Қазақ тіліндегі кейбір сөздердің этимологиясы жайында


ЖОСПАРЫ:
КІРІСПЕ
Зерттеудің өзектілігі. Тіл ғасырлар бойы ата - бабамызбен бірге жасасып келеді. Тіл қатынас құралы болудан айрылған жұрт ұлт болудан қалады. Бұны адамзат тарихы дәлелдеген. Тілдің құдіреті оның міндетті қызметінде. Қазіргі таңдағы әлеуметтік жағдайларды ескере отырып, жеке тұлғаны қалыптастыруда білім мен тәрбие ұштасқан тұста ғана оқу үрдісі нәтижелі болады. Жас ұрпақты ұлтжандылыққа тәрбиелеуде ұлттық санасын оятып, тілін дамытып және білім беруді тиімді әдістемемен жандандыра түсіп дамыта оқу керектігі туындап отыр. Оқушының тілін дамыту - қазіргі кезде оқу - тәрбие ісіндегі басты мәселе. Қазақ тілін нәтижелі үйрену үшін оның оқыту әдістемесін жетілдіре түсіну - бүгінгі күннің кезек күттірмейтін маңызды мәселесі.
Туғанына 100 жыл толып отырған көрнекті тіл мамандарының тағы бірі - Ғайнетдин Мұсабаев. Оның ғылыми-зерттеу еңбектері негізінен қазақ тілінің лексикасы мен лексикографиясына, сондай-ақ тіл тарихы мәселелеріне арналды. Ынта-жігердің молдығы, ерекше еңбексүйгіштік оның бойындағы басты қасиеттердің бірі еді. Сондықтан да ол ірі-ірі жұмыстарды қолға алудан жүрексінген емес. Осы қасиеттерінің арқасында ол қазақ лексикографиясының дамуына өз үлесін қосып, ізін қалдыра білді.
Төңкерістің текетіресін, отыз екінің аштығын, отыз жетінің ойранын, қырқыншы жылдардың қырғынын көріп, зобалаңды жылдардың зардаптарын халықпен қатар сезінді. Сондықтан да ол ерте есейіп, жастайынан шыңдалып өсті. Қысталаң өмірдің қыспақтарынан өте жүріп, құрыштай шынықты. Содан да болар, оның бойында қиындықтан қаймықпайтын қайсарлық пен бейнеттен безініп, ізденуден жалықпайтын еңбексүйгіштік, ізденімпаздық, төзімділік қасиеттер мол болды. Ғайнетдин Мұсабаев екі тілді сөздіктермен қатар ол қазақ тілінің орфографиялық, түсіндірме сөздіктерін жасауға, қазақ тілінің грамматикасын жазуға да қатысқан авторлардың қатарында болды.
Сонымен, зерттеу тақырыбының өзектілігі Ғайнетдин Мұсабаевтың өмірбаяны мен шығармашылығын, филологиялық мұраларын айқындау ретінде қарастырылды.
Зерттеу мақсаты - Ғайнетдин Мұсабаевтың филологиялық еңбектері мен ғылыми зерттеулерін қарастыру.
Зерттеу міндеттері:
- Ғ. Мұсабаевтың өмірбаяны мен еңбек жолын зерттеу;
- Ғ. Мұсабаевтың ғылыми зерттеулері мен еңбектерін қарастыру;
- Ғ. Мұсабаевтың лексикологиялық саласына қосқан үлесін айқындау;
- Ғ. Мұсабаевтың тіл тарихына қатысты зерттеулерін қарастыру.
Зерттеу нысаны: мектептегі (колледж) оқу-тәрбие үдерісі.
Зерттеу пәні:
Зерттеу болжамы. Оқыту жұмысында балалардың Ғайнетдин Мұсабаевтың филологиялық еңбектерімен таныстыру, сөздік қорларын дамыту, ауызша сөйлеуге үйрете отырып, үйренген сөздерін күнделікті өмірде еркін қолдану, әрі оны күнделікті іс-әрекет кезіндегі тілдік қарым-қатынаста қолдана білуге жаттықтыру жолдары анықталады. Балалардың Ғайнетдин Мұсабаев туралы танымдары артады.
Зерттеудің көздері: Ғайнетдин Мұсабаевтың, оқытушылардың, ғалымдардың ғылыми зерттеу еңбектері.
Зерттеу әдістері: зерттеу тақырыбына қатысты ғылыми - теориялық әдебиеттерді талдау; мерзімді баспа материалдарымен танысу; оқушылармен, мұғалімдермен сауалнамалар жүргізу, әңгімелесу; эксперимент жұмысын ұйымдастыру және алынған қорытынды нәтижелерді өңдеу; білім беруге қатысты материалдарды жүйелеу және оларды толықтыру.
Курстық жұмыстың құрамы. Курстық жұмыс кіріспеден, екі тараудан, қорытындыдан, пайдаланылған әдебиеттер тізімінен тұрады.
Практикалық маңыздылығы. Ұсынылған жұмыстардағы жазба деректерді тәрбиешілер мен оқытушылар, студенттер білім көзі ретінде пайдалана алады.
1. Ғ. МҰСАБАЕВ ҚАЗАҚ ТІЛ БІЛІМІНІҢ НЕГІЗІН ҚАЛАУШЫ РЕТІНДЕ
1. 1 Ғ. Мұсабаевтың өмірбаяны мен еңбек жолы
Қазақ тіл білімінің негізін қалаған А. Байтұрсынұлы мен оның замандас, ізбасарлары Е. Омарұлы, Қ. Кемеңгерұлы, Т. Шонанұлы, Қ. Жұбановтардан кейінгі буынның ірі өкілі, туғандарына 100 жыл толып отырған тілші ғалымдардың бірі - Ғ. Мұсабаев.
Көрнекті ғалым Ғайнетдин Ғалиұлы Мұсабаев 1907 жылдың 17 қыркүйегінде бұрынғы РСФСР-дің Омбы қаласында жұмысшы отбасында дүниеге келген. Ол бала кезінен-ақ өмірдің тауқыметін көріп өсті, тоғызға келгенде əкесі, он бір жасқа келгенде анасы да қайтыс болып, бес бірдей жетім бала атасы Мұсабайдың қолында тəрбиеленеді. Жетім қалған балалардың ең үлкені болғандықтан, Ғайнетдин жасынан қара жұмысқа түсіп, кісі есігінде жүреді. Жұмыс істей жүріп ара-арасында оқиды, осы қалада екі кластық білім алады. 15 жасынан бастап отбасының бар ауыртпалығы Ғайнетдиннің мойнына түседі, өйткені 1922 жылы атасы да қайтыс болады. Омбыдағы атақты кулак Буряковқа жалданып, жер жыртып, егін салады, шөп шабады, малын бағады. Омбы теміржол депосында теміржолшы, Қарағандыда, Степнякта шахтер болып істейді [1] .
Омбыда дүниеге келген Ғайнекең 1936 жылы Абай атындағы Қазақ мемлекеттік институтын бітіргеннен кейін еңбек жолын 1937-1939 жылдары КСРО ғылым академиясының Қазақстандағы бөлімшесінің Тіл және әдебиет секторында ғылыми қызметкерліктен бастады. 1939-1941 жылдары аспирантураны аяқтағаннан соң Отан соғысына аттанды. Ұлы Отан соғысы басталғанда аспирант Ғ. Мұсабаев бітіп тұрған кандидаттық диссертациясын тоқтатып қойып, өзі сұранып ел қорғауға аттанады. Қатардағы жауынгер əскери саяси училищені бітірген соң танк батальоны командирінің орынбасары болып, капитан дəрежесіне дейін көтеріледі. Шайқастарда талай рет ауыр жараланып, екі рет контузия алады. Елге кеудесін ордендер мен медальдарға толтырып, майданнан мүгедек болып қайтқанына қарамастан, қаламын қолға қайта алып, өнімді еңбек етіп, ана тілінің қыр-сырын зерттеуге, күн тəртібінде тұрған өзекті мəселелерді шешуге өзіне тəн қайсарлықпен белсене араласып, ғылыми зерттеулерінде үлкен табыстарға жетеді.
Отан соғысынан оралғаннан кейін 1946-1948 жылдары ҚазССР ҒА Тіл және әдебиет институтының бөлім меңгерушісі, 1948-1952 жылдары директордың орынбасары қызметтерін атқарды. 1952 жылдан бастап өмірінің соңына дейін Тіл білімі институтының екі тілді сөздік бөлімінің меңгерушісі болып еңбек етті. Осы бөлімді басқарған отыз жылдай уақыт ішінде ол қазақ лексикографиясының дамуына, екі тілді сөздік жасау ісіне елеулі үлес қосты. Үлкенді-кішілі бірқатар қазақша-орысша, орысша-қазақша сөздіктердің жарық көруіне өзі тікелей басшылық жасады, құрастырушы авторлар қатарында болды.
Сөздік жасау - аса ыждағаттылықпен қатар еңбекқорлықты, жылдар бойы ерінбей-жалықпай ізденуді, төзімділікті қажет ететін жұмыс. Ал екі тілді сөздік жасау екі тілге бірдей жетік болуды талап ететін күрделі іс. Ғайнекең осындай жауапты да күрделі іске батыл кірісіп, көп еңбек етті. Оның жалпы редакторлығымен 1978-1982 жылдары орысша-қазақша екі томдық үлкен сөздік жарық көрді. Бұл сөздік 1954 жылы Н. Сауранбаевтың редакторлығымен жарыққа шыққан үлкен сөздіктен кейінгі көлемді еңбек ретінде күні бүгінге дейін жұртшылық қажетін өтеп, қолданылып келеді. Екі тілді сөздіктермен қатар ол қазақ тілінің орфографиялық, түсіндірме сөздіктерін жасауға, қазақ тілінің грамматикасын жазуға да қатысқан авторлардың қатарында болды [2] .
Орда бұзар отызында ел қорғауға аттанып, майданда шыңдалған қайсар жан Ғайнекең қиындықтан қаймығу, жұмыстың жеңілін таңдауға ұмтылу дегенді білмейтін. Ынта-жігердің молдығы, ерекше еңбексүйгіштік оның бойындағы басты қасиеттердің бірі еді. Сондықтан да ол ірі-ірі жұмыстарды қолға алудан жүрексінген емес. Осы қасиеттерінің арқасында ол қазақ лексикографиясының дамуына өз үлесін қосып, ізін қалдыра білді.
Аласапыран ХХ ғасыр саяси оқиғалар мен өзгерістерге толы болғаны белгілі. 1917 жылғы Қазан төңкерісі, 1932-33 жылдардағы ашаршылық, 1937-38 жылдардағы жаппай қуғын- сүргін, 1941-45 жылдардағы екінші дүниежүзілік соғыс біз сөз етіп отырған тіл білімпаздарының балалық, жастық, жігіттік шағына тұспа-тұс келді. Олар осы аталған елеулі тарихи оқиғалар мен ғасыр нәубеттерінің бәрін де көріп ержетті, куәсі болды. Төңкерістің текетіресін, отыз екінің аштығын, отыз жетінің ойранын, қырқыншы жылдардың қырғынын көріп, зобалаңды жылдардың зардаптарын халықпен қатар сезінді. Сондықтан да олар ерте есейіп, жастайынан шыңдалып өсті.
Ғайнетдин Ғалиұлы 1948 жылы “Қазақ тіліндегі сын есімнің шырайлары” деген тақырыпта кандидаттық, ал 1960 жылы “Қазақ тілінің лексикасы” деген тақырыпта докторлық диссертация қорғады. Ұлттық ғылым академиясының корреспондент-мүшесі болып сайланды. Оның ғылыми-зерттеу еңбектері негізінен қазақ тілінің лексикасы мен лексикографиясына, сондай-ақ тіл тарихы мәселелеріне арналды.
Ғайнетдин Ғалиұлы ғылыми-зерттеу жұмыстарын жүргізумен бірге мектеп оқулықтарын жазуға да белсене қатысқан ғалымдардың бірі. Ол авторлардың бірі ретінде орыс мектептерінің 5-6 және 8-10 сыныптарына арналған қазақ тілі оқулықтарын жазуға қатысты. Ал ғалымның жоғары оқу орындары филология факультеттерінің студенттеріне арналып жазылған оқулығы Білім министрлігі ұсынған негізгі оқулық ретінде ұзақ жылдар бойы оқу процесінде пайдаланылып, мамандар дайындауға қызмет етті.
Қорыта келе, Ғайнетдин Ғалиұлы қысталаң өмірдің қыспақтарынан өте жүріп, құрыштай шынықты. Содан да болар, оның бойында қиындықтан қаймықпайтын қайсарлық пен бейнеттен безініп, ізденуден жалықпайтын еңбексүйгіштік, ізденімпаздық, төзімділік қасиеттер мол болды. Ұсақ-түйек пендешілік қылықтарға бой алдырмай, кесек мінез көрсетіп, кісілік келбетіне кір жуытпағандығының сырын олардың өткен өмір мектебінің өзінен іздеу керек шығар. Ол ірі тіл маманы ретінде артына мол лингвистикалық мұра қалдырды. Оның еңбектері ғылыми құндылығын жоғалтпай, қазір де қолданылып келеді. Ғалымның хаты өлмейтіндігіне тағы бір куә болып отырмыз [3] .
1. 2 Ғ. Мұсабаевтың шығармашылық еңбектері мен ғылыми зерттеулері
Ғалымның ғылыми шығармашылығы сан салалы, ол кең тынысты филолог. Проф. Ғ. Мұсабаев қазақ тілі тарихы, диалектология, этногенез, қазақ əдеби тілі (негізі, қалыптасуы, дамуы т. б. ), тарихи лексикология, этимология, семасиология, грамматика, лексикология мен тіл тарихының оқулықтары, лексикография, жазба ескерткіштер, көркем шығарма тілі т. б. мəселелерге қалам тартты. Яғни, ғалым араласпаған, пікір айтпаған қазақ тіл білімінің саласы кемде-кем. Атап айтқанда, ол қазақ тілінің морфологиясын зерттеуші алғашқы ғалымдардың бірі болды. 1948 жылы «Қазақ тіліндегі сын есімнің шырайлары» деген зерттеуі үшін филология ғылымдарының кандидаты ғылыми дəрежесін алады. «Из истории аффиксов казахского языка», «Қазақ тіліндегі кейбір кішірейткіш жұрнақтар», «Қосымша -дай, -дей, -тай, -тей туралы» т. б. мақалаларында грамматика мəселелері қарастырылады.
Ғ. Мұсабаевтың көп жыл уақытын бөліп зерттеген саласы - тіл тарихы. Оның «Қазақ тілі мен грамматикасы тарихынан» (1-бөлім), «Қазақ тілі тарихынан» деп аталатын тіл тарихына, қалыптасу кезеңіне, түркі-моңғол тілдерінің бір негіз тілден шыққандығына қатысты ой-пікірлері қазіргі зерттеулерде жалғасын табуда. Тіл тарихына байланысты еңбектерінде ол түркі тілдеріне қатысты ортақ мұраларға, тұлғаларға, көне таңба, жазуларға өзіндік көзқарасын айқын білдіріп отырады; түркі тілдеріндегі бір буынды сөздің барлығы тұйық буынды болған деп тұжырымдайды; тарихи дыбыстық сəйкестіктерге назар аударып, нақты фоно-морфологиялық талдауларжасайды. Мəселен, жұрнақ, жалғаулардың генезисі қазір кезде түсініксіз болғанмен, бұрын дербес сөз болғаны, одан шылауға ауысқаны, одан əрі жұрнақ болып өзгеріп кеткендігі жөнінде қисынды пікірлер айтады.
Тіл білімі үшін көне тілдің сарқыншағы, оның сөйлеу тіліндегі көрінісі ретінде сақталып қалған ертедегі ру-тайпа тілдерінің қалдықтары, көнеленген қат-қабаттары бар жергілікті тіл ерекшеліктерін жинап, зерттеудің маңызы зор. Ғалымның экспедиция материалдары негізінде жазған зерттеулері «Маңғыстау ауданының сөйлеу тілінің ерекшеліктері», «Маңғыстау сөзінің семантикасы», Ж. Досқараевпен бірлесіп жазған «Қазақ тілінің жергілікті ерекшеліктері» атты монографиясы қазақ диалектологиясын дамытуға қосылған үлкен үлес деп бағаланады. Осындай еңбектеріне байланысты ол тарихи лексикология мен қазақ диалектологиясының негізін қалаған ғалымдардың бірі деп саналады.
Проф. Ғ. Мұсабаев қазақ тіл білімінде алғашқылардың бірі болып əдеби тіл туралы, оның қалыптасып, даму жолдары туралы ойлы пікір айтқан ғалымдардың бірі. Бұл ретте «Қазақ əдеби тілін дамытқан эпопея», «Об изучении истории казахского языка», «О литературном языке», «Қазақ əдеби тілінің кейбір мəселелері туралы» атты мақалалары мен «Становление и развитие казахского литературного языка и вопросы казахской диалектологии» атты көлемді еңбегінің орны ерекше, бұлар қазақ тіл білімінің елеулі табыстарының біріне жатады. Зерттеушінің тіл тарихына, оның даму барысына қатысты еңбектерінде тілдің əлеуметтік-қоғамдық, танымдық қызметіне ерекше көңіл бөлініп, көптеген тұрақты тіркестердің шығу негіздері анықталады.
Ғ. Мұсабаевтың аса мəн беріп зерттеген, қазақ тіл білімінде құнды мұра қалдырған саласының бірі - қазақ тілінің лексикологиясы. «Қазіргі қазақ тілінің лексикасы» атты филология ғылымдарының докторы ғылыми дəрежесін алу үшін жазылған еңбегі, «Қазіргі қазақ тілі. Лексика» деп аталатын қазақ, орыс тілдерінде шыққан көлемді кітаптары сол кезеңдегі лексикология мəселелерін толық, жан-жақты қарастырған алғашқы зерттеу болды. Бұл еңбектердің қазақ тіл білімі үшін мəні мен маңызы айрықша. Кезінде оқырмандар мен ғалымдар тарапынан жоғары бағасын алған ғалымның осы зерттеулері мен оқулықтары қазақ лексикологиясын шын мəнінде ғылыми пəн дəрежесіне көтерді. Ғалымның лексикология саласындағы зерттеулері мен оқулықтары қазіргі күнде де жоғары оқу орындарында пайдаланылып келе жатыр. Оқулық жазуда өзінің алдында қалыптасқан мектебі болмағандықтан, оқулықтар ғылыми база жасалмай тұрып жазылғандықтан, заман талабының асықтыруынан туған кейбір кемшіліктеріне қарамастан, Ғ. Мұсабаевтың оқулықтары қазіргі жоғары оқу орындарында лексикология курсы бойынша оқытылып жүрген оқулықтардың негізін қалағаны даусыз шындық. Бүгінгі күнде де көптеген ғалымдар арасында дау туғызып жүрген семасиология мəселесі тұңғыш рет ғалымның оқулығында сөз болады. Сөз мағынасының түрлері, семантикалық үштік, ұғым мен мағынаның қатынасы сияқты мəселелерді арнайы қамтуы нəтижесінде ол қазақ семасиологиясының негізін салушылардың бірі ретінде танылады. Жоғары оқу орындарына арналған оқулықтармен бірге мектеп оқулықтарын, бағдарламалар жазуға да атсалысты. Осы орайда «Учебник казахского языка для 8-10 классов русских средних школ», «Учебник казахского языка для 5-6 классов русских школ», «Қазақ тілінің программасы» атты оның қатысуымен, авторлығымен жазылған кітаптар орта білім беру жүйесінің қажетін өтеген оқу құралдары болды [1] .
Өткен ғасырдың қырқыншы жылдарынан бергі уақытта жарық көрген орысша-қазақша, қазақша-орысша, орфографиялық, терминологиялық, түсіндірме сөздіктердің жасалуына да проф. Ғ. Мұсабаев көп үлес қосты. Бірсыпыра екі тілді сөздіктер мен тілашарларды жасауға қатысса, Түсіндірме, Абай тілі, Орфографиялық, Диалектологиялық, Үлкен орысша-қазақша сөздіктердің редакциясын қарады, жауапты редакторы болды. Ғалым құрастырған жəне редакторлық етуімен жарық көрген сөздіктер бүгінгі күнге дейін өз құндылығын жойған жоқ, олар арнайы зерттеуге тұрарлық еңбектер болып табылады. Ғалымның қазақ тіл біліміндегі, түркологиядағы орны, қосқан үлесі, қазақ тілі лексикологиясының семасиология саласын қалыптастырудағы сіңірген еңбегі мен ғылымда ұстанған бағытбағдарының бүгінгі қазақ тіл біліміндегі сабақтастығына байланысты ғалым мұрасы арнайы зерттеліп, кандидаттық диссертация жазылды. «Қазақ тіл білімінің антологиясы» сериясымен ұсынылып отырған бұл жинаққа ғалымның бүгінде тек кітапханаларда ғана кездесетін іргелі еңбектері мен ғылыми мақалалары енгізілді.
Қорыта келе, ғалым мұрасын оқырман қауым ғылымның бүгінгі қол жеткізген биігінен қарай отырып, ой елегінен өткізіп қабылдағаны жөн деп білеміз.
1. 3 Ғ. Мұсабаевтың лексикологиялық саласына қосқан үлесі
Ғ. Мұсабаевтың ғылыми-зерттеу еңбектері негізінен қазақ тілінің лексикасы мен лексикографиясына, сондай-ақ тіл тарихы мәселелеріне арналды.
1952 жылдан бастап өмірінің соңына дейін Тіл білімі институтының екі тілді сөздік бөлімінің меңгерушісі болып еңбек етті. Осы бөлімді басқарған отыз жылдай уақыт ішінде ол қазақ лексикографиясының дамуына, екі тілді сөздік жасау ісіне елеулі үлес қосты.
Ғ. Мұсабаевтың аса мəн беріп зерттеген, қазақ тіл білімінде құнды мұра қалдырған саласының бірі - қазақ тілінің лексикологиясы. «Қазіргі қазақ тілінің лексикасы» атты филология ғылымдарының докторы ғылыми дəрежесін алу үшін жазылған еңбегі, «Қазіргі қазақ тілі. Лексика» деп аталатын қазақ, орыс тілдерінде шыққан көлемді кітаптары сол кезеңдегі лексикология мəселелерін толық, жан-жақты қарастырған алғашқы зерттеу болды. Бұл еңбектердің қазақ тіл білімі үшін мəні мен маңызы айрықша. Кезінде оқырмандар мен ғалымдар тарапынан жоғары бағасын алған ғалымның осы зерттеулері мен оқулықтары қазақ лексикологиясын шын мəнінде ғылыми пəн дəрежесіне көтерді [5] . Ғалымның лексикология саласындағы зерттеулері мен оқулықтары қазіргі күнде де жоғары оқу орындарында пайдаланылып келе жатыр. Оқулық жазуда өзінің алдында қалыптасқан мектебі болмағандықтан, оқулықтар ғылыми база жасалмай тұрып жазылғандықтан, заман талабының асықтыруынан туған кейбір кемшіліктеріне қарамастан, Ғ. Мұсабаевтың оқулықтары қазіргі жоғары оқу орындарында лексикология курсы бойынша оқытылып жүрген оқулықтардың негізін қалағаны даусыз шындық. Бүгінгі күнде де көптеген ғалымдар арасында дау туғызып жүрген семасиология мəселесі тұңғыш рет ғалымның оқулығында сөз болады. Сөз мағынасының түрлері, семантикалық үштік, ұғым мен мағынаның қатынасы сияқты мəселелерді арнайы қамтуы нəтижесінде ол қазақ семасиологиясының негізін салушылардың бірі ретінде танылады.
Ғ. Мұсабаевтың ғылыми-зерттеу қазақ тілінің лексикасы мен лексикографиясы еңбектерінде: теориялық еңбек белгілі бір дəрежеде ғылыми топшылауды керек етеді. Ал сөздік атаулының көпшілігі тілдегі əрқилы сөздерді жіпке тізіп, əр сөздің өзіне ғана тəн семантикалық, кей уақыт стилистикалық қасиетін сипаттайды. Күллі сөздердің негізінде лексикология курсын жасау қазақ тіл білімі түгіл, жалпы тіл білімінде əлі күнге сəтті болмай жүр. Жеке құнды деген еңбектердің қайқайсысында да ғылыми талдау, теориялық топшылау кемде-кем ұшырайды. Сапасы тым-ақ жақсы деген еңбекте лексикологиялық мəселелердің кейбірі айтылады да, дені қаға берісте қалып қояды. Мұның басты себебі сан алуан сөздердің əрқайсысына тəн өзіндік «заңына», жеке-дара семантикалық сырына байланысып жатыр.
... жалғасы- Іс жүргізу
- Автоматтандыру, Техника
- Алғашқы әскери дайындық
- Астрономия
- Ауыл шаруашылығы
- Банк ісі
- Бизнесті бағалау
- Биология
- Бухгалтерлік іс
- Валеология
- Ветеринария
- География
- Геология, Геофизика, Геодезия
- Дін
- Ет, сүт, шарап өнімдері
- Жалпы тарих
- Жер кадастрі, Жылжымайтын мүлік
- Журналистика
- Информатика
- Кеден ісі
- Маркетинг
- Математика, Геометрия
- Медицина
- Мемлекеттік басқару
- Менеджмент
- Мұнай, Газ
- Мұрағат ісі
- Мәдениеттану
- ОБЖ (Основы безопасности жизнедеятельности)
- Педагогика
- Полиграфия
- Психология
- Салық
- Саясаттану
- Сақтандыру
- Сертификаттау, стандарттау
- Социология, Демография
- Спорт
- Статистика
- Тілтану, Филология
- Тарихи тұлғалар
- Тау-кен ісі
- Транспорт
- Туризм
- Физика
- Философия
- Халықаралық қатынастар
- Химия
- Экология, Қоршаған ортаны қорғау
- Экономика
- Экономикалық география
- Электротехника
- Қазақстан тарихы
- Қаржы
- Құрылыс
- Құқық, Криминалистика
- Әдебиет
- Өнер, музыка
- Өнеркәсіп, Өндіріс
Қазақ тілінде жазылған рефераттар, курстық жұмыстар, дипломдық жұмыстар бойынша біздің қор #1 болып табылады.

Ақпарат
Қосымша
Email: info@stud.kz