Алматы облысының 2012 - 2016 жылдар бойынша ауыл шаруашылығының жерлерінің динамикасы
![](/assets/img/loading.gif)
![](/assets/img/loading.gif)
Әл-Фараби атындағы Қазақ Ұлттық Университеті
География және табиғатты пайдалану факультеті
Практикалық жұмыс тақырыбы: Алматы облысының ауылшаруашылық жерлерінің 2012-2016 жылдар аралығындағы жай-күйін талдау
Орындаған: Оралбаев С.А.
Тексерген: Иканова А.
Алматы 2021
Жоспар
1.
Кіріспе
3
2.
Негізгі бөлім
4
2.1
Алматы облысының 2012-2016 жылдар аралығындағы жер санаттары бойынша динамикасы
4-5
2.2
Алматы облысының 2012-2016 жылдар бойынша ауыл шаруашылығының жерлерінің динамикасы
6-9
3.
Қорытынды
10
4.
Пайдаланылған әдебиеттер тізімі
11
Кіріспе
Қазақстан Республикасының аграрлық бағыты негізгі өндіріс құралы ретінде жер ресурстарын пайдалануды жетілдіруді қажет етеді. Жер экожүйелер негізі, еңбек құралы және өндіріс заты бола отырып, орнықты даму базисі және адамзат әл-ауқаты мен әлеуметтік прогресс дамуының маңызды шарты болып табылады. Тиянақты жер пайдалануды енгізу - бұл өте қажетті мәселе.
Тәуелсіздік алғаннан бергі жылдар бойы, жер ресурстарының құндылығын арттыру, оларды ұтымды пайдалану мәселесі, сол шешілмеген күйінде қалып келеді. Жер пайдалану жағдайын бағалау жөніндегі отандық және шетел ғалымдарының еңбектерін талдау негізінде, жер пайдалануда экономикалық тәсіл басым болып, әлеуметтік және экологиялық тәсілдердің сәйкесінше екінші және үшінші орындарды алатындығы айқындалған. Бұл жағдайды өзгерту үшін, жер пайдалану қарқындылығын айқындау мен бағалау бойынша, сондай-ақ қолданыстағы жер алқаптары кадастры және оларды міндетті есепке алу, шекараларын анықтау бойынша инновациялық тәсілдер әзірлеу қажет [1].
Мәселенің зерттелу дәрежесі. Қазақстан Республикасында жер ресурстарын пайдалану тиімділігін арттыру және орнықты дамытуды ғылыми негіздеу мәселелері ғылыми және сараптамалық қауымдастықтар назарын, барған сайын өзіне аударуда.
Қазақстан Республикасының Президенті жанындағы Қазақстандық стратегиялық зерттеулер институтының қызметкері А.Б. Ерасылова Қазақстан Республикасындағы аграрлық сектордың орнықты даму факторларын зерттесе (2006), А. Гильманова мен В. Гурскиене (2013) шаруа қожалықтарын дамыту бойынша ұсыныстар әзірледі. Жер ресурстарын ұтымды пайдалану мен оларды экономикалық-экологиялық тұрғыдан басқару мәселелерін А.Н. Оразалинова (2016) қарастырды. Автор еліміздің жер қоры сипаттамасы мен ауыл шаруашылығы алқаптарының құрылымын көрсетіп, жер ресурстарын пайдаланудағы негізгі ережелерді айқындады [29, 31, 12].
2. Негізгі бөлім
2.1 Алматы облысының 2012-2016 жылдар аралығындағы жер санаттары бойынша динамикасы
Алматы облысы -- Қазақстан Республикасының оңтүстік-шығысындағы әкімшілік бөлік. Жерінің аумағы 224,0 мың км². Әкімшілік орталығы - Талдықорған қаласы. Тұрғыны 2015,7 мың адам (2015ж). Алматы облысы батысында Жамбыл, солтүстігінде Балқаш көлі арқылы Қарағанды, солтүстік- шығысында Шығыс Қазақстан облыстарымен, шығысында Қытай Халық Республикасымен, оңтүстігінде Қырғызстан Республикасымен шектеседі.
Балқаш және Алакөлге ұласатын солтүстігі көлбеуленген құмды жазық алқап. Бұл өңір негізінен антропогеннің аллювийлік және эолдық шөгінділерінен түзілген. Оның басым бөлігін Сарыесікатыраудың, Тауқұмның, Лөкқұмның, Қарақұмның, Қорғанқұмның қырқалы және төбешікті құмды алқаптары алып жатыр. Балқаш маңы жазығының Іле аңғары өтетін атыраулық бөлігі көне құрғақ арналармен тілімделген. Солтүстік шығыста Жетісу Алатауы мен Барлық тауының аралығында Жетісу (Жоңғар) қақпасы орналасқан. Облыстың шығысын Жетісу Алатауының сілемдері толығымен қамтыған. Олар тауаралық ойпаңдар мен қазаншұңқырлар арқылы бөлінген. Осы тұста Жетісу Алатауының ең биік тауы -- Бесбақан (4442 м) орналасқан. Тау сілемдерінде 1300-ден астам мұздық бар, олардың жалпы ауданы 1,0 мың км2-ге жуық.
Жетісу Алатауының кейбір сілемдері (Қолдытау, Алтынемел, Малайсары, Тышқантау, Текелі, Сайқан т.б.) өзен маңындағы жазық өңірлерге сұғына еніп жатыр. Облыстың оңтүстік және оңтүстік-шығысы Іле, Күнгей, Теріскей Алатаулары, Кетпен (Ұзынқара) жотасы және Солтүстік Тянь-Шань сілемдерінің т.б. жоталарынан құралған.
Ауыл шаруашылығы алқаптарының құрамына құнарлы топырақтар, ормандар кіреді. Алқаптардың құрылымы біртекті емес және оның едәуір бөлігін жақсы өнім алуға, өсіруге қажетті жерлер алады десе де болады.
Ауыл шаруашылығы мақсатындағы жер көлемі 8597,3 мың га, бұл жер қорының жалпы көлемінің 38,9%-ы.
Ауыл шаруашылығы мақсатындағы жердің 55,2 мың гектарға азаюына шаруашылық жүргізетін әртүрлі формалардың қызмет етуі үшін құқықтық, экономикалық және әлеуметтік жағдайлар құру мақсатында жер қатынастарын құру кезінде ірі ауыл шаруашылығы ұйымдарының (кеңшарлар, ұжымшарлар) таратылуы себеп болды. Елді мекендер жерінің ауданы ауыл шаруашылығы мақсатындағы жерлерді босалқы қорға және ауыл халқын жайылым және шабындық алқаптарымен қамтамасыз ету, жеке қосалқы шаруашылық пен бақ шаруашылығын дамыту үшін ауылдық елді мекендер шегіне беру нәтижесінде ұлғайды. Өнеркәсіп, көлік, байланыс, қорғаныс және ауыл шаруашылығы мақсатына арналмаған жерлер, қорғаныс жерін ауыл шаруашылық пайдалануға және босалқы жерге беруге, жер реформасын жүргізу кезінде көлік және өнеркәсіп кәсіпорындарының жерін оңтайландыруға және жерге құқықтарды қайта рәсімдеуге байланысты азайды.
Сурет-1. 2012-2016 жылдар кезеңінде Алматы облысы бойынша жер санаттарының динамикасы, мың га
Босалқы жер санатының ұлғаюы негізінен ауыл шаруашылығы мақсатындағы жер, сондай-ақ өнеркәсіп, көлік, байланыс, қорғаныс және ауыл шаруашылығы мақсатына арналмаған өзге жерлер есебінен жүрді. 22358,3 мың га жер қорының құрылымындағы 7126,2 мың гектарды немесе 32%-ын ауыл шаруашылығы алқаптары алады, соның ішінде егістік 1070,7 мың га, тыңайған жер 106,3 мың га, шабындық 469,0 мың га, жайылым 14160,2 мың га. Жерге орналастыру қызметтері жұмысының тиімділігі, бірінші кезекте, ауыл шаруашылығы мақсатындағы жерді пайдалану қарқындылығымен сипатталады.
2.2 Алматы облысының 2012-2016 жылдар бойынша ауыл шаруашылығының жерлерінің динамикасы
2016 жылғы 1 қарашадағы жер балансының деректері бойынша Алматы облысының әкімшілік-аумақтық құрылу жүйесіне 16 әкімшілік аудан, облыстық маңызы бар 3 қала: Талдықорған, Қапшағай, Текелі, 16 аудандық маңызы бар қалалар мен кенттер, 721 ауылдық елді мекендер және 247 ауылдық (селолық) округтар кіреді. Жер қорын облыс бойынша бөлу және ондағы әкімшілік-аумақтық құрылымдар 2-суретте көрсетілді.
Сурет-2. Алматы облысында 2012-2016 жж. ауыл шаруашылығы алқаптарының ауданының өзгеру динамикасы, мың. Гектар
Ескерту - ауылдық (селолық) округтар саны Қазақстан Республикасының Ұлттық экономика министрлігі Статистика жөніндегі комитетінің деректері бойынша берілді. 2014 жылдың 16 сәуіріндегі № 798 ҚР Президенті Алматы қаласының шекарасын өзгерту туралы жарлығымен Алматы қаласының аумағына Алматы облысының 23.2 мың.га жер қосылған. Соның ішінде 604,6 га Іле ауданынын, 16069,7га - Қарасай ауданын, 6525,7га Талғар ауданынан берілді. Алматы облысы - ертеден Жетісу деп аталатын қазақ жерінің әйгілі өлкесі. Алматы облысы Қазақстанның мына аймақтарымен: батысында Жамбыл облысымен, солтүстік батысында Қарағанды облысымен шектеседі, солтүстік шығысында Шығыс Қазақстан облысы орналасқан. Облыс құрамына 1997 жылы бұрынғы Талдықорған облысы кірді. Облыстың шығысы ҚХР-мен, 58 оңтүстігінде Қырғыз Республикасымен (Шу және Ыстық көл облыстарымен) шектеседі. Облыс айтарлықтай күрделі географиялық сипатқа және сан алуан рельефтерге ие. Солтүстік бөлігі жартылай елсіз дала, Балқаш ... жалғасы
География және табиғатты пайдалану факультеті
Практикалық жұмыс тақырыбы: Алматы облысының ауылшаруашылық жерлерінің 2012-2016 жылдар аралығындағы жай-күйін талдау
Орындаған: Оралбаев С.А.
Тексерген: Иканова А.
Алматы 2021
Жоспар
1.
Кіріспе
3
2.
Негізгі бөлім
4
2.1
Алматы облысының 2012-2016 жылдар аралығындағы жер санаттары бойынша динамикасы
4-5
2.2
Алматы облысының 2012-2016 жылдар бойынша ауыл шаруашылығының жерлерінің динамикасы
6-9
3.
Қорытынды
10
4.
Пайдаланылған әдебиеттер тізімі
11
Кіріспе
Қазақстан Республикасының аграрлық бағыты негізгі өндіріс құралы ретінде жер ресурстарын пайдалануды жетілдіруді қажет етеді. Жер экожүйелер негізі, еңбек құралы және өндіріс заты бола отырып, орнықты даму базисі және адамзат әл-ауқаты мен әлеуметтік прогресс дамуының маңызды шарты болып табылады. Тиянақты жер пайдалануды енгізу - бұл өте қажетті мәселе.
Тәуелсіздік алғаннан бергі жылдар бойы, жер ресурстарының құндылығын арттыру, оларды ұтымды пайдалану мәселесі, сол шешілмеген күйінде қалып келеді. Жер пайдалану жағдайын бағалау жөніндегі отандық және шетел ғалымдарының еңбектерін талдау негізінде, жер пайдалануда экономикалық тәсіл басым болып, әлеуметтік және экологиялық тәсілдердің сәйкесінше екінші және үшінші орындарды алатындығы айқындалған. Бұл жағдайды өзгерту үшін, жер пайдалану қарқындылығын айқындау мен бағалау бойынша, сондай-ақ қолданыстағы жер алқаптары кадастры және оларды міндетті есепке алу, шекараларын анықтау бойынша инновациялық тәсілдер әзірлеу қажет [1].
Мәселенің зерттелу дәрежесі. Қазақстан Республикасында жер ресурстарын пайдалану тиімділігін арттыру және орнықты дамытуды ғылыми негіздеу мәселелері ғылыми және сараптамалық қауымдастықтар назарын, барған сайын өзіне аударуда.
Қазақстан Республикасының Президенті жанындағы Қазақстандық стратегиялық зерттеулер институтының қызметкері А.Б. Ерасылова Қазақстан Республикасындағы аграрлық сектордың орнықты даму факторларын зерттесе (2006), А. Гильманова мен В. Гурскиене (2013) шаруа қожалықтарын дамыту бойынша ұсыныстар әзірледі. Жер ресурстарын ұтымды пайдалану мен оларды экономикалық-экологиялық тұрғыдан басқару мәселелерін А.Н. Оразалинова (2016) қарастырды. Автор еліміздің жер қоры сипаттамасы мен ауыл шаруашылығы алқаптарының құрылымын көрсетіп, жер ресурстарын пайдаланудағы негізгі ережелерді айқындады [29, 31, 12].
2. Негізгі бөлім
2.1 Алматы облысының 2012-2016 жылдар аралығындағы жер санаттары бойынша динамикасы
Алматы облысы -- Қазақстан Республикасының оңтүстік-шығысындағы әкімшілік бөлік. Жерінің аумағы 224,0 мың км². Әкімшілік орталығы - Талдықорған қаласы. Тұрғыны 2015,7 мың адам (2015ж). Алматы облысы батысында Жамбыл, солтүстігінде Балқаш көлі арқылы Қарағанды, солтүстік- шығысында Шығыс Қазақстан облыстарымен, шығысында Қытай Халық Республикасымен, оңтүстігінде Қырғызстан Республикасымен шектеседі.
Балқаш және Алакөлге ұласатын солтүстігі көлбеуленген құмды жазық алқап. Бұл өңір негізінен антропогеннің аллювийлік және эолдық шөгінділерінен түзілген. Оның басым бөлігін Сарыесікатыраудың, Тауқұмның, Лөкқұмның, Қарақұмның, Қорғанқұмның қырқалы және төбешікті құмды алқаптары алып жатыр. Балқаш маңы жазығының Іле аңғары өтетін атыраулық бөлігі көне құрғақ арналармен тілімделген. Солтүстік шығыста Жетісу Алатауы мен Барлық тауының аралығында Жетісу (Жоңғар) қақпасы орналасқан. Облыстың шығысын Жетісу Алатауының сілемдері толығымен қамтыған. Олар тауаралық ойпаңдар мен қазаншұңқырлар арқылы бөлінген. Осы тұста Жетісу Алатауының ең биік тауы -- Бесбақан (4442 м) орналасқан. Тау сілемдерінде 1300-ден астам мұздық бар, олардың жалпы ауданы 1,0 мың км2-ге жуық.
Жетісу Алатауының кейбір сілемдері (Қолдытау, Алтынемел, Малайсары, Тышқантау, Текелі, Сайқан т.б.) өзен маңындағы жазық өңірлерге сұғына еніп жатыр. Облыстың оңтүстік және оңтүстік-шығысы Іле, Күнгей, Теріскей Алатаулары, Кетпен (Ұзынқара) жотасы және Солтүстік Тянь-Шань сілемдерінің т.б. жоталарынан құралған.
Ауыл шаруашылығы алқаптарының құрамына құнарлы топырақтар, ормандар кіреді. Алқаптардың құрылымы біртекті емес және оның едәуір бөлігін жақсы өнім алуға, өсіруге қажетті жерлер алады десе де болады.
Ауыл шаруашылығы мақсатындағы жер көлемі 8597,3 мың га, бұл жер қорының жалпы көлемінің 38,9%-ы.
Ауыл шаруашылығы мақсатындағы жердің 55,2 мың гектарға азаюына шаруашылық жүргізетін әртүрлі формалардың қызмет етуі үшін құқықтық, экономикалық және әлеуметтік жағдайлар құру мақсатында жер қатынастарын құру кезінде ірі ауыл шаруашылығы ұйымдарының (кеңшарлар, ұжымшарлар) таратылуы себеп болды. Елді мекендер жерінің ауданы ауыл шаруашылығы мақсатындағы жерлерді босалқы қорға және ауыл халқын жайылым және шабындық алқаптарымен қамтамасыз ету, жеке қосалқы шаруашылық пен бақ шаруашылығын дамыту үшін ауылдық елді мекендер шегіне беру нәтижесінде ұлғайды. Өнеркәсіп, көлік, байланыс, қорғаныс және ауыл шаруашылығы мақсатына арналмаған жерлер, қорғаныс жерін ауыл шаруашылық пайдалануға және босалқы жерге беруге, жер реформасын жүргізу кезінде көлік және өнеркәсіп кәсіпорындарының жерін оңтайландыруға және жерге құқықтарды қайта рәсімдеуге байланысты азайды.
Сурет-1. 2012-2016 жылдар кезеңінде Алматы облысы бойынша жер санаттарының динамикасы, мың га
Босалқы жер санатының ұлғаюы негізінен ауыл шаруашылығы мақсатындағы жер, сондай-ақ өнеркәсіп, көлік, байланыс, қорғаныс және ауыл шаруашылығы мақсатына арналмаған өзге жерлер есебінен жүрді. 22358,3 мың га жер қорының құрылымындағы 7126,2 мың гектарды немесе 32%-ын ауыл шаруашылығы алқаптары алады, соның ішінде егістік 1070,7 мың га, тыңайған жер 106,3 мың га, шабындық 469,0 мың га, жайылым 14160,2 мың га. Жерге орналастыру қызметтері жұмысының тиімділігі, бірінші кезекте, ауыл шаруашылығы мақсатындағы жерді пайдалану қарқындылығымен сипатталады.
2.2 Алматы облысының 2012-2016 жылдар бойынша ауыл шаруашылығының жерлерінің динамикасы
2016 жылғы 1 қарашадағы жер балансының деректері бойынша Алматы облысының әкімшілік-аумақтық құрылу жүйесіне 16 әкімшілік аудан, облыстық маңызы бар 3 қала: Талдықорған, Қапшағай, Текелі, 16 аудандық маңызы бар қалалар мен кенттер, 721 ауылдық елді мекендер және 247 ауылдық (селолық) округтар кіреді. Жер қорын облыс бойынша бөлу және ондағы әкімшілік-аумақтық құрылымдар 2-суретте көрсетілді.
Сурет-2. Алматы облысында 2012-2016 жж. ауыл шаруашылығы алқаптарының ауданының өзгеру динамикасы, мың. Гектар
Ескерту - ауылдық (селолық) округтар саны Қазақстан Республикасының Ұлттық экономика министрлігі Статистика жөніндегі комитетінің деректері бойынша берілді. 2014 жылдың 16 сәуіріндегі № 798 ҚР Президенті Алматы қаласының шекарасын өзгерту туралы жарлығымен Алматы қаласының аумағына Алматы облысының 23.2 мың.га жер қосылған. Соның ішінде 604,6 га Іле ауданынын, 16069,7га - Қарасай ауданын, 6525,7га Талғар ауданынан берілді. Алматы облысы - ертеден Жетісу деп аталатын қазақ жерінің әйгілі өлкесі. Алматы облысы Қазақстанның мына аймақтарымен: батысында Жамбыл облысымен, солтүстік батысында Қарағанды облысымен шектеседі, солтүстік шығысында Шығыс Қазақстан облысы орналасқан. Облыс құрамына 1997 жылы бұрынғы Талдықорған облысы кірді. Облыстың шығысы ҚХР-мен, 58 оңтүстігінде Қырғыз Республикасымен (Шу және Ыстық көл облыстарымен) шектеседі. Облыс айтарлықтай күрделі географиялық сипатқа және сан алуан рельефтерге ие. Солтүстік бөлігі жартылай елсіз дала, Балқаш ... жалғасы
Ұқсас жұмыстар
Пәндер
- Іс жүргізу
- Автоматтандыру, Техника
- Алғашқы әскери дайындық
- Астрономия
- Ауыл шаруашылығы
- Банк ісі
- Бизнесті бағалау
- Биология
- Бухгалтерлік іс
- Валеология
- Ветеринария
- География
- Геология, Геофизика, Геодезия
- Дін
- Ет, сүт, шарап өнімдері
- Жалпы тарих
- Жер кадастрі, Жылжымайтын мүлік
- Журналистика
- Информатика
- Кеден ісі
- Маркетинг
- Математика, Геометрия
- Медицина
- Мемлекеттік басқару
- Менеджмент
- Мұнай, Газ
- Мұрағат ісі
- Мәдениеттану
- ОБЖ (Основы безопасности жизнедеятельности)
- Педагогика
- Полиграфия
- Психология
- Салық
- Саясаттану
- Сақтандыру
- Сертификаттау, стандарттау
- Социология, Демография
- Спорт
- Статистика
- Тілтану, Филология
- Тарихи тұлғалар
- Тау-кен ісі
- Транспорт
- Туризм
- Физика
- Философия
- Халықаралық қатынастар
- Химия
- Экология, Қоршаған ортаны қорғау
- Экономика
- Экономикалық география
- Электротехника
- Қазақстан тарихы
- Қаржы
- Құрылыс
- Құқық, Криминалистика
- Әдебиет
- Өнер, музыка
- Өнеркәсіп, Өндіріс
Қазақ тілінде жазылған рефераттар, курстық жұмыстар, дипломдық жұмыстар бойынша біздің қор #1 болып табылады.
![google play](assets/img/google-play-badge.png)
Ақпарат
Қосымша
Email: info@stud.kz