақстан Республикасында ұлттық валюта –
теңгені енгізуге мәжбүр етті. Теңгені айналысқа ... ... және ... ... ... ... бақылауды иелене отырып, Қазақстан
Республикасында инфляцияға қарсы саясаттың жаңа ... ... ... Республикасы өзінің ұлттық ... ... ... инфляцияның өршуі проблемасы әрі қарай жалғаса берді және 1994
жылдың ... ... ... ... Бұл ... экономиканы
реструктуризациялауға жұмсалған шығындардың аз ... ... ... ... ... Сонымен қатар бұл жағдай негізгі
капиталға салынатын инвестицияларға ... әсер ... ... Статистика Агенттігінің көрсеткіштері бойынша, ... 1992 ... ... 1996 ... ... жыл сайын 50%-ына азайып
отырды, бұл әрине өндіріс көлемінің қысқаруына алып келді. Сөйтіп, 1992-
1995 ... ... ... ... ... ол тек 1996 ... 1996 жылы Банк ... сенімділігі жөнінде халық арасында күдік
туды. Ірі ... бірі ... Банк ... және тағы да екі ірі ... және ... ... мәжбүр болды. Халықтың банк секторына
сенімділігінің жоғалғаны ... ... ... ... ... депозиттерге, халық сұранысының азайғанынан көрініс тапты.
1996 жылы табыс айналымының жылдамдығы 5%-ға артты. Жеке секторға ... ... Банк ... ... ... ... ... мүмкіндіктерін шектеді. Қазақстанда 1996 жылдан
бастап жүргізілген қатаң қаржылық қадағалау инфляцияның біршама төмендеуіне
алып келді. Осы жылы ... рет ТБИ ... ... ... ... ... ... экспансияны шектеу саясаты 1997ж. соңында ТБИ – дің 11,2%-
ға төмендеуіне, ал 1998 жыл соңында инфляцияның ең ... ... ... ... әсер етті. Негізгі капиталға салынған инвестицияның 1997ж. 11,6%-
ға, ал 1997ж. 41,9%-ға көбейгенін атап ... ... ... факторлар әсерімен 2005 жылы инфляцияның мақсаттық бағыттары
өсті. 2005ж. маусым айынан бастап қарқынды өсу тенденциясында ... ... ... ... Бұл ... бес жыл ... ең жоғары көрсеткіш
болып табылады. Инфляцияның жоғары болуының себебі сату және ... ... ... өсуі және ... ... шығындарының өсуін қайта
қарастырумен байланысты инфляциялық күтудің өсуі.
Бұны Қазақстан ... ... ... ... жалпы
сұраныстың өсуі мен оның жалпы ұсынысқа қарағанда артуын атап өтуге болады.
Тағы да бір ... ... ... ... өсуі қала ... Сонымен қатар
ақшалай табыс ЖІӨ-нен артып отыр. Табыстың өсуі тұтыну көлеміне әсер етеді
және оның ... ... бұл ... ... ... Табыстың өсуі
жалақының артуымен байланысты. Соңғы үш жыл ішінде оның өсуі 11-14% құрады,
бұл көрсеткіш экономикалық өсу мен ... ... өсу ... ... ... ... инфляциясына әсер етуші тағы да бір фактор ... ... ... 2005ж. ол валюта бағамының динамикасы, өндіріс және
бағаға тәуелді сыртқы экономикалық ... әсер ... ... ... көзі ... ... ... 2005 жылы ақпаннан
қыркүйекке дейін олардың өсу ... ... ... ... ... асып ... Бұл ... қорытынды жасауға мүмкіндік береді;
экономикадағы сақтау үшін сыртқы және ішкі ... ... ... ... ... ... 2004 жылдың
инфляциялық жағдайын былай сипаттаймыз: ... ... ... ... ... салыстырмалы тұрақтылығы және кейбір тауарлар
мен қызметтер ... ... өсуі ... ... ... ... қолданылатын өнімдер
бағалары 2002-2005 жылдарда екі есе ... ... ... - ... ... ... осы кездегі баалар 8%-ға өсті, яғни
олардың өсімі 2003ж. 1,3%-дан 2005ж. 6,3%-ға ... ... ... ... ... тез бейімделеді. Оларға ... ... ... және ... байланыс тән. 2003ж.
кәсіпорын - өндірушінің бағаларының өсуі ... ... ... одан ... ... ал 2005ж. ... ... Бұл көрсеткіштерді 6-
кестеден көруге болады. /9, 5 б./
6-кесте.
2001-2005 жж. ... ... ... ... ... |2001 |2002 |2003 |2004 |2005 ...... |85,9 |111,9 |105,9 |123,8 |120,3 ... ... |102,7 |98,7 |102,3 |104,7 |112,0 ... ... ... |81,8 |114,5 |107,3 |129,6 |124,0 ... ... |99,6 |96,6 |101,3 |103,9 |106,3 ... көзі: Кривко Н., «Инфляционная ситуация в Республике Казахстан».
//АльПари, №4(44)-2005ж.
Қазақстан Республикасының шикізат ... ... өсу, ... ... ... өсуі және оның ... ... басты
көзіне жатқызамыз. Қазақстанда мұнай секторы сұраныс инфляциясын тудырады.
Бұны ... ... ... жж. мұнай-газ өндірісі мен инфляция деңгейі.
-------- мұнай-газ өндірісі, ... ... ... ... ... өсуі ... әсер етіп ... /10, 41б./
Cонымен, үкімет пен Ұлттық Банктің ... ... ... ... инфляция елдің әлеуметтік – экономикалық ... ... ... ... ... ... жылы 20% - ға жуықтаған инфляция
көрсеткіші бойынша Қазақстан осыдан оншақты жыл ... ... ... ... кетсек, 1996 жылы ба 28,7% - ды, 1999 жылы 17,8% - ды ... ... ... ... аралығында баға саласындағы неғұрлым
жағымды ... 2001 жыл еді. Ол ... баға 6,4% - ға ... ... жылы ... 7,5% - ды, 2006 8,4% - ды ... 2007 жылы ... статистика Агенттігінің ресми мәліметтері бойынша инфляция
18,8% , болған. Бұл ... ... ... мәні 5 – 7% ... тиіс деп
болжанылған көрсеткіштен ... ... ... ... ... ... жеке сұхбатында соңғы 11 айдың көрсеткішінде инфляция 25% құрады
деп айтты. Ағымдағы жылдағы инфляция көлемін 7-8% ... ... ... ... ... ... жылдардағы инфляцияның орташа жылдық деңгейі,
өткен жылдың тиісті кезеңіне %-бен
Қазақстан Республикасында инфляцияның қалыптасуының негізгі себептері
бюджет тапшылығы және ... ... ... 1 – ші ... 2001 – 2007 ... аралығындағы бағаның жоғары қарқынмен
өсуі, негізінен, азық – ... ... үшін орын алып ... ... ...... ... – түлік емес тауарлар
Халыққа ақылы қызмет көрсету
2005 жылы 2004 жылы ... ... ең көп ... ... азық-түлік
тауарлы қызметтер саласындағы бағалар өсті. Өткен жылдарға қарама-қарсы
ақылы қызметтер ... ... ... ал ... емес өнімдерге
бағалар өткен жылға қарағанда 0,3%-ға аз ... ... ...... емес ... де ... айтарлықтай өскен. Ал,
еліміздегі бұл ... ... ... ... ... Азық - ... емес ... бағаларының динамикасы импортталған
тауарлар бағасының индексі ықпалынан қалыптасады. 2005 жылы 17 тауарлық
позиция бойынша ... ... 89,5% ... өнімнің бағасы
артық берілген, ал позиция бойынша бұл көрсеткіш 2 ... ... ... 24 ... ағымдағы жылдың бірінші тоқсанында инфляция деңгейі 2,5
пайызды құрады. Бұл өткен жылдың ... ... ... ... ... ... ... деңгейі жыл басында белгіленген
шектен асқан жоқ. Өткен үш айдың қорытындысы бойынша инфляция өсіміне ... ... ... ... ... әсер ... ... жылдың бірінші тоқсанында өткен жылдың желтоқсанындағыға қарағанда
азық-түлік ... 3,7 ... ... Ал ... ... бағысы 1,6 пайызға өскен. Дей тұрғанмен, 2008 ... ... ... ... ... бағаның өсімі 2007 жылдың ... ... ... ... ұн 3,3 ... макорон өнімдері 5,8
пайызға, балық және теңіз өнімдері 3,7 пайызға, сүт және сүт ... ... ... 9,7 ... ... 17,3 пайызға қымбаттаған. Ал азық-
түлік емес тауарлардың ... ... ... 2,5 ... жуу ... заттары 3,2 пайызға қымбаттаған. Жалпы, 2008 жылдың бірінші
тоқсанында инфляция ... ... ... ... қымбаттауы
айтарлықтай ықпал етті.
2008 жылғы наурыз айында кен өндіру өнеркәсібінде ... ... ... ... ... ... электр энергиясын, көгілдір отын
мен су ... және оны ... ... ... 0,2 ... ... ... бір ай ішінде тарифтер мен бағалар - энергия
ресурстарына 6,3 ... ... ... газ конденсатына - 3 ...... ... газ бен ... ... 0,4 ... қымбаттаған.
Ал жылу энергиясы 0,1 пайызға арзандай түскен.
Осы айда ... ... ... ... және қара ... түрлеріне деген бағаның артуы байқалды. ... ... - 12,9 ... мыс – ... ... – 9,1-ге, мырыш –
8,7-ге және қорғасын – 6,8 пайызға өсті.
Сонымен қатар, ... ... ... ... ... ... Атап ... болсақ, макарон өнімдерінің құны – 13,2-ге,
бидай ұны – 5 пайызға, шай – 2,6-ға және ... майы 1,2 ... Құс еті мен ... ... ... 0,8-ге және 0,2 ... ... ... ... ... үшін ... өсуі болып
табылады. Соңғы жылдары Қазақстан Республикасында жыл сайынғы инфляция ... ... ... яғни ... ... үшін ... баяу инфляция
тән. Бұны экономиканың жөнді даму ... ... де ... ... ... ... инфляциямен күресі мәселелері және оны тиімді
іске асыру жолдары.
Қазақстан Республикасындағы инфляцияны төмендету жөніндегі ... ... ... ... ие ... ол тек ... ... ... инфляцияға қарсы күрес бағдарламасы
теориялық тұрғыдан әлі анық ... ... осы ... ... ... ... оны осы жылдың екінші жартысында басып ... ... ... әлі ... көрген жоқ. Қазақстанда бағалардың
құрылымы әлі ... ... ... экономикада болатын өзгерістерді
көрсетпей, нарықтық ... ... ... ... ... ... күзінде
жанармай мен дизель отыны бағалары лезде ауытқыды, яғни бірнеше күн ... есе ... Бұл ... ... әсер ету ... ... ... жағдай қайтадан қайталанбайтындығына кім кепілдік береді. Қазір
ақшаның ... ... ... ... ... яғни ... ... айту керек. Халықтың тұтынушылық қабілетінің өсуі соңғы
екі жыл ішінде ... пен ... ... алып ... ... ... ... өсті. Алдыңғы жолдардағы ақша ұсынысының тез өсуі де ... ... және ... ... ... пен ... ... бағалардың өсуі жалғаса береді. Бір сөзбен
айтқанда, ең басты, ұлттық өнім ... ... ... валютаның тұрақты
бағамын сақтау, бәсекелестік ортаны күшейту үшін жағдайлар туғызу негізінде
инфляцияны ... ... ... ... ... ... үшін ... нарығының “демонополизациясымен” қатар негізгі тамақ өнімдерін
өндіруді арттыру жүргізілуі ... ... ... ... қарсы
шаралардың тиімділігі мен жылдамдығын арттыру, монополияға қарсы заң
актілерін ... ... ... ... үшін тек ақша-несие саясатымен
шектелмей, басқа да қажетті шараларды ... ... ... ... ... проблемаларды шешу кешенді жол табуды қажет етеді. Егер
де Үкімет сөзбен іске көшпесе, инфляцияның өсу ... ... ... ... елдерде тұтыну бағаларының 3%-дан асуы дағдарыс ретінде
қабылданады. Ал біздің елде ... ... ... ... ... орындалмай қалды. Ендігі үкіметтің келесі екі жылға
арналған инфляцияның ... – 5-7%. ... ... жыл ... ... бұл деңгейге түсіру мүмкін болатынына сену өте киын.
/13, 3 б./
Қазақстан Республикасының Ұлттық ... 2007ж. ... осы ... ... яғни 8,5% ... шықпайды деп болжап отыр. Елдің
бас банкирі Анвар Сайденовтың айтуы бойынша, ... банк екі ... ... ... сценарийі” және “жоғары бағалар сценарийі”,
яғни олар мұнай нарығында тұрақтылықты сақтап қалу үшін және ... ... ... қалу үшін ... ... ... сөзі бойынша,
инфляция бірнеше жыл ішінде біркелкі себептер ... ... ... ... сұраныстың жалпы ұсыныс көлемінен асатын жоғары деңгейі, еңбек
өнімділігінің өсуінен жалақының ... ... ЖІӨ ... ... ... ... ... тауарлар мен қызмет ... ... ... ... ... банк ... ... банк қайта
қаржыландыру мөлшерлемесін 9%-ға дейін және депозит бойынша мөлшерлемені 4%-
ға көтергенін еске ... Осы жыл ... ... деңгейдегі банктердің
қаржысын 7 трлн. 300 млрд. санасында тарту бойынша депозиттік ... ... бұл ... болса, Ұлттық банк ликвидтілікті айықтыру
көлемін көбейтіп, мөлшерлемелерді өзгерте бастайды. Бірақ ... ... ... ... - деді ... Анвар Сайденов.
Осы жылдың сәуір айында ... ... ... ... және ... ... ... қаржы – экономикалық
жағдайы, инфляцияға қарсы күрес, 2006 жыл бюджетін анықтау, монетарлық және
фискалдық саясат мәселелеріне ... ... ... ... 2006 ... ... ... агентігінің жылдық есебін тыңдау үшін Қ. ... ... ... Н. Ә.Назарбаевтың сөзінде мемлекеттік
органдардың алдына нақты мақсаттар қойылды. Президент ... ... ... ... табылатын қабылданған барлық мемлекеттік бағдарламалардың
сәтті жүзеге ... ... ... ... ... ... ету” қажеттілігін атап өтті. Ол үшін:
Біріншіден, Ұлттық банк пен ... ... ... ... ... ... ... төмендету, яғни инфляцияға қарсы күрес
бағдарламасын жүргізу.
Екіншіден, Валюта жүйесінің либерализациясына сәйкес ... банк ... ... ... бұл жағдайдың дамуының болжамын құрастыру
керек.
Үшіншіден, Үкімет Ұлттық ... ... ... ... қарыз бен
жалпы сыртқы қарыздарды басқарудың бірегей ... ... ... Ұлттық банк қаржылық бақылау және Үкіметпен бірге отырып
орта мерзімді кезеңде қаржы секторын дамуының жаңа ... ... ... ... Қ. ... ... ... инфляция деңгейін
қадағалау және теңге бағамының машиналды бекітілуін болдырмау мәселесін
шешу міндеті тұр. Бұл ... ең ... ... – бұл бір ... және ... бағамы бойынша ориентирлерді орнату және оған ... ... ... банк ... ... өз іс - ... ... яғни инфляция деңгейінің тұрақтылығына жету керек. Осыған
сәйкес Ұлттық банк 2004 ж . ... ... ... өту ... ... бұл ... ... нығайту процестерін бақылау жоғалады.
Инфляция құрылымына келсек, ТБИ – нің жалпы ... ... ... ... ... ... ... есебі бойынша шамамен 45%-ды құрайды.
Ал қалған 55%-ы монетарлық емес факторларға келеді. Олардың ішінде: әлсіз
бәсекелестік ... ... ... ... ... ... спираль былай бұрмаланады: Ұлттық банк шикізат ... ... ... ... АҚШ долларын сатып алады, сол арқылы
валюта нарығындағы сұраныс пен жоғары ұсыныс арасындағы үлкен айырмашылықты
қамтамасыз етеді, ал оның ... ... ақша ... ... ... ... келсек, онда теңгенің долларға формальды нақты ... ж. ... ал ... – 2003 ж. 2000ж. ... АҚШ ... ... 32% құрады. Ал енді ... ... ... ... негізгі
сыбайлас елдерге сай және теңгенің нақты айырбас бағамының евроға сай
нығаюы Ұлттық банктің ... ... тек 2004 ж. ... Формальды
түрде, монетарлық көзқарас тұрғысынан, Ұлттық банк инфляцияны төмендету
мақсатында валютаны ... ... бас ... ... бұл теңгенің
номиналды нығаюына алып келеді. Қ. Р. Ұлттық банкі “салмақты” түрде ... ... ... ... ... сондай – ақ Ұлттық банктің
өзіне зиян келтіреді, себебі бухгалтерік есеп ... ... ... ... ... ... конвертациясы кесірінен Ұлттық
банктің балансы төмендеуі мүмкін. Қазір, Ұлттық банк ... ... ... ... анық ... /12, ... ... Республикасында бірқалыпты инфляция тенденциясы байқалып
отыр. Басқа елдер тәжірибесіне сүйенсек, одан шығу ... ... ... ... ... инфляцияны төмендету бойынша тұрақтандыру
бағдарламарын жүргізудегі жетістіктер монетарлық емес сипаттағы ... және ... ... әрі ... іс - ... ... қарсы күрес - ақша – несие саясатының ең басты мақсаты. Ол үшін
ақша саясатының ... ... ... ... ... ... ... мақсатында нақты айырбас бағамының иімділігін
қамтамасыз ету ... ... ... ... ... ... ... Соңғы жылдардағы мемлекеттік экономикаға тән тұрақты
экономикалық өсу жағдайындағы инфляцияның монетарлық емес ... ... ... ... үшін ... ... отыр. Қалыпты
инфляцияның себебі, ең басты, ... ... ... ... ... бағалардың өзгермелі құрылымын; ... ... ... ... ... энергоресурстар ... ... ... ... \6, 5-7 ... ... инфляцияға қарсы саясатты құрған кезде экономиканың
құрылымдық проблемаларын, баға белгілеудегі мемлекет ... ... ... өтпелі экономика кезеңіндегі инфляцияның басты
себебі болып табылатын сыртқы факторлардың әсерін талдау қажет. ... және ... ... ... ... ... ақша ... либерализациясы, монетарлық тәсілдерді реттеудегі
Ұлттық Банктің тәуелсіздігі сияқты қосымша құралдарына және құрылымдық
саясатты жүргізу, ... ... ... құру ... монетарлық
емес тәсілдерді қолдану эффективтілігіне сүйенетін инфляцияға қарсы күрес
жүргізудің тиімді әдістерін активизациялау қажет.
2.2 Қазақстан Республикасының инфляциялық ... ... ... ... және көп ... ... ... жоғары деңгейі баға мен пайда нормасын жоғарылатып, ... ... ... ... ... инфляция ұдайы
өндіріске кедергі келтіріп, қоғамдағы экономикалық және ... ... ... ... ... ... бой ... шаруашылықтың шырқын бұзып, айтарлықтай зиян ... ... ... жол ... ... әр ... ... салаларының арасындағы сәйкестілікті бұзып, тұтынушылар сұранысын
бүркемелеп, ішкі рынокта тауарлар өткізуді ... ... ... ... ... ... ... бұл процесті таудан аққан
тасқынға айналдырып, тауарға ... ... ақша ... ... ақша – ... жүйесінің қызметін бұзады. Бұдан басқа халықтың ... ... ... ... мекемелер зиян шеегеді. Өндірістің
интернационалдануы инфляцияны бір елден екіншісіне аударады, халықаралық
валюта және несие ... ... ... ... ... – ақ ... ... қоғамға өте
ауыр зардап әкеледі:
• халықтың нақтылы ағымдық табыстарын және жеке жинақтауларының
нақтылы құндылықтарын азайту;
... ... ... ... ... ... ұлттық өндірушілер тауарларының бәсекелестігін
төмендету;
... ... ... мөлшерлі табыстары бар
топтардың арасында;
• жоғары инфляция ... ... ал ... экономиканы басқаруға
келмейтіндей етеді.
Инфляцияның экономмикалық субъектілердің ... ... ...... болып келеді. Жоғары инфляция бизнеске қауіп
төндіреді және инвестиция көлемін кемітеді. Әдетте, инфляция ... ... үшін ... (бюджет сферасындағы қызметкерлерге, несие берушілер
және жинақ иелеріне). Бағаның деңгейіне қарағанда табыстары тез ... оның ... ... ... ... бар. ... ... мысалы, қаржылық активтер мен қозғалмайтын мүліктер,
өздерінің иелерін инфляциядан бір мезгілде ұтып та, ... та ... ... ... – ақ, ... пайдалы да бола алады,
мәселен, бюджеттің жетімсіздігін ақшаны бопырлата ... ... ... ... ... ... ... зардаптары да бар, ол ұлттық табысты қайта
бөледі, халыққа салық үстіне салық болып, номиналды және ... ... ... ... мен ... бағасының күрт өсуінен ... ... ... ... ... ... еркін кәсіп
иелері, зейнеткерлер басынан өткізеді.
«1981-1982 жылдардағы құлдырау – күтпеген жағдай еді. Расында, ұзаққа
созылған тоқырауды ... ... жоқ. Оның ... ... ... де кімнің ... жаға ... ... ... 1985 ... ... туралы баяндамасы.
Қысқа мерзімді инфляцияны төмендетудің мүмкіндігі аз, ал ұзақ мерзімді
инфляция мен жұмыссыздық аралығында үйлесім, ымыраға келушілік болмайды.
Инфляция қаржы қатынастарын да ... ... ... ... мен қызметтерге бағаның өсуі ... ... ... ... ... ... ресурстарын құнсыздандырады және салық
түсімдерін арттырудың қажеттігін тудырады.
Үшіншіден, инфляциялық процесс мемлекеттің берешегі ... ... ... мен ... ... ... ... келеді.
Қаржы инфляциялық процестердің тездеткіші бола алатыны сияқты, инфляция ... ... әсер ... ... құнсыздануы және бағаның көтерілуі
мемлекеттің шынайы кірістерін төмендетуге, бюджеттің шығыстарын көбейтудің
қажеттігіне, ... ... ... ... ... тапшылығынан
болатын мемлекеттік борыштың өсуіне ұрындырады.
Инфляцияның жоғары қарқыны мемлекеттің ... ... ... ... ... мен қарыздар оларды есептегеннен
кейін уақыттың белгілі бір ... ... ... ... алу ... олар ... ... ұқсас мемлекеттік
берешектің проблемалары да шиеленіседі, өйткені ... ... ... ... ... қағаздарының табыстылығын несиелік пайыз деңгейінен
жоғары көтеруге ... ... бұл ... борыштың атаулы өсуін
тудырады.
Қаржы қатынастары мен инфляциялық ... бір ... ... ... өзара толықтыра отырып, экономикалық жүйедегі келеңсіз
нәтижелерге апарады. Мәселен, инфляция ... ... ... ... ... ... ұзақ мерзімді
инвестийияларға деген экономикалық ... ... ... жинақтардың
құнсыздануы, нақтылы пайыздың төмендеуі, экономикалық ... және т.б /12, 498 ... ... дүние жүзіндегі көптеген түрлері мынадай
әлеуметтік-экономикалық салдарларға соқтырады: жұмыссыздықтың ... ... ... ... байланыстарының шырқын бұзуға әкеліп
соғатын инфляция экономикадағы үйлесімсіздікті күшейтіп, ұзақ ... ... ... ... ... ... және
халықтың барлық топтарын кедейлендіреді; төлем қабілеті бар сұранысты
азайтады; ақша-несие ... ... ... ... оның ... ... ... және салу ауқымында күрес жүргізіледі, елден
капиталдың кетуін күшейтеді; халықарлық экономикалық байланыстарға жағымсыз
әсер етеді, экспорт азайып, ... ... ... ... ... ... ... мемлекеттік бюджетке жағымсыз әсер етеді, мемлекет
қарызы көбейеді; валюталық дағдарыс ... ... ... адамдарға,
сондай – ақ тұтастай барлық қоғамға өте ауыр зардап әкеледі:
• халықтың нақтылы ... ... және жеке ... ... ... ... деген ынталандырудың өзгеруіне байланысты ... ... ... ... ... ... ... әсіресе мөлшерлі табыстары бар
топтардың арасында;
• жоғары инфляция бизнесті қауіпті,м ал ұлттық экономиканы басқаруға
келмейтіндей ... ... ... ... жағдайларына
ықпалы қарама – қайшылықты болып келеді. Жоғары инфляция бизнеске ... және ... ... ... ... ... ... табыс
алушылар үшін тиімсіз (бюджет сферасындағы қызметкерлерге, несие берушілер
және жинақ иелеріне). ... ... ... ... тез ... оның ... салдарынан құтыларлықтай мүмкіндік бар. Табыстың
кеңейтілген көздері, мысалы, қаржылық активтер мен ... ... ... ... бір ... ұтып та, ... та қалуларына
жеткізеді. Инфляция, сондай – ақ, мемлекетке пайдалы да бола ... ... ... ... ... басып шығару есебінен
қаржыландырып, инфляциялық ... ... ... ... қарсы екі тәсіл бар: бірі ... ... ... екіншісі – оның антиинфляциялық
шараларын жояды.
Бейімділік шаралары: табыс ... және баға ... ... ... табыс индексациясы кәсіподақтың кәсіпкермен ... ... ... ... ... ... саясаты
мемлекеттік кешенде мемлекеттік қызметкерлердің, ... ... ... жеке ... адамдармен
салыстырғанда нашарлатпау мақсатын қойған.
Екінші әдіс (жою) – экономикалық құлдырау мен жұмыссыздық өсуі арқылы
белсенді ... ... ... стратегиясы. Бұл жолдың экономикалық,
әлеуметтік шығыны зор. Бірақ нәтижесі, бейімділік ... ... көп ... ... ... ретінде “келісімді” жолды
таңдайды. Бұл теорияның негізінде жұмыссыздық қозғалысы мен инфляция қарама
... ... ... ... ... ... ... инфляцияны таңдауы тиіс. Алғашқы
номиналдық ... мен ... ... ... ... ... Филлипс (1958 ж.). Жұмыссыздық деңгейінің түсуі баға мен жалақы
өсіміне ... ... ... ... бұл АД ... (Филлипс қисығы).
Бірақ тәжірибе көрсеткендей, бұл қорытынды қысқа ... тән ... ... (5 – 10 жыл) ... ... ... ... өзі
инфляция өсімімен сақталмайды, бұл тұжырымды кәсіподақтар мен ... мен ... ... отырып ұрындырады.
Статистика дәлелдегендей, инфляция 1 % - ке түсу ... жыл ... 2 % ... ... ... ... ... Инфляцияны түсіру
үшін, жұмыссыздықпен өтеу керек деген оймен барлық экономистер ... бұл ... бір ... ... ... стагнациясымен ере жүріп, жұмыссыздықтың жоғарғы деңгейі ... ... ... ... ... ... деп ... саясат шартты түрде екі типке бөлінуі ... ... және ... ... ... жағдайда табысты индекстеу
болжамданады. Алайда бұл шара өте шектеулі, себебі 100% - дық ...... ... ... шиыршықты тудыруы мүмкін.
Күреске қатысты алсақ, оны жүргізу нұсқаларының ...... ... деп аталатын әдісті баса көрсетуге болады – қатаң ... ... ... тез ... және айтарлықтай өндіріс құлдырауымен
қатар жүреді. Мұнан басқа, мұндай бағдарламалар, әдетте, ... ... ... ... ... ... ... шектеу
және т.б. есебінен бюджеттің жетімсіздігін азайту жағын қарастырады.
Инфляция қарқынын біртіндеп түсіруге бағдар алу, керісінше, ... ... ... ... ... жасау, сондай – ақ
біртіндеп ақша массасын шамалап азайту сфераларында мемлекеттің реттеушілік
ықпалына арқа сүйейді.
Қорыта айтқанда, инфляцияның елдің экономикасына ... ... ... ... ... шаруашылығы, әлеуметтік-экономикалық жағдайдың
дамуы төмендеп, барлық процестар тоқырауға ұшырайды. Сондықтан да инфляция
деңгейін қалыпты жағдайда ... баға ... ... ... ... шешу мәселелерін жетілдіру жолдары
3.1 Инфляцияға қарсы саясаттың әлемдік тәжірибесі
Ақша-несие саясатының дұрыс ... ... ... ... ... ... ... береді. Сондықтан да экономистер ақша-несие
саясатын дұрыс жүргізу үшін әр ... ... мен ... сынап көруде.
Осыған орай әлемдегі ақша-несие саясатын реттеудегі ең ірі ... ... ... ... ... тәргеттеу моделінің пайда
болуымен байланысты. ... Жаңа ... ... ... ... іске ... бері ... осы мобельге үлкен қызығушылығын
білдіріп келеді. /2./
Бретон-Вуд жүйесі ыдырағаннан кейін көптеген ірі ... ... ... ... ... ... ретінде қолдана бастады. Бұл
тенденция үлкен елдердің экономикасында күрт өзгерістер болғанға дейін,
яғни 1980-жылдардың ... ... бет ... ... ... ... ... қоса жүрді, бұл өз кезегінде ақша
ұсынысын тәргеттеудің тиімділігін ... ... ... ... ... ... көптеген ірі елдердің инфляцияны тәргеттеу
принципіне өтуімен жалғасты. Атлмыш ... ... ... ... мерзім ішінде инфляциялық күтім мен инфляциялық деңгейді тиімді түрде
азайтып, экономиканың өсу деңгейін көтеріп, сонымен қатар, халық тарапынан
өзіне ... ... ... ... ... ... тәргеттеудің
үлкен тиімділігі беретін ақша ұсінсын тіргеттеу принципін ұстанған
мемлекеттердің саны 40% ... ... ... саны 30%-ға ... Ал, ... ... ... ұстанған мемлекеттер саны
1990-жылдардың басында 13%-ға дейін тез қарқынмен өскен.
Инфляциялық тәргеттеудің ... ... ... ... ... лауреаты – Ян Тинберген қалаған. Ян Тинбергер алғашқы
болып «ақша-несие саясатының мақсаты» (monetary policy target) ... ... ... ... ... ... саясат құралдары
санының мақсат санына тең болу ажеттігін көрсеткен. Тинберген концепциясы
бойынша ... ... ... айнымалылардың иерархиясымен
түсіндіруге болады: түпкі мақсат – аралық мақсат – тактикалық мақсаттар –
орталық банк ... ... ... ... ... ... бір мақсатты, мысалы ақша-несие
саясатының түпкі мақсатын шешу үшін құрылады. Алтын стандарт кезінде ...... ... ... бір ... ұстап тұру, немесе, басқаша
айтқанда тұрақты ваюталық бағамды сақтау болды. Бретон – Вуд ... ... ... ... ретінде «ұлттық ақша ... ... ... ... деңгейдегі инфляция және ... ... ... бағам жүйесіне көшкеннен кейін орталық
банктердің түпкі мақсаты да өзгерді, ол енд ... ... ... ... ... ... ... нөлдік деңгейі.
Алайда, әр түрлі техникалық себептерге ... ... ... уақтылы жаңартпау және т.б.) байланыты орталық банктер іс жүзңнде
мұны мүмкін емес деп ... ... ... кезде « бағалардың
тұрақтылығы» негізінде ... ұзақ ... ... ... деңгейі, тұрақты жағдайы болып танылады (әдетте бұл ... 2-3% ... 2004 жылы ... ... ... Банкі
де өзінің ең басты мақсаты – бағалардың тұрақтылығы деп ... ... ... Республикасы ақша-несие саясатының жаңа принципі –
инфляциялық тәргеттеуге бет ... ірі ... ... банктері өздері жария еткен түпкі
мақсатқа ... ... ... жету үшін ... ... әр
түрлі аралық мақсаттарын, тәргеттеуді кеңінен қолдана бастады.
«Тәргеттеу» термині экономикаға жаңадан ... ... ... бұл ... ... түсініктеменің жоқтығына байланысты эконмистер
қатарынан терминнің ... ... ... ... ... талас туып
жатыр. Негізіне тіргеттеу сөзі ағылшын «target» - «мақсат», «нысан» деген
сөзізінен пайда ... Азір ... ... ... ... ... түсіндрмелер берілуде. Ресейдің ғалымы С.Р.Моисеев өзінің
«Инфляционное таргетирование» ... ... ... терминіне аса
көңіл бөліп, басқа авторлардың берген ... ... ... ... ... ... ... мғынасын толық ашпай, оларды біржақты етіп көрсетеді. Мысал ретінде
Мосеев төмендегі ... ... ... сынға алады. 1988-жылы
профессор Л.Н.Красавинаның Қаржы-несие сөздігінде «тәргеттеу - өнеркәсібі
дамыған бағдар орнату» - деген ... ... Ал, 2000- жылы ... екі ... ... России» атты кітабының авторлары Ю.С.Голикова және
М.А.Хохленкова ... ... ... ... ... ... бағдар орнату». Жоғарыдағы анықтамалармен қоса басқа да
анықьамалар сынға алынып, ... олар ... ... ... жоспар немесе экономикалық бағдарлама сияқты суреттейді, олар
экономикаынң басқа да ... ... ... ... ... ... алға ... мақсатты бағдардың орындылуын реттейтін
органның жауаптылығы мен маңызы жайлы ... ... ... ... терминін толығымен ашу үшін өзә жаңа ... ... ... реттеу органының жауаптылық ... ... ... ... бағдарына (количественный ориентир целевой
переменной) жету үшін ... ... ... қолдану».
Өз тұрғымыздан Моисеевтің жоғарыда аталған анықтамалар «біржақты»
деген пікірімен келісуге болады...
Қорытынды
Қазақстан Республикасының ... Н.Ә. ... ... ... бағдарламасында Қазақстан Республикасының
әлеуметтік - экономикалық дамуында ... ... өсу, ... әл ... көтеру, жоғары индустриалды қоғам қалыптастыру мақсаттары көзделіп
отыр. Қазақстан Республикасының 2003-2015 жж. ... ... ... ... ... біз ... ... бағытынан
арылып, Қазақстанның индустриалдандырылуын тереңдетуге, инфляция деңгейін
төмендетуге жетуіміз қажет.
Мен өзімнің курстық жұмысымда инфляцияның әлеуметтік – ... ... ... ... олардың Қазақстан экономикасында
орын алғандығына тоқталып кеттім. Инфляция айналымдағы ақша ... тыс ... ... ... Бұл ақша ... және ... бағаларының соғұрлым өсуіне алып келеді. Алайда
инфляцияны айналым процесінің құнсызданған ... ... ... ... ... ... Инфляция тауар бағаларының өсуінен көрінгенімен,
ол тек ... тән ... ... ... Ол ... ...
экономикалық құбылыс. Инфляцияны тудырушы ... ... ... ... өндіріс сәйкестілігінің бұзылуы. Инфляция ... ... ... ... ... ең ... бірі ... табылады.
Курстық жұмыстың тақырыбы, яғни инфляцияның ... ... ... ... ... ... ең алдымен, бұл
проблеманың, яғни инфляцияның ... ... ... ... ... ... инфляцияның негізгі себебі – халық шаруашылығының әр ... ... ... қор ... мен тұтынудың, сұраныс пен
ұсыныстың, мемлекеттік табыстар мен шығыстардың, несиенің, капитал ... ... ... ақша ... ... шаруашылықтағы ақша
сұранысы тепе – теңдігінің бұзылуы екендігі ... ... ... ... ... әлеуметтік, экономикалық және саяси мәселелермен
ұштасатыны айқын ... ... ... ... көп ... тигізеді.
Инфляция кезінде халық топтары, өндіріс сферасы, мемлекет, ... ... ... ... халықтың, шаруашылық субъектілерінің
ақшалай жинақтарының және ... ... ... ... ... ... инфляциялық жағдай жұмыссыздықтың ... ... ... ... ... ... қорлардың
құнсыздануы, ұлттық валютаның сатып алу қабілетінің ... ... ... ... өту ... ... инфляцияның көрініс алуының ең басты себебі мемлекеттік
бюджет тапшылығы болып ... ... ... тапшылығы инфляцияға алып
келетін ең манызды фактор болып есептеледі. ... ... ... ... ең ... көрсеткіштеріне ие болды. Бұл өз кезегінде
экономикалық өсуді тежегендіктен тез арада ... ... ... қажет етті. Тәуелсіз Қазақстан Республикасының инфляция деңгейін
төмендетуге бағытталған ең алғашқы шаралардың бірі айналысқа ұлттық ... ... ... байланысты болды. Алайда республикада тұрақты
банк жүйесінің болмауы есебінен инфляцияның өршуі ... ... ... ... ... болуының себебі сату және ақылы қызметтер
бағаларының өсуі және бюджеттің әлеуметтік ... ... ... ... ... ... өсуі, халық табысының өсуі
және инфляция ... ... ... ... Қазақстан Республикасында
бірқалыпты инфляция тенденциясы байқалып отыр. Инфляцияны төмендету бойынша
тұрақтандыру бағдарламаларын жүргізудегі ... ... ... ... факторларға және Ұлттық банктің әрі қарайғы іс -
әрекетіне ... ... ... ... ең ... ... ақша –
несие саясаты болып табылады. Қазақстан ... ... ... ... ... жолдауында: «Ақша – несие ... ... - ... ... ... ету. Бұл мақсатқа жету
жолындағы жауапкершілік ... банк пен ... ... ... саясат жүргізу үшін оларды ... ... ... ... ... - деп атап ... ... инфляцияға қарсы саясаттың манызды бөлігі инфляциялық тосуды
сөндіруге бейімдендіру, дағдыландыру ... ... Бұл ... ... инфляцияны бірте – бірте түп тамырымен жоюға деген ... және ... ... ... ... іс - ... Оның ... үкімет инфляцияға қарсы бағыттарды іс ... ... ... күні ... ... алдын – ала хабарлап, ескертіп
отыру керек. Бұқаралық ақпарат құралдары ... ... ... ... ақша аумағының өсу қарқыны туралы хабарлап, оларды
міндетті түрде іс ... ... қол ... керек. Нәтижесінде
сұраныстың құнсыздануын елеулі түрде азайтуға болады.
Қазақстан ... ... ... ... докторы,
профессоры, Ұлттық Ғылым Академиясының академигі Н.Ә. Назарбаев «Жаңа уақыт
– жаңа ... атты ... ... ... ... мәселелерін атап өткен болатын. Қазіргі
уақытта Қазақстан Республикасында қаржылық тұрақтандырудын бекуі арқасында
қысқа мерзімдік ... ... ... Бұл ... тән ... өсудің негізгі шарты. Алдымызда бәсекелестік
қабілетті экономика құру стратегиясы ... ұзақ ... ... қол жеткізу міндеті тұр. Бұл өрлеу
фазасына жетелер бекем ... ... ... ... және ... ... ... басты тәсілі. Шешілуін күтіп тұрған әлеуметтік
мәселелерге жіті ... ... ... ... ... ... шыныменен
әлеуметтік бағытталған экономикаға айналатынымызға сенеміз.
Пайдаланылған әдебиеттер тізімі
1. Қ Р Президентінің 2008 ж ... ... әл- ... ... ... ... ... мақсаты» атты жолдауы
2. Google.kz
3. Б.Н. Жаналинов, « Инфляция және Қазақстандық инфляцияға қарсы саясат»-
Алматы,2007ж.
4. Ілиясов Қ.Қ. , ... С. ... - ... ... ... С., ... А.С., ... І.А., Астана-2002 ж.
6. Сейітқасымов Ғ.С., «Ақша, ... ... - ... ... ... С.С., ... А.С. ... экономикасы»-ІІ бөлім.- Астана,
Дәнекер-2005 ж.
8. Федотов Д.А., ... ... в ... и политика ее
регулирования». //Қаз Ұ.У., Экономика сериясы, № 3(37) – 2003ж.
9. Кривко Н., ... ... в ... ... ... ... « Анализ инфляции 2007 года и инфляционные ожидания ... г» ... ... №2- ... ... О., «Перегрев экономики и ... ... ... ... ... ... Олжас, « «Перегрев», «охлаждение» экономики и банки
Казахстана». //Финансы и ... ... ... ... ... ... ... неделя, №1-
2006ж.,13 қаңтар.
14. Валентинова Л., «Инфляция-2006: выход – в продолжении структурных
реформ». ... ... ... ... ... ... ... мен факторларын 1-сызбадан көруге
болады.
1-сызба.
Инфляцияның себептері мен факторлары.
Қосымша Б:
Инфляцияның салдарлары әр алуан және өзара қайшылықта болады. Оны 2-
сызбадан көруге ... ...... ... өсу ... ... инфляция
Орташа инфляция – баға тез қарқынды жылына 20 – дан 200 % - ға ... ... баға ауыр ... және ... ... инфляция – баға баяу қарқынмен біртіндеп жылына 10% - ға өседі
Гиперинфляция – баға жылына 500 – ден 1000% - ға ... және одан ... ... ... механизмді ақсатады, экономикалық байланыстар
үзіліп, бартерлік айырбасқа өтеді. Мұндай жағдайда ... ... ... 1994 -1996 ... ... 2000% ... ... тауардан басым болуы
Шығындар инфляция
Сұраныс инфляция
Ақшалы емес факторлар
Монетарлық (ақша) факторы
Халықтың күтуі
Кәсіпорынның монополизмі
Спираль: жалақы – баға (икемділік)
Экономиканың шығындар мінезі
Экономиканың диспропорциялары
Мемлекеттік бюджеттің тапшылығы
Экономиканың ... ... ... ... ... ... корғаудың құндылығының төмендеуі
Халықтың тұрмыс деңгейінің төмендеуі
Жағымсыз
Ақша мәселесінің өсуі > Іскер белсенділік > Инвестиция өсуі > Эономикалық
өсу
Бір қалыпты инфляция ... үшін ... ... іс - ... ... ... өндірі сферасынан капиталдың үндеу сферасына бас бұру
“Ақшадан қашу” бұл кез – келген ... ... ... керек болсада
тәуелсіз бас бұру

Пән: Экономика
Жұмыс түрі: Курстық жұмыс
Көлемі: 30 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 500 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Ауыл жастарының құқықтық әлеуметтенуі64 бет
Гендер21 бет
Шет тілін оқытуда жаңа технологияларды пайдаланудың тиімділігін теориялық тұрғыдан негіздеу және оны тәжірибеде тексеру34 бет
Шоқан Уәлихановтың әлеуметтік көзқарасы16 бет
Ғылым туралы пікірталастар: сциентизм және антисциентизм7 бет
Қоғам өміріндегі әлеуметтің ролі8 бет
Инфляция: мәні, себептері және әлеуметтік-экономиклық зардаптары41 бет
Инфляцияның мәні, себептері және әлеуметтік – экономикалық зардаптары. қр-ғы инфляцияға қарсы саясат12 бет
Инфляцияның әлеуметтік зардаптары29 бет
Жалпы экономикалық тепе – теңдік және оның бұзылуы35 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь