Нарық жағдайында кәсіпорында еңбек ақыны төлеуді басқару

басқару

Мазмұны

1.Нарық жағдайында еңбек ақыны төлеудің теориялық негіздері
1.1 Еңбек ақының мәні, мазмұны және қағидалары
1.2 Еңбек ақының нысандары мен жүйелері
1.3 ҚР.да еңбек ақыны мемлекеттік реттеу жүйесі

2.ЖШС “ПолимерМеталл.Т” кәсіпорындағы еңбекті мөлшерлеу мен еңбек ақы төлеудің нысандары мен жүйесі .
2.1 “ ПолимерМеталл.Т ” ЖШС. ның сипаттамасы мен экономикалық қызметін бағалау .
2.2 “ ПолимерМеталл.Т ” ЖШС. ң еңбек ақы төлеу жүйесін мөлшерлеу және талдау .
3.Қазақстан Республикасында еңбек ақы төлеуді жүйелеу мен жетілдіру жолдары .
3.1 Шет ел тәжірибелерінде еңбек ақыны ұйымдастыру .
3.2 Еңбек ақыны тарифсіз жүйелеу , жобалау , ұсыныстар енгізу .
3.3 ЖШС “ ПолимерМеталл.Т ”.да еңбек ақыны ұйымдастыруды жетілдіру бойынша ұсыныстар .


Қорытынды .

Қолданылған әдебиеттер тізімі .
        
        Нарық жағдайында кәсіпорында еңбек ақыны төлеуді басқару
Мазмұны
1.Нарық жағдайында еңбек ақыны төлеудің ... ... ... ... мәні, мазмұны және қағидалары
2. Еңбек ақының нысандары мен жүйелері
3. ҚР-да еңбек ақыны мемлекеттік реттеу жүйесі
2.ЖШС “ПолимерМеталл-Т” кәсіпорындағы еңбекті мөлшерлеу мен ... ... ... мен ... .
1. “ ...... ның сипаттамасы мен экономикалық
қызметін ... .
2. “ ...... ң ... ақы ... жүйесін мөлшерлеу
және талдау .
3.Қазақстан Республикасында еңбек ақы төлеуді жүйелеу мен ... .
1. Шет ел ... ... ... ... .
2. Еңбек ақыны тарифсіз жүйелеу , жобалау , ... ... .
3. ЖШС “ ... ”-да ... ... ұйымдастыруды жетілдіру
бойынша ұсыныстар .
Қорытынды .
Қолданылған әдебиеттер тізімі .
1. Нарық жағдайында еңбек ақыны төлеудің теориялық негіздері
1.1 ... ... ... мазмұны және қағидалары
ҚР-ның еңбек туралы кодексі бойынша еңбек ақы – бұл ... ... ... үшін ... және ... нысанда берілетін
сыйақылардың жиыны болып табылады. Қазіргі кезде еңбек ақы ... көп ... ... Ал ... ... дамуы кезіндегі
еңбек ақы – оның ... ... ... болып табылады, және
жұмыскер жұмсаған еңбегінің құнымен анықталып, пайдаланылған жұмыс күшінің
сұранысынан туындайды. Неғұрлым ... ... ... көп ... ... ... еңбек ақы мөлшері артады және керісінше. ... ... ... ... баяу ... ... ... аумағында еңбек ақы жұмыс күшінің құны болып ... ... ... ... үшін ... ... ... Еңбек ақы мөлшері
өндірілген өнімнің саны мен сапасына, мекеменің, кәсіпорынның ақырғы жұмыс
нәтижесіне қарай белгіленеді.
Әлеуметтік-әкономикалық категория ... ... ... ... мен ... берушілер үшін қарастыру қажет.
Қызметкер үшін еңбек ақы оның жеке табысының негізгі және басты бөлігі
болып ... ... ... ... ақы ... және оның ... ... әл-ауқат деңгейін ... ... ... Осыдан еңбек ақының ынталандырушы рөлі алынатын сыйақының көлемін
көбейту үшін еңбек нәтижесін жақсартудан ... ... үшін ... ақы ... ... ... саналады. Жұмыс
беруші әсіресе бұйымның бірлігіне кететін ... ... ... ақы ... ... үшін ... ынта және еңбек
төлемінің нысаны ... ... ... ... және ... ... ... ақыны ұйымдастырудың тетігі (механизмі) жұмыс
күшінің еңбек ақыға өзгеруінің ... ... ... ... ... нарықтық жағдайларға қаншалықты сәйкес келетіндігі, еңбек ... ... ... ... ... ақыны ұйымдастыру арқылы
нарықтық экономиканың екі қозғалушы күштері арасында ... ... ... ... ... жұмыс беруші мен қызметкердің
мүдделері арасында келісімдер жасалынады.
Еңбек ақының көлеміне қызметкердің иемденетін ақшасының мөлшері ... ... ... оның ол ... нені ... ала алатындығы да себепші
болады. Сонда ақшаның сатып алу қабілеттілігі нақты еңбек ақы мен ... ... ... ... ... ... ... еңбек
ақыны мемлекеттің бекіткен ең төменгі деңгейінен жоғары төлеуге міндетті.
Еңбек ақыны қарастырған кезде ... ... алға ... ... қорын анықтау;
• әлеуметтік төлемдерді анықтау;
• орташа жалақыны анықтау;
• жалақы динамикасын талдау.
Еңбек ақы құрылымы 3 бөліктен ... ... ... ... сақтандыруға жасалатын нақты аударымдар;
3. Әлеуметтік сақтандыруға жасалатын шартты аударымдар.
Жалақы – бұл, ... үшін ... ... ... жасалған өнім құнының оны
сатудан алынған табыстың бір ... ... ... және ... ... білу ... Номиналды жалақы бір айда, бір аптада, ... бір ... ... ақша соммасы. Нақты жалақы – бұл номиналды
еңбек ақыға сатып алуға болатын тауар ... ... ... ... ... ... ... еңбек ақының “сатып алу қабілеттілігі”. Яғни, нақты жалақы
номиналды жалақыға және ... ... ... және ... ... болады. Жалақы есептеуде есептелгені, салық және басқа ... ... ... ... басқалай жолмен төленетіні көрсетіледі.
Еңбек ақы төлеудің ақшалай және заттай ... бар. ... ... қажеттіліктерін қанағаттандыру үшін барынша тиімді пайдалануға
мүмкіндік ... ... ... еңбек ақы төлеудегі ең басты нысандардың
бірі болып саналады. Қазіргі кезде еңбек ақы төлеудің ... ... ... ... ақы ... мұндай нысанын ақша айналымының бұзылуы
кезінде, экономиканың тұрақсыз, гиперинфляция және ... ... ... ақы ... негізгі және қосымша түрлерге бөлінеді.
Негізгі еңбек ақыға мынадай төлемдер жатады:
... ... және ... ... ақы төлеу кезінде
орындалған жұмыстың сапасы және мөлшері үшін, пайдаланылған ... ... ... ... ... ... ... төлемдер, яғни
мерзімнен тыс жұмыстар үшін, түнгі ... ... ... т.б. ... ... жасағаны үшін төленетін төлемдер;
▪ қызметкердің кесірінсіз тоқтап қалулар үшін төлемдер;
▪ сыйақылар, сыйлықақылы үстемелер және т.б.;
Қосымша еңбек ... ... ... және ... ... ... жұмыс жасалмаған уақыттар үшін төлемдер жатады:
▪ демалыс уақыттарына ақы төлеу;
▪ мемлекеттік және ... ... ... үшін ақы төлеу;
▪ кішкентай балалары бар аналарға жұмыстағы үзілістері үшін ... ... ... ... ... ақы ... есептеуде кейбір ерекше жағдайларда әрбір жұмыскердің жеке
еңбек үлесін ... ... ... цех ... келісімімен
еңбекке қатысу коэффициенті (ЕҚК) ... шама ... Егер ... ... көп болса, ЕҚК жоғары болады, еңбек ақысы да көп болады.
Еңбек ақы ... ... ... ... да жұмыс жағдайына кері
әсерін ... ... ... Бұл ретте ол үшін қосымша шығындар
жұмсауға тура ... ... ... ... – түн ... де ... кіреді, ол сағат 22-ден 6-ға ... ... ... ... тағы бір түрі – ... ... тыс ... жұмыс істеу.
Бұл жұмыс жасау екі жақты келісім негізінде іске ... ... ... ... екі сағатында тарифтік 1,5 ставка есебімен, ал келесі
жұмыс сағаттарына екі ... ... ... ақы ... Демалыс және
мереке күндерінде жұмыс атқарғандарға өтемақы төленіп, ол үшін демалыс
күндері екі ... ... ... ... ... ... қатынасқа көшу үрдісінде көпқырлы экономиканың қалыптасуының
нәтижесінде экономикалық орта мен еңбек ақының мәні өзгереді.
Нарық ... ... ... ... ... ақы жұмысшының
ұлттық табыстағы үлесінен, еңбек күшін толықтыру шығындарына айналады. Бұл
жағдай бір жағынан мемлекеттің кепілдігі, екінші ... ... ... ... ақының нарықтық үлгісі арнаулы тауар “жұмыс күшінің” еңбек
ақысын анықтауға ... ... ... ... ақысы белгіленген еңбек
ақыдан жұмысшының күрделілігіне, жұмыс күшінің біліктілігіне, жұмыс күшіне
сұранысқа және ... ... ... ... қалыптасады.
Қазақстан Республикасының нарықтық қатынасқа өтуі еңбек ақыны ... ... ... ... қалыптасуын талап етеді. Еңбек ақы әр
адамның ұтымының және әр елдің әлеуметтік экономикалық ... ... ... ... ... жұмылдыру жүйесінде еңбек ақы алдыңғы орын
алады. Еңбек ақы ... ... ... 70%-ға ... ол әлеуметтік жағдайының, әл-ауқаттың артуының негізгі бөлігі
болып ... ... ... ... ... ... нақты
жалақы алу және нақты табыс бөлінісіне ... ... мен ... ... ... өнімді еңбекке ынталандырудың қозғаушысы болып
табылады. Оның тиімділігі бірнеше жағдайларға байланысты:
1. ... ақы ... ... ... ... өмір сүру ... ғана ... сонымен бірге барынша ұдай ... ... ... ... алу ... байланысты. Бұл
инфляция жоғары болған сайын, жалақы да өсуі қажет.
3. Еңбек саны мен сапасын дұрыс тағайындауға байланысты.
4. ... ... ... пен ... ... ... ... ерекшелігіне қарай жалақының
нысандары мен жүйелерінің сәйкес болуына байланысты.
Нарықтық экономика ... ... ... ... ... ... тыс ... әсер етеді де, соның нәтижесінде белгіленген еңбек
мөлшері қалыптасады.
Еңбек ақы төлеу мөлшеріне және ... ... ... ... ... факторлар 1.1-суретте көрсетілген.
1.1-сурет Еңбек ақыны ұйымдастыруға әсер ... ... ... ... және ... ету рыногындағы сұраныс пен ұсыныс
жағдайының өзгеруі. Тауар және қызмет рыногындағы сұраныс пен ... ... ... ... түсімінің азаюы, жаңа
тауарлардың шығуы) ... ... ... ... ... азаюына әкеп соқтырады. Керісінше, тауар мен қызметке ... ... ... ... ... пен ... ақы мөлшері көбейеді.
1. Ресурстардың кәсіпорынға пайдаланылған (еңбек факторының қолдауындағы
шекті табыс пен шекті шығын арасындағы ... ... ... көбеюі көп жағдайда қосымша жұмыс күшін қолданудың
экономикалық ... ... ... ... ... икемділігі . Ресустар бағасының өсуі (мысалы
кәсіподақтың қысым жасауымен еңбек ақы мөлшерінің өсуі), кәсіпкердің
шығынын ұлғайта ... ... ... ... да осының
нәтежиесінде жұмыс үшін жалдау ... ... ... қатар
еңбекке бағалы сұраныстың икемділігі әрқашан біркелкі емес және де
келесі шарттарға байланысты:
- Шектелген табыс ... ... ... ... ... ... , онда еңбек ресурсының бағасының өсуі ... ... ... яғнй ... ... ... ... қосымша еңбеккерлерді жұмылдырудың қайтарымы тез таманданса,
онда еңбек ақы мөлшерінің өсуі еңбекке ... тез ... ... ... яғни бұл ... еңбек рыногындағы сұраныс жоғары икемді;
- Фирмалар мен ... ... ... ресурсының
шығынының үлесінен. Еңбекке деген ... ... ... көп ... ... ... ... сұраныс еңбек ақыға байланысты, тәуелді болады;
- Тауарларға деген сұраныстың ... ... нан, ... ... өнімдеріне деген сұраныс олардың бағасына көп тәуелді емес,
сондықтан мұндай өнімдерді шығару еңбегіне деген сұраныс ... ... ... ... өзара ауыстырылуымдылығы. Бұл фактордың ықпалына қарай
отырып, жұмыс берушінің белгілі бір өзгеріссіз техникалық ... ... ... ... мүмкіндігінің шектеулі екенін атап өту керек. Өйткені
еңбек ақы ... ... ... ... ұғым әсер етеді. Басқа сөзбен
айтқанда еңбек ақы мөлшері өсу ... ... бола тұра ... ... ... ... Бұл ... адамдар еңбегін одан гөрі
жоғары өнімдірек техникамен ... ... ... тауарларына және қызмет ету шартына бағаның ... ... және ... ету шартына бағаның өсуі өмір сүру құндылығын
жоғарылатып еңбек ақы деңгейінің өсуіне ықпал ... ... ... және
қызмет ету шартына бағаның төмендеген жағдайында өмір сүру ... ... ... тура ... ... тыс факторлар:
1. Еңбек ақыны мемлекеттік реттеу шарттары. Бұл фактор төменгі еңбек
ақы ... ... ... ... ... ақылардың деңгейін белгілеу.
2. Кәсіподақ пен еңбек берушілер арасындағы ... ... ... және ... ... ... ... саясаты, кәсіподақ
қозғалысы көп әсер етеді.
3. Кәсіпорынның қызметі мен еңбеккердің жеке салым факторы ... ... ... ... ... төлемі біздің елде екі түрлі қызмет
атқарады:
• біріншіден ... ақы ... ... ... өмір ... мүмкінділігі;
• екіншіден өндірістің тиімділігі мен материалдық ынталандырудың көзі;
Еңбек ақының ең маңызды қызметін ұдайы өндірістік, ынталандырушылық,
қалпына келтіру, ... ... ... ... ... ... сұранысын қалыптастырушы қызмет
түрлері атқарады.
Еңбек ақының ... ...... мен ... жанұя
мүшелерінің жұмыс күшін ұдай өндіру үшін өмір сүруге қажетті игіліктермен
қамтамасыз ету. Мұнда ... ... ... ... ... Бұл ... ... реттеу ерекшеліктерімен тығыз
байланысты.
Қалпына келтіру қызметінің мәні ... ... ... ... ... мүмкіндігінде жатыр, ол үшін оның еңбек ақысының мөлшері, оның
жұмыс ... ... ... ... ... ... сөзбен айтқанда, оның
еңбек ақысы тұрмыс жағдайын көтеруге, ел қатарлы өмір ... ... ... ... киім-кешек сатып алуға) демалып, денсаулығын қалпына
келтіруге нақты мүмкіндігі болуы ... Әр ... ... ... ... ... ... мүикіндігі болу керек. Міне, бұл функцияның
басты мәні осыда жатыр. Бұл мәселе қазіргі ... ... өте ... ... өмір сүрудің жоғарғы деңгейге жетуі еңбек ақының ... ... ... ... ... ... деген белсенділігін арттыру үшін, жоғары деңгейде қайтарымдылығы
болу үшін керек. Бұл жағдайда еңбек ақының ... ... ... байланысты болуы керек. Басқа жағдайда жұмыскердің еңбекке
деген ынтасы төмендейді, инициативасы ... ... ... жоғарғы
еңбек ақы алу үшін өзінің жұмыс деңгеін көтеріп, жоғарлатуға мүдделі болуы
керек. Өнеркәсіп иелері ... ... ... және ... ... ... үшін жоғары білікті жұмыскерлерді жұмысқа алуы керек.
Ынталандырушы қызмет - ... ... ... ... материалдық
ынталандыру арқылы іске асады. Материалдық ынталандыру жұмыскерлердің еңбек
нәтижесін үнемі жақсартқан ... ... оның ... ... ... ... сондай-ақ оның өнімділігінің, еңбек тиімділігінің өсуіне ... ... ... ... негізгі істелген қорытындысына
байланысты нақты еңбек ақы төлеу арқылы іске асырады. Және де еңбек ақы
қорының ... ... ... ... ... ... ақының ұйымдастыру жүйесін жетілдіруінің негізгі бағыты ... ... ... ... ... ... болуында. Бұл
міндетті атқаруда еңбек ақыны төлеу нышаны мен түрлерін ... ... ... ... ... реттеушілік қызметі жұмыс күшінің сұранысы мен ұсынысына
жұмыс ... ... ... ... және ... ... ... етеді. Еңбек ақының ең төменгі деңгейін ... ... ... ... реттеу арқылы еңбек ақының реттеуші
қызметі іске асады. Бұл қызмет жұмыскер мен жұмыс беруші ... ... ... Бұл ... негізіне еңбек ақыны объективті ... ... яғни ... жұмыскер топтарын нақты өндіріс шартымен
еңбек ... ... ... Бұл ... ... ... шарттары
орындалған және еңбек қатынастарының орындалған жағдайында қолданылады.
Бөлшеулік-бөлімше қызметі - ... ... ... мен ... ... ... ... еңбек өлшемін анықтау ... ... ... ақы ... өндіріс процесіндегі әрбір
жұмысшының жеке ... ... ... ... ...... ресурстарын аймақ, сала,
кәсіпорын бойынша орналастыруынан жасалады. Яғни, осылар бойынша жұмысшы
кез-келген салада, ... ... ... ... ... ... ... мөлшеріне қарай жұмыс орнын ауыстырып отырады.
Тұрғындардың төлемге қабілеттілік сұранысын қалыптастырушы қызметі –
төлемгеқабілетті сұраныс қажеттілік пен қоғамның ... 2 ... ... ... ... нәтижесінде еңбек ақы көмегімен нарықтық
жағдайда ... және ... ... ... пен ... ... шығады.
Еңбек рыногында жұмыс күші бір жағынан сатылады, ал екінші жағы ... ... ... ... күші ... ... тоқталайық. Жұмыс күші
дегеніміз адамның физикалық және ой қабілеті, осы қабілетін ол ... ... ... өндіруде пайдаланады. “Жұмыс күші” деген ұғым тек
экономикада жалданып жұмыс істеп ... ... ... ... Бұл ұғымға жұмыс іздеген жұмыссыздардың және де ... ... ... ... қатарына жататын адамдардың еңбектену
қабілеттері жатады. ... ... ... ... қабілеті әр түрлі болады,
алайда еңбек кезінде оның барлығы бірдей қолданылмайды. Сондықтанда, ... ... ... ... ... бағаланады, белгілі кәсіп жасауға
жұмсалынған жұмыс істеу ... ... ... ... заттарға
айырбасталады. Демек, еңбек нарығы дегеніміз “жұмыс істеп жүрген” ... ... Ол ... туған жұмыс күшіне деген сұраныспен, ... пен оны ... ... ... ... ... ішінде пайдалану
қатынастармен байланысты. Бұл жерде айырбастау, ... алу ... ... ... ... істе ... басқаша айтқанда, іске
қосылған жұмыс күші болмақ. “Жұмыс күшінің бағасы” бұл оның құнының ақшалай
мөлшері. ... ... ... ... ... ... сараптау үшін және
әрбір жұмыскермен келісілген еңбек ақы көлемін анықтау үшін қолданады.
Еңбектің төлемі – бұл ... ... ... ... Бұл ... ... оның ... бағасымен салыстыруға мүмкіндік туғызады.
Өлшем бірлігі үшін бір сағатта атқарылған жұмыстың бағасын алуға ... ... ... ... ... тарифтік мөлшермен анықтауға болады.
Белгілі бір ... ... ... ... ... ... иелері еңбек
ақы мөлшерін реттейді. Бір жағынан, еңбек ақыны тым ... ... ... ... ... мен ... кетіп қалуы
мүмкін. Екінші жағынан, өте жоғары баға қоюға да болмайды, ... ... ... ... және баға ... де ... ... керек. Басқа жағдайда тауардың сату көлемі азаяды, ... ... ... мен ... ... азайтады. Жоғарыда
көрсетілген функцияларды іске асыру еңбекті бағалаудың келесі ... ... әр ... ... ... ... оның түрлері мен мөлшерін
белгілеуінде дербестік болуы керек;
- атқарылған жұмыс мөлшеріне байланысты еңбек ақыны ... ... ... өз ... біліктілігі мен сапасының жоғары болуына
мүдделілігіне байланысты. Қазіргі заманда бұл принцип көп ... ... ... айлығы олардың біліктілігіне сай келмейді.
Мысалы, жоғары ... ... ... ... ... білім беру,
мәдениет салаларында істейтін жұмыскерлердің еңбек ақылары ... ... ... ақы мөлшерінің жұмыскердің біліктілігіне сай келмеуі
олардың басқа жұмысқа ... ... ... ... ... жоғарғы көрсеткішіне жету материалдық
мүдделігі;
- еңбеккердің ... ... ... ... артуының еңбек ақының артуынан жоғары болуы;
Еңбек туралы мәселе қозғалғанда ақшалай және ... ... ... ашып алу керек. Ақшалай еңбек ақы дегеніміз - әрбір сағат, күн, жеті
т.б. үшін төленетін ақша. Нақтылы ... ақы – бұл ... ... ... ... ... ... мен қызмет немесе ақшалай еңбек ... ... ... ... нақтылы еңбек ақы ақшалай еңбек ақыға және тауарлардың
бағасына ... ... ... ақы ... онда ... киім-кешектің және
басқа тауарлардың бағасы өссе де ... ... ақы ... Бұл әрине
қазіргі Қазақстан Республикасындағы жағдайына сәйкес келеді. Бізде қазіргі
кезде еңбек ақының 60-70% азық-түлік сатып алу үшін ... ал ... ... ... азық-түлік үшін еңбек ақының 20-30% ... ... ... ... ... еңбек
ақының қалпына келтіру және ынталандыру ролі төмендейді. Бұл ... ... ... ақы мен ... ... арасының
қашықтауына, шығындардың көбеюіне, шығарылған тауарлардың бағасының өсуіне
әкеп соқты.
Еңбек өнімділігінің төмендеуіне еңбек ... ... ... ... ... ... ... Еңбектің бағасының төмендеуі оның
экономикамен өнеркәсіптер арасында қате саралымдалуы, еңбек ақы мен ... ... және ... ... мен ... ... ... Бұл көптеген шаруашылық иелерінің еңбекті ұйымдастыруына ... әкеп ... қай ... ... жеке ... ... ... да еңбек
ақының мөлшерін ұйымдастыру кезеңінде екі жауаптың шешілуі қажет:
o ... ... ... ... оның ... еңбегіне қарай төлеуге
кепілдік беру;
o қандай болмасын жұмыс берушінің істелінген жұмыстардың нәтижесінде
шыққан шығындарын өтеп қана қоймай, белгілі бір ... ... ... болуы керек;
Осының нәтижесінде еңбек ақының мөлшерін дұрыс ұйымдастыру арқылы
жұмыс беруші мен ... ... ... ... ... орнайды
да, нарықтық экономиканың екі негізгі қозғалыс күштерінің арасында ... ... ... ... туады.
Еңбек ақының экономикалық міндеті жұмыскердің өмір сүруіне мүмкіндік
тудыру. Осы үшін адам өз қызметін жалға береді. ... өз ... ... үшін ... ... ... ақы алуға тырысуының
ешқандай сөкеттігі жоқ. ... ... ... ... ... ... болуы
түгел елдің экономикасына ықпал жасайды да, тауар мен қызметке жоғары
сұранысты ... ... ... ақының жоғары болуы және оның ... өсуі ... ... ... ... әкеледі. Бұл жағдай өнеркәсіптердің өсуіне
және жаңа кәсіпорындардың ... ... ... ... ... саласы
өскен елдерде еңбек ақы пайданың негізгі және қалың халықтың күн көріс
көзі. Еңбек ... ... ... ... ... ... жоғары
және түгел ел мен экономиканы қамтиды. Ақырынды жоғары деңгейдегі еңбек ... ... ... ... ... ... өнеркәсіпті ұлғайтуға
ынталандырады. Әрине, еңбек ақыны тағайындағанда одан жоғары ... ... бір ... ... ақы әрине жоғары болуы керек, ... оның ... ... ... ... ... және құнсыздану процесінің тууына себеп
болады, еңбекпен айналысудың азаюына жұмыссыздықтың өсуіне әкеп соғады.
Еңбек ақы – ... ... ... ... мен ... еңбек
шартты және мансап инструкциясына байланысты төлем. Еңбек ... әр ... ... жолдары болып, сыйақы, қосымша төлем,
кепілді төлем ақы және т.б. болып табылады . Жұмысқа алушы еңбек ақы ... ... ... ... ... ... ... еңбек жағдайын ескере
отырып, персоналдар ережесі бекіткен жұмысшылар категориясы және жұмыс
уақыты ... ... ... ... ... ... жұмысқа алушыға
тек еңбек шартына отыру немесе еңбек режімін ұйымдастыру үшін ғана ... ... ... мен ... ... мақсатында да қажет.
Барлық дерлік жұмыскерлер есептелген жалақы ... аз ... Оның ... бухгалтерия есептелген жұмыскер жалақысынан ... сот ... ... ... ... ... ... жұмыскердің
сұрауымен орнатылған белгілі шегерімдер жасайды. Бұл ... 2-ге ... ... ... ... ... ... олар:
➢ Зейнетақы қорына міндетті аударымдар;
➢ Зейнетақы қорына ... ... Жеке ... ... ... ... ... шартты аударымдар:
➢ Қарызды өтеуге ұсталымдар;
➢ Есеп берушілік сомаларды өтеу;
➢ Кәсіпорын жарналары;
➢ Кредитке алынған мүлік сомасын ... ... ... зиян ... ... ... Банк ... және депозиттерге аударымдар;
➢ Коммуналдық қызмет ақылар.
Бүгінгі күнде “Қазақстан Республикасының зейнетақымен қамтамасыз ету”
заңына ... ... ... ... ... ... және “Бюджетке
салық және басқа да міндетті ұсталымдар” Қазақстан Республикасының заңы
негізінде жеке ... ... ... ... ... Жалақыдан
ұсталымдар – бұл меншік құқына ие бола ... ... ... ... ... ... салықтар мемлекет меншігі болып табылады;
• Жұмыс берушіге зиянның орнын толтыруға ұсталымдар жұмыс ... ... ... Алименттер асыраудағы жандарға арналған аударымдар асыраудағы
жанның меншігі болып табылады.
Осылардың ішінен ... ... ... ... ... төлемдер
Міндетті зейнетақы төлемдері заң негізінде жеке тұлғалардан табыс
салығы ұсталымынан ... Бұл ... ... ... ... 10%-ік ... ... Міндетті зейнетақы төлемдері
Қазақстанда уақытша мекендеген шет ел ... ... ... ... жеке ... ... ... бұл салық
ұсталынбайтын жағдайлар да бар, олар:
• өткерілмеген ... үшін ... ... ... көмек ретінде берілетін жәрдем ақы;
• қызмет бабында іс-сапарға төленетін ... ... ... ... ... заттарының және тағы да басқа жеке
құралдарының бағасына ақы;
• заңмен бекітілген мереке ... ... ... ... қағаздардан алынатын дивиденттер;
• студенттер, оқушылар, аспиранттар стипендиялары;
• жұмысшының зиян келтірілген жұмысына төленетін үстетемелер.
Міндетті зейнетақы ... ... ... ... де қарастырылған.
Еркін зейнетақы төлемдері де жеке тұлғалардан 10 еселенген айлық есептік
көрсеткіш ... ... ... ... ... табыс салығы
Жеке табыс салығынан заңнамаға сәйкес ... ... және ... ... ... толықтай босатылады. Бұдан басқа ... ... ... ... жұмыскерлер төлемдері бар. Олар:
1. Міндетті зейнетақы төлемдері,
2. Басқа жеке тұлғадан ... ... ... алынатын мүлік құны;
3. Грант түріндегі гуманитарлық ... ... ... ... ... ... орталықтан берілетін
зейнетақылар;
5. Қазақстан Республикасының мемлекеттік стипендия үшін ... ... ... беру ... ... стипендия,
6. Адресті әлеуметтік көмек, жәрдемақы және өтемақы, әлеуметтік
шегерімдер (еңбекке жарамсыздығы үшін ... ... ... үшін ... ... ... жұмыскер денсаулығына келтірілген зиян үшін
өтемақы;
8. 50 ... ... ... шегіндегі босану кезіндегі, өлім
кезіндегі материалдық көмек;
9. Жұмыскердің біліктілік деңгейін көтеруге арналған жұмыс ... ... ... ... ... ... ... және балаларына алименттер;
Бұл салықты төлеушілер болып нақты жеке ... ал ... ... ... жеке тұлғаларға есептелген табыс болып табылады.
Нақты экономика жағдайында ... ... ... ... ... ... кәсіпорынның жалақыны ұйымдастыруда жұмыскерлердің ... ... ... және нысандарын тағайындаудағы дербестіктерінен;
▪ ең төменгі жалақыны мемлекеттік реттеу;
... ... ... және ... ... ... ... еңбектерінің нәтижесіне материалдық қызығушылықтары
жоқ.
Көптеген қазақстандық кәсіпорындарда еңбек ақы төлеуді ұйымдастыруының
негізіне мынадай басты қағидалар тиісті:
▪ еңбектің саны мен ... ... ... ... ... асыру;
▪ кәсіпорынның салалық және аймақтың қажеттіліктеріне, еңбек
жағдайына, қызметкердің біліктілігіне ... ... ... нақты еңбек ақының ретті жоғарылауы, яғни ... ... өсу ... ... ... ... ... еңбек өнімділігі өсу қарқынының орташа еңбек ... ... ... ... Еңбек ақының нысандары мен жүйелері
Еңбек ақының жүйелері мен нысандары өз алдына ... ... ... ... және сапалық көрсеткіштер жиынтығының көмегімен
жұмсалған, еңбектің санына және ... ... ... ақы мөлшерінің
бекітілу тәсілдерін көрсетеді.
Еңбек ақы нысандары – бұл ... ақы ... ... ... еңбегі кезінде ақылы еңбек нәтижесі бойынша ... ... ақы ... ... жинақталған белгілі бір тобы.
Кәсіпорында еңбек ақының 2 түрлі нысаны кең таралған: кесімді ... ... ... ... ... ... ... мен еңбек ақы өлшемі
арасындағы дұрыс арақатынасты қамтамасыз ету, сонымен қатар тиімді еңбекте
жұмысшылардың мүдделерін көтеру ... ... ақы ... ... ... өлшемі жұмысшының өндірген өнімі болып
табылатын және белгіленген (тиімді) кесімді бағалауды қоспағанда, тап ... ... ... ақы ... ... бірлігіне есептелінеді, сондықтан
табыс өндірілген өнімнің санына және сапасына тәуелді. Кесімді еңбек ақы ... ... ... бойынша анықталады. Ол кезде өнімді шығаруға
кеткен уақыт, шыққан ... ... ... ... ... орындалуы есепке алынады. Өнімге байланысты еңбек ақы қай мезгілде
орындалды – күндіз бе, түн ... ме, ... тыс ... ме, ... болмайды. Табыс мына формула бойынша есептелінеді:
ЕА = КБ * ... ЕА – ... ... – өнім ... ... бағаламасы;
ӨМ – дайындалған өнімнің мөлшері.
Кесімді еңбек ақы, әдетте келесі шарттарда қолданылады:
o нақты жұмыскер немесе бригада жұмысының сандық көрсеткіштерінің бар
болуы;
o ... ... ... анық ... ... ... жұмыс көлеміне көбейту мүмкіндігі;
o еңбектің техникалық жабдықталу мөлшерлемесінің болу мүмкіндігі.
Кесімді еңбек ақы ... ... ... есепке алынады.
❑ Біліктілік ретіне сай өндірілген өнімге жұмсалған уақыт, оның ... ... ... ... ... тыс өнімге ақы төлеу, үстеме ақы төлеу;
... тыс өнім ... және ... ... ... ... т.б. оқыс жағдайлар кездеспесе-сыйақылық ... ... ақы ... ... ... ... жүйелерге бөлінеді:
• тікелей кесімді;
• кесімді-сыйлықақы;
• үдемелі кесімді;
• жанама кесімді;
• акакордтық
Тікелей ... жүйе ... ... ақы ... өнімнің бірлігіне
қарай төленеді. Жұмыстың немесе өнімнің бірлігі үшін көрсетілген ... ... ... ... ... ... ... бекітілген сағаттық тарифтік ставканы өндіріс мөлшеріне кесімді
бағалама көбейту арқылы ... ... ... ... ... жұмысшыға тікелей кесімді
бағалама бойынша табыстан тыс, ... ... ала ... ... және ... ... ... және асыра орындағаны үшін
сыйлықтар төленеді. Кесімді сыйақылау жүйесі мөлшерден тыс өнімге және оның
сапасына ... ... ... ... ... ақы ... ... әкімшілігі мен кәсіподақ бірігіп келіскен ұжымдық шартта
көрсетіледі. Бұл кезде мына ... ... = ... ЕА – ... ... - ... ... кесісді бағасы;
Q- шығарылған өнім көлемі;
p- белгіленген көрсеткіштерді орындағаны және сыйақылау
шарты үшін ... ... ... ... ... ... ... көрсеткіштің процентіне мөлшерден
асыра орындағаны үшін сыйақы;
n- белгіленген көрсеткіштерді мөлшерден ... ... ... ... ақы ... ... ... орындағаны үшін,
тікелей кесімді бағаламалар бойынша төлемдерді қамтиды, ал мөлшерден тыс
өндірулер ... ... ... ... ... ... Бұл
байланысты жұмыстарды уақытша қолданылады.
Еңбек ақы төлеудің ... ... ... ... ... ... нақты
қызметкерге жеке қолдануға болады . Бірақ еңбек ақы төлеудің ... кең ... Бұл ... ақы ... нысанының маңызы мынада,
яғни, келісім бойынша бір жақ қызметкерлері нақты бір ... ... ... ал ... жақ ... жұмыстың қорытындысын
күтеді.
Жанама кесімді еңбек ақы төлеу көбінесе қосалқы және қызмет көрсететін
өндірістерді ( көлік құралдарының ... ... ... т.б.) ... ... ... ... Олардың табысының
мөлшері негізгі қызмет ... ...... ... ... тәуелді.
Аккордтық кесімді жүйе жұмыстың барлық көлеміне ... ... ... жеке ... ... ... мен бағаламаларды
қосып, барлық жұмыстың құнын анықтаймыз. Еңбек ақы ... осы ... ... ... аз ... және ... ... жұмыстың барлық
көлемінің орындалуына жағдай ... ... ... ... және ... нысандары
Еңбек ақының мерзімдік және кесімді ... ... әр ... түрінде қолданылады.
Мерзімдік ақы төлеу кезінде еңбек өлшемі – пайдаланылған ... ... ал ... ... ... ... ... жалақысына немесе
қызметкердің тарифтік мөлшерлемесіне байланысты ... ... ақы ... ... өнімділігі аз болғанда, уақыт бойынша ақы қолдану
жағдайында кәсіпорын шығындардың ... ... ақы мына ... ... ... = ТС + ... : ЕА – ... ақы;
ТС – біліктілік разрядындағы жұмысшының меншіктеген
тарифтік ...... ... ... ... ... ақының мерзімдік-сыйлық және жай мерзімдік
жүйелері кең тараған.
▪ Еңбек ақы төлеудің жай мерзімдік жүйесінде ... ... ... ... ... ... және ... атқарған уақыты бойынша
кесімді ақы (оклад) арқылы келесі формуламен есептеледі:
ЕА = ... m – ... ... ... тарифтік ставкасы, тг.
T – жұмыс уақыты, сағат (күн)
Бұл жүйеде жұмыс уақыты бойынша ақы есептеуде – сағаттық, күндік және
айлық ... ... ... яғни ... ақы есептеуде – сағаттық,
күндік ставкалары ... ... ... ... күн санына көбейту арқылы
анықталады. Егер жұмыскер айдың бүкіл жұмыс күндерінде жұмыс ... ... ... ... ... ал толық болмаған кезде болған жұмыс
сағаттарына ғана есептеледі.
▪ Мерзімдік-сыйлық жүйесі кезінде белгіленген көрсеткіштерді ... үшін ... ... ... ставкаға пайыз түрінде
тағайындалады. Сыйлық берудің шарты ретінде өнім ақаусыз дайындалуы
керек, материалдардың, аспаптардың үнемділігі болуы қажет.
ЕА = m*T ... ... ... ... бар ... ... ақы ... кесімді мерзімді еңбек ақы төлеу кең ... ... ... ... өнім сапасының талаптарын сақтаумен қатар, белгілі ... ... ... ... ... ... ... тиісті,
жұмыстың көлемі мен құрамы тағайындалады. Мысалы, егер де ... ... 7 ... ... тапсырмаға сәйкес келетін жұмыс көлемін ... ... ... ... онда ақы оған 7 ... төленеді.
Мөлшерленген тапсырмасы бар мерзімдік еңбек ақы төлеу өндіріске қызмет
көрсетумен байланысты (әсіресе жабдықтарды реттеу және жөндеу ... ... ақы ... ... немесе мерзімді нысанын таңдау бірнеше
факторларға ... ... ... ... ... ... ... еңбекті және өндірісті ұйымдастыруға;
• материалдық және еңбек ресурстарын пайдалануға;
өнім сапасына қойылатын талаптарға байланысты.
Ғылыми – техникалық ... және ... ... ... ... ... ... мерзімдік еңбек ақыға ауысуындағы бет
алыстардың пайда ... ... ... ... ... ақы төлеудің
нысанын пайдаланған кезде, кәсіпорын қызметінің ... ... ... ... қолданылуы керек. Мұндай
шаралардың ... ... ақы ... ... ... ... ... жоғарғы деңгейін қолдайтын және сақтайтын шаралар жатады.
Еңбек ақы төлеудің аралас жүйесі мерзімдік және ... ... ... ... ... ... және еңбек ақы мөлшерінің жеке
қызметкерлер және кәсіпорын ... ... ... байланысын
қамтамасыз етеді. Мұндай жүйелерге қазіргі кезде тарифсіз жүйе жатады.
Кәсіпорында еңбек ақы төлеуді ұйымдастыру 3 өзара байланысты ... ... ... ... ... ақы ... тарифсіз жүйесі;
➢ еңбекті мөлшерлеу;
➢ еңбек ақы есептеудің ... ... ақы ... ... ... қызметкерлердің табыстары ұжым
жұмысының соңғы ... ... ... ... жүйе еңбек ақы
қорындағы барлық ұжымның тапқан табысындағы өзінің үлесін көрсетеді. Мұндай
жүйеде тарифтік мөлшерлеме немесе ... ... ... ол ... ... ... ... қатысу деңгейін, жұмысшыға ... ... ... анықтаймыз. Мұндай жүйені ұжымның әрбір
мүшесінің жалпы жауапкершілігі және ... ... ... ... бағалауға мүмкіншілік бар кезде қолданған орынды.
Бұл жүйеде біліктілік деңгейі еңбек ... ... және ... ақыны
бөлу – арнайы коэффициенттер арқылы жүргізіледі. Мұндай жүйеде директордан
жұмысшыға ... ... ... ... ... ... ақы қор ... Еңбек ақы жұмыскердің біліктілік деңгейіне, еңбекке қатысу
коэффициентіне және істеген жұмыс ... ... ... ...... өнім ... қатысушылығын көрсететін біліктілік
деңгейі болып табылады. Біліктілік деңгейі ... ... = ... Бд – ... ...... ... ақы;
Еамин – кәсіпорындағы еңбек ақының минималды деңгейі.
Біліктілік деңгейі ... ... ... ... жұмыскердің
біліктілігінің өсуіне көп мүмкіндік жасайды. Біліктілік деңгейін анықтаудың
тағы бір түрі – бөлімшелердің ... ... ... ... ... ... = ... Б - әр цехтың жинаған баллдары;
С – жұмыс істелінген сағаттар;
КТУ – еңбекке қатысу коэффициенті.
Содан соң әрбір цехтың жинаған ... ... ... 1 ... ... = ... Цб – 1 балл ...... ақы ...... балл ... = ... – жұмыскердің нақты еңбек ақысы.сыйақылау жүйесі.
Еңбекті мөлшерлеу – бұл жұмыскерлердің ... ... үшін ... көлемін орнату. Еңбекті мөлшерлеу жүйесі еңбек ақыны мемлекеттік
реттеуге мүмкіндік туғызады, сонымен ... ... ... бағалауда
қолданылады, яғни еңбек ақы төлеу негізі болып табылады.
Тарифтік жүйе әр түрлі ... және ... ... сапалық сипаттамасына тәуелді, ... ... ... және реттеуді жүзеге асыра алу мүмкіндігін қамтамасыз ететін
нормативтердің ... ... ... да ... ... ... ... жұмыскерлер ақылары, олардың біліктілік деңгейлеріне, еңбек
өнімділігіне байланысты белгіленіп реттеледі.
Тарифтік жүйеге:
▪ сағатына немесе күніне еңбек ақы ... ... ... ... ақы ... ... және ... әр түрлі разряд
арасындағы қарым-қатынастарын көрсететін тарифтік тор;
▪ тарифтік тормен сәйкес жұмысшылардың және ... ... ... тарифтік-біліктілік анықтамалар кіреді;
Өнеркәсіп кәсіпорындарында тарифтік жүйені қолдану. Жұмыстың ... ... ... ... және ... әрбір саласын
құрастырылған тарифтік-біліктілік анықтамасының негізінде жүргізіледі.
Анықтаманы және қолданылу тәртібін ... ... ... ... ... – бұл ... ... бірлігі үшін (сағат,
күн,ай), біліктіліктің айқын ... ... ... ... ... ... еңбек ақысының белгіленген мөлшері.
Тарифтік ставка – тарифтік жүйе құралатын басты элементтердің бірі ... Ол ... ... ақы ... ... бірлігімен есепке алған
соң сағаттық, күндік, айлық деп бөлінеді. Еңбек ... ... ... ставка маңызды рол атқарады, себебі өнеркәсіптің барлық
салаларында сағаттық тарифтік ... ... ... ақы ... ... салаларда күндік тарифтік ставка белгіленген кезде
алдымен сағаттық тарифтік ... ... ... ақы төлеу
жұмыскерлердің сағаттық тарифтік ставкасы және ... ... ... ... ... ... Күндік тарифтік ставка жұмыскерлердің
күндік және атқарылған жұмыс күні ... ... Ал ... ... ... ... ... ставкалар, осы айға жасалған жұмыс графигіне
сәйкес ... күні ... және ... осы айда ... ... ... күні
көлемі негізінде есептеледі. Тарифтік жүйенің тағы бір элементтері болып
аудандық коэффициенттер және еңбек ... үшін ... ... ... ... және ... қызметін атқарады. Аудандық
коэффициенттер әртүрлі ... ... ... жұмыс күшінің ұдайы
өндірісін теңгеру қызметін ... ... ... ... ... үшін де өте маңызды. Себебі, бұл үстемелер еңбек ресурстарымен
аз жабдықталған аудандарындағы жұмысшылар еңбек ақысына артықшылық ... ... ... мөлшері 1,1-ден 2,0-ге дейін орнатылады.
Тарифтік тор – бұл ... және оған ... ... ... ... ... тордағы разрядтардың саны және
тарифтік коэффициенттер арасындағы алшақтықтар әртүрлі және ... әр ... ... орын ... ... ... және
бөлінісінің дәрежесімен анықталған.
Жұмысты тарифтеу – бұл еңбек түрлерінің ... ... ... ... категориясына немесе тарифтік разрядқа жатқызу.
Тарифтік разряд – қызметкердің ... және ... ... ... шама және тарифтік разряд әр өндірістік ... ... ... ... ... – қызметкердің кәсіптілігін
дайындаудағы деңгейін қамтып көрсететін шама.
Еңбекті ... және ... ... ... ... қызметкердің біліктілігіне, ұсынылған талаптарымен көрсетілген. Ол
келесі суретте бейнеленген.
1.3-сурет ... ... ... Қазақстан Республикасында еңбек ақыны мемлекеттік ... ... ... жылдары Қазақстанда еңбек ... ... ... бір ... ... Бұл ... мемлекеттік және
ұжымдық-келісім ұйымдастыру функцияларына сүйене отырып халықтың өмір ... ... ... ... реформасының алғашқы жылдары пайда
болған кейбір негативті ... осы ... ... бар. ... ... ... ... мен халықтың тұрмыс деңгейінің
төмендеуі;
- көптеген ... ... және ... ... ... ... ... ақысын себепсіз саралау
сақталып келеді;
- көптеген өнеркәсіп орындарында жиі ... ... ... ... ... ... ... бағыттардың кесірінен еңбек ақы толықтыру және
ынталандыру жүйелерін жоғалтты.
Еңбек ақының ... ... ... ... төмендеуі көп аспектті
процесс. Ол келесі түрлермен сипатталады:
- ... ... ... өсу ... ... ... ақының өсу
қарқынынан артық болуына байланысты еңбек ақының сатып алу ... ... ... ... ақы мен өмір сүру ... мөлшерінің
айырмасының төмендеуі.
Орташа өмір сүруге керекті тауарларды сатып алу ... ... ... екі ... ... және бұл ... әлі ... еңбек ақының төменгі деңгейі мен өмір сүруге керекті ақшаның
деңгейінің ... ... ... 1995ж. өмір ... ... тауарларды
сатып алу үшін керекті еңбек ақының төменгі саны 0,85 болса, 2004ж. Ол ... яғни 10,3 ... ... тарапынан кепілдіктің төмен болуынан еңбек
ақының толықтыру жүйесі төмен. Бірыңғай тарифтік топ ... ... мен ... үшін 27 ... ... бар. ... күшін
толықтырудың төменгі деңгейіне бұл мемлекеттік тарифтік жүйе тек ... ... ғана ... ... Ал ... кедейлік шектен тыс
қалады. Бұл дегеніміз еңбек ақының осы ... ... топ ... ... ... ... ақы ... күшін толықтыру,
ынталандыру функцияларын атқара алмайды.
- ... ... ... ... ... ... ... 1995ж.
еңбек ақының жалпы кірістегі үлесі 73,1% ... бұл ... ... ... ... ... ұйымдастыру және реттеу әдістерін қазіргі кезде елімізде 3
тұрғыдан қарастыруға болады:
- мемлекеттік;
- нарықтық;
- әлеуметтік әріптестік жүйесі.
Еңбек ақыны ... ... ... маңыздылығы нарықтық
реттеушілер толық қалыптаспаған тұста айқын байқалады. Мемлекеттік реттеу 2
түрде жүргізіледі: тікелей және ...... бір ... ... мен ... ... ... Ол еңбек заңнамаларда болуы тиіс. Жанама еңбек ... ... ... және ... ... ... ... т.б.
әдістемелік ұсыныстар жасау түрінде болады.
Еңбек ақыны нарықтық деңгейде ұйымдастыру мен ... ... ... ... ... ... сұраныс пен ұсынысқа). Бұл жағдайда
жұмыс берушілер жұмыс күшіне сұраныс пен ұсыныс ... ... ала ... ... ... ... ақының көлеміне өзгертулер
енгізеді.
Еңбек ақыны әлеуметтік әріптестік жүйесі бойынша реттеу – Қазақстан
Республикасының ... ... ... ... ... ... ... жұмыс беруші мен қызметкерлер өнімдерінің мүдделерін
келістіруді қамтамасыз етуге бағытталған қатынастар мен ... ... ... ... ... ... жүйесіндегі келісімдердің
келесі жүйелері Қазақстанда жұмыс істеуде. Деңгейлері:
1. Республикалық деңгейде – ... ... ... берушілер
мен бірлестіктер арасындағы бас келісімдер.
2. Салалық деңгей – салалар бойынша осы 3 ... ... ... ...... ... (облыс, қала, аудан) қызметкер
кәсіподақтары, жұмыс берушілер бірлестігі және жергілікті ... ... ... ... ... және ... ... – жұмыс берушілер мен
кәсіподақтар арасындағы жұмыс келісімдер.
4. Жеке тұлғалық ...... ... мен ... ... ... ... шарт жасасу.
Еңбек ақының ынталандыру функциясының төмендеуі еңбек ақының ... ... ... ... ... ... ... ақыны себепсіз сараптаудан, еңбек ақыны мөлшерлеу мен ... ... ... ... ынталандыру функциясының маңызды
міндеті: еңбек ақының тарифтік ... ... ақы ... ... ... ... экономиканың қалыптасу жылдарында еңбек ақының тарифтік
бөлігі ылғи төмендеп отырды, ал сыйлықтық, ынталандыру өтемақы ... ... Және де ... ... ... өнеркәсіптің
өнімділігінің өсуіне байланысты болады.
Еңбек ақының тарифтік бөлігі 2005ж. 58,1%, ал өтемақы бөлігі ... ... 27,1% ... ... ... ... бөлігінің еңбек ақы
қорындағы ең төменгі мәні ... ... ... ... ал ...... ... 32,9%, банктерде 31,2% болды.
Еңбек ақының ынталандыру бөлігі кооператив ... ... 58,2% ... Осының әсерінен еңбек ақыны көбейтудің мұндай тетігі
оның ынталандыру қызметін атқармайды да, тек өмір сүру ... ... ғана ... ... ... ... реттеу тетігінің негізгі
элементтері келесі ... ... ... ақы жүйесі
1.4-сурет Еңбек ақыны мемлекеттік реттеу тетігінің негізгі элементтері
Тұтыну бюджетінің төменгі мәні – бұл керекті жұмыс күшін ... ... ... ... өмір сүруіне керекті игіліктер мен қызметтің
төменгі бағалануы.
Осы көрсеткіш негізгі әлеуметтік норматив пен стандарт болып табылады.
Бұл ... ... ... ... ... және басқа тауарларға
керекті мөлшерге сүйене отырып тағайындалады.
Тұтыну бюджетінің төменгі ... ... 4 ... тұратын (әкесі
шешесі, екі баласы) орташа отбасын есепке алады.
Тұтыну бюджетінің төменгі ... ... ... қоржынына байланысты
болу керек.
Тұтыну қоржыны екі түрлі :
1) Төменгі тұтыну қоржыны – ... ... ... ... өмір сүру
қаражаттарының төменгі мәні.
2) Оңтайлы тұтыну қоржыны – бұл адамның әржақты қажеттілігін ... ... ... ... ... ... ... байланысты кедейлік шегі
деген ұғым қалыптасқан. Бұл төменгі тұтыну ... ... ... керек
деген шегі.
Қазақстан мемлекетінде ең төменгі еңбек ақы деген ... ... ... ... ... ... ... еңбек кодексі бойынша төменгі еңбек ақы бұл ... ... ... ақының төменгі мәні төменгі тұтыну бюджетіне
сүйене отырып үкімет орындарымен бекітіледі. Еңбек ақының ... ... сыры ... ... ... мүмкіндігін, жұмыс күшін
толықтыруға жағдай жасау.
Төменгі еңбек ақының негізгі міндеті:
1) Жұмыс күшін толықтыру;
2) Жұмыскерлерді ... ... ... мен ... ... ... ... еңбек
ұйымдарының келісім шарты бойынша төменгі еңбек ақыны белгілеудегі ... ... :
- ... мен оның ... ... ... қалыптасқан еңбек ақының орташа деңгейі;
- ... ... мен ... ... ... экономикалық өркендеуі;
- мемлекет бюджеті мен жұмыс берушілердің мүмкіндіктері;
Нарық экономикасы ... ... ... еңбек ақыны
қалыптастырудың әлеуметтік-экономикалық маңызы зор, өйткені ... әсер ... ... ... ... ... алу мүмкіндіктерінің өсуіне;
- шаруашылық субъектілердің бәсекелік жағдайының
теңесуіне.
Қазақстанда нақтылы ... ... ... ... ... ақы мен
тұтынушы бюджетінің қатынасы нашарлауынан төменгі еңбек ақының жұмыс күшін
толықтыру және ... ... ... ... ... Бұл ... күшінің арзандауына, жұмыскерді ... ... ... ... ... ... болуын, кедейшілікті көбейтті. Төменгі
еңбек ақы деңгейі ... ... ... ... ... ... ... ақы мөлшерін белгілеуде әртүрлі жағдайлар есепке
алынады. ... ... ... ... ... ... ... Басқа
да дамыған елдерде де осы принцип қолданылады.
1996 ... ... ең ... ... ақы ... мөлшері 300 теңгені ғана
құраған. ЕТЕА термині отбасылық жәрдемақы, өтемақы, салықтар, ... және ... ... есептеу үшін қолданылады.
1996 жылдан бастап жаңа коэффициент – айлық есептік көрсеткіш (АЕК)
белгілеуде ... ... ең ... ... ... ... ... біртұтас тарифтік торымен шек қойылмайды. Оның көлемі
1997жылы қаңтарынан – 2030 тг, ал ... ... ... – 550 тг
кварталдық өсуімен, 1998 жылы – 2360 тг және 630 тг ... ... ... ... 2005 жылы ... ... ең төменгі жалақы
деңгейі 9000 тг ... ... 20005 ... қаңтарынан зейнетақыға
аудару, жеңілдіктер, айып санкциялары, салықтық төлемдердің айлық есептік
көрсеткіші 971 тг ... ... жылы 1-ші ... ең төменгі жалақы көлемі – 9200 ... ... ... – 3000 тг, ал ең ... зейнетақы көлемі –
6700 тг, ... ... ... ... айып ... және ... да ... көлемі – 1030 тг, ал ең төменгі өмір ... – 7945 ... ... ... ... серпіні және оның бірінші разряд
тариф мөлшерлемесімен, төменгі өмір сүру ... ... ... орта ... еңбек ақымен байланысы 1.1 кестесінде көрсетілген.
1-кесте Төменгі еңбек ақы деңгейінің серпіні
| Мезгіл|Ең ... | ... ... ... ... |
| |еңбек | |
| ... | |
| | |1 ... ... ... |Орт.еңбек |
| | ... |күн ... ... |ақы |
| | ... ... | |сі,% | | |% |
|1 | 2 |3 | 4 |5 |6 ... |350 |88,0 | | |26,9 ... |550 |92,0 | |54,4 |26,1 ... |1000 |95,0 | |71,9 |30,0 ... |2000 |91,0 | |73,3 |23,6 ... |3000 |83,0 | |70,8 |23,1 ... |4500 |90,0 | |55,2 |19,1 ... |6600 |94,0 | |51,7 |17,7 ... |9000 |88,0 | |37,8 |15,9 ... |15000 |88,0 | |40,9 |15,7 ... |20000 |91,0 | |39,0 |16,4 ... |30000 |91,0 | |27,6 |15,9 ... |60000 |92,0 | |28,7 |15,1 ... |100000 |91,0 | |21,2 |12,2 ... |20000 |91,0 |7,0 |13,1 |10,1 ... |30000 |91,0 |7,0 |11,1 |8,8 ... |60000 |60,0 |14,0 |11,6 |9,1 ... |100000 |91,0 |15,0 |10,8 |10,5 ... |130000 |90,0 |15,0 |10,5 |8,5 ... |150000 |88,0 |15,5 |9,6 |8,0 ... |200000 |91,0 |16,0 |10,5 |7,0 ... |350000 |50,0 |15,0 |9,3 |6,1 ... |4375 |50,0 |19,0 |10,0 |7,0 ... |500000 |42,0 |12,0 |7,2 |5,6 ... |1000000 |47,0 |11,0 |7,5 |5,7 ... |1450000 |48,0 |11,3 |7,3 |5,3 ... |2200 |49,0 |12,2 |7,9 |6,0 ... |2600 |50,0 |10,5 |6,8 |4,8 ... |3600 |50,0 |11,1 |7,2 |4,7 ... |5700 |50,0 |15,0 |8,9 |4,6 ... |7500 |51,7 |14,4 |8,9 |5,4 ... ... 1995-2000 жылдары бірінші разрядтың тариф
мөлшерлемесінің деңгейі ... ... ақы ... 5-18% жоғары болған.
2001ж. бірінші разрядтың тариф мөлшерлемесі төменгі еңбек ақы ... ... ... ақы мен төменгі күн көріс деңгейінің ... ... ... ... ... 14,4% және 8,9% ... ... ... азайып отырған. Осындай байланыс төменгі еңбек ақы ... ... ... ... 26,9% ... 2003ж. 4-5% болған. ... ... ... еңбек ақы оның аз ... ... ... ... алмайды.
Кестеде көрсетілгендей ең төменгі еңбек ақы жыл сайын соңғы жылдары мың
теңгеден астам ... ... Бұл ... экономикалық жағдайының күрт
өсуінен болып отыр. Елімізде төменгі күн көру шегінде 2004 жылы халықтың
төрттен бір ... ... ... ақша ... 3017 ... құрады.
2-кесте 2002-2006 ж.ж. арасындағы ең төменгі еңбек ақы, теңге
|Көрсеткіштер |2002 ж. |2003 ж. |2004 ж. |2005 ж. |2006 ж. ... ... |4081 |5500 |6600 |9000 |9200 ... ақы | | | | | ... ... ақы және оның төлену жүйелерін реттейтін негізгі
механизм – “Қазақстан ... ... ... заңда толықтай
келтіріліп құрылған.
Еңбек ақыны саралау тетігінде тарифтік жүйе орта орын алады. ... ... ... ... ... бірыңғай тарифтік топ,
тарифтік кәсіптік ... ... ... ... ... ... негізгі бастапқы ережелер мыналар:
- тарифтік мөлшер мен ... ... ... ... еңбек ақы
деңгейіне кепілдігі болып табылады;
- кәсіпорын иелері ... ... және ... ... ... өз ... тек аз ... төмен емес тағайындауларына болады.
Бірыңғай тарифтік топ – бұл ... ... ... жиынтығы. Бұл елдегі ... ... ақы ... ... ... ... табысын кепілденген деңгейін қорғауды ... ... ... тор ... ақы төлеу реформасының негізі болып ... ... оның ... ... ... халық шаруашылығының
саласындағы әрбір жұмысшыға кепілденген ең төменгі еңбек ақы ... ... ... ... ұйымдарда, кәсіпорындарда және салаларда балдық
жүйемен бағаланатын, разрядқа, біліктілік ... ... және ... ... ... ... ... және қолда бар ақшалардың мөлшеріне байланысты төленеді.
Бірыңғай тарифтік торда бірінші ... ... ... ... ... разрядтарының тарифтік
коэффициенттерінің мәтіні көрсетіледі.
Бірыңғай ... ... 21 ... ... бар. 21 ... разряд
халық шаруашылығында жұмыс жасайтын барлық ... ... ... ... ... ... нышанына, меншін нышанына және
бюджеттік ұйымдарға тәуелсіз барлық кәсіпорындарға арналған:
• 1-8 разрядтар бойынша – ... ... 6-15 ... ...... ... 4-11 разрядтар бойынша – орта білімді мамандар;
• 7-15 ... ...... ... мамандар;
• 10-20 разрядтар бойынша – ... ... ... ... ... 9-21 разрядтар бойынша – ғылыми қызметкерлер.
Қазақстан Республикасының бюджеттік салаларындағы ... ... ... ... тор ... дәрежесін, міндетін,
разрядтар санын (21) және разрядтарға қатысты ... ... ... әр ... ... қызметкерлердің еңбек ақысындағы ара-
қатынастардың мәтінін көрсетеді.
1.2-кесте Еңбек ақыға арналған бірыңғай тарифтік тор
|Еңбек ақы ... ... ақы ... ... ... |төлеудің |коэффициенттер |
|разрядтары | ... | |
|1 |1,0 |12 |2,20 |
|2 |1,07 |13 |2,37 |
|3 |1,15 |14 |2,55 |
|4 |1,24 |15 |2,74 |
|5 |1,33 |16 |2,95 |
|6 |1,43 |17 |3,17 |
|7 |1,54 |18 |3,43 |
|8 |1,66 |19 |3,67 |
|9 |1,78 |20 |3,94 ... |1,91 |21 |4,24 ... |2,05 | | ... ... тарифтік коэффициенттердің абсолюттік және салыстырмалы
өсуі, разрядтардың саны және диапозон (ауқым) жатады.
Қазақстанда экономикалық реформа жүргізу кезінде, ... ... ... ... ... реттеген. Мемлекеттің бюджет саласындағы
қызметкерлерге еңбек ақы төлеу бойынша бірыңғай ... тор ... ақы ... ... жақсы ынталандыру үшін, ... ... ... ... ... қызметкердің
біліктілігі және еңбек ақының деңгейі арасындағы тікелей байланыстарды
орнатқан.
Еңбектің ... мен оның ... ... ... сақтау үшін
біріңғай тарифтік топ арқылы еңбек ақының негізгі ... ... ... ... Бұл ... ... экономика саласынан және келесі
факторларға байланысты:
- бір кәсіптің шегіндегі еңбектің қиындығы;
- ... ... ... ... ... бөлім
басшылырының еңбектерінің мазмұны мен ерекшеліктері;
- жұмыстың жалпы шарты; шығарылатын ... ... ... ... ... пен ... режимі.
Біріңғай тарифтік топтың бастапқы нұсқасында тарифтік коэффиценттің
разрядтан разрядқа біркелкі өсу принциі ... Бұл ... ... ... ... ... деп бекітілген: “тарифтік топта разрядтан
разрядқа 10-10% ... өсу ... болу ... ... ... келесі нұсқаларында бұл жағдай бекітілмейді.
Қазіргі уақыттағы ... ... ... 1-2 ... ... 1,3, ... қатынасы 1,16, 4-8 разрядтың қатынасы 1,07 болады. Осының
арқасында ... ... ... елдің табысын реттеу функциясы салынып
отыр. Бұл халықтың табыс қорын саралауды ... үшін және ... ... үшін керек.
3-кестеде Қазақстанға тарифтік жүйе мен нарық жағдайы ... ... ... ... ... ... ... Тарифтік жүйе түрлері, тарифтік жүйені құрайтын факторлар
| Тарифтік жүйе түрлері |Тарифтік ... ... ... |
| ... ... күрделілігі; біліктілік (білімділік |
| ... ... ... ... стажы. |
| Американдық ... ... ... деңгейі; |
| ... ету ... |
| ... ... елдерінің |Біліктілік топтар, олардың оқыған уақыты, |
| ... ... |
| ... ... ... ... білімі, жұмыс |
| ... т.б. ... ... ... ... барлық тарифтік жүйе түрлерінде бар.
Өндірістің тәжірибесі Қазақстандық, ... ... ... типтерде
негізгі фактордың бірі.
Жұмыс күрделілігі тек Қазақстандық және Жапониялық ... ... ... ... ... тек біріңғай тарифтік анықтамаға
сүйене отырып талдау әдісі арқылы табылады. Бұл ... ... ... ... ... мен ... жұмыстың дербестігі
есепке алынуы керек.
Еңбек ақы ... ... ... ... ақыны салым және мөлшер
арқылы реттеу тетігі жоқ.
Әрине, қазіргі ... ... ... ... ... ... ... және оның мемлекет тарапынан реттеу принциптері мен
жолдарын қарастыру керек.
Сонымен Қазақстанның ... ... ... ... ... ... сұрақтарын шешуде мына есептерге көңіл аударылуы қажет:
▪ кәсіпорынның нарықтық ... және оның ... ... кадрлық саясатының есебі;
▪ мамандыққа байланысты қызметкерлердің арасындағы, ... ... ... ... ... және ... ... байланыс саласындағы кәсіпорындардың саясаттары және т.б.
2. ЖШС ... Т” ... ... ... мен еңбек
ақы төлеудің нысандары мен жүйесі
2.1 ... Т” ... ... мен ... қызметін
бағалау
Алдымен серіктестіктің тарихына қысқаша шолу ... ... ... ... 2003 ... №241 24 ... бекітілді. Зауыт ұйымдық-құқықтық меншік түрінде – жеке ... ... ... ... Қазақстан Республикасының
азаматтары : Махамбетова Алтынай , ... ... , ... ... , ... табылады. Кәсіпорындағы персоналдардың қысқаша ... ... ... биылғы саны 118 адам қызмет ететін ... ... ... ... ... ... – серіктестік
қызметін қамтамасыз ету үшін қатысушылардың салымын біріктіру жолымен 87200
теңге мөлшерін құрайды. ... ... ... және ұзақ ... ... келеді.
Кәсіпорындар саны, өнім көлемі мен маңыздылығына және негізгі ... ... ... ... ... өндірісінде металл
өнімдері аса маңызды рөл атқарады.
“Сэндвич” панелі сапалық қасиетімен өндірісте және азаматтық құрылыста
кең қолданыс ... Ішкі және ... ... административтік, саудалық
және өндірістік ғимараттарға абсолютті ... ... ... ... және жоғарғы ... ... ... жаңа технологиялы, жоғары сапалы техникамен, яғни
“ILK wang General Machineri Co.,Ltd” ... ... ... ... Т” ... ... серіктестігінің
жарғысына тоқталып кетейін.
I. Жалпы ережелер
1.1Әрі ... ... деп ... ... Т”
Жауапкершілігі шектеулі серіктестігі құрылтайшының салымы негізінде құрылып
отыр. Қазақстан Республикасының заңы негізінде ... ... ... субъектісі болып табылады (қызметкерлерінің орташа жылдық
саны 50 адамнан аспайды және ... ... құны ... ... ... мың есесінен артық болмауға тиіс).
1.2 Серіктестіктің орналасқан мекен-жайы: 483353 ... ... ... ... Индустриальная көш., 1 үй.
1.3 Ресми атауы:
орыс тілінде – ... с ... ... ... ... ...... Т” Жауапкершілігі шектеулі
серіктестігі.
II. ... ... мен ... ... ... ... ... болып мекемелер мен
азаматтардың өнімдегі (жұмыстар мен қызметтердегі) қажеттіліктерін барынша
толық әрі ... ... ... ... түрлерін жүзеге асыру барысында
барынша жоғары табыс табу:
• металлқұрылмалары мен ... ... ... және ... ... ... көрсету саласындағы қызметтер;
• коммерциялық, сыртқы экономикалық қызмет;
• көтерме, бөлшек және комиссиялық сауданы ұйымдастыру;
• транспорттық қызметті ұсыну;
• жарнамалық қызмет;
... ... ... ... ... супермаркеттер, сауда орындары мен сауда үйлерінің
жүйесін ұйымдастыру;
... ... ... ... өндірістік-техникалық өнімдерін
өндіру, сатып алу, сақтау, өңдеу және сату;
• автосервис, автожуу, ЖЖМ мен мұнай өнімдерін өткізу;
• құрылыс, ... ... ... ... ... ... құрылыс материалдары мен құрылымдарды өндіріп, сату;
• қоғамдық тамақтану жүйесін (ресторандар, жазғы алаңдар, ... ... ... ... ойын және шоу ... ... ... құқы жоқ;
• Қазақстан Республикасының заңымен тыйым ... ... ... ... жататын қызмет түрлерін жүзеге асыру ... ... ... ... ... бойынша алуы тиіс.
III. Серіктестіктің заңды мәртебесі
3.1 Серіктестік мемлекеттік тіркеуге ... ... ... Республикасының заңы бойынша заңды тұлға болып табылады, жеке
меншік құқы бойынша айрықша мүлігі, атауы ... ... ... белгісі,
бланкі және басқа да реквизиттері бар.
3.2 Серіктестік өз қызметін ... ... есеп ... ... Өз ... ... жасайды, мүлікті және мүлікті емес
құқықтар мен міндеттемелерге ие болады,, сот ... ... әрі ... ... ... ... ... оның міндеттемелері бойынша жауап
бермейтін қатысушылар ... ... ... және ... ... мөлшеррінде серіктестік қызметімен байланысты шығынға қатерлі.
IV. Серіктестіктің мүлігі мен қаражаты
4.1 Серіктестік қызметін ... ету үшін ... ... 87200 ... мөлшерінде жарғы капиталын құрады,
ол серіктестіктің тіркелу мерзімінде 100 ... ... ... төмендегілердің меншік иесі болып табылады:
- қатысушының жарғы капиталына салған ақшалай және материалды салымдары
(ақыл-ой меншігі нәтижелерінің ... қоса ... ... шаруашылық қызметі нәтиесінде алған кірісінің;
- өзге де кірістердің, сондай-ақ заңдармен рұқсат етілген өзге де ... ... ... ... ... ... оның балансында есепке
алынады.
4.3 Серіктестіктің жарғы ... 25 ... ... ... ... ... Сақтық капиталы жыл сайын жарғы капиталының 25
пайызына жеткенше таза табыстың 5 пайызын аударып отыру ... ... ... басқару
Серіктестікті басқарудың жоғарғы органы – қатысушылардың Жалпы
жиналысы;
Атқарушы орган – Бас ... ...... ... ... ... ... органы болып қатысушылардың жалпы
жиналысы табылады, оның ерекше құзыретіне мыналар жатады:
1) серіктестік ... ... ... ... ... ... ... мекен-жайын, фирмалық атауын өзгерту немесе
серіктестік жарғысын жаңа ... ... ... ... ... құру және оның ... ... тоқтату;
3) серіктестіктің тексеру комиссиясының, бақылау кеңесінің өкілеттігін
тағайындау және мерзімнен бұрын тоқтату;
4) жылдық ... ... ... және таза ... бөлу;
5) серіктестікті қайта құру немесе тарату туралы шешім қабылдау және т.б.
сұрақтар қаралады.
5.2 Серіктестіктің Жалпы жиналысы ... және ... тыс ... ... барлық қатысушылары жалпы жиналысқа қатысуға, күн
тәртібі сұрақтарын талқылауға қатысуға, шешім қабылдау кезінде дауыс беруге
құқылы.
VI. ... ... құру мен ... ... қайта құру (қосу, біріктіру, бөлу, бөліп шығару,
қайта құру) ерікті түрде ... ... ... ... ... органдардың шешімі бойынша немесе сот шешімі бойынша жүзеге ... ... құру ... серіктестік құрылтайшы қайта құру туралы шешім
қабылдағаннан кейін екі ай ... ... ... ... ... ... керек.
6.2 Серіктестік таратыла алады, егер:
- қатысушының шешімі ... ... сот ... ... ... ... ... жоқ қызметті, заң актілерімен тыйым салынған қызметті
немесе заңға бірнеше мәрте, ... ... ... ... ... асырған болса жән басқа жағдайларда.
6.3 Мына жағдайлар Серіктестік қызметін тоқтатудың ... бола ... ... ... кеміту кезінде оның мөлшері заңмен қарастырылған ең кіші
көрсеткіштен кем ... егер ... ... ... ... ... мөлшерде және
мерзімде құрмаған болса;
- серіктестіктің барлық несие берушілермен есептескеннен кейінгі ... мен ... да ... ... жеке меншігі болып табылады.
Серіктестікті қайта құру немесе тарату бұл ... ... ... ... тиісті жазба енгізілгеннен кейін бітті ... ... ... ... ЖШС ... Т” және ресейлік
өндіруші Самарлық ... ... ... ... ... ... ... панельдің көлемі нарықта 45,2% ішкі өндірісті құрайды, ал ... 2006ж 25,8% ... ... ... өздерінің өндірістерін 2005
жылдан бастап белсенді жүргізе бастаған. 2008 жылда ... ... ... панельдің нарықтық көлемі 25%-ға өседі. ... 2005ж - ... ... ... ... ... 91 кв.м.
құрады, оны құнымен есептегенде (орта есеппен 1 ... кв.м. 50$ ... $ ... құрылыс нарығының 45%-ын ЖШС “ПолимерМеталл- Т” өндірген
өнімі алып отыр. Ал аса маңызды ... ... ... ... - ... иеленіп отыр. 1 панельдің 1 кв.м. орта есеппен 51$ - 80$
АҚШ-на дейін.
Қазақстанда күшті шикізат пен ... база (газ бен ... ... ... өнім ... ... ... мен өндірістік
кәсіпорындарда қолданылады және де Қазақстанның көптеген аймақтарында үлкен
сұранысын тапқан, ... ... ... ... ... өндірілетін территорияларында, яғни, Шығыс Қазақстан, Қызылорда
облыстарын жатқызуға болады. Нарыққа қатысушыларды орта есеппен бағалағанда
өндірілетін өнім Шығыс ... ... – 10,8%, ... ... ... ... ... – 12,45%, ал Алматы облысы 64,03% ... ... – оның ... және ... ... ... ... 2005жылдың тамыз айынан желтоқсан айына дейін ... ал 2006 ... ... ... ... айына дейін 46830м² ... ... ... ... ... ... ... кәсіпорынның шаруашылық қызметінің
негізгі және түпкі мақсаты табыс алу ... ... ... ... ... ... керек.
2.1-кесте “ПолимерМеталл- Т” ЖШС-нің ... ... ... ... |өнім |2005 |2006 | ... |
| | ... | | | |
| | | | | | (+; - | % |
| | | | | |) | |
| 1 ... ... |Мың, тг ... ... |330754,2|253,8 |
| |түскен табыс | | | | | |
| 2 ... ... |Мың, тг |161975 ... |236766 |246,2 |
| ... құны | | | | | |
| 3 ... ... |Мың, тг |53022,8 ... |93988,2 |277,2 |
| 4 ... шығындары |Мың, тг |72347,8 |80678,6 |8330,8 |111,5 |
| 5 ... ... |Мың, тг |- 19325 |66332,4 |85657,4 |- 343,2 |
| ... ... | | | | | |
| 6 ... емес |Мың, тг |- 2385,6 |14530,4 |16916,0 |- 609,1 |
| ... ... | | | | | |
| ... | | | | | |
| 7 ... ... |Мың, тг |- ... |102573,4|- 372,4 |
| |дейінгі жиынтық табыс| | | | | |
| 8 ... ... |Мың, тг |- ... |71801,4 |- 372,4 |
| 9 |1 тг өнімнің өзіндік |тг |1,09 |0,88 |- 0,21 |80,7 |
| ... | | | | | |
| 10 ... ... |% |- 6,5 |11,8 |18,3 | |
| 11 ... ... |% |- 7,1 |10,4 |17,5 | |
| 12 ... |% | | | | |
| ... | | | | | |
| 13 ... саны |Мың, тг |15 |34 |19 |226,6 |
| 14 ... саны |Мың, тг |27 |40 |13 |148,1 |
| 15 |1 ... ... |Мың, тг |14333,2 |16051,5 |1718,3 |112,0 |
| ... | | | | | |
| 16 |1 ... еңбек |Мың, тг |7963 |13644 |5681,0 |171,3 |
| ... | | | | | |
| 17 ... ... |Мың, тг |5542,7 |19090,0 |13547,3 |344,4 |
| |ақы қоры | | | | | |
| 18 ... |Мың, тг |10716,3 |19048,0 |8331,7 |178,0 |
| ... | | | | | |
| 19 |1 ... орт. |тг |30,793 |46,789 |16,0 |152,0 |
| ... ... | | | | | |
| 20 |1 ... орт. |тг |33,075 |39,683 |6,6 |120,0 |
| ... еңбекақысы | | | | | |
| 21 ... ... |Мың, тг | | | | |
| |орт. ... құны | | | | | |
| 22 ... ... |% | | | | |
| 23 ... ... |Мың, тг | | | | |
| |орт. ... құны | | | | | |
| 24 |Қор ... |тг | | | | |
| 25 |Қор ... |тг | | | | |
| 26 ... ... |Мың, тг | | | | |
| 27 ... ... |Мың, тг | | | | ... ... ... ... өнімді (жұмыс, қызмет)
өткізуден алынатын табыс болып табылады. Ол қаржы – ... ... ... ... қосымша құн салығы, акциздер және т.с.с. салықтар
мен міндетті төлемдер, сондай-ақ ... ... ... ... алынып тасталып көрсетіледі.
Кестеде кәсіпорынның өнімді өткізуден түсетін табыс көлемін 330754,2
мың теңгеге арттырғаны ... ... ... түсетін табыс 2005
жылы 214997,8 мың теңгені ... 2006 жылы бұл ... 545752,0 ... ... тұр. Яғни 253,8 ... ... ... түскен табыс нақты
құрап тұр.
Екінші көрсеткіш - ... ... құны ... жұмысының қалай жүріп
жатқанын сипаттайды. Бұл көрсеткіш арқылы кәсіпорынның қаржылық жұмысын,
өндіріс жұмыстарының ... ... ... ... ... Бізде ол 2005 жылмен 2006 жылды салыстырғанда 236766 мың ... 246,2% ... ... ... абсолютті көрсеткіші – жалпы табыс. Ол ... ... ... білдіреді және негізгі ... ... ... ... табыс пен өткізілген өнімнің өндірістік өзіндік
құны арасындағы айырма ретінде анықталады.
Жалпы ... әсер ... ... ... ... ... ... оның төмендеуі оның көлеміне көп әсерін тигізеді.
Кәсіпорын табысы бағаның өсуі есебінен жоғары қарқынмен өседі. Бағаның
өсуі ... ... ... ... ... Егер өнімге деген сұраныстың
өсуі мен шығарылатын өнімнің технико-экономикалық параметрлердің ... ... ... ... ... онда ол ... ... жалпы табысқа әсерін анықтау үшін ... ... ... ... ... ... бойынша кестені
талдау керек.
Жалпы табыстың 2006 жылы көлемі ... мың ... яғни ... ... 93988,2 мың теңгеге өскен.
Бұл ауытқуға келесі факторлар әсер етті:
1.өткізілген өнімнің өндірістік өзіндік құны;
2.өнім бірлігінің бағасы;
3.өткізілген өнімнің бағасы;
4.өткізілген өнім ... ... ... ... ... тұрғанымыздай кезең шығындары өсуде, яғни
2006 жылмен 2005 жылды салыстырғанда 8330,8 мың теңгеге өсіп ... ... Ол ... шығындар және пайыздар бойынша шығындардың өсуінен
болуы мүмкін.
Табыстылықтың келесі көрсеткіші – негізгі қызметтен ... ... Ол ... ... ... білдіреді және жалпы табыс пен
кезең шығындары арасындағы айырма ретінде мына ... ... ... = Дж – ... Дн – ... ... түскен табыс;
Дж – жалпы табыс;
Рк – кезең шығындары.
Жалпы табыс көлемі қаншалықты көп және ... ... ... құнына кірмейтін тұрақты шығындары білдіретін кезең шығындары
қаншалықты аз болса, негізгі ... ... ... ... ... 2005 жылы ... қызметтен алынатын табыс –19325 мың теңгені
құрады, 2006 жылы бұл ... 66332,4 мың ... ... Осыдан қарап
негізгі қызметтен түскен табыс 85657,4 артқаны байқалады.
Негізгі емес ... ... ... 2005 жылы ... мың теңге болды,
2006 жылы ол көрсеткіш 14530,4 мың ... ... ... ... 16916,0 мың
теңгеге төмендеп, -6,1% құрайды.
Салық салғанға дейінгі ... 2006 ... 2005 ... салыстырғанда
102573,4 мың теңгеге төмендеп, -3,72% құрайды. Оның себебі тауардың ... ... ... табыстың төмендеуі болуы мүмкін.
Сегізінші көрсеткіш таза табыс 2006 жылмен 2005 жылды ... мың ... ... -3,72% ... Оның ... тауардың өзіндік
құнының өсуімен және жалпы табыстың төмендеуі және салық салғанға дейінгі
табыстың төмендеуі әсер етуі ... ... бір ... ... ... ... көрсетілгендей
80,7% құрап тұр.
Рентабельділік – кәсіпорын табысының қалыптасуын сипаттайтын басты
көрсеткіштің бірі ... ... ... да олар ... ... ... және ... анализ жасауда міндетті түрде есептеледі.
Кәсіпорынға ... ... ... ... ... саясаттың және баға ... ... ... ... ... кәсіпорынның өнім рентабельділігі ... 2005 ... ... ... 18,3%-ға артқанын байқауға болады.
Сату рентабельділігі таза табыстың өнімнің өткізілген ... ... және 100 ... ... ... анықталады. 2006 жылмен
2005 жылды салыстырғанда 17,5% артқанын байқадық.
Жұмыскерлер саны 2005 жылы 15 адам ... ал 2006 жылы 34 ... ... ... саны 19 ... көбейгенін, яғни 226,6%-ды
құрады. Оның себебі өткізілген өнімнен ... ... ... саны 2005 жылы 27 адам ... 2006 жылы 40 ... ... істеді. Ауытқу көлемін есептей келе 13 адамға көбейгенін
және пайыз мөлшері 148,1 ... ... ... ... 2006 ... 2005 ... салыстырғанда
1718,3 мың теңгеге өсіп, 112,0% құрады. Сол ... 1 ... ... де 5681,0 мың теңгеге өсіп және 171,3%-ды құраған. Оның себебі
еңбек ақының өсуі болуы мүмкін.
Келесі көрсеткіш жалпы жұмыскерлердің ... ақы қоры 2006 ... ... ... 13547,3 мың ... ... 344,4% құрайды. Ал
жұмысшылардың еңбек ақы қоры 8331,7 мың теңгеге өсіп және ол 178,0% ... ... ... ... ... өсуімен және еңбек өнімділігінің
өсуімен байланысты болуы мүмкін.
Бір жұмыскердің орташа айлық еңбек ... 2006 ... 2005 ... 16,0 мың ... өсті және ол ... ... ... орташа айлық еңбек ақысын екі жылмен салыстыра отырып
ауытқу мөлшерін есептесек ол 6,6 мың теңгеге өсіп, 120,0%-ды құрады.
2.2 ... Т” ... ... ақы төлеу жүйесін мөлшерлеу және
талдау
Қазақстанның жекелеген облыс тұрғындарының күн көріс деңгейі ... ... ... ... көтеру мен оның даму жолын қарастыру
мақсатында Қапшағай қаласында орналасқан серіктестіктің еңбек ақы ... мен ... ... аудару керек.
Осыған байланысты еңбек ақыға жұмсалған талдау негізіндегі қаражат
үлкен мағынаға ие. Осының негізінде ... ... ақы) ... ... ... іске ... жөн, ... еңбек сиымдылығын төмендету
мен өнімділікті өсіру арқасында қаражаттарды ... ... ... ... қоры ... ҚР ... агенттігінің нұсқауына
кіретін кәсіпорынның ұсталымдарын, еңбек ақыны ғана талдамай, сонымен қатар
әлеуметтік қорғау мен таза ... ... ... және ... ... ... Т” да коллективтік келісім шарт бар екендігін айта
кету ... онда ... ... және жалақыны ұйымдастыру бойынша
негізгі ... ... ... ... қызметкерлері мен жұмыс
берушінің барлық құқықтары мен міндеттері айтылады. Бұл ЖШС “ПолимерМеталл-
Т” да еңбек ақы төлеуді ... ... оң ... ... табылады,
себебі коллективтік келісім шарт жұмыс берушілер мен жалданған қызметкерлер
арасындағы қатынасты реттеуші болып табылады.
Келесі кестеде ... ... ... ... ... ... да ... қолданылған қорлардың құрамында
ерекше салмақты, жалақыны төлеу қоры ... ... ... ... қоса
алғанда, талдау жүргізілген жалақыны төлеу ... ... ... ... және салыстырмалы ... ... ... ... ... ... ауытқу (ЕТҚабс) нақты (ЕТҚнақ) еңбек ақыға кеткен қорларды
салыстыру негізінде жоспарлы (ЕТҚжос) жалақыны төлеу және ... ... ... ... ... мен қызметкерлер дәрежесіде:
ΔЕТҚабс= ЕТҚн – ЕТҚжос = 42110–41100=+1010 мың теңге
Бірақ ескеретін ... ... ... ... ақы ... қолдануды
мүлдем сипаттамайды, өйткені бұл көрсеткіш. Яғни өнімді өндіру жоспарды
орындау дәрежесі бойынша анықталмайды.
Салыстырмалы ауытқу бұл ... ... ... ... ақы мен ... арасындағы айырмашылық, өнімді өндіруге байланысты жоспарды
орындауға түзетілген. Өнімді ... ... ... ... ... ... ... ескеретін жайт, еңбек ақыны төлеу қорының ауыспалы
бөлігі ғана түзетіледі және ... ... ... ... ... Бұған кіретіндер, келісімді жұмысшылардың ... ... және ... ... ... және ... соммасы, ауыспалы жалақыға сай деңгейде.
2.2-кесте 2006ж. “ПолимерМеталл- Т” ЖШС-те еңбек ақы қорын талдау
| | ... мың ... ... түрі ... ... |ауытқу |
|1. ... ... ... қоры |41100 |42110 |+1010 ... ... ... және ... |26450 |26303 |-147 ... ... шығындар |2605 |3169 |+564 ... ... ... үшін ... | | | ... ... ... мейрам |4650 |4896 |+246 ... | | | ... ... ... үшін | | | ... |5690 |5957 |+267 ... ... үшін қосымша төлемдер | | | ... ... және ... демалыс |740 |752 |+12 ... | | | ... ... ... ... |965 |1033 |+68 ... ... тамақтандыратын | | | ... ... | | | ... орта ... ... ... |- |- |- ... ... ... ... |- |- |- ... еңбекті біріктіру төлемдері |- |- |- |
| |- |- |- ... таза ... ... |10200 |11127 |+927 ... материалдық көмек |195 |218 |+23 ... ... ... төлемдер |350 |391 |+41 ... ... ... |8579 |9265 |+686 ... қызметкерлерге берілген несие | | | ... |965 |1137 |+172 ... ... ... | | | ... үшін ақы |40 |41 |+1 ... ... көтерілгеніне | | | ... ... |16 |18 |+2 ... компенсация |55 |57 |+2 ... ... ... ... |325 |345 |+20 ... бала ... жан ... | | | ... |120 |135 |+15 ... ... ... ақы |150 |175 |+25 ... оқуға барғандағы демалысына | | | ... |55 |35 |-20 ... ... қаражат |51625 |53582 |+1957 ... | | | ... ... үлесі, % | | | ... ақы ... қоры |79,6 |78,6 |-1 ... ... төлем |19,7 |20,8 |+11 ... ... ... төлемдер |0,7 |0,6 |-0,1 ... ЖШС ... Т” ... негізінде құралған ... ... өсуі ... ... кезінде күнделікті жалақы
деңгейі өзгермейді (тарифтік ставка бойынша жұмысшылардың еңбек ақысы,
қызметкерлердің окладтық ... ... ... ... ... ... ... қызметкерлердің еңбек ақылары және ... Осы ... ... ... ЖШС ... ... еңбек ақы қоры жүйесін ... ... ... ... ... ... түрі | ... ... мың ... |
| ... ... ... ... ... ... ... | | | ... ... |32140 |32260 |+120 ... ... ставка бойынша | | | ... ... ақы ... |26450 |26303 |-147 ... ... ... ... |5690 |5957 |+267 ... ... ... ... |5785 |6080 |+295 ... ... | | | ... қосымша төлемдер |4650 |4896 |+246 ... ... үшін ... ... | | | ... ... |740 |752 |+12 ... ... ... тұрып | | | ... |395 |432 |+37 |
| | | | |
| |- |400 |+300 ... ... барлық демалыссыз |37925 |38340 |+415 ... ... | | | ... ... ... ... | | | ... ауыспалы бірінші бөлімге |965 |1033 |+68 ... | | | ... ... ... ... |570 |601 |+31 |
| |395 |432 |+37 ... қызметкерлердің еңбек ақылары |18850 |19090 |+240 ... ... ... ... қоры |41100 |42110 |+1010 ... ... | | | ... ... |30010 |30800 |+790 ... бөлім |11090 |11310 |+220 ... ... ... ... ... %: | | | ... бөлімде |73,0 |73,1 |+0,1 ... ... |27,0 |26,9 |-0,1 ... ЖШС ... ... қорытынды көрсеткіштері негізінде құралған|
Осы кестенің көрсеткіштері негізінде жалақы қоры мен өнім ... ... ... ... ...... - (ЕТҚжос.ауыс*Кжор+ЕТҚжос.тұр),
ΔЕТҚауыс=42110-(30010*1,026+11090)=+230 мың теңге,
Мұндағы, ΔЕТҚауыс – еңбек ақы қоры бойынша ... ...... еңбек ақы қоры;
ЕТҚөзг – жоспарлы жалақы қоры, өнімді ... ... ... және ... – жоспарлы еңбек ақының
тұрақты және ауыспалы ... - өнім ... ... ... орындау
коэффициенті.
Еңбек ақы қоры бойынша абсолюттік ауытқуды есептеген кезде ... ... ... ... ... ... қордағы ауыспалы
жалақының салмақ дәрежесін ... ... ... жоспарды
орындаудан асыруына байланысты жоспарлы еңбек ақы қорын қанша үлес ... ... ... ... ... ЕТҚн – ... – ЕТҚжос*(100+ΔӨШ%*Кқк)/100=
=42110 – (41100*(100%+2,6%*0,73)/100)=230 мың теңге
Осыдан қарап, ЖШС “ПолимерМеталл- Т” да еңбек ақы ... ... ... 230 мың ... ... екендігін көрсетеді.
Еңбек ақы қорының ауыспалы және абсолютті факторларына талдау жүргізу
керек.
Еңбек ақы қорының ауыспалы бөлімі ... ... ... онңы ... (YDi), салмақтық еңбек сиымдылық (YTEi) және ... ... ақы ... (OTi). Ол ... сызбада көрсетілген.
2.1-сурет ауыспалы еңбек ақы қорының факторлы жүйелік сызбасы
Еңбек ақы қорының ауыспалы және ... ... ... ... ... үшін келесілерді қолданамыз, жылдық қорытынды
көрсеткіштер және берілгендерді формуламен есептелген:
2.4-кесте
|Соммасы, мың теңге ... ақы ... ... ... ... ... ... жоспар негізінде өнім ... ... ... ... ... ... ... ... өнім ... ... ... ... ... ... есептелген ... ... ... ... ... ... еңбек ақының жоспарлы деңгейінде ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... кәсіпорында ауыспалы еңбек ақыны төлеуде
артықшылықтар ... бар ... ... Оның негізгі себебі,
келісімді жұмысшылардың еңбек өнімділігінің артуы еңбек ақы ... ... ... ... көптеп төленуі ... ... ... ... көп жұмсалуының негізгі себебі уақыттық ... көп ... ... Орта ... өсу ... ... ставка
мен инфляция деңгейіне байланысты болды.
Бұл кәсіпорында төмендегі кесте мәліметтеріне қарасақ, жылдың басында
қызметкерлер саны 2006 жылы 75 адам ... ... ... ... саны ... ... 2005 жылы қызметкерлер саны жыл басында 44 адам, ал ... 66 адам ... еді. ... ... еңбек ақы қоры орта жылдық
жалақы мен санына байланысты да өзгереді.
2.5-кесте Серіктестіктің жұмыскерлерінің саны мен ... ақы ... ... |Соңғы ай ... |Жыл басы |
| ... ... ... |
| ... | | ... ... ... ... 96 | 90 | 74 ... ... адам | | | ... қызмет персоналдары | | | |
| | х | 90 | 74 ... ... ... тізімі | | 90 | 75 ... ... ... ... |96 | | ... – адам | | | ... ... персоналдарын қоса | | | ... | | | |
| | х | 90 | 75 ... мың тг. | | 15703,12 | ... персоналдарын қоса |7312,50 | ... ... | | | |
| | | 15703,12 | |
| |7312,50 | ... ... жұмыскердің орт.айлық еңбек | | ... | ... тг. ... | |46,789.02 ... ... | | | |
| | | ... | |
| ... | ... ... ... ... | ... мың сағ. |13,50 41,95 151,67 ... ... саны - барлығы | х | 31.00 | 26.00 ... ... ... еңбек ақы | х | 4225,51 | ... - ... | | ... |
|Әйел адамдардың орт. айлық еңбек | х | ... | ... тг. | | ... ... ... 40 тан 34 адамға дейін басқару персоналының ... ... ... ... ақы ... жүйелеу мен жетілдіру
жолдары
3.1 ЖШС “ПолимерМеталл- Т”-да еңбек ақыны ... ... ... ... бұл ... ... бір ... категориясы үшін кәсіби-
квалификациялық модель жасап шығару керек. Ол модельге өндіріс ... ету үшін ... бір ... ... ... ... білімі мен дағдылар тізімі кіру керек. Бұл талаптар ... әр ... болу ... яғни сол ... ... келу керек.
Осындай модельді шығару жұмысшылардың бойындағы ... ... және ... мамандарды және қызметкерлерді бағалау
критерийлерін таңдауға көмектеседі.
Ол модельге мынадай критерийлер кіруі мүмкін:
... және ... ... жұмысқа күнделікті келуі;
▪ жұмыс уақыты тәртібін сақтау;
▪ құрылғыларға дұрыс қатынасу;
▪ әріптестік;
▪ сенімділік;
▪ жауапкершілік;
▪ денсаулық;
▪ бастамашылдық;
▪ ұқыптылық;
▪ жұмысты жақсы білу;
▪ жұмыс ... ... ... көлемі;
▪ қауіпсіздік техникасы тәртібін сақтау;
▪ жанжақтылық;
▪ кез келген тапсырмаға кірісуге дайындығы;
▪ тапқырлық;
▪ өте жақсы тәртіп;
▪ ескертусіз жұмыс істеу.
Әрине, ұйымдағы қызметкерлердің ... ... ... көп ... ... ... ... нәтижесін бағалау арқылы сәйкес жұмысшының
жалақысы анықталады. Ал жалақы ... ... ең ... ... ... ... ... нәтижелігін бағалау әрқашан да объективті болуы
тиіс, сонымен қатар көп ... ... ... ... және мүмкін болса
жұмысшылар мен қызметкерлерді ынталандыру керек.
Ұйым қызметкерлерінің жұмысының ... ... ... ету үшін ... ... қолдану керек. Яғни, ол компьютерде
ұйымдағы қызметкерлер тізімі енгізіліп тұру керек және ... ... ... отыру керек. Мысалы, Қиялбаев Жандос жұмысқа ... ... ... рет ... ... рет жұмысты уақытысында орындап 8лгермеді
т.б. ескере отырып және сонымен қатар сыйақы беру коэффицентін ... ... ... жалақысынан алып тастау керек, ... ... ... ... осы ... егер жұмыстан тыс уақытта қалып, өз
міндетіне жатпайтын жұмысты орындаса ... есеп ... ... ... ... оны да ... ... алып жалақы бергенде ескерілсе,
бұл жұмыс нәтижесін бағалаудың объективтілігін қамтамасыз етіп ... ... ... ... ... ... ... ойымша, бұл әдіс бағалау комиссиясын ... ... егер ... ... қызметкерлер мен жұмысшылардың еңбек
нәтижелілігін ... ... ... адамдар тобы болса, оларға тұрақты
жалақы төлеп отыру керек және ол адамдардың жеке ... ... ... ... болмай қалады. Ал ЭЕМ арқылы бағалау жүйксін
енгізсе, оны сатып алуға жән ... ... ғана ... ... ... ... оқу құралдарын ... ... ... 3-5 жылда бір рет жүргізіп тұру ... деп ... 3-5 ... бір рет қана жүргізбей, оны жиірек жүйелі түрде
жүргізіп тұру ... ... мен ... ... автоматтандырылған
аттестациялау жүйесін қолдансақ, онда бағалау тұрақты ... ... ... ... өзгерсе, мысалға жылына 1 рет немесе 2 рет
жүргізіліп ... ... онда ... ... ... әсер ... Персоналды басқару құралы ретінде пайдалануға
болады. Сонымен қатар ... ... мен ... ... жылжу (қозғалу, өсу) арасында және еңбек нәтижелері мен оны
төлеу арасындағы тығыз байланысты қамтамасыз етеді.
Кейбір кітаптарда ... ... ... ... ету керек деп тұрады. Себебі осылай жұмысшылар мен қызметкерлер
туралы ақпаратты жинау және сақтау мүмкіндігі көп ... ... ... ... ... ... ... және еңбек төлемін жария ету керек. Себебі бұл басқа жұмыскерді
ынталандыру құралы болып табылады.
Еңбекті ынталандыру тиімділігін ... ... ... экономика
жағдайында маңызды.
Жалақыны ұйымдастырудың қарастырылған шетелдік тәжірибесінің ... ... ... ... ақы ... ... атап өтуге
болады. Француз еңбек мамандары еңбекті мотивациялау үшін ... ... ... еңбек ақы төлеу жүйесін тұрақты түрде жетілдіріп
отыруға тырысады. Ұзақ уақыт бойы бұл идеяға кң ... ... ... ақы ... қағидалары сәйкес келеді деп саналады. Бірақ соңғы
онжылдықтың ішінде тіпті ... ... ... орындарында жеке еңбек
нәтижелерін қосымша есептеумен бірге мерзімдік еңбек ақы төлеуге көшуде
айтарлықтай оң ... қол ... ... жеке ... ... ... жетілдіру, сонымен қатар ұжымдық пайда түсіру процесіне
жеке тарту, ... ... ... арқылы қол жеткізілді. Қазіргі
кезде Францияда еңбек ақы төлеудің ең көп формасы мерзімдік болып табылады.
Бірақ бұл ... ... үшін ... ... ... ... ... еңбек ақы төлеуді ұйымдастыруды жетілдіру оны жекелеу
бағытында жүргізіліп жатыр, яғни өнімділік пен оны ... ... ... бар. Кесімдік формамен салыстырғанда, жекелеу еңбектің сандық
нәтижелерін ғана емес, сонымен қатар, ... ... ... ... да ... ... Т”-да ұжымдық келісімшарт бар екендігін айта кету
керек, онда кәсіпорында еңбекті және жалақыны ұйымдастыру бойынша ... ... ... кәсіпорынның қызметкерлері мен жұмыс берушінің
барлық құқықтары мен міндеттері ... Бұл ЖШС ... ... ақы ... ... ... оң ... болып табылады.
Қазіргі кезде ЖШС “ПолимерМеталл- Т”-да еңбек ақы төлеудің ... ... ... ... және ... ... ... және еңбек ақы төлеудің басқа жүйелерін қолданудың дүниежүзілік
тәжірибесін ескере отырып ... үшін де, ... үшін де ... ... тарифсіз жүйесін ұсынуға болатын еді. Тарифсіз жүйені келесі
белгілер сипаттайды:
• қызметкердің еңбек ақысының деңгейі жұмыстың ... ... ... ... ... ... ... байланысты (бұл
жерде тарифсіз ... ... ақы ... ұжымдық жүйелерінің
сыныбына жатады);
• әрбір қызметкерге оның квалификациялық деңгейін кешенді сипаттайтын,
осы квалификациялық деңгейге ... ... ... ... ... ... ... деректері
бойынша жалпы еңбек нәтижелілігіне қосқан үлесін анықтайтын тұрақты
(салыстырмалы түрде тұрақты) коэффициенттер тағайындайды.
Тарифсіз вариантта әр қызметкердің жеке ... ... ... ... жалақысының қорындағы оның үлесін көрсетеді.
Кәсіпорында еңбек ... ... үшін ... ... күшейту керек. Бірақ пайдаға қатысу ... ... ... ... үшін қосымша төлем, икемді еңбек графигі, еңбекті
байыту, жеңілдікпен тамақтану және т.б. сияқты мотивациялаушы ... ... ... және көпшілік жағдайда олар ... ... ... ... салымын талап етеді. Осындай
мотивациялаушы элементтер еңбек өнімділігіне тек жанама түрде әсер ... ... ... ретінде қарастырылмайды, себебі кәсіпорын қызметінің
соңғы технико- экономикалық көрсеткіштерінің, атап ... таза ... ... ... елеулі әсер етпейді. Кәсіпорынның басшылары
жұмыссыздықтың жоғары деңгейімен қолдана ... ... ... асыруға қызығушылық танытпайды. Сондықтан ұсынылған бағдарламаны
жүзеге асыру үшін кәсіпорынның ... ... ... ... ... ... жолдары деп оны дамыту бағыттары,
шығындардың өсу ... ... ... ... ... ... ... ететін қозғалыс аталады.
Кәсіпорынның шаруашылық байланыстары оның өндіріс тиімділігіне үлкен
әсер ... және де ... ... берілген кәсіпорында материалдармен,
шикізаттармен, энергиямен, іріктеуші бұйымдармен, аспаптармен, құралдармен,
құрылғылармен, ... ... яғни ... жүзеге асыруға қажетті
барлық заттармен қамтамасыз ету бойынша байланыстар орнайды.
Шығарылған өнімнің ... ... ... қалу үшін ... мен ... ... ... тұрақты түрде бақылап отыру
керек.
ЖШС “ПолимерМеталл- Т”-да іс-әрекетінің тиімділігін қамтамасыз ... ... ... жүргізу рационалды болады:
1. Кәсіпорынның техникалық деңгейін жоғарылату. Бұл топқа келесі шаралар
жатады: қолданылатын техника мен ... ... ... ... ... ... ... өнім сапасын жоғарылату.
Өндірістің техникалық деңгейін жоғарылату арқылы тек қана материалдық
шығындардың ... ғана ... ... ... өнім ... ... азаюын қамтамасыз етеді, яғни өнімнің бір бірлігіне кететін
жалақы шығыны азаяды. Егер жұмысшы ... ... ... ... ... ал ... квалификациясының жоғарылауы есебінен өсіретін
болса, онда шығарымның нормалары және бұйымның ... ... ... ... ... пропорцияда жоғарылайды. ... өсуі өнім ... ... ал өнім ... ... пайдасы көбейеді.
2. Өндірісті және еңбекті ұйымдастыруды жетілдіру. Бұл ... ... ... специализациясын дамыту, оның ұйымдастырылуы мен
қызмет көрсетілуін жақсарту, өндірісті ... ... ... ... ... ... ... етуді және
материалдық ресурстарды пайдалануды жақсарту, көлік шығындарын азайту.
3. Негізгі құралдарды пайдалануды ... ... ... ... ең ... ... кезеңнің ішінде құрылғының
жұмыс уақытын жоғарылатуға тәуелді, ол құрылғыға қарауды ... ... және ... ... ... тиісті технологиялық тәртіпті
сақтаумен жекелеген учаскелер мен цехтардың өндірістік қуаттылығының сәйкес
келмеуін жою ... ... ... ... ... ... мен құрылымын өзгерту. Өндіріс көлемінің
өсу нәтижесінде шартты-тұрақты ... және ... ... сонымен қатар шығарылатын өнімнің құрылымының
өзгеруімен және оның сапасын жоғарылатумен байланысты шығындардың өзгеруі
жүзеге ... ... ... сферасын дұрыс ұйымдастыру тауарлық өнімді өткізу
процесінде алынатын пайдаға тікелей әсер етеді. Өндірілетін ... ... беру ... ... ... әсер ... ... тиімділік көрсеткіштерін есептеу және талдау
жыл сайын оның технико-экономикалық және ... ... ... көрсетеді. ЖШС “ПолимерМеталл- Т”-да нарықтық экономика
жағдайында қызмет етіп тұр және ары ... ... ... ... ... ... айтуға болады.
3.2 Шет ел тәжірибелерінде еңбек ақыны ұйымдастыру
Қазіргі кезеңде елімізде еңбек ақы жүйесін 2-ге ... ... жүйе және ... ... ... 2 жүйе еңбек ақының тарифтік мөлшерлемені ... ... ... ... ... ақы ... өсімі
инфляцияға тікелей қатысты болады. Инфляция ең төменгі еңбек ақы ... ... ... және жеке ... ... ... ... қарастыруға негіз болып табылады. Жалпы бұл жүйелерде
еңбек ақының көлемі жұмыскерлердің еңбек шартына отырмастан бұрын анықталып
қойды. Еңбек шартында жұмыс орны ... ... ... қызметтері,
міндеттері жан-жақты. Бұл еңбек ақы ... ... ... табылады.
Дәстүрлі жүйеде еңбек өтілі (стажы) үлкен рөл атқарады. Ол жалақыға ... ... ... ... ... % мөлшерде қосылады. Бұл мөлшерлер
ұжымдық ... ... ... ... ... тек ... мөлшерлеме ғана тұрақты
кепілденген түрде ... ... ... ... ... ... Ал басқа қаражаттар өзгермелі сипатта, яғни олар
алынып тасталынуы мүмкін. Бұл жұмыс ... ... ... ... икемді
мүмкіндіктер туғызады. Алдын-ала қойылған мақсат немесе ... ... ... ... ... ... бөлігін төлеу
кепілдемейді. Еңбек ақының өзгермелі бөлігі жұмыскердің жеке сапалық мінез-
құлқына байланысты болады. Еңбек ақының жаңа бағыттағы ... ... ... ... ... ақы ... тағайындау үрдісінде
дәстүрлі жүйеден алшақтау.
Дәстүрлі жүйеде негізгі жалақы көлемі негізгі жұмыс орнының ... ... ... ... ... жалдамалы жұмыскерлердің
біліктілігіне үлкен талаптар қойылады. Ол дегеніміз ... ... ... ... алға ... ... ... шеңберінде кез-келген
басқа да аралас жұмыстарды ... алу ... ... ... ... әртүрлі жеке үстем ақының көлемін өсіруге мүмкіндік
береді және жұмыскерлерді ұдайы ынталандыру ... ие ... ... ... ... де ... ... индексацияланатын еңбек ақыға қарағанда,
бұл жүйеде еңбек ақы көлемі еңбек сапасына қарай үнемі ... ... ... ... ... ... ... жеке қасиетіне байланысты
болады. Нәтижесінде ... орны ... ... ... дамып отырады.
Ынталандырудың қазіргі сипаты әлеуметтік әріптестерде көрінеді. Мұнда тең
құқылы әріптестер түрінде ... ... мен ... ... ... ... ... мүмкіндігіне ие.
Еңбек ақы төлеудің ең жаңа жүйелерінде қолданылатын еңбек ... ... ... қағида – еңбек ақының шамасын бекіту процесінде ... ... ... ... ... ... ... бойынша, негізгі
жалақы жұмыс орны нормативті бағалау базасында қалыптасады. Бірақ өндіріс
пен еңбектің қазіргі ... ... ... ... ... кезде елеулі икемділікті талап ... ... ... ... яғни ... оның алдына қойылған жұмыс
тапсырмасының шегінде кез-келген жұмысты орындауға ... ... ... тұр. ... біліктілігі сферасындағы бұл “ задел” жалақыға
әртүрлі жеке үстеме ретінде ... ... ... ... ... ... үшін артықшылығы бар. Себебі индекстелетін жалақыға қарағанда,
ол жөнделетін сипатқа ие, яғни өзінің ынталандырушы ролін жоғарғы дәрежеде
сақтап қалуға ... ... ... - ... ақы ... орнына емес, қызметкердің жеке
қасиеттеріне тәуелді. Менеджмент теориясында ... орны ... ... ... ... ... ұғым нығайып келеді, бірақ керісінше
болу керек. Сондықтан Тейлор бойыеша берілген ... ... ... ... ... негізделген еңбекті ұйымдастыру кезінде
нормалау тәжірибесі қызметкердің жеке біліктілігінен ... ... ... ... тұрақты динамикада болу керек. Еңбек ақыны қалыптастыру үшін
адамның білімін және потенциалдық мүмкіндіктерін бағалау негіз болады және
бұл ... ... ... ғана ... сонымен қатар негізгі жалақыға да
тән.
Үшінші қағида – шамадан тыс жекелеудің ... ... ... ... ... ойланылмаған идеясын қолданғанда қызметкерлер арасында
бәсекелестік және дұшпандылық атмосферасын қалыптастыру қаупі пайда болады.
Мінез-құлықтың өзімшіл нысандарының ... ... ... ... ... етуі және ... алдында тұрған ортақ мақсаттарға қол жеткізуге
кедергі келтіруі мүмкін. Сондықтан қазіргі кәсіпорындарда ... ... ... қолдану керек.
Жаңашыл бағыттағы жүйеде еңбек ақы көп сатылы сипатта болады. Оларды
шартты түрде 5-ке бөліп қарастырамыз.
1) ... ... бір ... ... және ... үшін өтемақы. Еңбек ақының бұл бөлігі еңбек ақының ең
төменгі шегін тағайындайтын тарифтік ... ... ... жеке ... ... ... Бұл бөлігі
жұмыскерлердің өнімділігіне, әлеуетке, мінез-құлқына, ... ... ... ... Ұжымдық еңбек көрсеткіштері үшін шағын ұжымдағы жұмысына өтемақы.
4) Үлкен ұжымдағы атқаратын жұмысы үшін өтемақы. ... ... ... ... акциясының дивиденттер төлемі
және т.б.
5) Экономиканы көтеруге ... ... үшін ... (аса ... ... байқалады).
Материалдық ынталандыру жүйесінде еңбекті ... үшін ... ... өкілеттер тізімі немесе жұмыс орнының сипаты;
- еңбек өтілі немесе жасы;
- диплом ... ... ... ... фирмаға адалдық;
- еңбекке қатынасуы;
- әлеуметтік мінез-құлқы.
Осы көрсеткіштерге сәйкес кәсіпорын басшылығы өтемақы жасайды, мысалы:
жұмыскер құзыретінің шегіне байланысты еңбек ... жеке ... ұжым ... ... жұмыскердің кәсіпорынды дамытуға
байланысты, кәсіпорынның ... ... ... ... ... ... ... ақыны төлеу сипаттамасында әрине көп ... Әр ... ... ... ... ... бар: ... еңбек ақы, Жапонияда өтіл мен оңтайлылық үшін, Германияда – еңбек
өнімділігінің ынталандыруы, АҚШ-та ... ... ... ... ... ... ... – жеке және ұжымдық қосымша төлемдер.
Еңбек ақы төлеу жүйелерінің кәсіпорынның тиімділігін арттыру ... ... ... ... ... ... бірте-бірте еңбек ақы төлеудің
жеке өндіруге байланысты нысандарын қолданудан бас ... ... ... ... өсу жағдайында жұмыскердің жеке салымын өлшеу қиынға соғып
барады. Бұл бір жағдай. ... ... ... ... ... жұмыс
істеуге ынталандыру, олардың жаңалықты қабылдауының өсуіне көп ... ... ... ... ... ... ... нысандарын қолдану
тиімдірек. Мұндай төлем нысанының негізіне ... мен ... ... ... ... еңбек көрсеткіші, энергияны үнемдеу
дәрежелері жатады.
Германияда еңбекті ұйымдастырудың икемді нысандарымен қатар мамандықты
ұштастыру, өзіне ... ... алу үшін ... беру ... ... Және де еңбек ақыны есептеу кезінде психологиялық факторлар,
еңбекті ұйымдастыруға жауапкершілік, оның ... ... ... аударылады.
Еңбек ақы төлеу саясатында “сіңірілген еңбек” жүйесі көп қолданылады.
“Сіңірілген еңбекті” бағалау жүйесі ... ... ... ... төлеуде олардың әртүрлі еңбек көрсеткіштерін ... ... ... баға беру ... өндірістік (мөлшерді орындау,
жұмыс уақытын тиімді пайдалану) және жеке түрлері болады.
“Сіңірілген еңбекті”бағалаудың түрлері:
- баллдық жүйе;
- сауал беру жүйесі;
- ... ... ... ... бағалау жүйесі АҚШ-та көп қолданылады.
Жұмыскердің қаржылай қатынасының әртүрлері олардың фирма өміріне
қатысуын ынталандырады, жоғарғы көрсеткішті ... ... ... ... ... күшінің сапасының жоғары дәрежеде болуы келесі жағдайлар үшін
керек:
- жұмыскерді ... алу ... ... ... тұрақты аттестациялау;
- өндірісте жұмыс күшінің тұрақтылығы;
- кәсіпорында жақсы ...... ... ... жағдайын құру үшін;
- жұмыскердің мамандық біліктілігін тұрақты өсуін
ынталандыру ... өсу ... ... ... ақы ... ... ақы мен төлемдер
арқылы іске асырылады. Әсіресе, ... ... ... ... ... маңызы зор.
1. Жұмыс күшін кәсіпорынға тартудың түрлі жолдары бар. ... ... бас ... ... ақы ... ... ... арнайы отбасы үшін
қосымша ақы бар, оның шамасы жасы өсіп еңбек ақысы көбейген кезде азаяды.
2. ... ... ... ... ... Әсіресе
жұмыскердің сіңірген еңбегіне баға беру түрі. Бұл әдістің мағынасы мынада:
бір дәрежелі қызметте істейтін біркелкі, ... ... ... ... ... ... әртүрлі нәтижелерге ... ... ... ... ... әдісі кәсіпорында жұмыскердің қызметін
жоғарлату үшін, еңбек ақысын көбейту үшін, келісім ... ... ... т.б. ... ... ... іскерлік, жеке басты
қасиеттерін бағалау, олардың бәсекелік мүмкіндіктерін көтерудегі ... ... ... орнықтыру үшін еңбек ақы жүйелері, әлеуметтік
төлем түрлері, фирманың ... ... т.б. ... Әсіресе көңіл аударарлық тәжірибе Жапонияда қолданылады. Онда
еңбек ақының жаңа келген жұмыскерлерге тағайындалған мөлшері (3,5-4 ... ... ... ... ... ... 3,5-4 есе аз. “Өмір бойы
жалдау” жүйесі жұмыскердің еңбек ... оның жасы ... ... ... ... ... ... жылдары бұл жүйе бойынша жұмыстағы
табыстарына қарай қосымша көтермелеу қолданылып жүр. ... ақы ... ... ... ... ұғым бар. Бұл ұғым ... тұрғын үй үшін,
транспорттық тағы басқа қосымша төлемдер бар. Бұл ... ... ... ... ақысының 9-10% құрайды, әрине ... ... ... қарағанда онша көп емес, бірақта жұмыскердің ... ... ... ... тыс қалмағаны туралы әсер қалдырады. ... ... ... әлеуметтік қамтамасыз ету жүйесі бойынша:
төлемдерге қосымша төленетін әлеуметтік – ... ... ... ... ... ортақтық сезімін туғызады. Бұған бұрынғы шығу
жәрдем ақысының резерв қорының ... ... ... ... ... қоры ... Жапониядағы фирмалардың 10%-нің
зейнетақы қоры бар. Бұл фирмаларға салық ... ... ... ... ... ... ... ынталандырады.
4. Кәсіпорында жоғары дәрежелі ұйымдасқан ... ... ... ... мен ... тұрақты жаңалап тұруға, жұмыс жағдайын
жақсартуға және жұмыс күштерін нығайтып отыруға мүмкіндік туады.
Жоғары ұйымдасқан техникалық жағдайдың бәрі ... ... ... ... ... жұмыс уақытысынан басқа өнімнің азюына
себеп. Бұған тағы еңбекті ... ... ... де ... ... ... ... ұйымдастыру, соның арқасында оның шамасын өзгертіп
саралау. Еңбектің әлеуметтік-экономикалық жағдайы бұл – еңбекті материалды-
моральді ... ... ... ... ақыны белгілеу мен реттеу, еңбек
ақының бірыңғай ... ... ... ... ... ... ... алады. Бұл жеке кәсіпорындар мен жұмыскерлердің ерекшеліктерін есепке
алуға мүмкіндік береді.
5. Мамандық ... ... ... ... үшін ... ... ... мамандықты игеру, мамандық жүйесін көтеруді
қанағаттандырып отыру керек. Білім көтеру жүйесін ... ... ... ақы ... істегені ғана үшін емес ол белгілі бір білімді
игере отырып істей алатын жұмысына қаражаттандыру ... сөз. Бұл ... тез ... ... ... ... жаңа түрін шығару
жағдайында пайдалы.
Шет елдер тәжірибесіндегі классикалық ... көп ... ... ... Франция, Германия, Жапония, Швеция, т.б. Бұл жағдайда ... ... ... ... ... ... реттеу аз еңбек ақыны оның құнсыздану ... ... ... ... ... келісім шарт бойынша ұлттық және өнеркәсіп салаларындағы
реттеу. Мемлекет пен ... ... ... және ... ... шарт ... кірістердің тізімін жасау тәртібі, еңбек
ақының нысаны мен түрі, оны көбейту дәрежесі, ... ... ... ... анықталады.
3. Фирманың ұжымдық келісім шарты, фирмалар тарифтік мөлшерлеменің,
айлықтың, қосымша ... ... ... орта ... ... ... ... түрлерінің бәрі бір-бірімен тығыз байланыста
бола ... ... ... ... ... тетігі пайда болады. Өркендеген
елдердегі еңбек ақыны ұйымдастырудың ерекшеліктері мен нақтылы құралдарын
толығырақ қарап өтейік.
Франция ... ... ... ... ... үш бағыты бар.
Салық жүйесі арқылы, еңбек ... мен ... ... ... ... қорының өсуінің құнсыздануыдың ... ... ... ... төлемі қорының жергілікті салықтың негізгі
бағасы ... ... ... ... ... кәсіпорнымен басқа да
салық төлемдер ... ... ... 2,6% ... ... орындарға аударылады; 1% арнаулы үй ... ... ... Бұл ... төлемінің аз ғана өсуінің өзі
таза пайданың кәдімгідей азаюына әкеп ... ... ... ... ... ... жақсарту арқылы. Жаңа прогрессивті технология
қолдану арқылы, кәсіпорындарды басқарудың осы заманға сай әдістерін қолдану
арқылы ... ... ... ... ... қорын реттеудің негізгі тетігі
бұл – еңбек кодексі, еңбек ақы ... ... ... ... ... қабылданған еңбек кодексі бойынша еңбектердің
негізгі әлеуметтік кепілдігі белгіленеді. ... ... аз ... ... ... ... анықталады, зейнетақы алуға
керекті еңбек өтілі мен зейнетақы мөлшері белгіленеді. Төленімді демалыстың
шамасы, ... алу ... және ... ... ақы ... байланысты
жағдайлар шешіледі. Өнеркәсіп кәсіподақтармен министердің келісімімен
экономиканың әр ... ... ... мөлшерлемелер белгіленеді. Бұл
ұлттық еңбек келісімшарты бойынша еңбек ақының деңгейін көбейтуге керекті
еңбек өтілі белгіленеді. ... екі ... ... ... еңбек ақысы
егер ол аттестациядан өтсе 2 % өсуі мүмкін.
Кәсіпорын деңгейіндегі еңбек ақы туралы ... ... ... түрінде бекітіледі. Ұжымдық келісімшарт жергілікті ... ... ... ... мен ... ... ... Бұл
келісімшартқа тариф мөлшерлемесінің айлық еңбек ақының мөлшері ... ... ... басқа шарттары белгіленеді.
Еңбек келісімшарттары кәсіп орын басшылары мен жұмыскерлер арасында
келісіледі. Онда еңбек ақының ... ... ... ... ... ... сапасына және тиімділігіне байланысты көптеген кәсірорындарда
жұмыскерлерге жылдық сыйлық – он үшінші еңбек ақы төленеді.
Үш жылда бір рет ... ... ... ... ... ... деңгейі 1,5 тарифтен аспауы керек. Жылдық ... ... ... жылдан кейін беріледі. Бұл жылдарда сыйлық ... ... ... ... одан ... ... Бұл жұмыскердің бір кәсіпорында
жұмыс істеуіне ынталандырылады.
Францияда еңбек ақы қорының құнсыздану процесіне ... ... ... ... ... одағы мен қаржы ... ... ... ... ... белгілеп бекітеді. Әрине еңбек қорының
өсу деңгейі ... өсу ... ... ... ... және қызмет көрсету ... ... ... ... ... едәуір күрделі әлеуметтік-экономикалық өсудің
моделінің бір бөлігі. Еңбек ақы ... ... ... ... ... ... Оның ... прициптері келесілер:
1. Бірдей еңбекке бірдей еңбек ақы;
2. Жоғарғы және төменгі еңбек ақы арасындағы ... ... ... ... ақы принципі бойынша кәсіпорындардың әр
саласында бірыңғай ... бір ... ... ... ... ... ... мөлшерлемесі бір деңгейде болу керек. Бұл ... ... ... ... ... ... бір білікті
және біркелкі жұмыс атқаратын жұмыскерлердің еңбек ақысы ... болу ... сөз. ... он ... ... өте пайдалы жұмыс істесе, бесеуі
орташа, ал қалғаны шығынмен жұмыс істесе де бұл ... ... ... ... ... ... еңбек ақы алады.
Мұндай принциптің нәтижесінде ... ... ... ... ... қайта құру амалын іздеуіне немесе кәсіпорынды
жабу керектігіне әкеледі. Ынтымақты еңбек ақы ... ... ... мен ... ... нақты орта пайдадан артық түскен ... ... ... Ал бұл ... ... ... ... қоры құрылады.
Швеция моделінің ерекше сипатының мәні жоғарғы және төменгі еңбек ақы
айырмашылығын ... Ұжым ... ... ... ... ... ... еңбек ақы алатын жұмыскерлердің еңбек ақысының ... ... ... ... ... ... ... қай категориялы
жұмыскер болса да олардың ... ... ... ... ... 1:2 аспайды. Қазіргі уақытта ешбір елде еңбек ақыны мұндай саралау
жоқ.
Жапония тәжірибесі.
Жапониядағы еңбек ақы төлеу ... өмір ... ... бір ... ... және ... ... байланысты. Дегенмен классикалық
Жапониядағы еңбек ақы төлеу ... ... ... ... ... ... ... ауыса бастады. Бірақта Жапонияда бұл ... ... ... ... ... ... ақының жалғыз және негізгі
көрсеткіші ... ... ... ... ... қызмет аралық және
өтілдік еңбек ақы ... ... ... ... ... еңбекті жіктеу жүйесінің ерекшелігі тәжірибеде жұмысты
бағалау жұмыскердің мүмкіндігін ... ... ... ... олар бұл ... ... адамның қолынан не келетініне көңіл
аударады.
Қалыптасқан еңбек ақы төлеу жүйесінің негізінде жеке ... ... ... ... барлық есепке алынатын жүйесі, мөлшерлеме
мөлшері көрсетілген тариф торына жинақталады. ... ... ... ... ... ... тарифтеудің жаңа түрін шығарған. Бұл жаңа
тарифтеу түрі жұмыскердің жасы мен ... ғана ... ... ол ... жеке ... ... ... ерекше белгілеріне
байланысты. Еңбек ақы төлеу жүйесінің ... ... ... мөлшерлемесі
алынды, өз атына сәйкес бұл мөлшерлеме жұмыскердің еңбек ... ... ... ... ... ... Еңбек әулетінің
көрсеткіші ретінде жұмыскердің өз міндетін ... ... (68,1%), ... ... (25,3%), ... деңгейі мен кәсіптік категориясы
(34,8%), еңбегінің нәтижелілігі (36,5%), қызмет мәртебесі (47,5%) алынады.
Еңбек ақының негізгі мөлшері төрт көрсеткіш арқылы анықталады:
1) ... ... ... ... ... ... разряды бойынша;
4) Еңбегінің нәтижелілігі.
Мұнда жұмыскердің жасы мен өтілі ескі қалыптасқан жеке ... ... ... ... ... нәтижелілігі жаңа “біліктілік
мөлшерлеменің” негізі ... ... ... ... екі ... ... ... жасына
байланысты, екіншісі еңбек өтіліне ... ... ... жеке ... ... ... мөлшері, тігінен өтілге
байланысты мөлшері белгіленеді. Нақты жұмыскердің мөлшерлемесі жас және
өтіл ... ... ... ... ... екі ... байланысты:
1) Жұмыскердің еңбегінің біліктілігінің деңгейіне;
2) Еңбектегі көрсеткіші.
Бұл жағдайда ... ... ... ал ... балл есебімен
еңбектегі көрсеткіші көрсетіледі.
Әрбір жеке жұмыскер категориясына жеке еңбек мөлшерлемесінің ... ... ... ... ірі кәсіпорындарда жоғарыда атап өтілген
бірлескен тарифтік тор қолданылады. Бұл тор ... мен ... ... ... Бұл тордың мақсаты компания қызметкерлері
арасындағы әр жұмыскердің статусы бірдей деген ұғымды саясаттау. Дегенмен,
әр категориядағы қызметкерлер үшін бұл ... да орны бар: ... ... мен ... ... ... мамандар үшін үшінші мен тоғызыншы
разряд аралығы, ал әкімшілік қызметкерлері үшін ... мен ... ... ... мөлшері тарифтік торда да көлденеңінен
оның бір разрятан екіншіге өту үшін белгілі бір ... өту ... ... ... ... ... ... жаңа мамандықты қалай тез
меңгеруіне, оның әртүрлі еңбек функциясын ... ... ... ... ... келесі разрядқа өтуге дайындалуына мүмкіндік береді.
Жұмыскердің еңбек ... ... ... ... ... өте ... бар. Еңбек нәтижесі жыл сайын үш баллдық жүйе бойынша ... Бұл ... ... ... ... ... тік ... екі немесе үш қатарға жоғарлауы мүмкін. Осының арқасында белгілі ... ... ... ... өз еркімен еңбек ақысын алады. Бұл
оның болашақта біліктілігін арттыру мүмкіндігін тудырады.
Еңбектік тариф мөлшерлемесін ... ... ... ... еңбек салымына байланысы автоматты түрде өсуіне жол бермейді.
Бұл, әрине, сыйлық мөлшерінің еңбек ... ... ... ... ұйымдастыру жағдайында қазіргі замандағы көптеген
Жапон фирмаларымен мен компаниялары қалыптасқан ескі тарифтік ... ... ... ... синтезделген жаңа түрлерін қолдануда.
Әрине, Шведтің де, Жапондардың да және т.б. ... ... ... өз экономикамызда қолдануға болмайды. Бірақ оларды талдап
үйренген пайдалы. Бұл еңбек ... ... мен ... ... ... ... ... жасайды. Тек шет елдерде ғана еңбек
ақы төлеудің жаңа түрлері қолданылады. Біздің елде ... ... ... ... ақы ... жүйесін қолданудың көптеген тәжірибесі
жинақталған.
Шет елдерде кіріске қатысу, яғни ... ... өсуі ... ... ... алынған қосымша пайданы қызметкерлер мен
компания ... бөлу ... ... ... түрі жеткілікті түрде
кең қолданылады.
Скэнлонның, Ракердің және Ипрошеардың пайдаға ... ... ... ... ... ... жүзеге асырылған өнім көлемінің құнындағы еңбек ақы
үлесінің төмендеуі есебінен пайда болатын экономия ... Ол үшін ... ... ... ... ... іске ... өнімнің құнындағы еңбек
ақы үлесіне көбейтіледі. ... ... ... ақының нақты шығынын алып
тастайды. Экономия жағдайында (еңбек ақы ... іске ... ... төмендеуі) ол қызметкер мен компания арасында 3:1 қатынасында
бөлінеді. Сыйақыға ... ... 1/5 ... ... төлеуге арналған
резервтік қорға кетеді, ал қалған бөлігі еңбек салымы бойынша бөлінеді. Бұл
жүйе ... ... ... ақы ... шығының үлесі жоғары және өнімінің
еңбек сыйымдылығы жоғары болып келетін өндіріс ... ... ... үшін шартты таза өнімде (бұл несие мен банк
төлемдерінің пайыздарын, ... ... пен ... ... ... ... өзге ұйымдарға арналған басқа да төлемдерді
алып ... ... сату ... ... ... ... ақы ... экономия көзі болып табылатын Ракер жүйесі ұсынылады. Экономия
есептеу үшін ... ... ... ... ... ... ретіндегі
ТӨҚ (таза өнімге қатынасу) еңбек ақы үлесі ... ... ТӨҚ ... ... ... ... және алынған сомадан еңбек ақыға
кететін нақты шығынды шегереді. ... ... ... жыл ... ... бағытталатын экономия сомасы анықталады.
Капиталсыйымды салаларда осы ... ... ... сыйлығы ТӨҚ
долларына еңбек ақы ... ... ... ... ... ... ... сондай-ақ өнімнің материалсыйымдылығына жету
мүмкіндігімен шартталған.
Ипрошеар жүйесінде жұмыс уақытының уақыт ... ... ... ... Кірістен алынатын төлемдер нормативке қарсы
өнім бірлігіндегі жұмыс уақыты шығынының ... ... ... ... ... ... арқылы іске асырылады. Дегенмен, ... ... ... өндірістің техникалық базасында, еңбек
ұйымдастырылуында ... ... ... ... ... қаралуы
керектігін есепке алу қажет.
Еңбектің төлеудің жаңа өзге түрі ... ... ... ... табылады. Келісімшарт – бұл өз есебінен сату-сатып алу ... ... ... ... ... ... ... мен жұмысшы
арасындағы коммерциялық келісім. Ол келісімшарт бойынша жұмыс орны ... ... ... ... ... ... уақытқа негізгі болып
табылатын штаттық ... ... ... қызметкерлермен
жасалады. Келісімшарт орындалатын жұмыстың спецификасы, мамандықтың
ерекшелігі мен ... жеке ... ... ... ... ... мүмкіндік береді. Оның ішінде соңғының ... ... ... ... ... оның қызметінің
қажетті нәтижелері нақтыланады. Еңбек төленімі ... ... ... ... ... ... ... қасиеттері есебінен
жақтардың келісімі бойынша қойылады. Аз уақыттық келісімшарттар ... ... 3 ай) ... ... ... үшін бір ... төлем жасалады. Жұмыстың
орындалуы үшін ұзақ мерзімдік келісімшарт жасалған кезде ... ... ... ... ... және оның ... ... кезінде кезекті есепке алуы есебінен ай ... ... ... мүмкін. Сонымен қатар келісімшарт бойынша белгіленген айлық еңбек
ақы ... ... ... ... ... қосымша төленілуі
қажет. Келісімшарттағы әлеуметтік кепілдіктер ... ... ... ... ... ... оның ... қосымша кәсіпорын қаржылары
есебінен берілетін қосымша әлеуметтік көмектер (еңбек демалысына, аурулық
қағазға, медициналық және ... ... ... ... ... жалдауға берілетін қосымша төлемдер)
ескертіледі. Еңбек мотивациясына келісімшартта қарастырылған оның шарттарын
орындамағаны үшін берілетін ... ... ... ... және ... зиянның орнын жабудан бастап біржақты
тәртіп бойынша келісімшартты бұзуға дейін өз ... ... Атап ... ... ... келісімшартына қарағанда әрбір 3-5 жыл сайын
келісімшартты қайта ... ... ... келісімшарттық жүйе
қызметкерді үлкен еңбектік қайта беріліске көтермелейді.
Материалдық көтермелеудің ешбір түрі идеалды болып ... ... ... ... еске алу ... АҚШ ... ... жеңілдіктер мен төлемдер жоспарын” қолдану нәтижесінде
қызметкерлердің кірісі еңбек ... ... ... тез ... Оның ... Қызметкерге арнайы есепшот ашылады және кейбір жеңілдіктер
көлемін төлеу үшін ... ақша ... ... ... (қызметкердің өзі
кірістік салықты төлеуге дейін осы ... ... ... ... ... ... ... “менюін” (медициналық және қосымша
зейнетақылық сақтандыру, өмірді абайсыз ... ... ... ... ... ... және ... көтеру, фирмада тамақтану
және т.б. төлемдері) шекті қойылған ... ... өзі ... Бұл
қаржылардың жинала беруі мүмкін. Сонымен қатар кезекті және ... ... ... ... күндерді” (фирмаларда аурулық қағазсыз
ауыруға болатын 4-6 күнге дейін ... ... ... ... қолданылады. Осы күндерді болашақ демалыстар есебіне алуға,
басқа жеңілдіктерге ауыстыруға ... ... ... ... ... ... болады.
Шетелдік кәсіпкерлер қызметкерлердің еңбек ақыларын жекелендіре отырып
сансыз көп сыйақы беру жүйесін кең қолданудан бас ... оның ... ... ... ... ... ауыр ... қою) және
еңбектегі табыстары үшін кіріс есебінен жыл ... ... ... ... ... ... қалайды. Көтермелеу түріне кәсіпорын акцияларын
қызметкерге тегін бөліп беру де ... ... бұл ... ... ... ағымдағы табыстың кепілді бөлігіне айналуын болдырмайды,
ал екінші жағынан, қызметкердің ... ... ... ... байланыстырады, оынң даму болашағы жайлы ықыласын жақсартады.
Соңғы ... ... ... ... ... еңбекті төлеуде
айтарлықтай өзгерістер болды. Бәрінен бұрын еңбектің ... ... ... ... Жаңа мөлшерлемелерді қою кезінде фирмалардың басшылары,
біраз уақыттар ... ... ... ... ... ... ... емес, керісінше, өздерінің кәсіпорындарының
қаржылық жағдайларынан шығатын болды. Еңбек ... ... ... ... ... факторлардың ішінде басты ... ... мен ... ... динамикасы, одан кейін күткелі тұрған
кіріс ... тек ... ... ... аналогтық өнім өндіретін
кәсіпорындардағы еңбек ақы мөлшері тұр.
Қорытынды
Жалақы деңгейін қалыптастыру процесінің бай тарихын ... ... ... бұл өте ... ... Сонда да бұл жерде тарифтік келіссөз
анатомиясын ... ... ... ... ... тек екі ... ... делік, бірақ шын өмірде жұмыс беруші мен кәсіподақпен
қатар келіссөз жүргізу процесіне ... ... ... ... ... ... және қоғам өз ықпалын жасайды.
Қазақстан Республикасының еңбек кодексі негізінде еңбек ақы ... ... ... ... немесе басқа түрде беріледі.
Еңбек ақы төлеудің негізінде еңбек ақы төлеудің шекті ... ... ... ... ... құны ... Шекті
өнімділік теориясына сәйкес қызметкер еңбек ... ... ... өнім
өндіруге міндетті, олай болса еңбек ақы қызметкердің еңбек тиімділігіне
тәуелді.
Пайдаланылған әдебиеттер тізімі
1. Қазақстан Республикасындағы еңбек ... ... ... Алматы; Юрист-
2005ж.
2. Г.Ө. Жолдаспаева “Кәсіпорын экономикасы” оқу құралы, Алматы 2002
3. Қазақстан Республикасында жалақыны ... ... Т// ... 2006 №4
4. Оплата труда: заработная плата, гарантии и компенсационные ... ... ... №1 (25), ... ... Ж.Ш. ... “Оплата труда на промышленных предприятиях” ... ... ... Жастар еңбек нарығында. Хамбар Б. //Саясат 2005 №9
7. Инструкция о порядке исчисления ... ... ... ... Труд ... в ... 2006 №10
8. Общие вопросы законодательства в сфере оплаты труда /С.Берешев// Труд
в Казахстане: проблемы, факты, комментарии, 2006 ... А.Қ. ... ... ... ... оқу ... ... Заработная плата: формы и ... ... ... /Васильева Л//
Бухгалтер и налоги, 2004 №7
11. Б.К.Сәлімбаева, Д.Т. Досхожаев “Еңбекті мөлшерлеу” оқу құралы, Алматы
2001
12. К.Ш. ... Э.Т. ... Ж.Г. ... “Кәсіпорынның
қаржылық жағдайын талдау” оқу құралы, Алматы ... ... ... труда государственных служащих в Казахстане /Капаров//
Кадры Труд Управление в организациях, 2006 ... ... ... ......... в Казахстане/ №21(25) 2005г./
15. Отчетные данные ТОО “ПолимерМеталл -Т” за ... www. Kase ... www. Rambler ... www. Google ... ... ... ... қалыптас-қан сұраныс пен ұсыныс жағдайы
Ресурстардың кәсіп-орынға тигізетін
пайдасы
Еңбекке сұраныс-тың бағалық икемділігі
Еңбек ақыны мемлекет-тік ... ... ... берушілер арасында-ғы ара - қатынас
Ресурстардың
өзара ауыстырылым-дылығы
Тұтыну тауарларына және қызмет ету шартына ... ... мен ... ... қорытынды нәтижесі
Еңбек ақының нысандары
Мерзімдік
Кесімді
Жай мерзімдік
Тікелей ... ... ... ... ... бюджетінің төменгі мәні
Салық салу жүйесі
Төменгі еңбек ақы – ... ... ... ... ету мөлшері
Тарифтік тор
Мерзімді
өндіріс мөлшері
Кесімді
Тарифтік мөлшерлеме (лауазымды еңбек ақы)
Уақыт мөлшері
Тарифтік жүйе
Еңбек ақы нысаны
Еңбекті мөлшерлеу
Еңбек ақы қорының ауыспалы
бөлігі
өнімнің өндірілуіне байланысты ... ... ... ақы ... бір ... ... ... сиымдылық (УTEi)
1 адам сағ. еңбек ақы деңгейі (ОТi)

Пән: Экономика
Жұмыс түрі: Курстық жұмыс
Көлемі: 58 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 500 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Нарық жағдайында кәсіпорын көрсеткіштерін жоспарлауды ұйымдастыру67 бет
Мұнай саласында еңбек ақы төлеу ерекшеліктері. Еңбек ақының теориялық негізі27 бет
«Қаражанбасмұнай» ААҚ мысалында еңбек ақының есебі27 бет
Арман мұнай-газ кен орны80 бет
Еңбек ақы төлеудің есебі мен аудиті44 бет
Еңбек ақының экономикалық мәні және оны жетілдірудің жолдарын қазіргі заманғы ғалымдар мен тәжірибешілердің еңбектеріне шолу жасау60 бет
Жалақының мәні мен түрлері, формалары14 бет
Корпаративтің ақша айналымын және есеп айырысу жүйесі22 бет
Мұнай саласында еңбек ақы төлеу ерекшеліктері49 бет
Нарық жағдайында еңбек ақы төлеуді ұйымдастыру59 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь