Кәсіпорында еңбекақы төлеуді ұйымдастыру ерекшеліктері

КІРІСПЕ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 4

1 ЕҢБЕКАҚЫ ТӨЛЕУДІҢ ТЕОРИЯЛЫҚ АСПЕКТІСІ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .6
1.1 Нарықтық экономика жағдайындағы кәсіпорындарда еңбекақы төлеудің қоғамдағы маңызы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...6
1.2 Еңбек нормаларының және еңбекақы жүйесі жөніндегі параметрлерді ұйымдастыру ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..14
1.3 Кәсіпорынның еңбекақы төлеу жүйелері және нышандары ... ... ... ... ... ... ...25

2 КӘСІПОРЫНДА ЕҢБЕКАҚЫ ТӨЛЕУДІ ҰЙЫМДАСТЫРУ ЕРЕКШЕЛІКТЕРІН ТАЛДАУ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .34
2.1 «Қазақмыс» корпорациясының әлеуметтік.экономикалық жағдайы ... ... ... .34
2.2 «Казахмыс» корпорациясы жұмыскерлерінің еңбекақы төлеуді ұйымдастыру ерекшеліктерін талдау ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..40
2.3 Қазақстан Республикасының еңбекақы төлеу бойынша көрсеткіштерін талдау ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..49

3 ҚАЗАҚСТАННЫҢ ИНДУСТРИАЛДЫ.ИННОВАЦИЯЛЫҚ ДАМУ ЖАҒДАЙЫНДАҒЫ КӘСІПОРЫНДАРДА ЕҢБЕКАҚЫ ТӨЛЕУДІ ҰЙЫМДАСТЫРУДЫ ЖЕТІЛДІРУ ЖОЛДАРЫ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...59
3.1 Еңбекақы төлеудің шетел тәжірибесі және оны анықтайтын
факторлар жүйесін Қазақстанда пайдалану қажеттілігі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 59
3.2 Қазақстан Республикасындағы еңбекақыны ұйымдастыруды
жетілдіру бағыттары ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..67

ҚОРЫТЫНДЫ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...76

ҚОЛДАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...78
        
        Қазақтұтынуодағы Қарағанды экономикалық университеті
Кафедра меңгерушісі,
э.ғ.д., профессор
З.А. Сальжановамен
қорғауға жіберілді
__________________________
«___» _______________2012ж.
ДИПЛОМДЫҚ ЖҰМЫС
тақырыбы: «Кәсіпорында еңбекақы төлеуді ... ... - ... ... ... қ ... студенті ... ... ... ... ... ... ... университеті
Кәсіпорында еңбекақы төлеуді ұйымдастыру ерекшеліктері
ДИПЛОМДЫҚ ЖҰМЫС
5В0506 «Экономика»
Қарағанды 2012
МАЗМҰНЫ
КІРІСПЕ.....................................................................
...................................................4
1 ... ... ... ... ... жағдайындағы кәсіпорындарда еңбекақы төлеудің
қоғамдағы
маңызы....................................................................
...................................6
1.2 Еңбек нормаларының және еңбекақы жүйесі жөніндегі параметрлерді
ұйымдастыру.................................................................
.............................................14
3. Кәсіпорынның еңбекақы төлеу жүйелері және
нышандары...........................25
2 КӘСІПОРЫНДА ЕҢБЕКАҚЫ ТӨЛЕУДІ ҰЙЫМДАСТЫРУ ... ... ... әлеуметтік-экономикалық
жағдайы.............34
2.2 «Казахмыс» корпорациясы жұмыскерлерінің еңбекақы төлеуді ұйымдастыру
ерекшеліктерін
талдау......................................................................
40
2.3 Қазақстан Республикасының еңбекақы төлеу бойынша ... ... ... ДАМУ ... КӘСІПОРЫНДАРДА
ЕҢБЕКАҚЫ ТӨЛЕУДІ ҰЙЫМДАСТЫРУДЫ ЖЕТІЛДІРУ
ЖОЛДАРЫ...................................................59
3.1 Еңбекақы төлеудің шетел тәжірибесі және оны анықтайтын
факторлар жүйесін Қазақстанда пайдалану
қажеттілігі........................................59
3.2 Қазақстан Республикасындағы еңбекақыны ... ... Н.Ә. ... ... ... жолдауында «Болашақтың іргесін бірге
қалаймыз» атты жолдауында «Орташа айлық жалақы 2007 жылғы 53 ... ... 80 мың ... ... ... ... ... жөнінен әлем мемлекеттерінің рейтингінде
Қазақстан өткен жылы 26 сатыға ... 110 ел ... 50-ші ... орташа айлық жалақы 5 жарым есеге, зейнетақының орташа көлемі 4
есеге көбейді.
Үстіміздегі жылы біз зейнетақылар мен ... ... ... ... ... 30 ... өсіреміз.
Екі жыл қатарынан біз оларды 25 пайызға ұлғайтып келдік.
«Нұр Отан» партиясының Халықтық тұғырнамасында жоспарланғанындай, 2012
жылға қарай ... ... ... ... ... ... ... 2008 жылмен салыстырғанда 2 есе өседі.
Алда тұрған онжылдықтың аса ... ...... ... өмір ... мен ... жақсарту, әлеуметтік тұрақтылық пен
қорғалуды нығайту. Ел халқы санының 2020 жылы 10%-ға өсуі үшін ... ... ... ... болады.
Біздің мемлекеттік әлеуметтік саясатымыздағы басты басымдық халықтың
жұмыспен қамтылуын қамтамасыз ету болып ... мен 2020 ... ... ... деңгейі 5%-дан, ал табыстары
ең төменгі күнкөріс деңгейінен төмен халықтың үлесі 8%-дан аспайтын болсын
деген міндет қоямын.
Әлеуметтік ... тек ... ... ... ... ... мен ... өмір деңгейіне сәйкес болуы керек.
2015 жылға қарай базалық ... ... ең ... ... ... 60%-ы ... ... өсіріліп, мемлекеттік әлеуметтік
жәрдемақылар мөлшері 2010 жылмен салыстырғанда 1,2 есе арттырылуы тиіс.
Біз өз іс-әрекетімізде дәйектілікті ... ... жылы ... бюджет саласы қызметкерлерінің еңбекақылары 25%-ға өсірілді.
Әлеуметтік жәрдемақылар орта есеппен 9%-ға артты.
Республикалық ... ... жылы да ... 1 қаңтардан
бастап, ал шәкіртақылар мен бюджеттегілер еңбекақыларын 1 ... ... бес ... ... ... жылғы экономика өсімінің оң ... ... ... ... үш ай ... – 2010 жылдың сәуірінен бастап
өсіруге ... ... деп ... Үкіметке осы үшін қажетті шаралар
қабылдауды тапсырамын» - деген ... ... ... ... өндіруде және қызмет көрсетудегі барлық дене және
адамдардың ақыл ой қаблеттілігін көрсетеді.
Еңбекақы жөніндегі саясат кәсіпорында басқарудың ... ... ... және оның ... тиімділігі оған елеулі ықпал етеді. Себебі,
еңбекақы жұмыс күшін тиімді пайдаланудағы ынталандырудың маңыздысының бірі.
Еңбекақы бұл ... оның ... үшін ... санына және шығарған
қажетті өнім көлеміне сәйкес берілетің төлем. Қалыпты жағдайда еңбекақы
қажетті өнімнің құнына тең және оның ... түрі ... ... күші бұл ... ... қажет және оның еңбек қаблетің
қалпына келтіруге жәрдемдесетің заттардың жинақ құны.
Бір елдің өзінің ішінде әр қилы ... ... мен әр ... жалдамалы қызметкерлердің жалақы мөлшерінде үлкен айырмашылық бар.
Белгілі бір кезеңде ... ... ... да ... ... ... ... елдерде номиналды жалақының өсуі байқалады.
Жалақы өндіріс жағдайы мен ... ... да ... ... айырмашылық ең алдымен өндіріс мөлшерінде анықталады.
Экономикасы дамыған елдерде жоғары ... ... пен ... өнімділігі
саласындағы жетістіктерге байланысты, өйткені алдын ала өндірілгенді ғана
бөлуге болады. Жалақының ... мен ... ... ... ... ... ... қолдағы капитал, жұмыс күшінің саны ... ... мен ... ... ... пен ... ... Осы факторлардың өзара байланысты әрекет етуі еңбек өнімділігін
сипаттайды. Сондықтан берілген жұмыстың өзектілігі ... осы ... ... ... мақсаты болып индустриалды – инновациялық даму
жағдайындағы ... ... ... ... ... ... жұмыстың зерттеу объектісі болып – ... ... ... ... ... ... құрылымы кіріспеден, үш бөлімнен, қорытынды ... ... ... ... ... ТӨЛЕУДІҢ ТЕОРИЯЛЫҚ АСПЕКТІСІ
1.1 Нарықтық экономика жағдайындағы кәсіпорындарда еңбекақы төлеудің
қоғамдағы маңызы
Еңбекақы төлеудің маңызын, қызметкерге еңбек міндетін ... ... ... деп түсінеміз.
Еңбекақы төлеудің негізінде еңбекақы төлеудің шекті өнімділігімен
шектелінетің, өндіріс факторы ретіндегі ... құны ... ... ... ... ... еңбекақының орнын толтыратын өнім
өндіруге міндетті, олай болса еңбекақы ... ... ... экономикалық категория бойынша еңбекақының ... мен ... ... үшін ... ... үшін еңбекақы оның жеке табысының негізі және басты бөлігі
болып табылады, сонымн қатар ... ... және оның ... ... әл ... деңгейін жоғарылататын құрал болып
саналады.
Жұмыс беруші үшін ... ... ... ... ... ... ... бұйымның кететің шығындарды барынша азайтуға тырысады.
Еңбекақы кәсіпорын қызметкерлері үшін маңызды ынта және еңбек төлемінің
нышаны болып табылғандықтан ... ... және ... қызмет
атқарады.
Жалақы – тұтынушылар табысының басым көпшілігін құрайды, сондықтан ол
тауарлардың сұраныс көлеміне және олардың ... ... ... ... деген не, оның дәрежесі мен динамикасы не нәрсеге ... ... ... және ... түрі ... әсер ... Жалақының мәні.
Осы мәселеге байланысты экономикалық теорияда 2 тұжырымдама бар:
1. Жалақы еңбек бағасы, оның ... мен ... ... ... және ұсыныспен анықталады.
2. Жалақы жұмыс күші- тауардың бағасы, ... ... ... ... тауар бола алмайды, жалақы өндіріс жағдайымен де,
рыноктық факторлар сұраныс, ұсыныспен де ... ... ... ... күші ... ... ... бірде төмен
болатындығын көрсетеді.
2. Жалақының екі тұжырымдамасы да ағылшынның ... ... ... пен ... ... ... еңбек пен жұмыс күші арасындағы айырмашылықты ашып көрсеткен
емес. Оның пайымдауынша, еңбек табиғи бағасы бар ... деп ... ... баға ... шығындарымен анықталады, яғни жұмысшының және оның
отбасының тіршілігіне қажетті құнмен есептеледі. А.Смит ... ... ... ... ... түсінді. Жалақы мөлшері жұмысшының тіршілігіне қажетті
құн ... ... ... ... ... ... және ... қамтиді, осымен байланысты Смит жалақы ... ... ... ... Рикардо жалақы теориясын Мальтустың
халық өсімі теориясымен байланыстырды. Жалақы, осы теория ... ... ... сәйкес күнкөріс заттарының минимумына ұмтылады. Маркстік
тұжырымдамаға сәйкес жалақы еңбек бағасы емес, ... ... ... ... ... оның құны да жоқ. ... күші тауар бола алады, ал жалақы осы
тауардың бағасы, оның ... ... ... ... жалақы түрінде
бүкіл еңбегі үшін емес, тек қажетті еңбек ... ... ... ... ... ... осы ... арқылы өндірістің жеке факторының
орны толтырылады, ... ... және ... ... білім алуы, еңбекке дайындығы жүзеге асырылады. К.Маркс
жұмыс күшінің құны мен жалақы күнкөріс заттарының физикалық ... ... ... ... ... ... анықталады деді.
Жалақының мөлшері жұмыс күшінің құнына әсер ететін ... ... ... еңбектің күрделілігіне тәуелді. Еңбек рыногында
сұраныс пен ұсыныс ... ... ... ... құнына тең жалақы
бөлінеді [2,б.45].
Жалақы еңбек бағасы. Олай ... ... ... өз еңбегін
шығындағаннан кейін алады, жалақы мөлшері еңбектің әрекет ету ұзақтығына
тәуелді, ... ... ... ... ... жекелей
айырмашылық орын алады. Еңбек түгелдей төленген болып көрінеді. ... ... ... ... ... ... күші құнының өзгерген
нысаны, шындығында ... ... ... деп ... ... батыстың
экономика ғылымында жалақыны еңбек ... ... ... орын алуда.
Самуэлсон мен Нордхаус «Жалақы ... ... ... ... ол еңбек бағасы» - деп жазды. Жаңа классиктер жалақының дәрежесі
мен динамикасын ... ... ... пен ... деп ... және ... жалақыны ажырата білу керек. Номиналды жалақы
ақшаға шығарып ... ... оны ... ... ... апталық,
айлық еңбегі үшін алады. Нақты жалақы жұмысшының күнелтуіне қажетті
заттарға шағылған ... яғни ... ... ... өзі үшін және
отбасы үшін қанша және қандай ... ... ... ... ... негізгі екі нысанда мерзімді және келісімді түрде орын алады.
Мерзімді жалақы өндірістегі ... ... ... ... ол ... ... және айлық ақы болып ... ... ... ... шығарылған өнім санына тәуелді.
Өнеркәсібі дамыған ... ... ... нысандарымен бірге
жұмысшының еңбек өнімділігі мен қарқындылығын ынталандыру мен жетілдіруге,
олардың творчествалық қабілетін дамытуға ... ... ақы ... да ... ... Осы жүйелерге келісімді- прогрессивті,
кесімді көтерме, көп ... т.б. ... ... ... ... ... өнім сапасына, шикізатты үнемдеу, жабдықтарды пайдалану
коэффициенті т.б. көрсеткіштеріне тәуелді.
Жалақының ... мен ... ... ... әсер ... Бір ... өзінің ішінде әр қилы мамандықтағы қызметкерлер мен әр
қилы еңбегі жалдамалы қызметкерлердің ... ... ... айырмашылық
бар. Белгілі бір кезеңде экономика жағдайына байланысты да жалақы өзгеріп
отырады. Өнеркәсібі ... ... ... ... өсуі ... ... ... мен рыноктық конъюктураға да тәуелді. Жалақы
дәрежесіндегі айырмашылық ең ... ... ... ... ... елдерде жоғары жалақы өндіріс пен еңбек өнімділігі
саласындағы жетістіктерге ... ... ... ала ... ғана
бөлуге болады. Жалақының мөлшері мен динамикасына ықпал ететін ... ... ... ... капитал, жұмыс күшінің саны мен
сапасы, ... мен ... ... ... пен ... ... Осы ... өзара байланысты әрекет етуі ... ... ... ... бір түрі, онда бәсеке жетілмеген сипатта болады.
Алайда теориялық құбылыстарды ... ... ... ... ... ... дәл ... ұсынады.
Жалақының мөлшері мен динамикасына еңбекке деген ұсыныс ерекше әсер етеді.
Жұмыс күшін сату оның ... ... ... ... ... жұмыс күшін сатушылардың арасында өткір бәсеке күресі орын алады.
Өтінім - ... ... ... ... ... жөніндегі
параметрлерді қарау және келісу туралы ұйымның еңбек жөніндегі ... ... ... ... реттеу саласындағы жергілікті
атқарушы органға ресми мәлімдемесі (өтініші) жолдамасы.
Материалдар - еңбек нормалары мен ... ... ... нормативтік, есептік және басқа да негіздеме материалдар;
Еңбек нормасы (уақыт, қызмет ... ... - ... ... пен ... ұйымдастырудың қол жеткізілген деңгейіне
сәйкес тиісті біліктілігі бар қызметкерлер үшін ... ... ... уақытының) өлшемі.
Қызметтеріне (тауарларына, жұмыстарына) тарифтерді (бағаларды, ... ... ... енгізілетін ұйым қызметкерлерінің еңбекақы
төлеу жүйесі параметрлері - Қазақстан ... ... ... ... саласындағы мемлекеттік кепілдіктердің қамтамасыз
етілуімен ұйым қызметкерлерінің ... ... ... анықтауы.
Еңбек жөніндегі уәкілетті орган - еңбек жөніндегі уәкілетті мемлекеттік
орган немесе еңбек қатынастарын ... ... ... ... ... органдар - тиісті қызмет саласындағы мемлекеттік органдар,
министрліктер, комитеттер, агенттіктер, ұйым коммуналдық меншікте болған
жағдайда, жергілікті ... ... ... ... және шынайы түрлері болады.
Номиналды – жалақы дегеніміз жалдамалы еңбектің қызметкері өзінің
күндік, апталык, айлық ... үшін ... ақша ... ... ... ... ... деңгейі жайында айтуға болады, бірақ тұтынудың
деңгейі мен адамның ... ... айту ... ... ... ... ... сатып алуға болатын өмірлік игіліктер мен
қызметтердің жиыны. Ол номиналды жалақыға тікелей қатынаста және ... мен ... ... ... ... кері қатынаста болады.
Қызметкерді жұмысқа қабылдар алдында кәсіпорындар мен ... ... жеке ... ... ... ... еңбекақы төлеу шартында жалпы ұйым бойынша еңбекақы ... ... ... көрсеткіштері, қосымша еңбекақы төлеу ... ... ... ... ... төлеу шартында көрсетілген еңбекақы төлеу мөлшері,
қосымша және ... ... ... ... ... ... ... екі бөліктен тұрады: негізгі және қосымша.
Негізгі – бұл қызметкерлерге ... ... ... ... ... ... мен өнеркәсіптік өнімдерінің саны мен ... ... ... мен ... бойынша есептелетін жалақы. Негізгі
жалақының құрамына кіретіндер:
а) ... ... ... ... ставкалар, қызметақы, келісімді
бағалаулар немесе орташа табыстар бойынша есептелген жалақы;
б) қызметпен өткен жылдар үшін үстеме;
в) ... ... ... ... ... ақы ... ... (материалдардың сәйкессіздігі, өңдеудің күрделілігі, құрал-
сайман мен жабдықтың икемсіздігі);
г) кесімді ақы алушыларға үдемелі бағалаулар бойынша ... ... ... және ... сыйақылар және сыйақы берудің тәртібіне
сәйкес төленген сыйақылар, косымшалар;
е) мерзімнен тыс ... ... үшін ... ақы;
ж) түнгі жұмыс үшін ... ... ... ... жоқ ... қалуға төлемдер;
Қосымша - бұл қызметкердің кәсіпорында жұмыс жасаған уақытына Қазақстан
Республикасының заңдарына ... ... ... Қосымша жалақының
құрамына кіретіндер:
а) балалардың тамақтандырушы аналардың жұмысындағы үзіліс уақытына
төлем;
б) ... ... ... ... мемлекеттік және қоғамдық міндеттемелерді орындауға жұмсалған
жұмыс уақытына төлем;
г) ... және ... ... ... ... ... демалыстар үшін өтемақы;
е) ... ... ... ... басқа әлеуметтік сақтандыру қаражаттары есебінен
еңбекке уақытша жарамсыздық жөніндегі жәрдемақыны алады.
Негізгі және қосымша ... ... ... құрады.
Жалақы қорының құрамына жалақының барлық түрлері, әртүрлі сыйақылар,
үстемелер, қосымша ақылар, ... ... ... жұмыс жасамаған
уақытына есептелген ақша ... қоса ... ... ... ... ... жеке ... жеңілдіктер қосылады.
Кәсіпорынның жоспарымен белгіленген, жалақы төлеу шығыстарының ... ... қоры деп ... Ал ... ... ... нақты
төленуге тиіс жалақының сомасы кәсіпорындағы жалақының есептік қоры деп
аталады [4,б.26].
Еңбекақы төлеудің ақшалай және заттай ... ... ... ... және ... ... бөлінеді.
Негізгі еңбекақыға мынадай төлемдер жатады:
- мерзімділік, үдемелі және ... ... ... кезінде
орындалған жұмыстың сапасы және мөлшері үшін, ... ... ... ... ... ... ... байланысты төлемдер, яғни
мерзімнен тыс жұмыстар үшін, түнгі уақыттарға, мереке күндерде
және т.б күндерде жұмыс ... үшін ... ... ... кесірінсіз тоқтап қалулар үшін төлемдер;
- сыйлықтар, сыйлықақылы үстемелер және ... ... ... ... ... және ... туралы заңдарда
қарастырылған, жұмыс жасалмаған уақыттар үшін төлемдер жатады:
- демалыс уақыттарына ақы төлеу;
- мемлекеттік және ... ... ... ... ... ... кішкентай балалары бар аналарға жұмыстағы үзілістері үшін ... ... ... ... сағаттарға ақы төлеу.
Өнеркәсіп кәсіпорындарында тарифтік жүйені қолдану.
Жұмыстың негізгі түрлерінің толық сипаттамасынан ... ... ... ... ... ... біліктілік анықтамасының
негізінде жүргізіледі. Анықтаманы және оның қолданылу тәртібін Қазақстан
Республикасының ... ... ... – бұл ... ... ... ... (сағат, күн,
ай) біліктіліктің айқын күрделілігінде еңбек нормасын ... ... ... ... тор – бұл ... және оған ... тарифтік
коэффициенттердің арақатынас мәкілі. Тарифтік тордағы ... ... ... коэффиценттер арасындағы алшақтықтар әртүрлі және ... әр ... ... орын иемденген нақты ерекшеліктермен және
бөлінісінің дәрежесімен ... ... ... ... ... байланысты
бекітілген еңбекақының абсолюттік мөлшері.
Кәсіпорында еңбекақыны төлеуді ұйымдастыру үш өзара байланысты және
өзара тәуелді элементтермен ... ... ... ... нормалау;
- еңбекақы төлеудің нышаны.
Тарифтік жүйе әр түрлі топтағы және категориядағы қызметкерлердің
еңбектерінің сапалық сипаттамасына тәуелді ... ... ... ... ... асыра алу мүмкіндігін қамтамассыз ... ... ... жүйеге:
- сағатына немесе күніне еңбекақы мөлшерін анықтайтын тарифтік
жүйе;
- еңбекақы төлеудегі ... және ... әр ... разряд
арасындағы арақатнастарын көрсететін тарифтік тор;
- тарифтік тормен сәйкес жұмысшылардың және ... ... ... ... ... ... ... тарифтеу – бұл еңбек түрлерінің күрделілігіне тәуелді еңбек
түрлерін біліктілік категориясына немесе тарифтік разрядқа ... ... ... ... және ... күрделілігін
қамтып көрсететін шама және тарифтік разряд әр өндірістік операцияларда, әр
жұмыста қолданылады.
Еңбекті тарифтеу және тарифтелуразрядының қызметкерлерге иемденіп ... ... ... ... ... жүйе – бұл ... ... түріне, қиындығына, шарттарына
және сипатына байланысты сараланған түрде еңбекақы ... ... ... мен ... жиыны. Ол келесі негізгі элементтерден
тұрады: тарифтік – біліктілік анықтамалар, тарифтік тор, ... ... және ... сәйкес коэффициенттер, тарифтік ставкалар (соның
ішінде 1-санат), еңбекақыға қосылатын аудандық ... ... ... ... мен ... ... жағдайынан ауытқулар болғаны
үшін қосымша төлемдер [5,б.423].
Тарифтік – біліктілік анықтамалар бірінші санатты тарифтік ставка ... ... ... ... ... ... ... бөлінеді:
1) жұмыс пен жұмысшылардың кәсіби Біріңғай ... ... ... ... ... ... мен мамандардың біліктілік анықтамасы;
3) бюджет аясындағы лауазымды қызметкерлердің біліктілік анықтамасы.
Жұмыс пен жұмысшылардың кәсіби Біріңғай тарифтік–біліктілік анықтамасы
(БТБА) ... пен ... ... ... үшін ... ... саладағы жұмыстар алты санатқа, ал кейбір салаларда – сегізге
бөлінеді. БТБА арқылы анағұрлым күрделі қиын мәселе – ... ... ... әр түрін оның қиындық ... ... ... ... ... яғни ... ... білімі мен еңбекке
машықтануына байланысты белгілі бір санатты беруі. Ол ... ... ... комиссиямен халық шаруашылығының барлық салаларына ... ... үшін ... ... ... ... ... салалық
шығарамы да бар және меншіктің басқа формаларындағы ... ... ... ал ... ... ... ... санат.
Еңбекақыны төлеудегі тарифтік тор - еңбекақы төлеудегі сараланған
құрал, яғни ол ... ... ... ... ... ... қатар санат саны мен ... ... ... ... ... ... ... тұрады.
Тарифтік тор – тарифтік коэффициенттердің санаттық ... ... әрі ... ... ... ету ... құрылады.
Тарифтік коэффициенттің абсолюттік өсімі тарифтік коэффициенттің ... ... ... ... ... арасындағы қатынас диопозон деп
аталады. Жоғарыда бірыңғай тарифтік тордың диопозоны 1:4,5 ... ... ... ... ... ... еңбекақы төлеу
бірінші санатқа қарағанда қандай деңгейге артқанын көрсетеді. Кәсіпорын өзі
өзбетінше зауыттық тарифтік жүйені ойлап шығыра алады және оның ... ... ... ... ... бірыңғай тарифтік торы
болуы мүмкін. Бірыңғай тарифтік торда жұмыскерлердің мамандығы келесідей
тарификацияланады. 1-ші ден 8-ші санатқа дейін ... ... және ... 18-ші ... ... басшылар.
Тарифтік ставкалар – бұл жұмыс уақытының бірлігіндегі еңбекақының
ақшалай формадағы абсолютті мөлшерінің ... Ол ең ... ... ... анықтайды, өйткені жұмыскердің еңбекақысы бекітілген
минималды еңбекақы мөлшері мен жұмыс уақытының ... ... 1-ші ... ... ... көлеміне байланысты.
Жұмыскердің біліктілігіне сәйкес ... ... ... ... ... = Тст * ... Тст - 1-ші ... ... ... - і-ші ... тарифтік коэффициент.
1-ші санаттағы тарифтік ставка ... ... және ... ... 1-ші ... ... және ... тарифтік ставка ереже бойынша
мерзімдік және кесімді жұмыс істейтін жұмыскерлерге қолданылады. ... ... ... ставка қазіргі кезде бюджетпен қаржыландырылатын
мекемелерде, ұйымдар мен кәсіпорындарда істейтін жұмыскерлердің Бірыңғай
тарифтік еңбекақы төлеу ... ... ... ... ... өзі ... ... басшылардың, мамандардың және атқарушылардың тарифтік
ставкасын ... 1-ші ... ... ... ... ... және ... сәйкес еңбекақының минималды көлемінен ... ... ... ... коэффициенттер еңбекақыны реттеудің
аудандық ... ... ... ... аудандық реттеу мыналардан
тұрады:
а) Еңбекақының аудандық коэффиценті. Ол жалпы ... ... ... ... ... еңбекақының нормативтік көрсеткіш
дәрежесінің артуы және ол өмір сүруге қолайсыздық дәрежесін ескере отырып
бекітіледі. Аудандық коэффициент диапазоны 1,15-тен 2,0-ға ... ... ... аймақтардағы үздіксіз өтілі үшін ... ... ... Еңбек өтіліміне және жұмыс істеу ... ... ... 10-нан 100%-ға дейін ауытқиды.
Еңбекақыны аудандық реттеу мемлекеттің шаруашылық субъектілеріне, жұмыс
беруші мен ... ... ... талабының бірі [6,б.8].
Жалпы өндірістерде қосымша ыңталандыру арқылы, яғни жоғары ... ... ... ... үшін, ерекше маңызды жұмыс атқарғаны үшін,
түнгі уақыттағы атқарған жұмыстары үшін қосымша ақшалай сыйлықтар ... ... ... ... ... ... ... яғни
өндіріп шығарған тауардың өзіндік құнына ... ... ... ... ... тарифтік жүйенің кез-келген элементін заңдық нормаларға
сәйкес қолдануға болады.
1.2 Еңбек нормаларының және ... ... ... ... ... ... ретінде еңбек өнімінің нарығы ... ... ... ... емес, еңбектің нәтижесіне төленеді.
Тауарларды ... ... ... ... өндірушілердің еңбегінің саны
мен сапасын бағалаудағы және олардың жеке ... ... ... жоғарғы белгі болып табылады.
Еңбек қатнастарын реттеудің нормасы болып ... ... ... ... шарттың негізінде жасалған жұмыс берушілер ... ... ... төлеу бойынша келісім шарттың қағидасы
табылуы керек.
Реформада міндетті ... ... ... ... ... ... ең аз ... бекітілген. Ең төменгі еңбекақы ең
төменгі ... ... ... ... және әлуметтік
факторларға байланысты ... ... ... ... ... өнімді еңбектегі және жұмыс
күшін ұдайы өндірудегі жұмысшының қаблеттілігін қолдауды білдіреді.
Еңбекшілер табысын кепілденген деңгейін ... ... ... ... тор ... ... реформасының негізі болып табылады.
Осының нәтижесінде, оның базалық бөлігі болып, халық ... ... ... ... ... ... табылады.
Еңбекақының екінші бөлігі ұйымдарда, кәсіпорындарда және салаларда ... ... ... біліктілік топқа, атаққа және ... ... ... ... біліктіліктеріне,
қаблеттіліктеріне және қолда бар ақшалардың мөлшеріне байланысты төленеді.
Еңбекақы ... ... ... ынталандыру үшін, кәсіпорындарда
жауапкершіліктің деңгейі, орындалатын жұмыстың күрделілігі, қызметкердің
біліктілігі және ... ... ... ... ... ... Қазақстанның қазіргі жағдайында, еңбекақыны реттеудің және
жоспарлаудың сұрақтарын шешуде мына есептерге көңіл аударылуы қажет:
- ... ... ... және оның пайдалылығының
нәтижесі;
- кәсіпорынның кадрлыық саясатының есебі;
- мамандыққа байланысты қызметкерлердің ... ... ... ... ... кәсіподақтардың бәсекелестердің және мемлекеттердің әсерлері;
- байланыс саласындағы кәсіпорындардың саясаттары және т.б.
Кәсіпорында ... ... ... ... ... және еңбектің нәтижелерін ынталандыруға, өнімнің рентабельділігін
және пайдалылығын, дайын өнім және еңбек нарығының бәсекеге қаблеттілігін
қамтуға мүмкіндік ... ... ... ... ... кәсіпорынның
шаруашылық қызметінің нәтижесіндегі қызметкердің ... ... ... ... шамасының арасындағы сәйкестілікті қамтамассыз ету, яғни
тұтыну шамасы мен еңбек шамасы арасындағы сәйкестікті бекіту.
Көптеген ... ... ... ... ... ... басты қағидалар тиісті:
- еңбектің саны мен сапасына ... ... ... ... кәсіпорынның салалық және аймақтың қажеттіліктеріне, еңбек
жағдайына, қызметкердің біліктілігіне ... ... ... ... ... жоғарылауы, яғни көрсетілген еңбекақының
өсу қарқыны кезінде инфлясиядан жоғарылап кетуі;
- еңбек өнімділігі өсу қарқынының орташа еңбекақының өсу қарқынынан
артып кетуі.
Еңбек нормаларын және ... ... ... ... ... өтінімді:
- еңбек жөніндегі уәкілетті органға - ... ... мен ... ... ... енгізілген
ұйым;
- еңбек қатынастарын реттеу саласындағы жергілікті атқарушы органға
- тіркелім мен тізілімнің жергілікті бөліміне енгізілген ... ... ... қоса беріледі.
Ұйым ұсынған өтінімді еңбек жөніндегі уәкілетті орган ... ... ... отыз ... күннің ішінде қарайды. Ұсынылған құжаттарды
растау, нақтылау және ... үшін ... ... ... ... ... тобын құруға және тексерілетін субъектіге барып ... ... ... ... ... ... ... тексеру есептерін орындау, жекелеген жұмыс, ... ... ... ... бақылауларын жүргізу және ұсынылған
нормаларды тексеру нәтижесінде белгіленген нормалармен салыстыру) ... ... ... ... ... ... нәтижелері бойынша
қорытынды тұтастай еңбек нормалары бойынша беріледі;
2) іріктемелі сараптамалық зерттеу жүргізуге еңбекті ... ... ... мәселелерімен айналысатын басқа ұйымдардың, нормалау және
еңбекақы төлеу мәселелерімен айналысатын ... ... ... және
еңбек жөніндегі нормативтерді әзірлеуді жүзеге асыратын ... ... ... ... екі ... қосымша материалдарын (еңбекақы төлеу
жүйесі мен жұмыс істейтіндердің ... ... ... ... мен
т.б. туралы деректерді) сұратуға құқылы.
Еңбек нормаларын және еңбекақы жүйесі жөніндегі ... ... ... ... ... ... орган:
- жобаларға ескертулер мен ұсыныстар болған кезде ұйымға оларды
пысықтау қажеттігі туралы уәждемелі қорытындыны жолдайды;
- Ұйым ... ... ... ... ... ... бас тартады;
- осы Ереженің барлық талаптары орындалған жағдайда ұйымның еңбек
нормаларын және (немесе) еңбекақы жүйесі жөніндегі параметрлерді
келісуден ... және ... ... ... ... ... бекіткен еңбек нормаларының (қағаз және электрондық
жеткізушілердегі) және ... ... ... жөніндегі параметрлердің
(қағаз жеткізушідегі) бір данасы мемлекеттік және орыс ... ... ... ... 10 ... ... ... еңбек жөніндегі
уәкілетті органға жіберіледі.
Еңбек нормаларын және (немесе) еңбекақы жүйесі жөніндегі параметрлерді
еңбек ... ... ... ... және үш ... аспайтын мерзімге
келісуден өткізеді.
Ұйымның еңбек жөніндегі уәкілетті органға ұсынатын еңбек нормаларын
келісу туралы өтініміне мынадай материалдар:
1) ... ... ... тізбесі;
2) еңбек нормаларының жобасы;
3) ұсынылған еңбек нормаларының негіздемесі (технологиялық, ... ... ... бақылаудың нәтижелері, олардың
операцияларға және ... ... ... оны ... бөлінуі, тиісті есептері, функциялардың ... ... ... ... ережелері және басқалары);
4) еңбек нормаларының жобасын әзірлеу барысында Ұйым пайдаланатын еңбек
нормалары (олар болған жағдайда);
5) бұдан бұрын қолданыста болған ... ... ... ... әзірлегенге дейін) пайдалану туралы уәкілетті орган шешімінің
(бұйрығының) көшірмесі қоса берілуге тиіс.
Ұйымның еңбекақы жүйесі жөніндегі параметрлерді ... ... ... ... ... ... ... мынадай материалдар:
– ұсынылатын материалдардың тізбесі;
– ұжымдық шарттың көшірмесі;
– Ұйым қызметкерлерінің еңбекақы төлеу және ... ... ... ол ... санаттары бойынша лауазымдық
қызметақыларға (тарифтік ставкаларға) сараланған қосымша ақылар
мен үстемеақыларды, ... ... ... беру ... ... да сыйақыларды қоса, еңбекақы төлеудің нысаны мен жүйесін
қамтуға тиіс. Мемлекеттік ... үшін - ... ... ... ... ... ... бас
бухгалтерлерін ынталандыру туралы ереже қоса ұсынылады;
4) ағымдағы кезеңге арналған Ұйым қызметкерлерінің ... ... ... ... бекіту туралы шешімнің көшірмесі;
5) қызметкерлердің, оның ішінде әкімшілік персонал бойынша штаттық
кестені, ... ... үшін - ... ... бас ... ... қызметақыларының мөлшерін
қолданыстағы заңнамаға сәйкес бекіту туралы шешімнің көшірмесі;
6) бекітілген штат кестесі мен қызметкерлердің лауазымдық қызметақы-
ларының ... ... ... ... ... бойынша бөліп
таратылған);
7) Ұйым персоналының саны (негізгі ... және ... ... әкімшілік персоналдың, сондай-ақ ... ... мен ... ... ... еңбекақы төлеу қоры және
персонал санаттары бойынша орта айлық еңбекақы ... ... ... отырған кезеңдегі орта айлық жалақы өсімінің
негіздемесімен еңбек бойынша ... ... Ұйым ... ... мен ... екі ... тоқсандар бойынша мағынасы ашып жазылған
еңбекақы төлеуге жұмсалған шығыстары;
8) ағымдағы ... мен ... екі ... ... ... ... ашылып жазылған статистикалық есептілік (ф.1-Т) қоса беріледі.
Ұйым персоналының санаттары Бухгалтерлік есеп ... ... ... жататын қызметкерлер лауазымдары ... ... ... екі ... ресімделеді, олар кітапшаланған, нөмірленген
болуға, атауы (мазмұны) бар, ... ... және ... ... бар ... ... ... Материалдың әрбір парағына ұйым басшысының немесе
басшының жетекші ... қолы ... ... ... ... және ол 3 бөлімді: «Жалпы бөлім»,
«Еңбекті ұйымдастыру», ... ... ... [8,б.94].
«Жалпы бөлім» бөлімінде; еңбек нормаларының нысаны; нормативтердің
қызметкерлердің ... ... ... ... ... негізіне алынған деректер (қызметкерлердің нақты
саны, фотохронометражды қадағалау негізінде жұмыс ... ... ... қызметкерлер санының үлгі нормативін әзірлеу кезінде
пайдаланылған, қызметкерлердің ... ... әсер ... ... ... деректер, көлемі, нормативтік актілер);
жұмысшылардың кәсіптері мен ... ... ... ... мен ... ... ... және Қызметшілер лауазымдарының біліктілік анықтамалығына
сәйкестігіне сілтеме; нормативтердің жұмыс орнына қызмет ... ... мен жеке ... ... ... ... отырып әзірленгенін
көрсету; элементтерінің мағынасы ашылған келу және тізімдік санының есепті
формулалары келтіріледі.
«Еңбекті ... ... ... ... ... ... және ... құжаттамаға сәйкес
жүргізілетіні; еңбектің ұйымдық-техникалық ... ... ... ... ... ... жұмыстың бүкіл
кешенін жүзеге асыратын орындаушылардың саны (еңбек бөлінісі кезінде);
жұмыс аяғында ... ... ... ... ... жұмыстың мазмұны (операциялардың жалпы
атауы және оның құрамдас ... ... ... құрамы,
саны келтіріледі.
Келісуге ұсынылатын еңбек нормаларға қойылатын негізгі талаптар
Ұйымда тиісті құрылым болған жағдайда ұйым ... ... ... және ... ... ... білікті мамандарды тартады немесе
мынадай талаптарға:
- еңбекті нормалау жөніндегі нормативтік материалдарды әзірлеуді
жүзеге асыратын ... мен ... ... білімі
(экономикалық, инженер-экономикалық, техникалық) болуы;
- басшы мен қызметкерлердің кәсіптік білігін, білімін (диплом,
сертификат), ... ... ... ... жұмыс орны
туралы деректерді, өндірістік тәжірибесі мен осы саладағы жұмыс
стажын растайтын ... ... ... еңбекті нормалауды ұйымдастыру саласындағы білікті кадрлармен,
мамандармен қамтамасыз етілуін;
- басшы қызметкерлердің заңда белгіленген тәртіппен өтелген немесе
алынбаған ... ... ... ... ұйымды басқаруды жүзеге асыру кезеңінде
оларды банкроттыққа, санациялауға, консервациялауға, ... әкеп ... ірі ... проблемаларының болмауын;
- әзірлеушінің қаржылық жай-күйі туралы банк анықтамасының болуын;
- әзірлеушінің салық төлеу жөніндегі міндеттемелерін орындағаны
туралы ... ... ... ... ... ... ... (әзірлеушінің) құрылтай
құжаттарының, ... ... ... мен статистикалық
кәртішкесінің нотариалды расталған көшірмелерінің болуын
растайтын құжаттамалық ... ... ... да ақпаратты
ұсыну талаптарына жауап беретін ұйымдарға Қазақстан ... ... ... ... ... ... прогрессивті, кешенді негізделген, талап етілетін
дәлдік деңгейіне сәйкес, жұмысты орындаудың әр ... ... ... ... ... қамтыған, олар бойынша нақты
орындаушылардың еңбек шығындары нормаларын есептеуге ыңғайлы ... ... ... ... ... ұзартуды еңбек жөніндегі
уәкілетті орган Ұйымның ұйымдастырушылық-техникалық шарттары келісілген
мерзім ... ... ... Ұйым ... ... ... мен түсіндірме жазбаны міндетті түрде ұсынған кезде жүргізеді.
Қорытындылай келе қызметкерлер еңбек нормаларын ... үшін ... ... ... ... ... және ... жауап беретін қалыпты еңбек жағдайларын қамтамасыз етеді. Еңбек
нормалары ... ... ... санын, еңбек шығындары
нормаларын есептеуі үшін негізі болып табылады. Ұйымдар ... ... ... ... ... заңнамасына сәйкес
шешеді.
Қазақстан Республикасының «Қазақстан Республикасындағы еңбек туралы»
заңға сәйкес, жұмыс беруші мен ... ... ... ... ... және еңбек заңдылықтары бойынша келісілген
жеке еңбек шартымен, ұжымдық шартпен реттеледі.
Жеке еңбек шарттың ... Жеке ... ... ... ... ... ... заңды тұлғаның толық атауы және ... ... ...... ... ... ... мемлекеттік
тіркеу номерімен уақыты;
– жұмыс берушінің тегі, есімі, әкесінің аты және қызметі, ал ... жеке ... ... жағдайда оның тұрақты тұрғылықты жерінің
мекен жайы, басын куәләндірәтін құжаттың атауы, нөмірі, берілген
күні;
- қызметкердің есімі, ... аты, жеке ... ... атауы, нөмірі, берілген күні; әлуметтік жеке ... ... ... ... ... ... ... еңбек міндеті ;
- жеке еңбек шартының мерзімі;
- еңбек міндеттерін жүзеге асыру басталатын күн;
- еңбек жағдайларының сипаттамалары, ... ауыр ... ... зиянды қауіпті жағдайларда жұмыс істегені үшін
берілетін кепілдіктер мен өтемақылар;
- жұмыс уақытымен демалыс уақытының ... ... ... және ... қорғау жағдайлары;
- жұмыс берушінің құқықтарымен міндеттері;
- қызметкердің құқықтары мен міндеттері;
- жеке еңбек шартың өзгерту, бұзу және ... ... ... ... мен ... беру ... тараптардың жауапкершілігі көрсетілуі тиіс.
Жеке еңбек шартының мерзімі
Жеке еңбек шарты:
- белгісіз мерзімге;
- белгілі бір мерзімге;
- белгілі бір ... ... ... ... ... уақытша
болмаған қызметкерді ауыстыру уақытына жасалуы мүмкін.
Ұжымдық шарттың мазмұны мен ... ... ... ... ... екі ... комиссияда
тараптар белгілейді.
Ұжымдық шарт:
- оның қолданылу мерзімі туралы;
- орындалуын бақылау тәртібі туралы;
- шарт ... ... үшін ... ... ... ... енгізу тәртібі туралы ережелерді
қамтиды.
Ұжымдық ... ... ... мен ... Ұжымдық шарт тараптар
белгілейтін мерзімге жасалады. Егер ... ... ... ... ол қол ... ... бастап күшіне енеді және ... үшін ... ... ... шарт басқару органының құрылымы,
құрамы өзгерген жағдайда күшінде қалады және қолданыла ... шарт ... ... ... өз ... ... қалады.
Кейіннен ұжымдық шарт тараптардың бірінің бастамасы бойынша қайта ... ... ... иесі ... ... ... ... қолданылуы үш
ай бойы сақталады. Ұйым тартылған және банкрот деп жариялаған ... ... ... ... ... ... ... кезден бастап
ұжымдық шарттың қолданылуы тоқтатылады.
Ұжымдық шарттың қолданылу мерзімі оған ... мен ... ... ... бойынша ұжымдық шартта белгіленген тәртіпен ғана
жүргізіледі. Тараптардың өкілдері қызметкерлерді ... ... ... ... барысы туралы хабарлап отыруға міндетті. Жұмыс
уақытының қалыпты ұзақтығы қызметкер жеке ... ... ... сәйкес
еңбек міндеттерін орындауға міндетті уақыт жұмыс уақыты болып ... ... ... ... ... ... сағаттан аспуы тиіс. Жеке
еңбек шартында тараптардың келісімі бойынша жұмыс уақытының ұзақтығы ... ... ... ... ... ... ... біліктілігіне, жұмыстың
қиындығы, саны мен сапасына, сонымен қатар еңбек шартына ... ... ... ... ... нақты кезеңде атқарған және еңбек нормасын
(еңбек ... ... ... жұмысшының айлық жалақысының мөлшері
Қазақстан Республикасының заңымен бекітілген минималды айлық ... кем ... ... ... ... ... ... қаржы жылына сәйкес Қазақстан Республикасының республикалық
бюжджет туралы жыл сайынғы ... ... ... ... ... күн ... ... төмен болмауы тиіс және оған
үстеме төлем, қосымша ақы және әлеуметтік ... ... ... да ынталандырушы төлемдер кірмейді және атқарылған уақытқа
пропорциалы түрде төленеді.
2) жалақының ... ... ... ... ... Қазақстан
Республикасының республикалық бюджет туралы заңында бекітілген айлық
жалақының ең ... ... ... және ... Республикасының
Үкіметімен бекітілген салалық келісімдермен (2 әрекет етуге 2008 жылғы
1 қаңтардан бастап енгізіледі) ... ... ... ... өзінің қызметтік міндеттерін (еңбек нормасын) атқарушы жұмысшының
сағаттық жалақысының ең ... ... ... ... ... жұмыс уақытының балансына сай орташа айлық жұмыс сағаттарына
бөлінген ең төменгі айлық ... ... кем ... тиіс.
4) еңбек, ұжымдық келісім-шарт және (немесе) жұмыс берушінің актісі
шарттарында қарастырылған айлық жалақының ең ... ... ... ... ... ... тарифтік салымының мөлшері сәйкес
жылға арналған Қазақстан Республикасының республикалық бюджет туралы
заңында бекітілген айлық жалақының ең ... ... ... төмен
болмауы тиіс, ал ауыр жұмыстарда, қауіпті (аса қауіпті), қауіпті еңбек
жағдайындағы жұмысшыларға еңбек ақының ең төменгі стандартынан ... тиіс ... ... ақы төлемі. Еңбек, ұжымдық және (немесе) жұмыс берушінің
актісіндегі шарттармен толық ... күні ... ... ... ... ... жұмысқа ғана, сонымен қатар уақытша немесе бір ... ... ... ... ... ... Жалақыны көтеруге, Қазақстан Республикасының сәйкес
жылға арналған нормативтік құқықтық актілерінде анықталған ... тыс, ... ... келісім-шарт немесе жұмыс берушінің
актісінде бекітілген тәртіпте, жұмыс берушімен жүзеге асырылатын жалақыны
индекстеу кіреді
Нарықтық ... ... ... ... ... ... өзгерістер болды. Еңбекақы жүйесі және қызметкерлерге төлейтін
еңбекақының мөлшері мен ... ... ... ... ... мен ... ... шешетін мәселелері болып табылады.
Өйткені, олар үшін еңбекақы ... ... бір түрі ... ... жұмыс беруші еңбекақыны өндірістік шығын деп, оны ... ... Ал ... үшін еңбекақы табыс болып табылады, оны
максималдауға ынтылады. ... ... ... ... ... ... ... жұмыс қиындығы білім мен
тәжірибені талап етеді. Еңбекақы төлеу өнімнің ... ... ... ... ... ... ... дұрыс ұйымдастыру ... ... ... ... ... ... мен қызметкердің
өмір деңгейін көтеруін көрсетеді. Еңбекақы ақша ... ... ... ... ... ... формада төленуі ол тегін тағамдар беруін
айтады. Еңбекақы төлеуде оған қызметкерлердің дивиденттер мен ... ... ... ... үкімет тарабынан еңбекақыны ... ... ... Ең ... ... ... 2010 жылы 14952 ... болып белгіленді.
2) Айлық есеп көрсеткіші 2010 жылы 1413 теңгені ... отыр ... ... ... ... бюджет заңында тағайындалады.
Сондықтан бұл көрсеткіштер жыл сайын өзгеріп отырады.
Шаруашылық ... ... ... ... ... ... ... түпкілікті нәтижелерін ескергенде, оның жеке үлесімен
анықталады және салықтармен реттеледі. Еңбекақы тұтынушы ... ... ... ... да ... ... тауардың тұтынысына және
олардың бағасына елеулі әсер етеді.
Жалақының номиналды және шынайы түрлері болады.
Номиналды – ... ... ... еңбектің қызметкері өзінің
күндік, апталық, айлық ... үшін ... ақша ... ... жалақының
мөлшеріне қарап табысының деңгейі жайында айтуға ... ... ... мен ... ... жайлы айту мүмкін емес.
Шынайы жалақы алған ақшаға сатып ... ... ... ... ... ... Ол ... жалақыға тікелей қатынаста және тұтыну
заттары мен ақылы қызметтердің бағасы ... кері ... ... ... қабылдар алдында кәсіпорындар мен ұйымдарда ұжымдық
және жеке еңбекақы төлеу шарты құрылады [11,б.34].
Ұжымдық ... ... ... ... ұйым ... еңбекақы төлеу
жүйесі сыйақы төлеу көрсеткіштері, қосымша еңбекақы төлеу ... ... ... ... ... төлеу шартында көрсетілген еңбекақы төлеу мөлшері,
қосымша және әлеуметтік төлемдер ... ... ... ... ... екі ... тұрады:
- негізгі
- қосымша
Негізгі – бұл қызметкерлерге ... ... ... ... ... ... мен өнеркәсіптік өнімдерінің саны мен сапасы үшін
белгіленген бағалаулар мен қызметақы бойынша ... ... ... ... ... ... істеген уақытына тарифтік ставкалар, қызметақы, келісімді
бағалаулар немесе орташа табыстар бойынша ... ... ... ... ... үшін ... ... жағдайының өзгеруіне байланысты кесімді ақы алушыларға
қосымша қызмет (материалдардың сәйкессіздігі, өңдеудің күрделілігі, құрал-
сайман мен ... ... ... ақы ... ... ... ... қосымша ақы;
д) ақшалай және натуралды сыйақылар және сыйақы берудің тәртібіне
сәйкес төленген сыйақылар, ... ... тыс ... ... үшін ... ... түнгі жұмыс үшін қосымша ақы;
з) жұмысшының ... жоқ ... ... ... – бұл ... ... ... жасаған уақытына Қазақстан
Республикасының заңдарына сәйкес есептелетін жалақы. ... ... ... ... ... ... ... үзіліс уақытына
төлем;
б) жасөспірімдердің жеңілдік сағаттарына төлем;
в) ... және ... ... ... ... ... ... негізгі және қосымша демалыстар уақытына төлем;
д) ... ... үшін ... ... ... жәрдемақы.
Қызметкерлер жалақыдан басқа әлеуметтік сақтандыру қаражаттары есебінен
еңбекке уақытша жарамсыздық жөніндегі жәрдемақыны алады.
Негізгі және қосымша жалақылар жалақы қорын ... ... ... ... ... түрлері, әртүрлі сыйақылар, үстемелер, қосымша
ақылар, заңға сәйкес қызметкердің жұмыс жасамаған ... ... ... қоса ... ... немесе натуралды нысанда есептелген жеке
әлеуметтік жеңілдіктер қосылады.
Кәсіпорынның жоспарымен белгіленген, жалақы ... ... ... ... қоры деп аталады. Ал есепті кезеңде қызметкерлерге ... тиіс ... ... ... ... ... қоры ... Кәсіпорынның еңбекақы төлеу жүйелері және нышандары
Еңбекақының жүйелері және нышандары өз ... ... ... ... ... және ... ... жиынтығының көмегімен
жұмсалған, еңбектің санына және ... ... ... ... тәсілдерін көрсетеді.
Мақсаттың ішінен басты нәрсе болып еңбек өллшемі арасындағы ... ... ету, ... ... ... еңбекте жұмысшылардың
мүдделерін көтеру болып табылады.
Мерзімді ақы төлеу кезінде еңбек ... ... ... ... ал ... болса, нақты пайдаланылған уақыттың жалақысына немесе
қызметкердің тарифтік мөлшерлемесіне байланысты есептелінеді.
Кесімді ақы ... ... ... өлшемі жұмысшының өндірген өнімі болып
табылатын және белгіленген кесімді ... ... тап осы ... ... ... ... бірлігіне есептелінеді, сондықтан табыс
өндірілген өнімнің санына және сапасына тәуелді.
Еңбекақы төлеудің ... ... ... ... ... бірнеше
факторларға тәуелді:
- қолданылатын жабдықтын сипатына;
- технологиялық процестің ерекшелігіне;
- еңбекті және өндірісті ұйымдастыруға;
- материалдық және еңбек ... ... өнім ... қойылатын талаптарға байланысты.
Қазіргі кезде еңбекақының мерзімдік сыйлық және жай мерзімдік жүйелері
кең тараған.
Еңбекақы ... ... ... мен ... тарифтік жүйе мен
еңбекті нормалауға негізделген.
Еңбекақы төлеудің кесімді формасы. Кесімді еңбекақыны ... ... ... ... ... саны мен ... немесе істеген жұмыс
көлемі ескеріледі.
Еңбекақының кесімді формасы ... ... ... ... ... ... Кесімді – сыйақылы;
- Кесімді – үдемелі;
- Жанама кесімді;
- Аккордты;
- Аккордты – сыйақылы;
- Ұжымдық ... және ... ... ... ... тауар бірлігіне кеткен кесімді
бағалама (расценка) келесі формуламен анықталады (Бке):
Еке = Тст/Нсжс ... Еке = (Тст *Тсм) / Нсм ... Тст - ... ... ... ... ставкасы, теңге;
Тсм - ауысым ұзақтығы, сағат;
Нсжс және ... - 1 ... ... ауысымдағы өндіру нормасы,
өнім бірлігі.
Еңбекақының кесімді формасы жеке тұлғалық және ... ... ... уақытының нормасы бекітілсе, онда кесімді бағалама келесі формуламен
анықталады:
Ж кес = ... Нөнд - өнім ... ... ... ... уақыт нормасы,
сағат.
Еңбекақы есептеудің тікелей кесімді жүйесі бойынша кесімді бағалама
өндіріп шығарған тауардың ... ... ... және ол ... ... Ркес * ... Екес - кесімді еңбекақы, теңге;
В - өндірілген өнім саны (көлемі), өнім ... ... ... ... бойынша тікелей кесімді
бағаламадан басқа, жұмыстың алдын ала ... ... және ... ... және оны ... ... үшін ... = Екес + Есый немесе Екес.сый = Е* ... / ... ... - кесімді сыйақылық еңбекақы төлеудегі ... ... - ... ... орындағаны (асыра орындағаны) үшін
сыйақы, теңге;
Cпайыз - ... ... ... үшін ... ... ... ... кесімді жүйесінде бекітілген норма шегінде
кесімді бағалама бойынша еңбекақы есептеледі де, ал нормадан тыс ... үшін ... өсіп ... ... ... ... Еңбекақы
төлеудің мұндай формасы барлық өндірісте ... тек ... ... қол ... үшін еңбек интенсивтілігін ... ... ... ... ... ... ... Үдемелі кесімді
еңбекақы төлеу жүйесінде, жалақы, оның өнімділігіне қарағанда әлдеқайда
жылдамырақ артады.
Жанама – ... жүйе ... ... ... ... ... ... ағаш кесушілер, қалақшылар және басқалар)
еңбекақыны төлеу үшін қолданылады. Жанама кесімді ... ... ... ... ... ... ... еңбегінің нәтижесіне
байланысты есептеледі.
Аккордтық жүйеде еңбекақының ... ... ... ... ... етуші норма мен кесімді бағалама бойынша анықталады. Кесімді
бағалама белгіленген ... ... тиіс ... ... ... белгіленеді. Егерде аккордтық жүйеде мезгілінен бұрын немесе
жұмысты сапалы түрде орындағаны үшін ... ... онда ол ... ... деп ... ... еңбекақы жалпы жұмыс кешенін
анағұрлым аз уақыт ішінде, аз жұмыскерлер санымен атқаруды ынталандырады.
Ұжымдық кесімді ... әр ... ... ... ... ... ... нәтижесіне тәуелді есептеледі [12, б.17].
Еңбекақы төлеудің мерзімді формасы. Еңбекақы төлеудің мерзімдік формасы
еңбектің сандық параметрлерін бекіту ... ... ... емес ... ... Еңбекақының бұл формасында жұмысшы жалақыны атқарған
жұмыс уақытының саны мен оның біліктілік ... ... ... ... ... ... ... түрі қолданылады:
- жай мерзімді;
- мерзімді – сыйақылы;
- окладтық;
- келісім шарттық.
Жай мерзімді жүйеде еңбекақы белгілі ... ... ... ... оның нақты атқарған жұмыс уақыты негізінде ... ... ... ... ... ... ... бекітуге болады.
Бір айлық еңбекақы (Еай) белгілі санаттағы жұмыскердің бекітілген сағаттық
тарифтік ставкасы ... ... мына ... ... = Тсағ * ... Cнақ - бір айдағы нақты жұмыс істеген сағат саны.
Жұмыскердің күндізгі ... ... ... бір ... еңбекақысы
осындай әдіспен анықталады. Айлық еңбекақыны есептеген кезде жалақы тұрақты
айлық оклад (ставка) пен сол айда ... ... ... ... саны және сол ... жұмыс графигіне сәйкес жұмыс күнінің жоспарлық
санының ... ... ... ... ... жай ... еңбекақыға жұмыстың сандық
және сапалық көрсеткіштерін ... ... ... үшін ... сыйақыға тарту туралы ережеге сәйкес сыйақы төленеді. ... ... бір ... ... (1 айға және т.б.) ... ... ... есептеледі:
Емер.сый = (Тсағ * Снақ) + Есый немесе
Емер.сый = ... * ... + Есый * ... / ... Есый - сыйақы беру көрсеткішін орындағаны үшін сыйақы, теңге;
Спайыз – сыйақы беру көрсеткішін орындағаны үшін сыйақы пайызы.
Окладтық ... ... ... ... ... ... бекітілген
айлық лауазымдық окладына байланысты төленеді. Лауазымдық оклад жүйесі
басшыларға, мамандар мен ... да ... үшін ... ... ...... ... сәйкес бекітілген
еңбекақы төлеудің абсолюттік мөлшері. Еңбекақы төлеудің окладтық жүйесі
атқарған ... және ... ... үшін ... элементтерін
қарастырады.
Кәсіпорында кәсіпорын басшысымен жұмыскердің қызметіне ... ... ... осы ... ... айлық еңбекақысы көрсетілуі
тиіс. Айлық оклад әр жұмыскердің категориясына байланысты саралануы ... ... ... атағына, деңгейіне байланысты. Мемлекеттік
кәсіпорындағы басшылардың еңбекақысы еңбектік келісім-шартында (мәміледе)
көрсетілуі тиіс, сондықтан да ол ... ... ... ... ... [13, б.57].
Нарық жағдайында еңбекақы төлеу ... ... ... ... ... еңбек нәтижесіне байланысты төленеді. Пайда -
еңбекті ... және ... ... ... ... және кез ... ... кәсіпорын жұмыскерінің жеке табысының негізгі
қайнар көзі болып табылады. Нарықтық экономикада еңбекақы ... ... ... жоқ, ... ... ... мақсатына сәйкес еңбекақы
төлеудің әртүрлі нұсқасын пайдалана алады.
Еңбекақы төлеудің жай мерзімдік жүйесінде ... ... ... ... сағаттық тарифтік ставкасының сағаттағы пайдаланылған
уақыт мөлшеріне көбейтілуі арқылы ... ... ... ... белгіленген көрсеткіштерді асыра
орындағаны үшін сыйлықтың мөлшері тарифтік ... ... ... ... берудің шарты ретінде өнім ақаусыз дайындалуы керек,
материалдардың, аспаптардың үнемділігі болуы қажет.
Еңбекақы төлеудің кесімді нышаны бірнеше жүйелерге бөлінеді:
- тікелей ... ... ... ... ... жанама кесімді;
- аккортық.
Тікелей кесімді жүйе кезінде еңбекке ақы ... ... ... ... ... немесе өнімнің бірлігі үшін көрсетілген жеке
кесімді бағаламаны, ... ... ... ... разрядына
байланысты бекітілген сағаттық тарифтік ставканы ... ... ... табамыз. Жұмысшының жалпы табысын уақыттың есептелінген кезеңінде
өндірілген ... ... ... ... көбейту арқылы табамыз;
Еңбекақы төлеудің аралас жүйесі мерзімдік және кесімді ... ... ... қамтиды және еңбекақы мөлшерінің жеке
қызметкерлер және ... ... ... ... ... ... ... жүйелерге қазіргі кезде тарифсіз жүйе жатады.
Еңбекақы төлеудің тарифсіз жүйесінде ... ... ... соңғы нәтижелеріне толықтай тәуелді. Тарифсіз жүйе ... ... ... ... ... ... ... көрсетеді. Мұндай
жүйеде тарифтік ставка немесе ... ... ... ол ... ... үлесті еңбекке қатысу денгейін, жұмысшыға белгіленген
тұрақты коэффицент арқылы ... ... ... жүйесін қолданушы ұйымның тәжербиелік
қызметінде жиі жауабы ... ... ... ... Осыған қарай
еңбекақы төлеудің тарифті және тарифсіз жүйесінің элементтерінен құралған
аралас жүйелер қолданылады.
Жұмысшы күші ... ... ... шектеліп қалмайды. Сондай-ақ,
кәсіпорынның жұмысшы күшіне кеткен шығындарына жұмысшыларды әлеуметтік
қорғау, оларды тұрғын үймен және ... ... ... ету, ... ... пайдаланғаны үшін салық төлеу жатады.
Кәсіпорын жұмысшы күшін пайдаланғаны үшін еңбекақы төлеу қорынан ... ... ... ... үшін ... ... ... мен
мотивациялаудың негізгі құралы болып табылады.
Еңбекақыны төлеу қоры – бұл жұмыскер мен қызметкердің келісім-шартқа
байланысты нақты ... ... үшін ... ... құн, ... төлемдерінің жиыны. Ол құрылымы бойынша әртүрлі элементтерден
тұрады.
Еңбекақы төлеу шығынының жоспарлық көлемі ... ... ... ... ... ... немесе сараланған тәсілдермен ... ... ... төлеу қоры (ЕТҚжос) үш ... ... ... ... ... ... нормативі (Неңб)
негізінде:
ЕТҚжос = ... * ... Qi – ... ... көрсеткіштегі жоспарланған өнім көлемі
2) Өнім көлемінің өсімінің әрбір пайызына шаққандағы ... ... ... ... = ... + ... ... * Ө) / 100%
(9)
мұндағы, Ө - өнім ... ... - өнім ... ... ... ... шаққандағы еңбекақы
өсімінің нормативі.
3) Жұмыскердің саны (Жтізім) және ... мен ... ... ... ... ... ... негізінде:
ЕТҚтөл = ... * ... ... ... ... жоғарыда келтірілген ЕТҚ әдістері жалпы
кәсіпорын немесе жұмыскердің жекелеген топтары мен ... ... ... ... ЕТҚ-ның жоспарын есептеу цех бойынша
өнеркәсіптік-өндірістік персоналдың категориясы мен жалпы кәсіпорын бойынша
жүргізіледі және ЕТҚ тарифтік, ... ... және ... ... ЕТҚ ... мен мерзімді-жұмыскердің еңбекақысынан
тұрады. Кесімді бағалама бойынша жоспарланған жұмыс көлемі үшін кесімді-
жұмыскердің ЕТҚ ... ... ... = Р * N * ... Р - өнім ... ... кесімді бағалама;
N – бағдарлама бойынша өндірілген өнім саны (көлемі);
К – ... ... ... ... ставка бойынша атқарылған жұмыс мерзіміне шаққандағы мерзімді-
жұмыскердің ЕТҚ келесі формуламен анықталады:
ЕТҚмер = Н * Тст * ... Н – ... ... ......... ... үшін орташа сағаттық тарифтік ставка;
К – жоспарлық тапсырманы орындау коэффициенті.
Жоспарлық ЕТҚ алу үшін ... ... ... ... айлық (жылдық)
ЕТҚ-на кіретін қосымша төлемдер қосылады.
Сағаттық ЕТҚ ... ЕТҚ мен ... ... ... ... үшін ... тұрады, атап айтсақ, түнгі уақыт, зияндылық, еңбекақы төлеудің
үдемелі ... ... ... ... және ... ... ЕТҚ сағаттық ЕТҚ мен ішкі ауысымдық үзілістермен байланысты
қарастырылған төлемдерден тұрады. Мысалы, жасөспірімдерге (18 ... ... ... күні үшін ... ... ЕТҚ күндік ЕТҚ мен
жұмыс емес күндері үшін ... ... және ... демалыстық,
мемлекеттік міндеттемелерді орындағыны үшін төлемдерден) ... ... ... мен оған ... төлемдер негізгі еңбекақы деп аталады.
Еңбекақы төлеу шығысының құрамына (немесе ... ... ... қаржыландыру көзіне тәуелсіз барлық шығыстары ... ... ... ... үшін ... сақталған ақша сомасы;
ынталандырулар мен орнын толтыру ... ... ... шығыстары не еңбекақы төлеу қорына, не әлеуметтік
сипаттағы ... ... ... ... ... ... ... мәдени-тұрмыстық қызмет көрсетуге жұмсалған шығыстар,
мемлекеттік әлеуметтік қорға міндетті ... және т.б. ... ... төлеу қоры айға, тоқсанға және ... ... ... ... ... қоры ... жеке категориясы бойынша
есептеледі. Өнеркәсіп пен ... ... ... да салаларында
еңбекақы төлеу қорын категорияларға байланысты талдау кезінде жұмыскердің
сағаттық, күндік және ... ... ... көрсетеді [14,б.53].
Осыған байланысты еңбекақы төлеудің орташа деңгейі уақыт бірлігіне сәйкес
есептелуі мүмкін – ... ... ... ... және орташа айлық
еңбекақы.
Орташа сағаттық ... ... ... ... адам-сағаттың
(Тас), еңбекақы төлеудің сағаттық қорына (ЕТҚс) қатынасымен анықталады.
ОСЕТж = ЕТҚс / ... ... ... ... жұмыскердің адам-күн есебіндегі
атқарылған уақыттың (Тжк), еңбекақы төлеудің күндік қорына қатынасы ... = ... / Т а. ... күндік және орташа айлық еңбекақы арасындағы ... ... ... есептеледі:
ОКЕТж = ОСЕТж * t c * K ... t c - ... ... орташа ұзақтылығы, сағат;
K 1 – еңбекақының күндізгі ... ... ... ... арттыру
коэффициенті. Демек
K 1 = ... / ... ... ... ... ... орташа тізімдік санының
(Сот) еңбекақының айлық қорына (ЕТҚай) қатынасы арқылы анықталады:
ОАЕТж = ... / ... ... және ... күндік еңбекақы төлеу арасындағы өзара
байланыс келесі формуламен анықталады:
ОАЕТж = ... * t күн * K2 ... t күн - ... ... орташа ұзақтығы, күн есебінде;
K2 - еңбекақының айлық қорын қосымша төлемдер есебінен ... ... 2 = ... / ... деңгейі арасындағы қатынасты зерттеу арқылы осы өнеркәсіптің
еңбекті ұйымдастыруы мен ... ... ... ... ... ... ... егерде орташа сағаттық еңбекақының өсу қарқыны,
орташа күндік еңбекақының өсу қарқынымен ... ... ... онда ол жұмыс күнін тиімді пайдаланғанын, яғни ... ... ... тікелей байланысты төлемдер есебінен ... ... ... ... ... ... ... (орташа жылдық)
еңбекақысы олардың орташа ... ... ... айлық (жылдық)
қорына қатынасы арқылы анықталады. Кәсіпорында жұмыс істейтін ... ... ... осы ... ... қызметкерінің орташа
тізімдік санының жалпы еңбекақы қорына қатынасы арқылы анықталады. ... ... ... ... ... ... саны (С) және еңбекақы
төлеу қоры (ЕТҚ) ... ... ... = ЕОД * ... ... ... ... әсер ететін әр факторды талдауға
болады:
1) еңбекақы төлеу деңгейінің өзгеруі;
2) өндіріс көлемінің немесе еңбек өнімділігінің ... ... ... ... Еңбекақының өсуімен салыстырғанда еңбек
өнімділігінің өсуінің озып кетуі ... өнім ... ... ... ... ... төмендегенін дәлелдейді
және керісінше.
Қазіргі кезде кәсіпорынның таза ... мен ... бір ... тұтыну қоры құрылады. Ол кәсіпорын жұмыскерінің ... ... ... және ... тұрады:
- еңбекақы төлеу қоры – барлық жұмыскердің ... ... ... қор;
- табыс (дивидендтер, пайыздар) – кәсіпорын мүлкі мен еңбек ұжымы
мүшелерінің салымы мен акциялары бойынша алуы;
- ақшалай ... мен ... ... ... мен ... еңбекақысын ажыратады. Жалпы
кәсіпорын бойынша жұмысшының орташа табысы тұтынуға бағытталған (еңбекақыға
кеткен шығын, ақшалай ... ...... пайыз) қор сомасынан
есптеледі.
2 КӘСІПОРЫНДА ЕҢБЕКАҚЫ ТӨЛЕУДІ ҰЙЫМДАСТЫРУ ЕРЕКШЕЛІКТЕРІН ТАЛДАУ
1. «Қазақмыс» ... ... ... ... ... 1994 жылы ... ... «Азаматтық кодексі», 1998 жылы 22 сәуірде
қабылданаған «Шектеулі және ... ... бар ... ... ... шектелмеген мерзімде өзінің қызметін бастады. Бұл
серіктестіктің арнайы ... ... ... ... ... ... заңды мекен-жайы: 470074 Саран
қаласы, Джамбула көшесі, 51/2 үй. ... ... ... ... Құрушы Ахмадулин Дамир Абрикович. Мекен-жайы:
Қарағанды ... ... ... 9/2 үй № 115 ... ... ... ... және ҚР қолданыстағы
Заңдары негізінде өзінің қызметін ... ... Бұл ... ... болғандықтан, оның өзіндік балансында есепке алынған меншігі, ҚР
есептік, басқа ... ... ... ... ... ... өзінің атауы жазылған бланктері бар. Серіктестіктің шаруашылық
қызметінің негізгі мақсаты – табыс табу, ... ... ... ... ... ... ... ҚР заңды және жеке
тұлғаларының қажеттіліктерін қанағаттандыру.
«Казахмыс» корпорациясы қызметтің мынандай түрлерін көрсетеді:
- 35 КвТ-ға дейінгі электробағдарламалардың әуедегі және ... ... және ... ... ... ... ... салу;
- баспана және өндірістік объектілерін монтаждау;
- өндіру және жөндеу;
- бұрыннан бар және жаңадан енгізілген энергия ... ... ... көрсету:
- жөндеу-құрылыс және монтаждық жұмыстар;
- құрылыс материалдарын өндіру және тарату;
- экспортты-импортты операциялар;
- ақылы, соның ішінде тұрмыстық қызмет көрсету;
- ... ... ... алу ... ҚР ... ... ... қызмет түрлері.
Лицензиялауға жататын басқа қызметтерді жүзеге асыру үшін серіктестік
белгіленген тәртіп бойынша лицензия алады.
«Казахмыс» корпорациясының ұйымдастыру ... ... ... ... бөлімдерден тұрады, яғни белгілі бір құрылымы бар.
Ұйымдастыру құрылымы ... ... ... жету ... және қызметтерді бөледі. Ұйымдастыру құрылымы қызметті бөлуді
қарастырады, фирманың басқарушы ... ... ... ... ... ... ... құрылым бөлімінің қызметіне жауаптыларды
тағайындайды. «Казахмыс» корпорациясы 1998 ... ... ... ... ... ... ... шегінде зауыттар және фабрикалар
қайта құрылып, ... ... ... және ... ... ... Тек ... жылдар аралығында автокөлік
жөндейтін шеберхана ... ... ... үйлер, 724 орынға арнайы
бастауыш мектептің кұрылыс-жөндеу жұмыстарын жүргізді, 600 ... 1 ... ... 1 емхана құрылыс жөндеу жұмыстарын өткізді. 40 ... ... ... ... ... ... 2004 жылы «Казахмыс» корпорациясы
«Азия» сауда үйін ... ... ... ...... ... қайта құру жұмыстарын жүргізілуде. Қарағанды облысының
Ақтау поселкесіндегі цемент зауытын қайта құрды және басқа да ... ... ... ... ... ... Астана қалаларында және
жалпы осы облыстар бойынша ... ... ... ... ... ... бағыты және мақсаты: құрылыс және енгізу бойынша
келісілген міндеттерді орындау: өндірістік күштердің, әлеуметтік мәдениет
объектілердің, ... және ... ... ... ... ... ... құрылыс-жөндеу және басқа да қызметтер
көрсету, құрылыс материалдарын ... және ... ... ... мақсаты табысқа бағытталған шаруашылық қызмет болып табылады.
«Казахмыс» корпорациясының ... ... ... ... ... және болашақтағы шаруашылық қызметіне байланысты
шешім ... ... ... ҚР ... ... ... және
серіктестіктің жағдайларына байланысты қаржылық және басқа жұмыстарға
басшылық ететін бас ... бар. ... ... ... ... жұмысшыларына қызметін тағайындауға байланысты бұйрық
шығаруға, оларды ауыстыру және ... ... ... ... шығаруға,
шешімдер қабылдауға, ішкі ... ... ... бар. ... қызметінің болашақ бағыттары. Болашақта ... ... ... ... ... ... жылдан бастап,
металл құрылғыларына монтаж жүргізу және сату ... ... ... ... ... «Кәсіпорынның техникалық қорғанысы бойынша
және қызметкерлердің денсаулығын ... ... ... асырылады. Бұл
бағдарлама жұмысшылар үшін еңбек талаптарының жақсаруын және қоршаған
ортаны қорғау ... ... Бұл ... ... ... арасындағы ұжымдық шарттың құрылымдық бөлігі болып табылады. Бұл
ретте бірлестік ... ... ... ... ... Бірлестікте
еңбек қорғанысымен қамтамасыз ету, тапсырыс берушінің талаптарына сәйкес
қоршаған ортаны қорғау бойынша нәтижелі ... ... ... ... тек ішкі ... ... ... нарыққа
шығуға тырысады.
«Казахмыс» корпорациясы – ол электро-құрылыс қызметін көрсетіп қана
қоймайды. Бұл алдымен, тек қана ... ... ... ірі ... ... «Казахмыс» корпорациясының директоры орта білімді мамандарсыз
қазіргі менеджерлердің өздері әлсіз болып қалады. «Казахмыс» ... ... ... ... ... ... ... қызметін
жүзеге асырады. Техникалық аудит және экспертизаға байланысты бірлестікте
жобалы-зерттеулерді орындауға, ... ... ... құқығы
бар.
«Казахмыс» корпорациясы құрылыс бизнесінде бірлестікке жоғары сапалы
қызметтер көрсетуді жүзеге асыруға көмектесетін ерекше ... және ... ... ... ... ... бөлімшелердегі сау
және шығармашылық жағдайларды қалыптастыру ерекше орынға ие болады. Мұның
негізі әр ... ... ... ... ... ... ... және даму жолына
бағытталған қызметкерлерін қолдайды. ... ... де ... ... ... сыйлаушылық, этиканы сақтау, мәдениеттілік іс жүзінде
туындаған ... ... ... ... табылады.
«Казахмыс» корпорациясында есепке жауап беретін және ... ... ... бөлім бар. Экономикалық бөлімнің
жұмысы келесі түрде көрсетіледі:
1) Барлық ақша қаражат ... ... ... ... ақша ... ... кесте жүргізеді. Яғни, төлемдерге байланысты аударылған
ақшалар қаражаттары, есептен ... ... ... ... ... ақша қаражаты ағынының есебі. Яғни, ... ... ... ... ақша ... ... «Казахмыс» корпорациясының құрылымдық бөлімшелеріндегі ақша қаражатының
ағымын реттеу.
4) «Казахмыс» корпорациясының ... және ... ... ... ... бойынша екі маман бар. Оның біреуі алғаш
көрсетілген ... ... ... ... ал ... ... ... жауап береді.
Кәсіпорынның қызметін талдау. Серіктестіктің меншігі негізгі қорларды
құрайды, құндылығы серіктестіктің өзіндік ... ... ... және ... ... ... Серіктестіктің меншігін
қалыптастырудың қайнар көзі болып мыналар табылады:
- құрушының салымдары;
- оның қызметінен түскен ... ... ... ... ... да негіздер.
Жарғылық капиталы 250 000 (екі жүз елу мың) теңгені құрайды ... ... жүз ... ... ... ... есебінен
қалыптасады. Серіктестіктің жарғылық капиталының үлкеюі және кішіреюі заңда
белгіленген тәртіп бойынша өндіріледі. ... және ... ... қозғалысы бойынша есептер ақша ... ... үшін ... ... ... ... ... өткен айдағы
ақша қаражаттарының айналымын бағалау үшін қажет. «Казахмыс» корпорациясы
жалпы қызметінің көлемін анық білу үшін ... ... ... ... ... ... керек: Қарағанды облысының ... ... ... ... Тапсырыс берушы «Ұлан» ПК. Бағасы
156 450 теңге.
ВЛ – 6КвТ ... ... ... ... ... ЖШС. ... теңге. Қарағанды облысы Долинка поселкесінде құрылыс жұмысын
орындау. Тапсырыс беруші ... ... ... ... 2,2 ... ... ... салу жұмысын ... ... ... ЖШС. ... 1 540 000 теңге. 35 км созылып жатқан ... ... ... ... ... ВЛ-10 кв салу ... ... Тапсырыс беруші: «КРЭК» ААҚ. Бағасы: 7 700 000 теңге.
«40 лет Казахстана» ПС Айыр пунктіне дейін ... ... ... ... «КРЭК» ААҚ. 63 км созылып жатқан Кентөбе кенінде ВЛ-6 ... ... ... ... ... ... ЖШС. Бағасы: 2 152 597
теңге.
Шахтинск қаласында ПП ортақ үй құралдарының есебін ... ... ... ЖАҚ. Бағасы: 983 362 теңге.
Астана қаласының Иманов көшесі бойынша жиырма екі қабатты үй салынып
жатқан ауданына электр желілеріне ПП-107, ... және ... КвТ ... Тапсырыс беруші: «Альнура холдинг» ЖШС. Бағасы: 2 500 000 теңге.
ПС «Никольское» 220/110/35/ 6 КвТ салу. Тапсырыс беруші: «ПНУ ... ... ... ... су ... ... дейін ВЛ-10 КвТ салу. Тапсырыс беруші:
«Дорстрой LDT» ЖШС Бағасы ... ... және ... ... жабдықтауға сүйеніп ОРУ-110 КвТ құрылыс
жұмыстары. Қоршау ПС 220/110/35/27,5 КвТ «Осакаровка». ... ... ... ... салу» ЖШС. Бағасы: 1 848 000 теңге.
Аман тосқауылында АБЗ сыртқы жарықтандыру ТП-630 КВ басқару пультіне
дейін ... ... ... ... «Казавтстрой» ЖШС. Бағасы 557 450
теңге. ТП 7 ТП ... ВЛ-10 ... ... ... ... ... 700 000 теңге.
ТП 76 ТП 7 дейін ВЛ-10КвТ салу. Тапсырыс беруші: «Каруглесбыт» ... ... ... ... ... ... ЛЭП 6 КвТ
және ... ... ... және ... ... ... ... Бағасы: 2 300 000 теңге.
Осы жолмен 1999 – 2003 ж.ж. аралығындағы ... ... біз ... ... анықтай аламыз. «Казахмыс» корпорациясы
аз уақытқа қарамастан, нарықтағы алғашқы орындың бірін алып отыр.
Бүгін Қазақмыс Тобы (Қазақмыс ПЛС) 2009 жылдың ... ... мен ... ... ... ... көз жүгіртсек, Қазақмыс ... ... ... ... ... ... ... көрсетіп отыр. Жылдық жоспардың жоғарлауы өткізілген өндірісті
оңтайландыру жəне бұрыннан қордаланған рудаларды өңдеудің есебінен мүмкін
болды.
2009 ... 12 айы ... ... ... ... теңгерімдегі
мыс өндірісі 320 мың тоннаны құрады. Бұл ... ... ... ... ... 20 мың ... ... отыр. Мырыш концентраты мен
алтын өндірісі 9 пайызға ... ал ... ... 2008 жылдағы
көрсеткіштерге сəйкес келді.
Топтың энергетикалық бөлімшесінің өндірісі Қазақстан мен ... ... ... ... өсуі есебінен артып отыр.
Демек, 2009 жылдың ... ... өсім 2008 ... ... ... 46 пайызды құрады. Қазақмыстың энергетикалық
нысандарындағы негізгі жəне қосалқы жабдықтарында жүргізілген реконструкция
мен ... ... ... ... əсер етті.
Жыл соңында Топ «Самұрық-Қазына» ұлттық əл-ауқат қорымен өндірістік
жобаларын дамытуға ұсынылған 2,7 ... ... ... ... ... қаржыландыру пакетін алды. Алынған қаражат Қазақмыстың
Қазақстан мен Қырғызстандағы жобаларын дамытуға пайдаланылатын ... ПЛС Бас ... ... ... деп түсіндірді: «2009 жыл
баршамыз үшін оңай жыл болмады, ... ... ... ... ... көрсеткіштерін артығымен орындады. Бұл ... ... ... ... жəне Қазақстан Үкіметінің дер кезінде
дағдарысқа қарсы бағдарлама қабылдауының ... қол ... жылы ... 300 мың ... теңгерімдегі мыс өндіруді жоспарлап
отыр. Екібастұз ГРЭС-1 қуаттылықтарын арттыру жəне ... ... ... ... ... іске ... ... отыр. Бұл
Қазақмысқа қосымша мүмкіндіктер ұсынады жəне Қазақстанның ... ... ... ... Тобы ... ПЛС) табиғи ресурстарды өндіру жəне қайта өңдеу
жөніндегі жетекші халықаралық компания болып табылады жəне мыс, ... ... ... ... ... ... ... өндіру салаларында аса
қомақты қатысу үлесі бар.
Қазақмыс Тобы, қатарына 15 кеніш, 10 тау-кен фабрикалары жəне 2 ... ... ... қосылатын Қазақстандағы əлемдегі алда ... он мыс ... бірі ... ... ... ... ... бастап мыс катанкасын жəне катодты мыс түріндегі дайын өнім
шығарумен аяқталатын толығымен ... іс ... ... жылы ол ... ... ... қоса ... 320 мың тонна
катодты мыс өндірді.
Бұл өндіріс ішкі қажетіне электр энергиясын ... жəне ... ... ... Тобы ... да металлдардың ауқымды көлемін, оның ішінде мырыш,
күміс жəне ... ... 2009 жылы ... 150 мың ... мырыш
концентратын өндіріп шығарды.
Қазақмыс əлемде ең ірі деген төртінші күміс өндіруші болып табылады
(2009 жылы 17 ... ... ... жылының шілдесінде сатылып алынған «Eurasia Gold Inc» ... ... ... Gold» ... кен ... жəне кен ... жөнінде жаңадан ірі жобаларды жүзеге асырып отыр. 2009 жылы Топ 180
мың унция алтын өндірді, оған тиесілі ... əрі ... ... ... ... бар.
Қазақстандағы ең ірі теңгерімді қуаттылығы 4000 МВт болатын Екібастұз
көмір ... ... ... ... ... Power» ... Оған ... бұл бөлімше аталған электр станциясының отынға деген
сұранысының шамамен 20 пайызын қамтамасыз ... 2009 жылы осы ... ... ... ... ... шығарған Майкөбе көмір кенішіне ие.
«Kazakhmys Petroleum» бөлімшесі 2007 жылдың сəуір айында иелігіне сатып
алған ... маңы ... ... ... орын ... ... ... блогында өзінің жұмысын жалғастырып отыр.
Соған қоса, Қазақмысқа алдын ала мыстан жəне мыс қорытпаларынан алынған
жартылай өңделген ... ... ... ... ... ... жөніндегі Германиядағы МКМ өңдеуші компания тиесілі.
Топ айналымға қабілетті FTSE-100 компаниялар тізіміне кіреді. Топтың
акциялары Лондон Қор ... ... ... Қор ... 2008 жылы 2 млрд ... құраған EBITDA көрсеткішімен Топтың
өнімдерін сату көлемі 5,2 млрд доллар шамасында ... ... 67000 ... істейді, яғни басым көпшілігі қазақстандық азаматтар.
Қазақмыстың стратегиялық мақсаты – Орталық ... ... ... ... ... ... жəне ... түсуде
белсене қатысу.
2.2 «Казахмыс» корпорациясы жұмыскерлерінің еңбекақы ... ... ... ... 1388 ... бар, оның ішінде 8 ... ... ... ... ... ... Сонымен бірге,
«Казахмыс» корпорациясы қызметінің негізгі мақсаты жоғарыда айтылғандай,
оның жұмысшыларын мәртебелі ... ... ... ... ... ... ... барысында кәсіпорынның басшылығы ай сайын
жұмысшыларға еңбекақы ... ... ... ... үшін ... ... ... еңбек ақыны төлеуге жұмсалған сомманың ... жөн ... 1). ... ... ... ... 2006-2007 жылдар аралығында қаржылық шығындардың саны
біршама өсті, яғни 2005 жылы 2006 жылға қарағанда ... ақы ... ... 31,5% -ға ,ал 2008 жылы ... еңбек ақының көлемі өсті, бірақ
2008 жылы 2007 жылға қарағанда 7,1%-ға кеміді.
Кесте ... ... ... еңбек ақы төлеуге жұмсалған қаржы
көрсеткіштері
|№ ... |2006ж |2007ж |2008ж |
| | ... ... |(мың, теңге) ... ... |
|1 ... |4 293 000 |5 643 722 ... |
|2 ... |429 300 |485 591 ... |
| |есептеулер | | | |
|3 ... ... |245 573 ... |
|4 |Төлемге |3 663 700 |4 912 558 ... |
| ... |8 586 000 ... |10684636 |
Біздің ойымызша, бұл ... ... ... ... ... ... және жөндеумен айналысатын кәсіпорындардың қызмет
көрсетулерімен ... ... ... ... артықтар
қазіргі өтетін активтер және бірлестіктің ... ... ... ... түсетін ақша қаражаттары бар.
Көрнекілік үшін өзімнің дипломдық жұмысымда «Казахмыс» корпорациясының
есептік балансы ... Осы ... ... ... ... ... ... жылдар бойынша есебі көрсетілген. Берілген
кестеден шығыстан көрі кірістің көп екенін ... ... ... ... да бір ... ... жол бермейді. Материалдың
жетіспеушілігі өндіру жұмысын ... ... ... ... жеке
материал бойынша жоспарлайды және жоспарланған шығындар ақиқаттан көп
болады. Фирма жұмысты жоба ... ... ... ... ... ол ... іске ... алады ма деген сұрақты талдайды. Егер бұл үшін
техникаларды сатып алу ... ... ... ... қарастырады және өзі
қаржы жұмсайды. Осыдан кейін олар барлық қажетті ... ... ... олардың жобаны таратуға мүмкіндіктері бар екенін
сатып алушыларға дәлелдейді.
Өндірістік қызмет. «Казахмыс» корпорациясы жобаны ... ... ... и К»-мен бірге:
- электромонтажды жабдықтарды өндіру және өтім ... ... ... және құрылымдарды дайындау және тарату
- халыққа кез келген ақылы қызмет ... ... және ... ... көлік және тасымал-экспедиторлық қызметтер, техниканы
жөндеу және игі қызметтер көрсету;
ҚР қолданыстағы заңына ... ... ... да ... ... айналысады.
«Казахмыс» корпорациясы қолданыстағы заң негізінде шығаратын өнімдерін
сертификаттайды және тұтынушыға қатер төндіретін өнімді таратқан үшін жауап
береді.
Басқару жүйесі өзара байланысты ... ... ... ... ... ... және ... басқару әдістерін қабылдау. Өндірісті
басқару үшін өндіріс процессін жүргізу, жоспарлардың орындалуы туралы ... анық ... болу ... ... ... ... қызметі – есеп
беру болып табылады. Құрылыс және жарықтандыру ... ... ... сала ... ... Тұрмыстық құрылыс
жұмыстарын жүргізу көлемі жыл ... ... ... ... ... және ... салу жұмыстарының орны ерекше. Кәсіпорын өзінің
өнеркәсібін дамыту мақсатында инвестициялық жобалар құруы керек. ... ... ... ... және ... ... ... арттырады.
Жаңа өндірістік міндеттерін, құрылыс және жарықтандыру жүйесінің бәсеке
қабілеттігін арттыру үшін кәсіпорын өткен жылдардағы көрсеткіштерді ... ... ... ... ... ... құру
барысында жоспарлаудың барлық ... ... ... ... ... арттыруға болады. Берілген өндіріс көлемінің ... ... ... ... ... бәсекелестік қабілетін арттыратын
өнімді өндіруге және таратуға мерзімдік ұсталымдарды қысқартуға ... жаңа ... ... ... ... ... жатқан өнімнің
көлемі тұрмыстық құрылыс салу бойынша қызмет көрсету нарығын дамытуға
мүмкіндік ... ... ... баға ... жағдайда «Казахмыс»
корпорациясы ағымдағы кезең деңгейінде өндірістің сапасын ... ... ... ... ... ... қолдануға болады. Осы мән-
жайлардың баршасын ескере отырып, біз өз тарапымыздан оң ... ... ... ... жеткізетін, үлкен табыстарға әкелетіне
сенеміз. «Казахмыс» корпорациясына қарасты «Энергия и К» ... ... ... ... мен ... еңбекақы
мөлшерімен танысайық. «Казахмыс» корпорациясына қарасты «Энергия и К» ЖШС
қызметкердің саны ... 2 ... ... ... ... и К» жауапкершілігі шектеулі
серіктестіктігінде төмендегі кестеге сай барлығы 93 адам жұмыс жасайды.
оның ... ... ... саны ... ... тең ... ... адам (шикізат әкелуші, бұйымды әкетуші).
Әрбір операцияда істейтін жұмысшылар разряды мен ... ...... ... – Жалақы=25860*1,3=33618 теңге
Жинаушы - Жалақы=23780*1,3=30914 теңге
Кесте 2
«Казахмыс» корпорациясына қарасты «Энергия и К» ЖШС қызметкердің саны
|№ ... ... |
|1 |2 |3 ... ... |1 ... |Бас инженер |1 ... ... ... ... ... |1 ... |Бас есепші |1 ... ... |1 ... ... |1 ... ... ... |1 ... |Бөлімшенің бастығы |1 ... ... ... |3 ... |Ұста |4 ... ... |6 ... ... |1 ... |Қоймашы |3 ... ... ... |15 ... ... ... бөлімшесі |8 ... ... ... ... |8 ... |Механикалық бөлімше |3 ... ... |2 ... ... ... және жабдықтардың |3 |
| ... | ... ... ... |6 ... ... |3 ... ... |10 ... |Жүгізушілер |10 ... |93 ...... ... – Жалақы=25860*1,6=41376 теңге
Құрастырушы – Жалақы=25860*1,75=45255 теңге
Дәнекерлеуші – Жалақы=25860*1,6=41376 теңге
Тексеруші – Жалақы=25860*1,75=45255 теңге
Бұйымды әкетуші – Жалақы=25860*1,15=29739 теңге
Осы есптеулердің қорытындысы ... ... ... ... жалақысы разрядтың коэффициентіне сәйкес болу керек.
Мұнда әрбір ақша есептерін теңгемен көрсету керек, ал ... ... ... цехтағы айлық жалақы былай есептеледі:
Кесте 3
Негізгі жұмысшылар саны және жалақының есебі
|Операция |Жұмысшының ... ... ... теңге |
| ... | ... | |
|1 ... |4 |1,45 |37497 |
|2 ... |3 |1,3 |33618 |
|3 ... |5 |1,3 |30914 ... ... |4 |1,45 |37497 |
|6 ... |5 |1,6 |41376 |
|7 ... |6 |1,75 |45255 |
|8 ... |5 |1,6 |41376 |
|9 ... |6 |1,75 |45255 |
|- ... ... |2 |1,15 |29739 ... мың теңге |109 мың ... |
1. ... ... ... ... ... теңге
2. Штампышы
Жалпы айлық жалақы =9*11020=99180 теңге
3. Сырлаушы
Жалпы айлық жалақы =9*9880=88920 теңге
4. Жинаушы
Жалпы айлық жалақы ... ... ... ... жалақы =18*11020=198360 теңге
6. Өңдеуші
Жалпы айлық жалақы =9*12160=109440 теңге
7. Құрастырушы
Жалпы айлық жалақы =9*13300=119700 теңге
8. Дәнекерлеуші
Жалпы айлық ... ... ... Тексеруші
Жалпы айлық жалақы =9*13300=119700 теңге
10. Бұйымды әкетуші
Жалақы=9*8740=78660 теңге
Бұл есептеулердің қорытындысы төмендегі 4-кестеге жазылады.
Көмекші жұмысшыларға қоймашылар, жүкші, станок реттейтін және ... ... ... ... т.б. ... ... ... негізгі жұмысшылар жалақысынан артпау
керек, яғни олардың разряды 1,2,3,4 ғана (кесте 5).
Кесте 4
Кәсіпорын цехындағы негізгі жұмысшылардың еңбекақысы
|Жұмысшының |Бір ... ... ... ... ... ... |жұмысшылардың саны|жұмысшылардың саны|жалақы, тг. |
| ... | | |
| ... | | ... ... |3 |9 |68400 ... |3 |9 |99180 ... |3 |9 |88920 ... |3 |9 |88920 ... |6 |18 |198360 ... |3 |9 |109440 ... |3 |9 |119700 ... |3 |9 |109440 ... |3 |9 |119700 ... ... |3 |9 |78660 ... мың ... |1080 ... ... ... 5-ші бабы «Қазақстан Республикасындағы
мереке күндері» бойынша ұлттық және ... ... ... ... ... есептеледі.
Кесте 5
Кәсіпорынның көмекші жұмыскерлерінің әртүрлі разряды бойынша еңбекақыны
есептеуі
|Мамандық ... ... ... ... ... |Жалпы |
| ... ... ... | ... тг ... |
| | | | | | |тг. ... |1 |- |- |3 |47620 |47620 ... |2 |2 |2 |2 |35510 |213060 ... |1 |1 |1 |3 |47620 |142860 ... | | | | | | ... |1 |1 |1 |3 |47620 |142860 ... | | | | | | ... |1 |1 |1 |2 |37510 |112530 ... |1 |- |- |4 |40730 |40730 ... |1 |1 |1 |2 |31510 |94530 ... |2 |2 |2 |1 |27400 |164400 ... |4 |2 |2 |3 |34620 |276960 ... мың ... |1235,5 ... ... ... мереке күндерге демалыс беріледі.
Заңның 56-шы бабының 3-1 бөлімінде бекітілгендей мұсылмандық ... ... ... ... күні және ... 7-сі православтардың
Рождество күні - демалыс күндер болып ... ... ... ... 2009 ... 27-шы ... тура ... Мереке күндер демалыс күнге
тура келсе, бірінші жұмыс күні ... ... ... Қазақстан
Республикасында аталып өтілетін мерекелер:
- Ұлттық мереке 16-17-ші желтоқсан – Егемендік күн;
- Мемлекеттік мерекелер 1-2-ші қаңтар – Жаңа ... 8-ші ...... ... ... 21, 22, 23-ші наурыз – Наурыз мейрамы;
- 1-ші мамыр – Қазақстан халқының бірлестік күні;
- 9-шы ...... ... 30-шы ...... ... ... күні.
Аптасына 40 сағат жұмыс істейтін мекемелерге келесі жұмыс мерзімдері
бекітілген:
- аптасына бес күн ... ... – 8 ... бес ... ... алты күн ... ... – бес жұмыс күні 7 сағаттан
және бір жұмыс күн 5 сағаттан.
Мекемеде аптасына 36 сағат ... ... ... ... ... бекітілген:
- аптасына бес күн жұмыс істеушілерге – 7 сағат 20 минуттан бес
жұмыс күні;
- аптасына алты күн жұмыс істеушілерге – 6 ... алты ... алты күн ... ... ... бір күндік жұмыс уақыты
келесілерден аспау керек: жұмысшының апталық жұмыс нормасы 40 ... ... - 7 ... ... ... ... 36 ... тең болса – 6 ... жылы ... ... 40-сағат жұмыс істелсе:
– бескүндіктер – 2000,00 сағат (250 * 8,00);
– алтыкүндік – 2010,00 сағат (250 * 7,00+52 * ... ... ... ... нормасы:
– бескүндіктер – 1800,00 сағат (250 * 7,20);
– алтыкүндік – 1812,00 сағат (302 * 6,00)
«Қазақстан Республикасының мерекелер туралы» ... ... ... 2009 ... ... ... баланс құрғанда:
бескүндік жұмыс істеушілер үшін мереке күндер демалыс (сенбі, жексенбі)
күнге тура келсе ... ... ... жылжытылады:
16-шы желтоқсан – 18-ші желтоқсанға.
алтыкүндік жұмыс істеушілер үшін мереке ... ... ... ... ... бірінші жұмыс күніне жылжытылады:
16-шы желтоқсан – 18-ші желтоқсанға. Алыкүндік үшін мереке жұмыс күніне
(сенбіге) тура келсе, ... ... ол күн ... күні ... ... жұмыс істеушілерге орташаайлық жұмыс күндері 2009
жылы 25,17 болды.
Алты күндік жұмыс істеушілерге орташакалендарлық жұмыс ... ... 29,58 ... ... Заңымен бекітілген мереке күндерін
шегергенде) болды (кесте 6).
Кесте 6
Жұмыс уақытының 2009 ... ... ... ... ... |ар | ... |күні | ... 9 | | ... жыл| | |
| | ... ... ... ... жұмыс аптасы |
| | |1-ші ... ... ай |1-ші ... ... ай |
| | ... ... ... ... ... ... кестесі|
| | |5 ... |6 ... |5 ... |6 ... |
| |күн |күн |
| ... ... | |
| | ... |өткен |өткен |өткен |
| | ... ... ... |жылдың |
| | | ... | ... ... қызметтің барлық |82 779 |123,8 |113,6 |123,0 |106,9 ... ... | | | | | ... ... аң ... ... 938 |106,1 |99,0 |105,5 |93,2 ... шаруашылығы | | | | | ... ... ... өсіру |31 603 |102,3 |117,9 |101,7 |111,1 ... |105874 |131,9 |113,2 |131,1 |106,5 ... |106659 |109,7 |115,1 |109,1 |108,4 ... ... ... |75 789 |114,9 |102,5 |114,3 |96,5 ... жеке ... | | | | | ... ... | | | | | ... үйлер мен мейрамхана |76 311 |115,2 |103,0 |114,5 |97,0 ... және ... |114364 |134,6 |109,6 |133,8 |103,2 ... ... |176563 |133,2 |104,3 |132,4 |98,2 ... ... |136678 |127,0 |116,3 |126,2 |109,5 ... ... беру | | | | | ... ... |75 638 |133,2 |132,7 |132,4 |125,0 ... беру |45165 |110,0 |120,1 |109,3 |113,1 ... ... және |50003 |112,7 |128,4 |112,0 |120,9 ... ... ... | | | | | ... әлеуметтік және |79 291 |121,9 |111,0 |121,1 |104,5 |
|дербес қызмет ... | | | | | ... ... мерзімі өткен берешектің (9,4 млрд. теңге) жалпы
берешек ... ... ... құрады. Жыл басымен салыстырғанда ол 4,2
млрд. теңгеге өсті,бір тоқсанда 3,8 ... ... ... Міндеттемелер
бойынша мерзімі өткен берешектің 80%-дан астамы өнеркәсіп салаларында:
өңдеуші өнеркәсіпке 50,1% (4,7 млрд. ... , газ бен ... ... ... және ... ... – 15,1% (1,4 ... теңге), тау-кен
өнеркәсібіне – 11,8% (1,1 млрд. теңге) тиесілі. 2008 жылғы 1 ... мен ... ... бойынша берешек 9330,1 млн. теңгені
құрады, ондағы мерзімі өткені – 290,0 млн. теңге немесе 3,1%. Жыл ... ... ... ... 4,5 млн. ... (1,5%) ... ... 10,6 млн. теңгеге(3,5%) төмендеді.
Еңбекақы бойынша мерзімі өткен берешектің едәуір үлес ... ... ... ... ... ... – 91,0% (263,8
млн. теңге), құрылыс ұйымдарына - 5,6% (16,2 млн. ... және ... 2,3% (6,8 млн. ... тиесілі.
Еңбекақы бойынша мерзімі өткен берешектер мына: ... ... ... ... беру және ... ... көлік және байланыс кәсіпорындарында таратылған болды. Еңбекақы
бойынша мерзімі өткен ... ... ... ... ... жылғы 1 шілге есеп берген кәсіпорындар мен ұйымдардың дебиторлық
берешегі 432,9 млрд. теңгені құрады, ... ... ... – 12,4 ... ... ... соманың 2,9%-ы. Жыл басымен салыстырғанда ол 28,5 млрд.
теңгеге (7,1%) , бір ... 2,3 ... ... ... ... ... ... экономикалық қызмет түрлері бойынша
өңдеуші өнеркәсібіне – 83,8%, тау-кен ... – 5,3%, ... газ бен суды ... және ... кәсіпорындарға – 2,7%
тиесілі.
Дебиторлық берешек құрылымының ... (72,7 ... ... сатып
алушылар мен тапсырыс берушілер берешегі алады. Мерзімі өткен ... ... ... 30,3%-ы (3,7 млрд. теңге) сатып алушылар ... ... ... тиесілі.
2009 жылғы желтоқсандағы жалдамалы қызметкерлердің жалақысы. 2009 жылғы
желтоқсанда бір қызметкердің орташа айлық ... ... 82779 ... ... ... ... аймен салыстырғанда 13,6%-ға, нақты көріністе –
6,9%-ға, қаңтар-желтоқсанда тиісінше, 67639 теңге және ... ... ... индексі 103,8%-ды құрады.
Кесте 8
2008-2009 жж. Қазақстан Республикасындағы еңбекақы
| ... ... ... ... |Нақты жалақы индексі, |
| | ... |
| ... ... | |
| | ... ... ... |өткен |өткен жылғы |
| | ... ... ... ... ... кезеңге|
|2008 жыл |60734 |- |114,1 |- |97,5 ... жыл |67639 |- |111,4 |- |103,8 ... ... ... ... ... ... сайкес 2008 жылдың қорытындылары бойынша экономикалық қызмет
түрлері бойынша Қазақстан Республикасының үш ... ... ... ... облысы, Алматы қаласының еңбек құны индексі әзірлеу бойынша
пилоттық жоба өткізілген. Көрсетілген ... ... ... ... ... ... ... шығындар Қарағанды облысы бойынша 262369,4 млн.
теңге, ... ... ... ... 193564,5 млн. ... ... ... – 532072,2 млн. теңгені құрады және ... ... ... 112,3%, 114,8%-ға тиісті өсті.
Бір қызметкерге жұмсалған шығындар Қарағанды облысы бойынша – 836,2 мың
теңге, Шығыс Қазақстан ... ... – 815,6 мың ... Алматы қаласы
бойынша – 2064,9 мың теңгені құрады.
Қызметкерлермен жұмыс істелген 1 ... ... ... құны
Қарағанды облысы бойынша - 492,8 теңге, Шығыс Қазақстан ... ... ... ... ... ... ... - 1218,3 теңгені құрады.
Еңбек құнының жалпы индексі (ЕҚИ 1) Қарағанды облысы бойынша 386,9%,
Шығыс Қазақстан ... ... 367,5%, ... ... ... ... ... төлемдерді қоспағандағы еңбек құны индексі (ЕҚИ
2) Қарағанды облысы бойынша 381,7%, ... ... ... ... ... ... қаласы бойынша – 777,7% құрады.
Сурет 1. 2009 жылғы желтоқсандағы ... ... ... ... ... ... қана ... қорын қоса алғандағы еңбек құны индексі (ЕҚИ ... ... ... 412,6%, ... ... облысы бойынша – 407,6%
және Алматы қаласы бойынша – 852,5% ... ... ... жұмсалатын шығыстарды есепке
алатын еңбек құны индексі, жұмыс күшін пайдаланумен байланысты жинаулар мен
салықтар ... ... ... 219,7%, ... ... облысы бойынша -
178,1%, Алматы қаласы бойынша - 402,1%.
Сонымен ... ... ... 2008 ... 7 ... «Қазақстан
халқының әл-ауқатын арттыру – мемлекеттік саясаттың басты мақсаты»
Жолдауында ... ... ... «Нұр Отан» партиясының сайлау
алдындағы платформасын іске ... ... ... ... ... ... ... кезде жергілікті бюджеттердің
шығыстарында бюджет саласы қызметкерлерінің жалақысын 2009-2010 жылдары ... 25%-ға ... ... ал 2011 жылы 30%-ға ... ... ... бір ... орташа айлық атаулы жалақысы 105,5
мың теңгені құрады және  өткен жылдың сәйкес айымен салыстырғанда  14,7%-ға
 көтерілді, ... ... – 5,9% ... ж. наурызында жалдамалы қызметкерлердің  жалақысының –өсуі 2009 ж.
сәйкес айына қатысты  ауыл шаруашылығында (10,5%), ... ... ... ... ... ... қызметкерлер жалақысының жоғары деңгейі өнеркәсіпте
(146,4мың теңге)  көлікте  (138,8 мың ... ... ... ... ... ... ... - ауыл шаруашылығы қызметкерлерінде (23,5 мың теңге),
ол облыстық орташа деңгейден 4,5 есе ... ... беру және ... ... төменгі жалақы сақталуда - 42,7 мың теңге, ол облыс
бойынша орташа деңгейден 2,5 есе төмен.
2009ж.                     
                                                                            
       2010ж.
Сурет 2. 2009-2010ж. жалдамалы ... ... ... ... ... ең жоғары жалақы кен өндіру өнеркәсібінде
сақталуда, онда  жалақы 176,5, мың теңге.
Атаулы мағынада , ең жоғары ... ... ... – 140,4 мың ... қ. мен ... қ. ...... 119,0 мың және 106,4 мың
теңге. Ең төменгі жалақы Маңғыстау ауданында сақталып отыр (37,9 ... ... көзі ... ... өсуі ... өмір ... қатарлы әлеуметтік стандартқа және жоғарғы сапаға қол жеткізу үшін
қажет. Осы тұрғыдан алғанда, республикада минималды еңбекақы ... ... ... наминалды еңбекақының ½-дің 1-ге қатынастық деңгейіне қол
жеткізу қажет. Бұл ... ... ... ... ¼-дің 1-ге қатынасын
құрап отыр, яғни минималды еңбекақының мөлшерін екі есе арттыру ... ... ... ... ... қатар еңбекақы төлеу мөлшерін
салалық және территориялық саралауды және ... ... ... ... ... ... бірі ... тұр.
Сондай-ақ еңбекақы көлемін арттыруды ... ... ... ... жөн. ... ... ... бәсеке
қабілеттілікке қол жеткізу, оның тиімділігін арттырудың арқасында екендігін
ұмытпау ... Ол ... жаңа ... енгізуі негізінде
экономиканың барлық секторындағы еңбектің жоғарғы өнімділігімен байланысты.
Экономиканың ... ... ... ... ... ... ... еңбек ақыға қатынасы маңызды роль атқарады. Нарықтық экономиканың
дұрыс және тиімді қызмет етуі ... ... ... ... ... ала өсімімен қамтамасыз етіледі. Бүгінгі күнде біздің
республикада еңбекақы еңбек өнімділігіне қарағанда ... ... өсіп ... Мәселен 2009 жылы республикада орташа ... ... 20,5 ... ... ал еңбек өнімділігі тек 9 ... ... ... 2,3 есе ... қарқынмен өскен.
Жалақылардан ұстап қалулар мен төлемдер.
Жалақыдан ұстап қалу тек заңда көзделген жағдайларда ... ... ... ... ... ... қалулардың жалпы мөлшері жалақының 50% -
нен аса алмайды.
Қызметкердің жалақысынан бухгалтерия ұсталымдарының ... ... ... ... ... бойынша;
Несие сатып алынған тауарлар үшін тапсырмалар мен ... ... жеке ... ... ... шаруашылық субъектісі ... ... ... ... ... ... болса, 1% - тік ... ... ... авансты өтеу;
Жеке тұрын – үй құрылысына берілген несиені өтеу есебінен;
Жұмысшының жазбаша келісімі ... ... ... ... үй үшін ... ақы ... ... күндері үшін;
Кәсіпорынға келтірілген зияндыөтеу;
Айыппұлдар мен мойнындағы ақша;
Ведомстволық мектепке дейінгі мекемелерде балаларды ұстау үшін.
Табыс ... ... ... және ... ... ... да міндетті
төлемдер туаралы» ҚР Президентінің Жарлығына сәйкес жылдық орташа кіріс пен
шегерімдер арсындағы айырма ретінде есептелген ... ... салу ... ... ... сәйкес табыс салығын есптеу салық жыл ... (ай ... ... ... ... 1.01.97 ж.бастапқы қайта
есептеу коэффициенті ... ... өзі 12 ... ... ... ... анықталатын айлар санына қатынасы юолып табылады. Қаңтар =
12 (12/1), ... = 6 (12/2), ... = 4 (12/3), ... = 1 ... жылы ... ... ... жұмыстан кететін болса, о лалған
нақты табысқа орай табыс салығын қайта есептеу керек. Қажет болған ... ... ... ... ұсталған табыс салығының сомасын
қайтару қажет.
Халықтың соттың шешіміне, нотариалыд органдардың ... ... алу ... ... ... ... сәйкес берілетін атқауршы
қағаздар бойынша ұстап қалу ... ... ... ... ... төлемдерден, соның ішінде сыйақылар мен еңбекке уақытша жарамсыздық
жөніндегі жәрдемақыдан жүргізіледі. Келіп тұскен атқарушы ... ... ... ... ... ... ... негізгі және қосымшаден
табыс салығы ұсталғаннан кейін қалған сомадан ұсталады. ... ... ... ... ... бір бала үшін ... 25% ... бала үшін – жалақының 33% - ті, үш және одан да көп ... үшін - 50% ... ... ... ... ... кейінгі үш күн ішінде ұсталған
алиметтер сомасы алушыға төленуге немесе өтем алушының ... ... ... кәсіпорыннан кететін болса, шаруашылық субъектісінің
бухгалтериясы атқарушы қағазға ... ... ... ... ... қйып,
оны мөрмен растайды, егер белгілі болса, оның жаңа жұмыс орыны немесе
тұратын ... ... ... ... үшін ... қалу саудаласушы ұйымның жазбаша
тапсырмасы, міндеттемесі негізінде жұргізіледі. Есептеудің екі әдісі бар:
1 - әдіс. Субъект банктен (немес өз ... ... қаыз ... және
саудаласушы кәсіпорынмен талықтай есеп ... да, ... ... ... ... Осы ... ... қызметкерлердің
жалақысынан ай сайын белгілі бір сома ... ... ... өзі ... ... алдындағы берешегін кемітуге жатады.
2 - әдіс. Сауда жасаушы ұйымның ... ...... (таураларды қызметкерлер сатып алғанда) қызметкердің жалақысынан
ай сайын беліглі бір сома ... және ... ... ... ... залалды (кемшілік, ұрлық – қарлық) өтеу бойынша ұстап қалу
көшірмелердің, ... ... ... сот органдары шешімінің
негізінде жүргізіледі. Мұнда ұстап қалудың мөлшері мен ... ... және ... ... ... ақау ... актінің негізінде
өтеледі.
Кәсіподық жарналарын ұстап қалу айға есептелген ... ... 1% ... ... ... және ... тыс аванстар сақтандыру қағаздарының
немес сақтандыру агенттерінің куәлігі (ұйғарымы) негізінде ұсталады.
Қызметкерлермен есеп айырысуды рәсімдеудің ... ... ... ... және есеп ... - төлем ведомостері еңбекақы бойынша
есеп айырысудың негізгі тіркелімі болып табылады. Бұл ... ... ... ... барлық ұсталымдардың түрлері бойынша деректер
көрсетілетін жиынтық деректер.
3 ҚАЗАҚСТАННЫҢ ... ДАМУ ... ... ... ... ЖЕТІЛДІРУ ЖОЛДАРЫ
3.1 Еңбекақы төлеудің шетел тәжірибесі және оны анықтайтын факторлар
жүйесін Қазақстанда пайдалану қажеттілігі
Әлем ... ... ... ... болуының басты
алғышарты болып ғылыми-технологиялық прогрестің кең етек жаюы табылады. ... ... ... саясат дүниежүзі елдерінің кез-келгені
үшін ... ... ... ... ... ... ... кеңес одағы құрамында болған елдер үшін, ... ... ... өзекті болып отыр. Атап айтсақ, біздің еліміз үшін отандық тауарларды
әлемдік ... ... және ... өндіру мен қызмет көрсету салаларында
еліміздің барлық аумақтары мен ... ... ... сақтап қалу басты мақсат болып табылады. Баршаға мәлім
болғандай, ... ... ... ... еңбек өнімділігінің
тұрақты өсуі аса маңызды рөл атқарады, ол өз ... ... ... ... алу мен ... ... экономиканы капитализациялаудың қайнар
көзі болып табылады. Еңбек өнімділігінің артуы нәтижесінде капиталдың
қайтарылымы ... ... ... қолданылуы төмендейді және
қосымша құн артады.
Қазіргі таңда әлемнің көптеген дамыған елдерінде, атап ... ... ... ... басты факторы болып тәжірибе,
білім және шығармашылық ... ... Ал ... үшін ... ... және еңбек өнімділігін арттырудағы тәжірибе
жинау әлі де кенже қалып отыр. Сол ... де ... ... ... бұл ... аса өзекті болып табылады. Американдық ғалым, М.Портердің
сөзімен айтатын болсақ, шикізат ресурстары мен ... да ... ... ... ... ... ... сапасын жақсарту мен
еңбек өнімділігін немесе капиталды арттыруға аударылады.
Осылайша, еліміздің аумақтарындағы бизнестің бәсекеге қабілеттілігін
арттыру еңбек ... ... мен ... ... ... келіп саяды.
Яғни, олар - ел экономикасын бәсекеге қабілетті етуге әсер ... ... ... ... ... тауар мен қызмет бағасы осыларға
тәуелді болады. Бұл дегеніміз, макроэкономикалық деңгейде ішкі және сыртқы
бағалар ... ... ... ... ... ... мен ... қабілеттілік деңгейін өлшеуге болады. Яғни, бір ғана фактор ... ... ... ... ғана. Жалпы айтқанда, нарық тауар ... және сол ... ... ... ... мен сапа ... 9-кестеде әлем ... ... ақша ... ... 1996-2006 жж. аралығындағы өсу динамикасының он жылдық ... ... ... ... ... еңбек өнімділігі, еңбек өнімділігі/орташа еңбекақы
|Елдер |1996 |1998 |2000 |2002 |2004 |2005 |2006 ... |2,16214 |2,19968 |2,37886 |2,41474 |2,40292 |2,43742 |2,34534 ... |1,56840 |1,60384 |1,56555 |1,55090 |1,58191 |1,54802 |1,38231 ... |1,31447 |1,32196 |1,26610 |1,25746 |1,26823 |1,27384 |1,27080 |
|Ирландия |2,07598 |2,29225 |2,51203 |2,33074 |2,24689 |2,32459 |1,86162 ... |0,01083 |0,01115 |1,78756 |1,84776 |1,83925 |1,88690 |1,75646 ... |2,64552 |2,43435 |2,43073 |2,30801 |2,40431 |2,67866 |3,12232 ... |1,59584 |1,49544 |1,32257 |1,17792 |1,18198 |1,16617 |1,32151 ... |1,31093 |1,41812 |1,31961 |1,26333 |1,21335 |1,16478 |1,05965 ... |3,21087 |3,27055 |2,96417 |2,58803 |2,85397 |3,15451 |3,05652 ... |1,77869 |1,74108 |1,69630 |1,72014 |1,76277 |1,76774 |1,76198 ... |1,93329 |2,00762 |2,00944 |1,93486 |1,93125 |1,90867 |1,25063 ... |2,04784 |2,41249 |2,41515 |2,37115 |2,43082 |2,45671 |1,98054 ... |1,81258 |1,40817 |0,97662 |1,45022 |1,47978 |1,49383 |1,29860 ... |2,18458 |2,15129 |2,14354 |2,13012 |2,11323 |2,11781 |1,97478 ... с к е р т у - дереккөз: ILO ... ... ... ...... маңызды көрсеткіш. Ол бір
жұмысшының ақша күйіндегі негізгі капиталмен ... ... ... ... ... қарулану деңгейі негізгі капитал мен
экономикадағы жұмысбастылар саны қатынасымен анықталады. Жұмысшының ... ... ... те әсем ... және осы ... қамтамасыз етілуі – еңбек өнімділігінің өсуіне ... ... ... кәсіби деңгейін көтеруіне ынталандырушы күш. Бұл
индикатор жеке кәсіпорынның бәсекеге ... ... ... ... ... оның аймақтарының даму деңгейін анықтауда ... ... үшін ... ... ... ... маңызды
мәселеле болып капиталды тауар мен қызмет өндірісіне салу ... ... ... қарулану деңгейін арттыру мақсатында салу және сол
арқылы өндіріс үдерісінде өндірілген тауар ... ... ... ... ... Қазіргі таңда бұл көрсеткіш әлем ... ... ... ... ... ... ... капиталмен қарулануы –
ұлттық байлықтың өсуі, елдің өндіргіш ... ... ... ... мен жоғары технологиялар негізгі ... ... бола ... бір ... адам қара ... ... еңбекті
жеңілдетіп, еңбек өнімділігін қамтамасыз етсе, екінші ... бір ... ... өндірілген өнім құнындағы негізгі капитал үлесі
(еңбектің капиталмен қарулануы) артады. Көптеген ... ... ... ... ... ... кәсіпқойлық деңгейінің
артуына әкеледі. Өйткені жоғары ... ... ... істейтін
адамдардың ой-жүйелік мүмкіндіктерінің дамуына көмектеседі. Сол себепті ... пен ... ... біріге отырып, тауар мен қызмет көлемінің артуына
көмектеседі. Бұл жерде, сондай-ақ өндірілетін өнім ... да ... ... ... адамының бос уақыты артады.
Қазірдің өзінде дамыған елдерде жұмыс аптасы 25-30 ... ... ... үшін ... ... уақытының, экономикадағы жұмысбасты
халық үлесінің ... ... ... Ал жұмысбасты халықтың бос
уақыттарының өсуі еңбек ... мен оның ... ... ... ... ... ... – жалпы ішкі өнім көрсеткіштерін
экономикадағы жұмысбастылыр санына бөлгенге тең. Жалпыға ортақ тұжырым – ... ... ... ... ... мен ... ... үлкен маңызға ие. Еңбек өнімділігі - капиталдың алғашқы жиналымының
және алдағы ... ... ... ... көзі. Еңбек
өнімділігінің артуы өнімнің бір данасына есептегенде капитал қайтарылымының
өсуіне, материалдық ... ... және ... ... ... ... ЖІӨ, ЖҚҚ және ... дамуындағы басты алғышарт – еңбек өнімділігінің артуы
болса, еңбек ... ... ... ... ... ... болуы аса маңызды. Бірақ бұл әлі күнге дейін барлық
зерттеушілермен ескеріле бермейді. ... ... ... да ақша ... да еңбектің капиталмен қарулануы тек қана ресми ... ... ... ... ... экономика оқулықтарында да
сирек кездеседі. Олардың көпшілігінде тіпті «еңбектің ... ... ұғым бола ... еңбектің капиталмен қарулануы орташа жылдық еңбекақының өсуіне
әкеледі. Еңбекақының артуымен еңбек өнімділігі және капиталдың өсуі тікелей
байланысты. Ал ... ... ... ... адам ... ... артуы сәйкес келеді [18]:
, ... ... ... ЖІӨ ... ... ... қосымша жұмыс
күштерін тартса, екіншіден, қосымша капиталдық салымдарға жол ... ... ... ... ... артуын білдіреді.
Әлем елдері ішінде экономика қарқыны бойынша алдыңғы қатарды иеленетін
АҚШ пен Жапониядағы еңбек ... ... ... ... М.Р. Байе 90-жж. басында Жапонияның еңбек ... ... кері баға ... ... «еңбек құмар емес» деп атағаны туралы
жазады. Fortune журналында жарық көрген мәліметтерге ... ... Civic ... ... жасап шығаруға небәрі 10,9 сағат жұмыс
уақытын жұмсаса, ал Escort маркалы көлікті жасап шығару үшін ... ... 16 ... ... кетіреді екен. Әрине, жапон министрі
тарапынан ... ... айып General Motors, Ford және ... ... ... Алайда, американдық автомобиль
өнеркәсібінің тиімділігіне күдік тууынан қорыққан менеджерлер Automotive
News ... ... ... ... сілтеме жасап, акционерлерлді
тыныштандырды. Бұл мақалада құжаттармен расталған деректер ... ... ... ... саласында қызмет ететін американдық жұмысшыларға
барлық қосымша жеңілдіктерді қоса ... ... ... 16 ... ... көрсетілген. Ал бұл көрсеткіш Жапонияда - 18 долл. тең
[19].
Бұл жерде ... ... ... ... ... шығару үшін
Honda компаниясы 10,9 жұмыс уақытын, ал Ford корпорациясы 16 сағат ... ... ... Бұл ... ... зауытындағы жұмыс
уақыты ұзақтығын (бір жұмыс ... ... ... жалпы
санына (өнім көлемі) бөлуден ... ... ... ... сандық
көрсеткіштер көлік саласындағы американдық және жапондық жұмысшылардың (екі
компания бойынша) орташа өнімділіктерінің кері шамасы болып табылады. ... ... ... ... ... ... ... аламыз. Жапон
жұмысшысының орташа өнімділігі мынаған тең [2, сол жерде]:
,
(22)
ал американдық жұмысшылардың өнімділігі келесідей:
(23)
Мұндағы ... ... ... деңгейі.
Мұндай айырмашылықтың болу себебі ... ... ... ... жұмысшыдан әлдеқайда өнімдірек жұмыс жасайды?
Орташа еңбекақы автомобиль жасау саласындағы американдық жұмысшылар
үшін сағатына 16 ... ... ... ол - 18 ... Егер де ... ұқсас өндірістік технологиялар қолданылып, капиталды пайдаланудағы
шығындар мөлшері ... деп ... ... онда ... ... ескере отырып, бұл елдің компаниялары еңбекті
капиталмен ... ... ... тұжырым жасауға болады. ... ... ... ... ... аз ... ... еңбек күшін қосымша ... ... Бұл ... ... ... ... ... американдық
әріптестерімен салыстырғанда аз жұмыс күшін ... ... ... ... Яғни, капиталмен қаруланудың жоғары ... ... ... ... ... ал бұл ... өз кезегінде еңбек өнімділігінің
артуына әкеледі.
Американдық М.Р.Байе ... ... мен ... ... ... ... ... жапондықтар бар-жоғы
10,9 сағат жұмсаса, американдық әріптестері 16 ... ... ... ... ... зауытындағы жұмыс уақытының жалпы ұзақтығын
(еңбек ... ... ... ... ... ... ... шығып отыр. Ол жоғарыда (1) және (2) көрсетілген болатын. Бұдан
жапондықтардың, ... ... ... ... көруге болады. Егер
машина жасау өндірісіне тек қана капитал мен еңбек қажет ... ... ... онда ... ... орташа өнімділікті келесідей
етіп көрсетуге болады:
– американдық жұмысшылар үшін AP=F(K,L) / L=0,06 (4), ал
– жапондық ... ... / L=0,09 ... Байе екі ел жұмысшыларының еңбек өнімділігіне талдау жасай
келіп, Жапонияның еңбек ... ... ... де ... өз
жұмысшыларының еңбекқор болмау кемшілігін капитал үлесі мол технологияны
қолдану арқылы ... ма ?» ... ... ... жөн ... ... ... мысалда көрсетілген екі елдің ... ... - q ... бөлу ... ... ... ... бұл
көрсеткіш Жапонияда АҚШ-тан (0.09/0.06) = 1.5 есеге артық. Бұл -Жапонияның
басқаша жолмен ... ... ... ... ... жұмыс уақытын
барынша үнемдеу ... ... болу мен өз ... бос ... ... ... деп есептейді. Ресми ақпарат көздеріне сай,
жапондық фирмалар ... ... ... жақсарту үшін жұмысшылардың
жұмыс уақыттарын арнайы кемітіп отырғаны мәлім [20]. ... ... ... ... тән. Әлемдегі ең ұзақ өмір сүру көрсеткіштері де
Жапонияға тән. Мұндай әлеуметтік даму мен ... ... ... ... бір жағынан, жапондық қоғам санасының жоғары деңгейі мен
экономикалық дамудың ... ... ... екінші жағынан әлеуметтік
және экономикалық дамудың өзара ұштасқан түсініктер екендігін ... ... ... 2009 ... 25 ... - 6 ... аралығындағы
халық санағы да мысал бола алады.
Яғни, Жапонияда еңбек өнімділігінің көп болуы олардың жұмысшыларының
кемшілігі емес, ... ... ... жетістігінде. Бұл,
сәйкесінше, жапон ... ... де ... ... ... Ал адам күшінің немесе еңбектің капиталмен алмастырылуы қазіргі
кезде ... ... бос ... ... еңбек аптасы сағатын
азайтып отыр. Ал олардың бос ... ... ... орны ... ... жолға қойылған жапондық менеджмент пен өнім сапасының жоғары
деңгейінің де ... зор. ... ... ... Жапония еңбек
министрінің бағытына айтқан тұжырымы дұрыс емес, өйткені олар адам ... ... ... ... қана қоймайды, олардың еңбекақылары да
қормен қарулану деңгейі артқан сайын артады. Ол, сәйкесінше, олардың еңбек
өнімділігінің ... ... ... ... негізінде экономикалық басқару жүйесінің негізгі
индикаторлары болып табылатын ... (), ... ... () ... прогрестің формалары адам басына
шаққандағы ЖІӨ көпвекторлы өндірістік функциясының жалғыз ғана ... ... Ал адам ... ... ЖІӨ-нен тек қана экономика
дамуының негізгі факторлары ғана емес, еңбекке қабілетті халықтың ... ... да ... ... ... ... әлеуметтік әл-ауқат
деңгейінің биік шыңы әрі ... ... ... ... болып табылады.
Сондай-ақ, еңбекті барынша үнемдеу жиынтық еңбек өнімділігі өсімінің
аралық тұтынудың өндірістік ресурстарын барынша ... ... ... ... көзі ... Бұл ... дұрыс екендігін
(24)
теңдеуінен байқауға болады. Бұдан келесідей формуланы ... ... ... оң жағы ... ... ... ... әсері
тұрғысынан қарағанда оның таза күйіндегі ... ... ... Ол ... ... ... даму тиімділігі индикаторының
интегралды көрсеткіші. Сол жағы оны екі ... ... ... Бірінші қосылғыш өндіріс технологиясының бұрынғы ... ... ақша ... ... капиталмен қарулануы өсімінің
қайтарылымын білдіреді. Оған еңбек интенсивтілігі ... ... ... ... бір ... ақша өлшеміндегі капиталмен
қарулануының өсуімен байланысты болғандықтан, оның ... ... да ... жоқ. Алайда бұл интегралды индикатор тек қана өндірістің
негізгі капиталдың ... ... ... ... ... денсаулық
сақтау, білім беру және экология салаларын ... ... ... ... мүмкіндік береді.
E = r коэффициенті инновациялық даму деңгейінің көрсеткіші, ал
қосындысы ақша ... ... ... ... ... ... ... өндірістердің үлесін көрсетеді.
Бұл теңдеу еңбек төлемінің ... ... q ... капитал
бағасы өсімінің қарқынына (негізгі капитал тиімділігі ... – Е=r) ... ... ... ... ... ... жіктеуге мүмкіндік
береді. Яғни, q ... ... ... екі ... әсер етеді.
Олардың біріншісі - еңбек төлемінің капиталмен ... ... ... ... ... ... Егер негізгі капитал тиімділік
нормасының жылдамдық үлесі оң сан болса, онда ел ... ... ... деп ... ... ... пен негізгі капитал шығындарын бір ... ... ... q ... ... ... ... «техникалық және
технологиялық күшін» жылдамдығы мен үдеуі бойынша бағалап, ... ... бұл ... мемлекеттегі ғылыми-технологиялық прогресті анықтайтын
басты индикатор болуы мүмкін (10-кесте).
Кесте 10
Еңбек төлемі өнімділігінің өсімін ... ... ... ... ... және капитал тиімділігінің нормасы
| |Еңбек төлемі |Еңбек төлемінің|Капитал |Екі ... |
| ... ... ... ... өсім|
| |өсімі - q, % |қарулануының |нормасының ... |q, % |
| | ... - ... ... - q ... | |
| | |h , % ... E,% ... % | ... ... ... 17000 АҚШ ... (50) ... |100,0 |54,1 |48,8 |-2,9 |100,0 ... |100,0 |60,5 |41,9 |-2,5 |100,0 ... |100,0 |80,3 |20,8 |-1,1 |100,0 ... ... |100,0 |48,9 |55,2 |-4,1 |100,0 ... |100,0 |45,4 |58,8 |-4,2 |100,0 ... |100,0 |43,9 |60,7 |-4,6 |100,0 ... ... |100,0 |81,4 |15,3 |3,3 |100,0 ... |100,0 |69,5 |22,5 |8,0 |100,0 ... |100,0 |46,4 |42,9 |10,7 |100,0 ... ... қарастырылған экономикалық индикаторлардың өзара
тәуелділіктерін Жапония мысалынан көрдік, ... ... ... ... ... болуы есебінен, олардың еңбекақылары да ... ... ... ... де ... Ал ... ... үлкен
болуы адам басына шаққандағы ЖІӨ мөлшерінің өсуіне ... ЖІӨ ... ... ... ... бірден-бір айнасы деп айтуға болады.
Өйткені БҰҰ елдердің ... ... ... дәл осы ... ... келе, мемлекеттің әл-ауқатын көрсететін адам басына
шаққандағы ЖІӨ-нің негізгі ... ... ... ... ... ... ... үшін еңбек пен капитал күштерін өндіріс үдерісі
кезінде ... ... ... Кәсіпорын экономикасында еңбектің
капиталмен қарулану деңгейін әрбір жұмысшының негізгі капиталмен қарулануы
көрсетеді. Бұл идикатор динамикасын негізгі вектор деп ... ... оның ... бір ... ... орташа баспанамен, білім
беру, денсаулық сақтау орталықтарымен және ... ... ... ... ... құндық және табиғи өлшемдермен анықтауға болады.
3.2 Қазақстан Республикасындағы еңбекақыны ұйымдастыруды жетілдіру
бағыттары
Еңбекақы төлеуді ... ... ... бұл – ... әр ... өз ... ... өзіндік өмір деңгейін жоғарылатуына
мүмкіндік беру. Осы ... ... шыға келе ... ... ...... ... қажеттілігі қанағаттандыру мақсатында
еңбекақы мөлшерін көтеру.
Еңбекақыны ұйымдастыру жүйелерін жетілдіру мақсаты болып ... ... ... еңбекақыны төлеудің динамикасы мен ... ... және ... ... ... ... әрекеттерін
негіздей отырып ұйымның регламенттеу тәртібімен реттейді;
Еңбекақы төлеу мөлшерінің ... ... ... ... ... жеке ... ... минималды мемлекеттік
кепілдіктерді қалпына келтіру;
Минималды тұтыну бюджетіне ... ... ... ... ... бюджеттік салада кезең бойынша жақындауы;
Жұмыскерлердің кәсіби-біліктілік және ұйымдық, аймақтық, экономикалық іс-
әрекеті бойынша, еңбекақы мөлшерінің ... ... ... төлеуді реттеу әдістерінің ... ... шарт ... Қазақстандық әлеуметтік модельді қалыптастыру үшін қажетті құқықтық
және ұйымдық жағдайларын жасау;
Жұмысшылардың еңбекақысын ... алу ... ... ... тығыз қарым-қатынасын еңбек өнімділігінің төлемінің ... ... ... ... ... ... мен ... ұйымдарының, жұмысшылар мен кәсіподақтардың
арасындағы еңбекақы ... ... ... ... ... принципін енгізу;
- Қандай да бір ... ... ... ... тең ... ... ... қамтамасыз ету;
- Салық салынатын табыс базасында ... ... ... ... заңдылықтарын жетілдіру;
-Инфляциялық процесс кезінде еңбекақының сатып алу мүмкіндігін қорғау.
Еңбекақыны ... ... ... бағыттары
Қазақстан Республикасында еңбекақыны реттеудің және ұйымдастыруын
жетілдіруінің белгіленген мақсаттары мен міндеттері өзіне келесідей ... ... ... ... ... радикалды жоғарылату. Еңбекақыны радикалды
жоғарылату бір ретті орталықтандырылып белгіленген шара ... ал ... ... сипаттағы кешенді шаралардың қажеттілігін болжайды, сонымен
қатар еңбек, салық және азаматтық ... ... ... ... әлеуметтік әріптестік механизмнің дамуы еңбекақы төлемі
мен еңбек ... ... да ... ... ... ... ... және нарықтық механизмін ... ... ... және ... ... ... ұйымдарға және
еңбекақьны төлеудің көлеміне әсер етуі нарықтык ... ... Оны ... ... ... ... ретінде еңбекақының ресми
қабылдануымен тығыз байланыста болады.
3) Еңбекақыны төлеу ... ... ... ... ... ... кепілдіктердің пәні болып келесі
еңбекақы төлем көрсеткіштері саналуы керек:
заң тәртібімен белгіленген ... ... ... ... ... және ауыр ... ... тыс және
түнгі уақытта еңбек еткені үшін т.б.) ең ... ... ... төлемді шарттқа сәйкес төлеу.
ауыр табиғи-климаттық жағдайда жұмыс ... үшін ... ... ... және азық түліктік емес тауарлардың негізгі түрлерін тұтыну
нормасы ғылыми-негіздемеге ... ... ең ... ... ... бойынша еңбекақыны төлеудің ең төменгі ... ... ... есептелген тұтынушылық бюджетпен салыстырғанда, олардың бір-біріне
кезеңдік жақындауы;
негізгі кәсіби-біліктілік топтардағы жұмыскелердің еңбекақы төлемінің ... ... ... ... ... ең төменгі мөлшердегі индекстеуінің жалпы тәртібі;
Мемлекеттік регламентация ұсынылған көрсеткіштерге сәйкесті нормативті-
қүқықтық актілерін қабылдау ... ... ... ... ... ... реттеуді орындауы қажет [21,б.165].
Еңбекақы реттеудегі ұжымдық-келісімділіктің ролін күшейту.
Еңбекақыны төлеудің шарты және нарықты механизмді регламенттеудің
мөлшері ... ... ... ... реттейді.
Айрықша шарттың есебімен Қазақстан Республикасының экономикасының ... ... көп ... ... модельдің, жиынтық келісімге
негізделген: салалық, ... ... ... ... және ... ... ұжымды-келісімін реттеудегі жетілдірулер
Қазақстандық үлгілердің шеңберінде аса ... ... ... ... ... ... ... түрлерін, мәртебесін және атқаратын
қызметтерін анықтау;
сөйлесудің бастапқы нүктесі болатын ... ... ... ... ... шаруашылық субъектілерінің шарттық
еңбекті реттеуіне қатынасы нақты жүйеге қатыстырылған;
ұжымдық шарттарда және ... ... ... ... сұрақтар
шеңберін шектеу;
барлық деңгейдегі ұсынылған жұмысшылар органдары мен ... және ... да ... еңбек қатынастарын ұжымды- шарттық реттеу
жүйесінің міндеттілігі;
Бас келісімде ... ... ... ... ... бойынша нормативті немесе құқықтық актілерді жетілдіруі;
еңбекақының ең ... ... ... ... ішкі ... қарай
белгілеуі;
ең төменгі еңбекақының индексация тәртібі мен мөлшері;
жұмыскерлерге минималды өтемақы төлемдерінің ... ... ... мөлшердің қызметкерлер мен басшылардың, мамандардың,
жұмыскерлердің тарифтік саласына қатынасы;
ең төменгі тұтынушылық бюджет пен еңбекақы ... ... ... ... және корпоративтік келісімдерде мақсатты түрде
қарастыру:
бірінші разрядтық салалық тарифтік ставкасына;
зиянды, қауіп-қатерлі және ауыр еңбек ... ... ... ... ... ... есебіндегі шешім, басты ... ... ... ... ... ... мен қосымша төлемнің ынталандыруы және өтемақының ең ... ... ... төмендегі сұрақтардың шешімін өз құрамына кіргізеді.
аймақтағы ең төменгі мөлшердегі еңбекақыны белгілеу;
біртұтас методика бойынша аймақтық ең төменгі тұтынушылық бюджетін ... есеп ... ... және ... ... ... төлеудің деңгейіндегі
арақатынас;
Еңбекақының аумақтық реттеуін жетілдіру.
Бұған дейін заң күйінде болған аудандық коэффициенттің ... ... ... ... өз ... ауыр ... жағдайда жұмыс
істегені үшін қосымша еңбекақы төлемін тағайындауға, қазіргі ... ... ... ... шара деп ... ... ... жүйесінің аймақ бойынша тең мүмкіндікті жұмыс күшін
өндіруді қамтамасыз ету үшін ... ... ... ... және әртүрлі климаттық зоналарына ... аса ... өмір ... ... жағдайының деңгейі бойынша Республиканың
аумағын аудандастыру мақсатында ғылыми ұйымдардың ... ... ... тауарлар мен қызметтердің тұтынуына ғылыми-негізделген мөлшерін
әрбір ... үшін ... және осы ... ең төменгі мөлшердегі аймақтық
тұтыну бюджетін есептеу керек.
Шаруашылық субъектілерге ұсынылған құқықтар, мемлекеттік дәрежедегі
орналасқан ... ... ... ... ... ... ... [22,б.365].
Даму жолында аймақтық кэффициенттердің жүйесінен, Республиканың
аймақтары бойынша ең ... ... ... ... өтуі ... ... дәрежесінде:
Бекітілген еңбекақы төлеу саласында келісілген келісім шарттың аса
жоғары дәрежесінде ... және ... ... ... төлеу және ынталандыру жайы, бірінші разрядтағы ішкі өндірістік
тарифтік мөлшерлемесі, ... ... мен ... ... ... ... ақы мен өтемақы төлемдерінің мөлшері, сыйақылау
жүйесі, еңбекақының индекстік механизмі, ... ... ... ... ... ... ... қатарының қажеттілігін шешуді ұсынады: ... ... мен ... ... ... ... уәкілін;
шаруашылық субъектілердің барлық ұйымды-құқықты түрін реттеу келісім
шарттық жүйесі ретінде ұсынады.
Ең ... ... ... Халықаралық еңбек нормаларының талабына
сәйкес ең төменгі еңбекақы мөлшері заң күшіне ие. ... ... ... ... заң ... ... оның ... бас келісімнің соң
келісімде бекітілген қорытындысының шеңберінде ұжымдық талқыланудың ұлттық
деңгейінде анықталады.
Ең төменгі еңбекақының мөлшерін ... ... ең ... ... көлемі жатуы керек, ол тауарлар мен қызметтердің тұтынуының
ғылыми-негізделген мөлшері ... ... ... ... «қаржының» құрамы жұмыскерлер мен жұмыс беруші
органдардың уәкілеттері мен мемлекеттік органдардың және ... ... ... ... ... дамуы. Шаруашылықтандырудың нарықтық механизмі
шаруашылық субъектілердегі еңбекақының көп ... ... ... ... ... ... еңбек өнімділігінің жоғары жетістілігін
ғылыми-негізделген ... ... ... ... ... ретінде
қарастыруын қажетті етеді. Бұл нарық приципінде еңбек нормасының саласында
мемлекеттік бағдарламаның дайындалуын талап ... ... ... ... жалпы норманы орналастыру, оларды қайта-қарау мен
бақылау принциптері заң жүзінде бекітіп, ... ... ... ... өз ... ... еңбекақы
төлеміндегі қажетті механизммен қамтамасыз етудің негізгі айырмашылықтары
болып, ең төменгі ұйғарымдық мөлшердің, ... ... ... ... ... аса ... ... тағайындалған
келісімдерде ақталуы болып табылады [23,б.578].
Ұйымдағы еңбекақыны жетілдіру үшін ең төменгі әлеуметтік нормативтері.
Экономиканың дамуы жолында жағымсыз ... ... ... ... бір ... ... ... дағдарысты
экономикады қолданылатын әлеуметтік нормативтердің қатарының мазмұнын және
қолдану ... ... ... ... етіп отыр. Отандық өндірушілердің
орнығуы, бизнестің және ... ... ... ... ... экономикасы нарықтық ... тән ... ... қолдану үшін потенциалды мүмкіндіктерді береді.
Біріншіден, заң ... ... ... ... мүмкіндігі
жайлы сөз етіледі, бұндай көрсеткіш болып өмір сүру минимумын алмастыратын
ең төменгі тұтыну бюджеті саналады. Бір ... ... және ... ... ... ... етеді.
Минималды тұтыну қаржыны – бұл бір ай мерзімінде ... ... ... ... ... ... және ... емес тауарлардың, сонымен қатар ... мен ... ... бір айға ... адамның негізгі тұтынуының
жеткілікті түрде, ... ... үшін ... ... ... жиынтығы. Минималды тұтыну бюджеті - ... ... ... ... ... ... ... табыс - бұл минималды тұтыну қорының салалық құны
әрбір ... ... ... ... айлық ақшалай табысы.
Минималды тұтыну бюджетінің мөлшерінде, жеке ... ... ... ... ... кепілдеме негізінде азаматтарды әлеуметтік қорғау
жүзеге асырылады.
Минималды тұтыну бюджетін анықтау ... ... ... құны және ... мен қызметтердің жиынын бекіту, арнайы
мемлекеттік комиссияның ұсынысы ... ... ... минималды тұтыну бюджетінің көмегіне сәйкес ... ... ... үш ... ... ... пен, паритет
негізінде (Үкіметтен, ... ... және ... ... ... ... тұтыну бюджетін қамтамасыз ету механизмі Әлеуметтік қорғаудың
мемлекеттік жүйесі Қазақстан Республикасының кез-келген азаматы және оның
отбасы мүшесінің минималды ... ... кем емес ... ... алуға
мүмкіндігі бар. Бұл мүмкіндік келесідей іске асырылады:
- асыраушысы немесе қолдаушысы және өз ... ... ... ... жоқ ... зейнетақы, степендия немесе
жәрдемақыны минималды тұтыну бюджетінен кем емес ... ... ... ... ... ... кем болған азаматтарға жерге төленетін,
мүлікке салынатын жеке табыс және ... да ... ... ... ал егер осы шаралар жеткілікті болмаса, онда ... ... ... ... ақшалай қаржының жиынын алуларына құқық
беріледі.
Салық заңдылығының еңбекақы төлемінің бір бөлімінің өзгерісі.
Жаңа ... ... ... ... ... ... ... бағыттайтын бөліміне өзгертулерді енгізуді қажет ... ... ... ... ... еңбекақы мөлшеріндегі салық
салынатын ... ... ... ... ... ... ... және қайта оқытуына кететін
шығыстар өндірістік шығыстар құрамына жатады және оларды ... ... салу ... ... ... алып ... және нормативті базаны жетілдіру. Жаңа актілерді дайындау ... ... ... ... ... ... ... бағыттарын
іске асыруын жетілдіру үшін қажет.
Қазақстан Республикасының Үкіметі әлеметтік әріптестікпен ... ... ... ... ... Республикасының еңбек туралы» заңының құрамына өзгертулер
мен ... ... ... ... нарығында анықталатын еңбекақыны еңбек қызметінің бағасы
ретінде заңды қабылдау;
- ауыр табиғи-климаттық жағдайда жағымсыз ... ... ... ... ... ... ... еңбек еткені үшін,
еңбекақының ең төменгі ұйғарымдық мәні бойынша ... ... ең ... ... ... заң ... әлеуметтік әріптестермен
ақылдасқаннан кейін бекіту;
«Қазақстан Республикасындағы әлеуметтік әріптестік ... ... ... ... ... мен ... ... керек:
шарттардың түрлерін (аумақтық-салалық, корпорациялық т.б.) кеңейту;
әлеуметтік әріптестік жүйесінің ... ... ... ... ... анықтауда бас келісімнің шешімі бойынша
келісім ... ... ... ... ... туралы» Қазақстан Республикасының заңының
үлгісін Қазақстан Республикасының Парламентіне жасап енгізу керек.
«Жұмыс беруші органдардың уәкілеттері туралы» ... ... ... ... ... ... жасап енгізу керек.
«Еңбекақыны қорғау туралы» және «Минималды ... ... ... ... Республикасының заңының үлгісін Қазақстан
Республикасының Парламентіне жасап ... ... ... бойынша Республиканың аумағындағы
аудандастыру ... ... ... ... [24,б.26].
Кәсіби-мөлшерлеменің сұраунамасы, ... ... ... ... ... ... ... мамандарды дайындауға сай, шара қолдану керек.
Еңбек нормасын нарықтық жағдайда дамытудың мемлекеттік ... ... ... ... ... еңбекақыны реттеуді және ұйымдастыруды
жетілдіруін үш-кезеңде өткізу керек.
Бірінші кезеңде (2003-2004ж.ж.) құқықтық негізді құру қажет:
«Минималды тұтыну бюджеті ... ... ... ... ... ... органдардың уәкілеттері туралы» заңдарды дайындап,
қабылдау керек.
«Қазақстан Республикасындағы ... ... ... ... ... ... туралы» заңдардың
құрамында: еңбекақыны төлеу, оны реттеу, жұмыскерлердің ... ... ... ... бекітіліп, дайындау қажет.
«Еңбекақыны қорғау туралы», «Минималды ... ... ... ... процедурасын құрып бекіту ... ... ... ... жұмысты іске асыру керек.
Үкіметтің нормативтік құқықтық актілер мен Қазақстанның аумағын
аудандастыру ... ... ... ... ... ... еңбекақыны аумақтық реттеу принципін дайындау және бекіту.
Аймақтар бойынша ... ... ... ... ... ... бюджетінің есебімен әдістемелік
көрсеткішті дайындап бекіту.
Минималды еңбекақының көлемін ... ... ... ... ... бойынша жеткізетін механизмді дайындау.
Ұжымды-келісімдік және мемлекеттік шаралардың өзара мәні негізінде
еңбекақыны кешенді реттеудің нарықтық механизмін ... ... ... ... үлгісін Қазақстан
Республикасындағы Үкіметінің заң үлгілерінің жоспарына енгізіп іске асыру
керек.
ҚОРЫТЫНДЫ
Қандайда болмасын кәсіпорында өнім ... ... ... ... ... ... ... дұрыс жолға қойылуына ... ... ... ... көз қарас өзгерудке кім көп жұмыс
істесе, сол көп табыс табуы тиіс.
Тауарды сатудан түскен қаржылар ... ... ... және ... ... және жеке ... негізгі көздері
жоғары өлшеміне айналады.
Жалақының нысаны мен жүйесі жалақының шамасы, еңбектің саны мен ... ... ... және өз еңбегінің қортындысына байланысты
жалақынын белгілі тәртібін ... ... ... ... ... өнімділігінің өсуі ол
еңбекақыны ұлғайтуға ... ...... мен ... ... ... оның көмегімен
тұтыну мен еңбек мөлшерін бақылауды іске ... ... ол ... маңызды экономикалық тетігі ретінде қолданылады.
Мемлекет басшысының биылғы жылғы жолдауында «Жаңа онжылдық – ... ...... жаңа ... атты ... «Алда
тұрған онжылдықтың аса маңызды міндеті – Қазақстанның ... ... ... мен ... ... ... ... пен қорғалуды
нығайту. Ел халқы санының 2020 жылы 10%-ға өсуі үшін ... ... ... ... ... ... ... саясатымыздағы басты басымдық халықтың
жұмыспен қамтылуын қамтамасыз ету болып табылады.
Сондықтан мен 2020 ... ... ... ... 5%-дан, ал табыстары
ең төменгі күнкөріс деңгейінен төмен халықтың үлесі 8%-дан аспайтын ... ... ... ... тек мұқтаж адамдарға көрсетіліп, қазіргі заманғы
стандарттар мен Қазақстандағы өмір ... ... ... ... ... қарай базалық зейнетақы төлемдері ең ... ... ... 60%-ы ... ... ... ... әлеуметтік
жәрдемақылар мөлшері 2010 жылмен салыстырғанда 1,2 есе арттырылуы ... өз ... ... ... ... жылы зейнетақылар,
шәкіртақылар, бюджет саласы қызметкерлерінің еңбекақылары 25%-ға өсірілді.
Әлеуметтік жәрдемақылар орта ... 9%-ға ... ... үстіміздегі жылы да зейнетақыларды 1 қаңтардан
бастап, ал шәкіртақылар мен ... ... 1 ... ... бес ... ... қарастырылған.
Өткен жылғы экономика өсімінің оң серпінін шәкіртақылар ... ... үш ай ... – 2010 жылдың сәуірінен бастап
өсіруге мүмкіндік береді деп есептеймін. ... осы үшін ... ... ... - деген болатын.
Қазақстан Республикасының конституциясы өзінің құрамында ... ... бар ... ... құжат болып табылады.
Жазылған дипломдық жұмыс нәтижесінде келесі қорытындылар жазылады:
еңбекақы экономиканы басқарудың ... ... ... ретінде
қолданылады, оның көмегімен еңбек мөлшерін бақылау іске асады;
еңбек қатынасын ... ... заң ... ... ... ... туралы» заңы табылады;
кәсіпорынның негізгі міндеті болып есептелген еңбекақының өнімін өзіндік
құнындағы сомасын өз ... ... ... ... ... тыс қорларға міндетті аударымдар, сонымен қатар
жедел жетекшілік үшін қажетті есеп ... құру ... ... ... ... ... ... ұйымдастыру үшін қызметкерлердің категорияларын бөліп
көрсетіп, еңбекақының формасы мен ... ... ... мен ... ... өз ... және толық көлемде есеп
айырысу керек;
еңбекақының бүгінгі таңдағы есептелу тәртібі;
еңбекақыны есептеуді және еңбекақы бойынша есеп ... ... ... ... ... ... есеп ... есепке алу бүгінгі ... ... және ... ... ... ... ... ұстамдар мен есептеулерді шығару қажет;
еңбекақыдан ұсталынатын жалпы сома 50 % - дан аспау керек;
Сондай-ақ дипломдық ... ... ... ... ... ... де зерттелген. Бұл тақырыпқа қысқаша қорытынды жасасақ:
экономиканың жоғарғы тиімділігі туралы мәселені шешуде еңбек ... ... ... ... маңызды роль атқарады. Нарықтық экономиканың
дұрыс және ... ... етуі ... ... ... еңбек
өнімділігінің алдын ала өсімімен қамтамасыз етіледі. Бүгінгі ... ... ... ... ... ... ... жылдам
қарқынмен өсіп келеді. 2009 жылы ... ... ... наминалды
еңбекақы 20,5 пайызға өссе, ал еңбек өнімділігі тек 9 пайызға ғана ... 2,3 есе ... ... ... ... ТІЗІМІ
1. Қазақстан Республикасы Президентінің қазақ ... ... ... ... қалаймыз» Егеменді Қазақстан //2011ж.
2. Баймұханова С. Б., Балапанова Ә. Ж. Бухгалтерлік есеп.- А.: Қазақ
университеті, 2008. 
3. Таубаев А.А. ... ... ... ... ... ... З.С. ... экономикасы. Қарағанды ҚҚЭУ, 2008ж.
5. Мырзалиев Б.С., ... Р.С. ... ... ... ... ... ... Галиева Ж.К. Экономика предприятия М. Издательство Московского
государственного горного университета. 2001-1336.
7. Тержанова А.Ж. ... ... ... ... ... ... ... халықаралық стандартына сәйкес қаржылық
есептілікті жасайтын ұйымдар үшін бухгалтерлік есеп шоттарының
жұмыс жоспарын ... ... ... ... Қазақстан
Республикасы Қаржы министрлігінң 2009 жылғы 22 желтоқсандағы №
426 бұйры
9. Д.Я.Қуатова «Кәсіпорын экономикасы» ... ... ... Д.Рязанцев «1С- Предприятие Зарплата и ... ... ... ... ... www.google.kz
12. Мельдеханова М. Производительность труда и ... ... ... ... ... ... Казахстана./
Саясат №1. 2007
13. Ермекбаева Б.Ж. Жеке табыс ... ... ... ... ... № 3-4 ... Налоговый кодекс Республики Казахстан «о налогах и ... ... в ...... и ... по
состоянию на 01.01.2007год) Алматы 2007
15. Бухгалтерлік есепке алу мен ... есеп беру ... ... 1995 ... 26-шы желтоқсанындағы № 2732 Заңы
16. (2007 жылғы 28 ақпанындағы № 234 ... ... ... ... Н.А.Құдайбергенов «Бухгалтерлік есеп теориясы
және негіздері» Алматы 2006.
18. Жакупова О.М. Бухгалтерлік есеп ... Оқу ... ... ... ... Республикасының Заңы «Қазақстан Республикасындағы еңбек
туралы» Алматы 2005 (Издательство Юрист 27 қараша 2002ж № ... ... В.П. ... предприятия» М.Банки и Биржи, Юнити
2001-2346.
21. Сергеев И.В. Экономика предприятия М.Инфра-М 2000
22. В.К.Радостовец, ... ... ... ... ... Алматы 2002;
23. Кеулімжаев Қ.К., З.Н.Әжібаева, Н.А.Құдайбергенов «Бухгалтерлік
есеп принциптері», Алматы 2003, Экономикс;
24. Байзаков С.Б. Глобальная ... ... и ... ... / Под ред. ... ... К.А. – Алматы: НЦ НТИ, 2007. – 292 ... Байе М.Р. ... ... и ... ... ... для ... /Пер. с англ. под ред. А. М. ...... 1999. — 743 с.: ... ... ILO, ...

Пән: Экономика
Жұмыс түрі: Дипломдық жұмыс
Көлемі: 75 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 900 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Кәсіпорында еңбекақы төлеуді жетілдіру жолдары42 бет
Өзгермелі экономика жағдайындағы еңбекақының өсу шарттары мен маңызы. ТОО “ПРОМСВЯЗЬ” кәсіпорындағы еңбекті нормалау мен еңбекақы төлеудің нысандары мен жүйесі73 бет
Еңбекақы төлеу бойынша құжаттарды толтыру6 бет
Нарықтық экономика жағдайында кәсіпорында еңбекақыны ұйымдастыру31 бет
«АСЫЛ МҰРА» Қазақтың аса көрнекті композиторы, қоғам қайраткері, КСРО халық артисі Мұқан Төлебаевтың туғанына 100 жыл (1913-1960 ж.) Лекция25 бет
«Қазақстан Республикасы салық төлеушілерін тіркеу» мемлекеттік қызмет көрсетудің стандарты6 бет
Акциз салығын есептеу механизмі және төлену тәртібі3 бет
Акциз салығын есептеу механизмі және төлену тәртібі жайлы мәлімет5 бет
Акциз салығын төлеудің ерекшеліктері18 бет
Акциз салығын қазақстан республикасында төлеудің ерекшеліктері53 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь