Ғабит Мүсіреповтың «қазақ салдаты» романының қөркемдік ерекшелігі

Жоспар

I.Кіріспе.

II.Негізгі бөлім.
1.Ғ.Мүсіреповтың «Қазақ салдаты» романының қөркемдік ерекшелігі.
2. «Қазақ солдаты» романының композициялық құрылысы.
3.Романдағы суреттелген обрздардың тәрбиелік мәні.
4.«Қазақ солдаты» романының идеялық мәнділігі.

III. Әдебиеттер.
Кіріспе.
Бұл — аса терең тұжырым. Жауынгердің майдандағы сан түрлі ерлігін санамалап көрсете беру оның образын толық ашқандық емес, шеберлікке байланысты кейіпкер бейнесі бір немесе бірнеше әрекетпен-ақ ашыла түседі. Ғ. Мүсірепов повестістінің бас кейіпкері Қайырғалидың ерлік санын тым көбейтіп жібереді де жоғарыда айтқандай жасандылықтарға барған.
Повестің комопозицялық бітіміне, идеялық анықтығына нұқсан келтірген кемшіліктің бірі — негізгі сюжеттік, тартыстық желіге қатысы шамалы, бас идеяны күшейтпейтін қосалқы, жанама оқиғалардың кездеспейтіндігінде еді. Мәселен, Жиренше шешеннің айтқан әңгімесі дейтін бір алуан әңгімелердің повеске катысы шамалы бодатын. Яки болмаса балалар үйіне Шегендерді ұстап апармақ болған милиционердің әуре-сарсаңын ұзақ уақыт тәптіштей суреттей беру де онша қажет емес еді. Майдан өмірінің көріністерін бейнелегенде де қажеттігі шамалы эпизодтар кездесетін.
Міне, осы айтылған олқылықтарды жазушы «Қазақ солдаты» романында болдырмауға талаптанған. Романда повеспен салыстырғанда көптеген көркемдік жетістіктер бар. Бұрынғы кейбір басы артық эпизодтар мүлде алынып тасталған. Оның есесіне характерлерді толықтыруға септігі тиетін суреттемелерді енгізген. Жаңадан қосылған оқиғалардың бірі — Севастополь ма нында болған бір соғыстың жайы. Осы соғыста совет әскерлер де, жау жағы да бірін-бірі жеңе алмай көп арпалысады. Соғыстың бір толас тұсында Қайрош Сарталиевтың қарауындағы жангерлер өзара қызғылықты әңгімелер айтады. Осы тұста олардың мінез-құлқы, арман-мақсаты ашыла түседі.
«Қазак солдаты» романында кейіпкерлерді психологиялық мінездеу толыға, тереңдей түскен. Әр қаһарманның өткен-кеткенінен хабардар болып қана қоймаймыз, олардың нақтылы жанды бейнесі әрдайым көз алдымызда тұрады. Мәселен, Володя Толстовтың көңіл күйі мынандай бір оқиға тұсында айқын кө-рінеді. Новороссийскіні жаудан азат еткенде, Володя Толстов каланың шет жағындағы өзінің үйін көрмекке барып, тасталқан болып қираған тас үйінің орнын ғана көреді. Ол өзінің ет жақындарының өлі-тірісін де білмейді. Сағынып көрген үйінің мына түрін көргенде, Володя Толстов қатты мұңға батады. Қа-һарманның осы тұстағы көңіл күйі өте сәтті суреттелген.
Ғ.Мүсірепов романында оқиғаларды екшеп, іріктей түскен. Олардың ішінен характерлердің мінез ерекшелігін танытатын түйін, ситуацияларды таңдай білген. Қайырғалидың да, Вася Гришиннің де, Самед Абдуллаевтың да, Петр Ушаковтың да тұлғаларын танытарлық психологиялық сәттер мол. Кейіпкер-лердің іс-әрекетін сырттай суреттеп қоймай, олардың ой-толғанысын, ішкі жан-дүниесін бере білу де — суреткерлік табыс. Қайырғалидың қалтасына анасының хатын салып жүріп, сағынышпен кайта-қайта оқитындығы да өз орнында қажетті деталь болып табылады. Ол майданда жүргенде бір сәт те өзінің елін, туған шешесін есінен шығармайды. Қаһарманның даралық бейнесі, адамдық келбеті осы сияқты әр қырынан, әр жағдайда көрінуі арқасында толысып шығады.
Шығарма кейіпкерлерінің басына тән ерекшеліктер белгілі оқиғалар үстінде анықталады. Романда тек кана Қайырғали мен Ақботаның, Шеген мен Қайырғалидың арасындағы қатынастар ғана емес, бұдан басқа да көптеген сюжеттік желілер тартылып отырады. Бір мезгіл Семен Зонин мен Нинаның арасындағы жайлар сөз болады. Сондай-ақ Василий Гришин, Володя Толстов, Мирошник, Самед Абдуллаев сияқты кейіпкерлердің бастарында да түрлі-түрлі қызғылықты жайттар кездесіп отырады. Сонымен «Қазақ солдаты» романының окиғалық жағы да, характерлерін мінездеу жағы да саралана, нақтылана түскен.
«Қазақ солдаты» романының композициялық құрылысы өзгеше шебер сомдалған. Мұнда негізгі мәселе — совет заманында туып-өскен адамның өсу, жетілу жолы басты әңгіме болып баяндалады. Майдандағы ерліктері үстінде-ол жас адамның мінездік, азаматтық қалыптасуы арта береді. Романда көлденең бұрып әкелетін, негізгі идеядан жырақтататын қосалқы желілі әңгіме жоқтың қасы. Барлық оқиға, сурет бояулары белгілі нысанаға тиіп жатыр. Өмірдің объективтік ағысы да, геройлардың өсу жолы да табиғи үйлесімді өрбиді.
Ғ. Мүсірепов өзінің повесінде Қайырғалиды көбінше барлаушы ретінде көрсеткені мәлім. Оның кәптеген іс-әрекеттері бірін-бірі қайталағандай сезілетіні де «осыған байланысты еді. Шығарманың жаңа нұсқасында ондай қайталаулар кездеспейді. Тіпті бұл екі шығарманың аяқталу тұсы да бір-біріне ұқсамайды. Шығарманың алғашқы нұсқасына Қайырғали басқарған бір топ жауынгерлердің Керчь бұғазында адам таңғалғандай ерлік керсетіп, Совет Одағының Батыры атағын алғаннан кейінгі істері де айтыла беретін. Ал романның аяқталуы басқаша.
Ғ. Мүсірепов романының жоғары көркемдік сапаға ие болуына шығарманың алғашқы нұсқасына айтылған сындардың да ықпалы тигені анық 1946 жылғы бір мақаласымен белгілі сыншы-ғалым Е. Ысмайылов повестің көптеген жетістігі мен кемшілігін алдымен атап көрсетушілердің қатарында болды. Негізінен қайтадан жазылған «Қазақ солдаты» романы жарыққа шыққанға дейін біздің ұлттық әдебиетімізде бұл тұрғылас ірі туынды туған жоқ еді. Майдан өмірін кең қамтып суреттейтін көлемді романдар мен повестер (Ә. Нүрпейісовтің «Курляндия», Т. Ахтановтың «Қаһарлы күндер», Қ. Исабаевтың «Бетпе-бет» романдары, Ә. Әбішевтің «Саржан», С. Бақбергеновтің «Талғат» повестері, Б. Момышұлының офицерлік жазбалары т. б.) соғыстан кейінгі, бертінгі жылдарда туған туындылар.
«Қазақ-солдаты» романы біздің ұлттық әдебиетіміздің ғана емес, бүкіл советтік әдебиеттің табысынан саналған, қалың окушыларды қуантқан құнды көркем еңбек болды. Бұл роман автордың совет әдебиетінің Ұлы Отан соғысы өмірін суреттейтін үздік шығармаларынан үйренуі нәтижесінде, әдебиетте батыр тұлғаларын жасаудың тамаша үлгілерін, дәстүрін бойға терең сіңіру нәтижесінде туды.
Романда соғыс өмірі, совет жауынгерлерінің ерлігі, олардын туысқандық достығы, бауырмалдығы майдан жолынын килы-қияңы үстінде терең ашылып көрініп отырады. Шығарманың бас кейіпкері Қайрош Сарталиев, оның жауынгер серіктері Толстов Абдуллаев, Зонин, Ушаков, Гришин, командир Мирошник, саяси жетекші Ревякин, осылар секілді өзге майдан ерлері де — бәрі де совет мектебінде оқып, тәлім-тәрбие алған жас азаматтар, туысқан советтік ұлттардың өкілдері. Оларда Отанға деген зор махаббат бар. Бәрінің де мақсат-мүддесі, тілегі біреу —
Әдебиеттер.
1.Қөркем әдебиет тілі.-Қазақ тілі мен әдебиеті,2004,N47
2.Ғ.Мүсіреповтың шығармашылығы.-Қазақ әдебиеті,2000,4ақпан.
3. Шалабаев.Б.Қазақ романының тууы мен қалыптасу тарихы.-Алматы,1997.
4.Бегелдин.Ә. Қазақ романы.-Ұлт тағлымы,2002, N6.
5. Көркем әдебиет туралы (мақала).— Еңбекші қазақ, 1927, 8, 9 тамыз.
6. Жанай мен Тоғай тілмаштің әңгімесі (әңгіме).—Тілші, 21 ақпан.
7.Ерғали (Алдоңғарұлы). Жазушылар мен көркем әдебиет (мақала). — Еңбекші казақ, 1926, 3 желтоқсан.
8.Бақбергенов.М.Ғ.Мүсіреповтың прозасы.-Алматы.1999.
        
        Жоспар
I.Кіріспе.
II.Негізгі бөлім.
1.Ғ.Мүсіреповтың «Қазақ салдаты» романының қөркемдік ерекшелігі.
2. «Қазақ солдаты» романының композициялық құрылысы.
3.Романдағы суреттелген обрздардың ... ... ... романының идеялық мәнділігі.
III. Әдебиеттер.
Кіріспе.
Бұл — аса терең тұжырым. Жауынгердің ... сан ... ... көрсете беру оның образын толық ашқандық емес, ... ... ... бір немесе бірнеше әрекетпен-ақ ашыла түседі.
Ғ. Мүсірепов повестістінің бас ... ... ... ... тым
көбейтіп жібереді де жоғарыда айтқандай жасандылықтарға барған.
Повестің комопозицялық бітіміне, идеялық ... ... ... бірі — ... сюжеттік, тартыстық желіге қатысы шамалы, бас
идеяны ... ... ... ... ... ... Жиренше шешеннің айтқан әңгімесі дейтін бір алуан ... ... ... ... Яки ... балалар үйіне Шегендерді ұстап
апармақ болған милиционердің әуре-сарсаңын ұзақ уақыт тәптіштей суреттей
беру де онша ... емес еді. ... ... көріністерін бейнелегенде де
қажеттігі шамалы эпизодтар кездесетін.
Міне, осы айтылған олқылықтарды жазушы «Қазақ ... ... ... ... ... ... көптеген көркемдік
жетістіктер бар. Бұрынғы кейбір басы ... ... ... алынып
тасталған. Оның есесіне характерлерді толықтыруға ... ... ... ... ... ... бірі — ... ма
нында болған бір соғыстың жайы. Осы соғыста совет әскерлер де, жау жағы да
бірін-бірі жеңе алмай көп ... ... бір ... ... Қайрош
Сарталиевтың қарауындағы жангерлер өзара қызғылықты әңгімелер айтады. Осы
тұста ... ... ... ашыла түседі.
«Қазак солдаты» романында кейіпкерлерді психологиялық мінездеу толыға,
тереңдей түскен. Әр қаһарманның өткен-кеткенінен ... ... ... ... ... ... ... әрдайым көз алдымызда тұрады.
Мәселен, ... ... ... күйі мынандай бір оқиға тұсында айқын ... ... ... азат ... Володя Толстов каланың шет
жағындағы өзінің үйін көрмекке барып, тасталқан болып ... тас ... ғана ... Ол ... ет ... ... де білмейді.
Сағынып көрген үйінің мына ... ... ... ... ... мұңға
батады. Қа-һарманның осы тұстағы көңіл күйі өте сәтті суреттелген.
Ғ.Мүсірепов романында оқиғаларды екшеп, іріктей түскен. Олардың ... ... ... ... ... ... ... Қайырғалидың да, Вася Гришиннің де, Самед ... да, ... да ... ... ... ... мол. Кейіпкер-
лердің іс-әрекетін сырттай суреттеп қоймай, олардың ой-толғанысын, ішкі жан-
дүниесін бере білу де — суреткерлік табыс. ... ... ... ... ... сағынышпен кайта-қайта оқитындығы да өз орнында қажетті
деталь болып ... Ол ... ... бір сәт те ... ... ... есінен шығармайды. Қаһарманның даралық бейнесі, адамдық келбеті ... әр ... әр ... ... ... ... ... кейіпкерлерінің басына тән ерекшеліктер белгілі оқиғалар үстінде
анықталады. Романда тек кана Қайырғали мен ... ... ... ... ... ғана емес, бұдан басқа да көптеген
сюжеттік желілер тартылып отырады. Бір мезгіл ... ... мен ... жайлар сөз болады. Сондай-ақ Василий Гришин, Володя Толстов,
Мирошник, Самед Абдуллаев ... ... ... да ... жайттар кездесіп отырады. Сонымен «Қазақ солдаты» романының
окиғалық жағы да, характерлерін мінездеу жағы да ... ... ... ... ... ... өзгеше шебер сомдалған.
Мұнда негізгі мәселе — совет заманында туып-өскен ... өсу, ... ... ... ... баяндалады. Майдандағы ерліктері үстінде-ол жас адамның
мінездік, азаматтық ... арта ... ... ... бұрып
әкелетін, негізгі идеядан жырақтататын қосалқы желілі әңгіме жоқтың қасы.
Барлық оқиға, ... ... ... нысанаға тиіп жатыр. Өмірдің
объективтік ағысы да, геройлардың өсу жолы да ... ... ... Мүсірепов өзінің повесінде ... ... ... ... ... Оның ... іс-әрекеттері бірін-бірі қайталағандай
сезілетіні де «осыған байланысты еді. ... жаңа ... ... ... ... бұл екі ... аяқталу тұсы да бір-
біріне ұқсамайды. Шығарманың алғашқы ... ... ... бір ... ... бұғазында адам таңғалғандай ерлік керсетіп, Совет
Одағының Батыры атағын алғаннан кейінгі істері де ... ... ... ... ... ... ... жоғары көркемдік сапаға ие болуына шығарманың
алғашқы нұсқасына айтылған сындардың да ықпалы тигені анық 1946 ... ... ... ... Е. ... ... көптеген жетістігі
мен кемшілігін алдымен атап көрсетушілердің қатарында болды. ... ... ... ... ... ... ... дейін біздің
ұлттық әдебиетімізде бұл тұрғылас ірі туынды туған жоқ еді. ... ... ... ... ... романдар мен повестер (Ә. Нүрпейісовтің
«Курляндия», Т. Ахтановтың ... ... Қ. ... ... Ә. ... ... С. ... «Талғат» повестері, Б.
Момышұлының офицерлік жазбалары т. б.) соғыстан кейінгі, бертінгі жылдарда
туған туындылар.
«Қазақ-солдаты» романы біздің ұлттық ... ғана ... ... ... ... ... қалың окушыларды қуантқан құнды
көркем еңбек болды. Бұл роман ... ... ... Ұлы Отан ... ... ... шығармаларынан үйренуі нәтижесінде, әдебиетте
батыр тұлғаларын жасаудың ... ... ... ... ... ... туды.
Романда соғыс өмірі, совет жауынгерлерінің ерлігі, олардын ... ... ... ... килы-қияңы үстінде терең ашылып
көрініп отырады. Шығарманың бас кейіпкері Қайрош Сарталиев, оның ... ... ... ... ... ... командир Мирошник,
саяси жетекші Ревякин, осылар секілді өзге ... ... де — бәрі де ... ... ... алған жас азаматтар, туысқан ... ... ... ... ... зор махаббат бар. Бәрінің де мақсат-
мүддесі, тілегі біреу — елімізге тұтқиылдан ... ... ... ... тал-қандау, сөйтіп, елімізде бейбіт күннің қайтадан нұр шашып
ту үшін қасық ... ... ... Бұл зор ... ұлы ... ... жол көрсетер қуатты күш бар, ол — Коммунистік ... мен ... ... ... ... ... күш бар. Ол — ... батыр совет
халқы. Совет жауынгерінің ұлы ерлігінің көзі, жеңілмейтіндігінің себебі —
міне, осында. «Қазақ солдаты» романында совет ... ... ... осы ... ... көрсетілген. Шығарманың мазмұнын ... ... ... ... ... тұрған белгілері де міне осында.
Қазақ совет әдебиетінің жетіліп өскендігінің де, жазушының көркемдік
шеберлігінің ... ... де ... ... ... ... ... көркемдік сипаттарына, образдарының бітіміне талдау
жасамас ... ең ... осы ... ... сапаға көтеріп тұрған негізгі
басты белгілеріне тоқталып өтелік. Ең біріншіден, бұл роман — ... ... ... ... ... суреттеле жөнелмей, оқиғаның
әріден қозғалуында үлкен мән бар еді.
Ұлы Октябрь революциясы жеңгенге дейін, Байтақ ... ... ... езілген халықтардың бірі секілді біздің қазақ халқы да екі ... мен ... бір ... ... ... ... ...
жергілікті бай-феодалдардың қатаң тепкісінде езіліп-жаншылып келді. Патша
өкіметі қазақ елін «бұратана жұрт» деп ... ... ... ел ... ... ... ... Улы Октябрь революциясы азат етті,
теңдікке қолын жеткізді, басына бақыт ... ... ... жылдарында
қазақ ұлтының әлеуметтік өмірінде, барлық тұрмыс-салтында көп-көп
өзгерістер туды, ... ... жаңа ... ... ... өзі бір күнде бола салған құбылыс емес. Өзінің өсу жолы,
даму ... ... бар. ... солдаты» романында қазақ халқы
өмірінің осы жолдары көркемдік шеберлікпен терең ... және ... ... жаңа ... ... адамның образы арқылы бейнеленеді.
Жаңа дағдылар, соны ... ... ... ... ... ... ... орнықтыру үшін аянбай еңбек етіп, қиыншылықтарды жеңе
білу керек. Ал күрес жолы — ... ... ... ... ... ... бар, ... көп ауыр жол. Совет өкіметінің ұлы
революциясының жеңісі нәтижесінде, ... ... ... ... ... дәл ... таңдағы зор да ұлы жеңістерге жеткенге дейін даму
жолында да осы секілді талай-талай қиындықтар, ауыртпалықтар болды. ... ... ... өмірдің осы ақиқат сырларын шеберлікпен танытқан.
Романды оқи бастаған шағымызда біздің көз алдымызға ... бір ... ... ... ... бас кейіпкері Қайроштың туып-өскен
ортасының күн көріс, характері, дамудың жаңца жолына бағдар ... ... ... ... ... ... реалистік тұрғыдаң
суреттеледі. Қайроштың туған ... жас ... ... ... аз еді. Жаңалық кең өріске еркін шырқап кете алмай, ескілік
атаулы етектен тартып, ... ... ... ... оралып жатқан кез
болатын.
Осы кезде түскен қиыншылықтарды жас баланың ... ... ... ... ... жас ... бұл ... құтылу үшін ауылдан қашып,
қалаға тартады. Бірақ ол ... ... ... ... безу ... ... күш ... бекем болып қайта келу үшін, сөйтіп
қиыншылыққа қарсы күрес ашу ... ... үшін ... ... ... ішкі ... ... даму эволюциясының сырын біз ... ... ... Қайрошты балалар үйі өз тәрбиесіне алады, қамқорлық
жасайды, оқытады, ... ... ... жас ... өнерлі, өнегелі, саналы
азамат боп жетіледі. Қайрош көрген мұндай қамқорлықты сол ... ... ... ... Оку ... білім алуға талабы болғанмен, бірақ қысқа
жібі күр-меуге ... ... ... ... ... тек ... өкіметі
жылдарында ғана осындай зор әкелік қамқорлық құшағына бөленді. Қазақ
еңбекшілеріне Совет өкіметі ... ... ... ... бір ... еді. Жас ... ... өткен жайлар — қалың жұрттың белгілі бір
өкіл-деріне тән болған ортақ құбылыс болып ... ... ... ... ... ... Е. Лизунова, В. Кругов, С.
Төлешов, В. Закрутин өздерінің ... осы ... ... бөлімі,
яғни бас қаһарманының балалық шағы, жастық көзі суреттелетін бөлімі басы
артық деген ой ... Бұл ... ... ... Өйткені жазушы бас
каһарманның сол балалық кезін жан-жақты кең қамтып суреттеу арқылы жалпы
казақ елінің даму ... тән ... ... ... ... ...
социалистік жаңа заманмен құрдас адам. Сондықтан Қайроштың ер жету, өсу
жолдары белгілі бір әлеуметтік топтың, ... өсу ... да ... шығарма қаһарманының өсу жолын көрсету үшін ұзак суреттеу ... шарт емес ... ... ... да , ... Мүсіреповтің «Қазақ
солдаты» жазылған кезде қазақ халқының Октябрьден кейінгі өмір ... ... онша көп ... Осы тұрғыдан алғанда, автордың
бұл кезеңнің белесті-белесті асуларын ғана ... ... ... ... білеміз. Қайроштың басқалардан бір ерекшілігі — ... ... ғой. ... да Отан ... ... ... Отанға
қауіп-қатер төнген шақта қасық қанын төгіп, жан қиярлықтай ерлік көрсетуіне
автор әдейі осы ойды таңдап алғанын ... ... ... ... арналған шығармада өткен өмір жолын ұзак сонар ... бір ... ... ... ... жататындығын әр кез айыра
білген жөн.
Қайрош — советтік тәрбие көрген жас азамат, ол қолы жеткенді місе ... ... ... ... ... ... биіктей беруді аңсайды. Оның
тұла бойынан қазақ ... жаңа ... ... жаңа ... ... Неміс фашизмі елімізге тұтқиылдан шабуыл жасап, Отанға
кауіп төнген сағатта Қайрош өзі тіленіп майданға ... Ол — ... оның ... ... ... ... өткермеген, сондықтан
әскери өмірдің атадан балаға мирас боп қалған дәстүрі жоқ. Әскер қатарында
қызмет атқару, әс-кери тәртіпті көру — ... ... ... ... ... кейін орныққан жаңалық. Міне осы жаналық романның
келесі тарауларында майдандағы ... ... ... ... отырады. Сөйтін, «Қазақ солдаты» романында қазақ жұрты өмірінің
үлкен кезеңі кең тұрғыда ... ... ... ... ... те ... өмірін суреттеген шығармалар туысқан халыктар әдебиетінде ... Бір атап ... ... сол — бір ... ... бір мақсатты
көздеген халықтар өкілдерінің өмірбаянында, ... да ... ... ... ... Қазақтың батыры Қайырғали сияқтылар
басқа халықта да көп болғанын көреміз. Олардың ... ... ... ... ... ... бір ... — советтік
патриотизм мәселесінде туыстығы, жақындығы өте айқын танылады. Бұған бір
ғана мысал келтірейік. Өзбек жазушысы ... ... ... ... ... ... ... «Алтын жұлдыз» атты повесі мен «Дардақтың
батыры» деген очеркі ерекше көзге түседі. Әсіресе «Алтын жұлдыз» повесінен
көптеген қызғылықты ... ... ... ... бір ауданында қатардағы колхозшы болып істеген
Ахметжан Шүкіровтың майданға барып қаһармандық көрсеткені хикая болады.
Жазушы кейіпкерін соғысқа ... ... де ... ... ... ... Отанның басына ауыр ахуал туған кезде, өзі ... ... ... ... оған ... дейін аудаңдық әскери
комиссариаты рұқсат бермей жүреді. Ақырында Ахметжан әскер қатарына ... ... ... ... ... ... білімнің,
үйренудің, тәжірибе арттырудың тамаша мектебінен өтеді.
Елдің тынышын бұзып, азаттығын жоймақшы ... ... ... Шүкіров қатты ызамен қарсы соғысқа шығады. Жаудың мейірімсіз
қаталдығын ... ... ... шайқастарда ерлігіне ерлік қосады.
Ахметжан Шүкіров фашистердің қалалар мен ... ... ... ... ... ... қатты қаһарға мінеді. Большая
Каменка, Желобух, Орел жерлерінде және ... ... ... ол ... өжеттік көрсетіп, талай жауды жайратады. Азат болған
селоларда кездедкен жас сәбилерді көргенде, ... өз ... ... ... ... ... сипаттың бірі — майдандағы ерліктің
жасаушысы жеке қаһармандар ғана емес, бүкіл жауынгерлер ... ... Бұл ... да ... ... мен ... жазушысының көркемдік,
идеялық принциптері үндесіп жатады. Ғ. ... ... да, оның ... да ... ... А. ... Ахметжан Шүкіровтың және басқа
жауынгерлердің батырлығын қоса сипаттайды. Солардың ... ... ... полковник Михалидынның тұлғасы ерекше көзге түседі.
Өзбек жазушысы ұлы мақсат, ұлы ... ... ... ... ғана ... ... ... идеяны өте анық аңғартады. Ахметжан ... ... ... ... ... ... ... Өзінің туған елі үшін, бейбітшілік пен бақыт үшін күрескен Ахмет-
жандар батырлықтың кереметін көрсетеді. Повестің композициялық ... ... ... да ... ... ... Дегенмен, бұл шығармада да
кейбір нанымсыздықтар кездеседі. ... ... ... ... повесі
өзбек әдебиетінің Отан соғысы тақырыбына ... ... ... бірі ретінде қымбатты.
«Қазақ солдаты» романының біз атап айтқымыз келген екінші үлкен қасиеті —
бұл роман халықтар достығын кәркемді ... ... ... ... ... ... Ұлы Отанымызды мекендеген барлық ұлттардың бірі-
бірімен араласуы күшейіп, бұрыннан тарихи тамыры бар достығы нығая ... ұлы ... ... ... Ұлы Отан ... ... ерекше,
айрықша жарқырап көрінді. Ғабит Мүсірепов романда осы шыныққан ... ... ... ... әр ұлттың өкілін өз махаббатына бөлеп,
сүйіспеншілікпен толғана суреттей басқа ұлт ... ... ... ... ... ... ... өз дамуының алғашқы жылдарында-ақ
қызу колға ... ... бірі ... Бұл ... жасалған жақсы
тәжірибелер Ғ. Мүсіреповтің біз атап ... ... ... де бар ... атап ... бір жағдай, біздің әдебиетте ... ұлт ... ... ... ... да ... ... Әрине, мұның төркіні
жазушыларымыздың шындықты шеберлікпен терең бейнелеу ... ... ... ... ... ... ... туған жәйт еді. Оның үстіне,
біздің ... ... ... ... ... жете ... та
емес еді. Осының салдарынан өзге ұлт- өкілдерінің образдары өздерінің
барлық ... ... ... ... ... ... қай ұлт өкілі екендігін образдың ішкі мәнінен емес, көбінесе
аты-женінен, түрі-түсінен, киім-кешегінен ғана ажыратып жүрдік. Бұл ... ... ... ... романында жазушы біздің әдебиетімізде орын алып келген
мұндай кемшіліктердің болмауын катаң ескерген. Ұлт өкілдерінің ... ... ... үшін көп ... ... бұл ... жалпы советтік
әдебиетіміздегі озық үлгілерді зерттеп, игерген. ... ... орыс ... және өзге ұлт ... ... ... етіп бейнелеген.
Шығармадағы ұлттық өрнектер, адамдардың ұлттық ерекшелік сипаттары
—жазушыдай зор ... ... ... белгілер. Кейіпкердің ұлттық
сипаттарын, ұлттық ерекшелік қасиеттерін көркемдік шындықпен шебер ... ... ... жете ... қатар, сол ұлттың тарихын да, сол ұлтқа тән
құбылыстардың даму заңдылығын да, өсу, жетілу, өзгеру сипаттарын да ... ... Ел ... ... ... ... материалдық
жағдайларға байланысты халықтың тұрмыс-тіршілігінде де, күн ... де ... туып ... Бұл жаңалықтардың өзіндік даму
сипаты бар. Және бұл жаңалықтар бір ... ... ... ... ... ... Осы жайларды өмір шындығына сәйкес нанымды көрсеткенде
ғана жазушы ... ... ... ... өміріміздің ақиқаты тұрғысынан қарасақ, байтақ
отанымызды мекендеген барша ұлттардың ... ... ... ... ... жету жолындағы іс-әрекеттері ұқсас. Бірақ әр ұлттың тұрмыс-
салтында, ... ... тек ... ғана тән ... ... ... осы белгілерді әр автор өз шығармасында терең ашып сипаттау керек.
Сонда ғана ұлт өкілінің жанды да нанымды ... ... ... ... «Қазақ солдаты» романында ұлт өкілдерінің бейнелері
өзіндік ерекшелік сипаттарымен ... ... ... ... Қайрош,
орыс жігіті Толстов, өзбек азаматы Абдуллаев және басқалары — бәрі де ... ... ... де ... ...... ... жасаған жауды талқандау, совет халқының ... мен ... ... бір ... ... Бәрі де бір ... қарауында.
Осы жайларына қарап, бұларда бір-бірінен айырмашылық белгілер, мінез-
құлықтарында ... ... жоқ деп ... бола ма? Олай ... ... еді. Сол ... жүректегі сезімдері, мақсат-мүдделері
бірдей болғанмен, сол ішкі күйдің сыртқы білінуінде ұлттық ерекшелікті
танытатын ... бар. Әр ұлт ... ... ... ... ... ... — бәрінен де оның туған ұлтыттың ... ... ... солдаты» романындағы ұлт өкілдерінің кейіпкерінен біз осындай
күйлерді ... ... Бір ... ... ...... Шеген,
Сәмед, Володя, Зонин, Ревякин, Мирошник, Ушаков тұлғаларын біздің көз
алдымызға өзіне тән ... ... ... ... ... ... жөнінде 3. Кедринаның, ... ... ... Т. ... ... сын ... ... осы алуандас
жетістіктері жайында бірсыдырғы дұрыс ойлар айтылған. Біз бұл ... ... ... ... атап айтылар үшінші үлкен қасиеті —
көркемдік қуатында. Роман бірінші ... ... Бұл ... үлкен
психолог болуды талап етеді.
Автор өз шығармасын бірінші жақпен жазған ... ... ... жай-күйін басқалардың іс-әрекеті арқылы байқатып отырады. Бұл
тәсіл қиын, өйткені автор реті келгем жерде еркіндік ала алмай, ... ... ... ... қарай ойыса береді. Романның сюжеттік желісіне
арқау болар оқиғаларды өрбіту, ондағы ... ... ... ... Ғабиттің бұл өзінің соны жаңалығымен көрініп, жазу тәсілінің ауыр
әдістерді игеруге болатындығын дәлелдеді. Жазушы өмір ... ... ... ... картиналарын әсерлі көркем бейнелі суреттейді. Соғыс
шағының арпалыс күйлері, совет ... ... ... ... нанымды көрсетіледі. Сан алуан әрекеттер, қат-қабат оқиғалар
бірінен бірі туып, ... ... ... ... ... құбылыстары, пейзаж
көріністері адамның жан-күйінің толғаныстарына сәйкестеле суреттеледі.
Міне, осы белгілерінің бәрі де шығарманың ... ... ... ... ... ...... майдан өмірін жіті зерттеп, жинаған
мол материалының негізінде туған ... ... бас ... ... ... автор Совет Одағының Батыры Қайырғали Ысмағұловтың ... ... ... ... — Қайырғалидың прототипі. Бірақ осыған қарап
бұл романды тарихи роман деуге болмайды. Рас, тарихи шығармаларда тарихи
болған адамдардың өмірі ... ... ... басынан кешкен хал-
жайлар терен, қамтылады. Және бұл хал-жайлар заманның тарихи ... ... ... ... ... танытады. Сонымен қатар тарихи
романда автордың қалауымен енгізілген, ойдан алынған кейіпкерлер де болады.
Бұл — шығармада ... ... ... кең ... ... үшін ... Ғ. ... «Қазақ солдаты» романында тарихта нақты болған ... ... ... негізге алады да, бірақ сол ... ... ... ... ... желісін кең өріске тартады. Майдан өмірінің
шындығынан алынған мол деректермен ... ... ... ... Романда
соғыс жылдарының сипатын осылайша кең қамтып көрсетеді.
«Қазақ солдаты» романы — тақырыбының сонылығы, ... ... тек ... ... ... ... ғана ... қатар жалпы қазақ совет прозасының өресі биіктегендігін көрсететін
айғақ. Роман советтік еліміздің ... ... ... және шетел
тілдеріне аударылды. Мұның өзі шығарманың жақсы сапасының ... ... ... ... мәні зор. ... совет жауынгерлерінің
ерлігі, іс-әрекеттері және жоғары адамгершілік қасиеттері біздің ... ... ... беру ... жәрдемін тигізеді, жастарды
Отанды жан-тәнін сүюге советтік патриотизмге баулиды. Отан үшін жан ... ... ... ... туың ... ... ... да романның адам тәр биелеушілік мәні жоғары деп
танимыз.
Романның бас кейіпкері — Қайроштың ... ... өсу жету ... ... жүрген кездегі қызметі оқушыны өзіне қызықтыра тартып отырады.
Жоғарыда ... ... ... мен өсу ... қазақ елінің советтік
өмірінің шынайы бел-белестері жатыр. Қайрош — жаңа заманның азаматы. ... ... ... ... ... Совет өкіметі мен туыскан партиямыздың
әкелік қамқорлығы аясында ер жеткен ұлан.Оның көрген тәрбиесі — ... ... ... ... кейіпкердің өсу жолын, образдың
қалыптасу сатыларын ... ... ... ... осы ... ... суреттеп отырады. Сөйтіп Қайрош тұлғасын ерекше даралап көрсетеді.
Ал Қайроштың іс-әрекеттері, оның ... ...... ... ... тұрған ерекше сипат емес, Қайроштың
замандастарының бәріне де тән ... ... Бұл ... ... ... ... ... біздің дәуір адамдарының
белгілі бір тобынық, қалың қауымның жай-күйін танытатындай ... ... ... ... Қайроштың оқу іздеп, өзінің туған жері
Қайрақтыдан Гурьевке келгені көрінеді. Орал ... ... ... ... баяндалады. Осы кездегі жас Қайроштың бойында оқушыны
сүйсінтерлік бір ... бар. Ол — ... ... азамат болуға талпынуы,
осы жолда нендей ... ... де бас ... ... ... ... тіресе алыса білуі. Осы жолда бала Қайрош өмірдің талай-
талай сырларымен танысады, көп ... ... ... пен ... пен ... ... ... айыра түседі. Қысылған жағдайларға
душар болып қалған шақтарында да оның еңсесі түспейді,жақсы үмітпен ... ... ... нұрлы арманы сол-ғындамайды, қайта күрес-тартыс
үстінде ширап шыныға түседі.
«Мүмкін, менің алдымда сағым теңізіндей құлпырып, адыстан қол ... ... өмір ... ... ... ... ... ескі ауылдың ескі өміріне
қанағат етпеген бала ойы осындай бір себепті бұрыннан іздеп жүрген шығар. ... ... бұ да ... деп ... ... өзінің оқу іздеп қалаға
келген жолында. ... ... ... ... ... ... қамқоршы қауым
қарсы алады. Қайрош балалар үйіне кабылданады. Осы бір жайдың ... ... ... жас ... ... ... ... ер жетуіне қамқорлық
жасалатыны аңғарылып тұрған жоқ па?
Бала ... оқу оқып ... ... ... айрықша бір құмарлығы
бар. Ол — әскери өнер. Жасы толғанда ол ... ... өзі ... ... осы ... ... ... сапында жүрген шағында, неміс
фашизмі елімізге тұтқиылдан шабуыл жасайды. Сүйікті Отанының ... ... ... жас ... ... совет жерін қорғау үшін ... бел ... ... сүю ... оның ... ұштап, қайратын тасыта
түседі. Қайрош майданға жіберуге сұранған ең алғашқы жеті ... ... ... ... ... ... Осы бір сәт ... былай
суреттелген:
«Ант артынан алдыңғы жеті кісінің бірі болып, командирлердің алдына барып
рапорт бердім.
— Курс аяқталуына қаратпай-ақ, еріктілер ... ... ... Сарталиев жолдас, артыңызға қараңызшы!— деді курс командирі жымиып.
Алғашқы бір қас ... ... жеті ... шыға ... енді арт жағым
ұзын құйрық кезекке айналып барады екен.
— Орындарыңа!..— деген ұзын команда берілді. ... де ... ... ... деді ... ... сағаттан бастап, бәрің
де майдандамыз деп есептеңдер өздеріңді».
Осы бір кәрініс тек Қайроштың, тек оның жолдастарының ғана Отанға ... ... ... қоймайды, сонымен қатар бүкіл совет
жауынгерлерінің, ... ... ... Отан ... ... елін ... жаудан қорғауға әзір екендігін білдіреді.
Ел қорғау жолындағы ...... де ... ... ... ... елімізге тұтқиылдан шабуыл жасап, ... ... құлы ... ... ... бұл сұм ниетін еліміздің барлық
азаматтары терең түсініп, Отанымыздың тәуелсіздігі мен бостандығы ... ... ... осы ... ... ... ... жүктелер
міндетті, борышты жете түсінді, өздерінің Отан алдындағы сол ... ... ... өздерінің батырлық даңқын әлем жүзіне әйгі етті.
«Қазақ ... ... ... және оның ... ... ... жолы ... суреттеледі. Олардың ерлік мінездері, саналы жауынгерлер
екендігі, бойларындағы батырлық пен ... ... ... ... ... ... ірі ... барысында көрінеді. Қайрош және
оның майдандас серіктері, жау жағының күші осал емес екенін жақсы сезінеді.
Мұндай жасақты жауды жеңу үшін зор ... ... ... рух қажет екенін
олар терең ұққан.
«Соғыс қазір қалай кетіп бара ... да ... ... ... ... ... ... білмейтін бір адам жоқ. Жауынгер қазір қалай
қарап кетіп жатса да әрбір адам адым ... ... ... ... Әр ... ... ... қысқарта береді». Міне, Қайрош ... ... ... — өз ... туып ескен жерін жанындай жақсы
көретін, жүрегінде Отанға ... ... мол ... ... Ол ... ... сүюді, Отанды қорғауды ең ардақты міндетім деп санайды.
Майдан шебінде жүргенде ол даңқ ... ... қара ... ... ойламайды, бүкіл жауынгер серіктерінің тағдырын, ... ... ... Өзінің әр ісі, әр әрекеті ... ... ... ұлы
ерлігіне сабақталып жатуын ғана тілейді.
Қайрош — қысылшаңда жол табатын, басқа ажал ... ... ... ... ... ... қайғы-мұңға берілмейтін жігерлі жауынгер.
Романда соғыс шыңдығының талай қиын еткелдері, жауынгерлер басына ... ... ... ... Осы ... кездерде Қайрош үнемі
сабырлы, байсалды қалыпта көрінеді. Қиындықтан ... ... ... ... ... ... ойымен жауынгер серіктерін сүйсінтеді, оларға үлгі боп
көрінігі отырады. Мәселен, романда Кырым жағасында соғыс сипатталған ... көз ... ... ... ... ... ... азайған, азық-түліктері детаусылған, көп күн ұйқы ... ... Осы ... шайқаста Қайроштың көп серігі ерлікпен қаза табады.
Толстов, Гришин, Қайрош — үшеуі ғана тірі қалады.
«Егер жау ... оны ... ... ... ... ан ... әр ... жауынгерінің көкейінде болған сөз осы еді. Дұшпанға қарсы
ерлікпен күресу үшін жауынгердін бойында ... ... зор ... ... оның жүрегінде жауға деген ызалы өшпенділік те лапылдап жанып түруы
керек. Жазушы Ғабит Мүсірепов Қайроштың және оның ... ... ... суреттегенде, олардың бойындағы осы қасиеттерді толғана
ашып отырады. Шығарманы оқығанда оқушыны өзіне баурап, оны ... ... ... ... ... ... біз Ұлы Отан соғысы кезінің шындығын, совет жауынгерлерінің ерлік
күресін суреттеген, совет әдебиетінің озық үлгілеріне зер ... ... ... де осындай қасиетті айқындап көреміз. Михаил Шолоховтың
«Өшпенділік ғылымы» деген әңгімесінің бас қаһарманы ... ... еске алып ... Оның ... ... ... ... зор,
жүрегінде дұшпанға деген жалындап тұрған ыза кандай! «И если любовь к
Родине хранится у нас в ... и ... ... до тех пор, пока ... ... то ... всегда мы носим на кончиках штыков».
Міне, бұл — батыр жауынгердің жүрегіндегі ... сөз. Бұл құр ... ... сөз ... ... бойындағы ер қайратты, қаһармандықты
білдіретін сөз. «Қазак солдаты» романының да бас ... ... ... ... айтқан сөзінен осы алуандас ерлік қасиетті танып
отыра-мыз. «Қазақ солдаты» ... ... ... ... ... ... тұрғыдан сипатталған. Автор «Қазақ батыры» повесінде
шамадан тыс әсірелеп жіберетін, кезінде сыналған жайттар бұл романнан ... таба ... айта ... керек. Сондай-ақ соғыс суретін қара
дүрсін ... ... да жоқ. ... ... ... бұл ... кемшіліктерге
орын берсе, енді олардың арылып, ертегідегі батырдың бейнесін емес ,
қатардағы совет солдатының ... ... ... ... назар аударып,
өмірдің өзінен алынған реалистік ... ... ... де, ... ... қимылдары жасанды көрініп калатын шағы бар екенін ... ... ... өзі күнделікті әскери өмір мен ... ... ... ... ... еді. ... ерлік
жасаймын деп, оны арнайы дайындалдырмай-ақ шешуші кезең
нің өзі ерлікті еріксіз тудыратындығын образдың ... ... ... жөн болатын.Осында тату достык ұясы болған бөлімшесін әр
жауынгер өзінің туған үйіндей жақсы көріп, ... Өз ... — оған ... ... ... ... ол өзі қызмет атқаратын осы ... ... ... кір келтірмеуге тырысады, оның даңқын арттыра
түсуге өз үлесін қосуға ұмтылады.Біз совет әдебиетінің Ұлы Отан ... ... ... қай-қайсысынан болса да, осы бір белгіні айрықа
қөріп ... ... ... ... романында совет жауынгерлерінің
өз бөлімшесін, өз командирлерін зор махаббатпен сүйетіндігі шебер, толғана
суреттелген. Жазушы К. Сименовтың «Тірілер мен өлілер» ... ... ... образының өн бойынан да осындай тамаша қасиет жарқырап
көзге түседі. Бұл алуандас мысалды басқа да ... ... ... ... ... ... Мусірепов «Қазақ солдаты» романында Қайроштың және оның майдандас
жолдастарының өз бөлімшесіне, өз командирін деген ... ... ... ... арқылы терен суреттеп бейнелейді. Өз бөлімін, өз
командирін шексіз беріле сүю, оларға бауыр басып, айрылмастай ... ... ... ... биік ... ... керек. Бұл қасиет біздің
совет жауынгерлерінің, совет адамының жоғары мопальдық қасиетін ... өзі ... ... ... ... сонау туған ауылындағы өскен ұясындай
— үйіндей ыс тық көреді, қасындағы серіктерін — жауынгер жолдастарын бір
туған ... зор ... ... ... ... олар дың ... олардан бір сәт те айрылмауды тілейді.Қайрош ауыр жараланып
госпитальға ... ... бол ған ... ... ... ... ... күйзеліп қиналады, Ал емдеу орнынан айығып шығып
майдан шебіне аттанар сәт туғанда, ол өз ... ... ... ... ... ... ... қылады.
«Өз бөліміме қайтуды сұранудың ... ... қой ... ол
ғоспитальдан сауығып шыққандарды майданға жөнелтіп тұратын орынның
комиссары Тарасенкоға,— ... ... ... ... ... бір топ жауынгер түсіміз бәлек болмаса, ұйқымыз да бір еді. Осы ... ... ... ... ... ... ... кеткен жолдастарымнан айырмай, өз бөліміме жіберсеніз екен».
Тілегі ... ... , ... өз ... ... Қаруласымен сағынып
табысады. Осы бір достық, бауырмалдық,сезімдер Қайроштың жанын ... ... ... ... ... талай ерліктер жасайды.
Достары сенім білдіріп, оны лениндік партия қатарына алады. Қайрош өзінін
Отан алдындағы жауапкершілігін енді ... да ... ... түседі.
Романда Қайроштың Отан, халық алдындағы борышын ерлікпен өтеу жолындағы
қажырлы күресі терен толғаныспен суреттеледі. Жазушы романда жауынгерлердің
өз ... өз ... ... ... ... ... ... үлкени мәселеге, яғни, совет халықтарының ұлы достығына ұштастыра
сипаттайды. Біздің еліміз — көп ұлт ... ел. ... ... ... бауырмалдығы Совет өкіметі жылдарында ерекше бекіп,
нығайды. Бұл достық ... жау ... ... ... ... айрықша шыңдалады. Саналы совет жасы Қайрош жолдастық, достық,
бауырмалдық деген ұғымдарға коммунистік тұрғыдан зор мағына беріп ... бұл ... ... қадір тұтып, қастерлейді. Достық, жолдастықтың
шыныққан үстіне шыныға түсуін, нығайған үстіне нығая түсуін ғана ... үшін ... ... үнемі пікір алысып, ұғыса
сырласып отырғанды жақсы ... ... өз ... ... ... ... ... адамгершілік қасиеттеріне қарап
бағалайды. Міне оның ... досы ... ... ... сөзі: «Шекараға
Николай Шуруп екеуміз бір күнде ... ... ... бері екі жыл ... ... ... ... қатар, біріміздің етігіміз ... ... ... бұл бөлімінде екеумізден асқан дос та жоқ. Күзет
жұмысындағы әскерлік қатал тәртіп, ара-тұра айқасу болып қалғанда, ... мен ... ... ала ... тізе қосатыны достық дегенге ерекше бір
мән береді. Дос жүректері ... ... ... ... ... кетеді. Ар-
ұят, намыс-кек, бәрі ортақ болған әскер ... ... бір ... ... үстіне мінез үйлесе кетіп, ой-өрісі бір болса, ондай екі жауынгердің
арасынан қыл ... ... ... ... ... бірге қынжылады».
Қайрошты жолдастарына жақын еткен, терең табысты нәрсе — оның бойындағы
биік адамгершілік қасиет, саналы алғырлық, ерлік ... Ол ... ... ... ... орыс ... — Петр ... Владимир Толстов деген
курсанттармен танысады. Жүректегі сенімі бір құрбылар аз ... ... ... терең сырласып, айрылмастай достасады. Олар жұптарын жазбай,
майданға бірге аттанады. Сұрапыл соғыс ... ... қиын ... ... қатар жүр бастарынан қауіп-қатерді бірге өткізеді.
Бұлар өздерінің табаңдылығымен, ұйымшылдығымен, ... ... ... ... ... ... ... атанады. Майданның әр
кысталаң кезінде, арпалысқан ұрыс үстінде бұл достар тізе коса ... ... ... ... Осы ... ... олардың достығы ерекше
шыңдалады. Жазушы жауынгерлердің арасындағы жолдастық қарым-қатынасты
шынайы бейнелу арқылы ... ... ... қатарындағы адамдар арасындағы
тамаша достықты, бауырмалдық татулықты танытады.
Жазушы «Қазақ солдаты» романында достық-жолдастықтың ... ... ... ... ... ... тамаша қастерлейтін дәстүрін
де шынайы сипаттайды. Әскери тәртіпті бекем сақтау дегеніміз — бұйрыққа ... ... ... беру ... сөз емес. Совет жауынгері әр бұйрықтың
мәнін жанымен ... Не ... не үшін ... ... ... тұрған мақсат оған мәлім. Отанның тәуелсіздігі үшін, туған
халқы құл болмау үшін күреседі ол. ... ... да ол ... ... ... ... айтқанын мүлтіксіз орындайды. Романда совет
жауынгерлерінің әскери ... ... ... ... ... ... бейнеленген.
Қайрошта, окың майдандас серіктері де жауынгерлік уставты, ... ... ... ... ... ... ... Әскери
тәртіп оларды шыңдай түседі, бойларына жаңа дағдылар сіңіреді, ... ... Бұл ... бәрі ... ... ... ерлікті,
батырлықты тудырады. Сөйтіп, жауды жеңудің кепілі болады. Романда Кайроштың
және оның ... ... ... ... әр ... да — ... де, ... шебіндегі сын сағаттар үстінде де бұлжытпай бекем сақтап
отыратындығы жан- жақты сипатталумен қатар, әскери тәртіпті берік сақтаудын
өзі ерлікке ... жол ... ... ... еліне пайдалы азамат болуды жастайынан армандағані. Советтік
тәрбие оны бұл мақсатқа жеткізе түседі. ... да ... өз ... ... ... көрсеткен Коммунистік партияны жанындай жақсы көреді.
Отан, партия мүддесі үшін қасық қаны қалғанша күресуге әзір. ... ... осы асыл ... ... ... Қайроштың партия
қатарына өтуге ... ... ... ... сезім
толғаныстарын, ал партияға өткеннен кейінгі зор қуанышын сипаттау арқылы
жазушы тек Қайроштың ғана емес бүкіл оның ... ... ... ... ... ыстық махаббатын шебер танытады.
Қайрош — жаңа заманның саналы азаматы. Ол ... ... зор ... ... ... Зұлым жаудың кұлталқан боп сүйрейтініне оның ... жоқ. ... ол өз ... ... бұл қуатты шыңдап отырған
халықтар достығының ұлы күшіне кәміл сенеді. ... да ... ... шақ ... да, ол ... төнген қауіп-қатерден үркіп, шошымайды,
қайратпен қарсы тұрады. Болашақ күнге деген сенімі есте ... ... ... түседі. Керчь жарты аралында болған кескілескен ұрыс
үстінде Кайрош ауыр жараланады. Өзі қансырап жатқан ауыр хал ... ... ... ... ... мен ... ... Бұл аяқ маған
Берлин көшесінде де керек ... ... ... ... ... куаттылығы, арман-мақсаттың айқындығы оның жан-дүниесіне күш беріп
отырады. Қайрош зұлымдаудың біздің жерімізге ... ... ... жан ... ... айуандығын өз көзімен көрді. Жауға деген
ызасы Қайроштың жүрегінде ерекше жалындап тұр. ... кек бар. ... ... ... дүркірете қуып тастап, өз көрінде сыбағасын беріп,
сазайын тартқызу керек. Сол күн ... ... ... жаны ... ... Ол ... ... шыққан бойда дереу майдан шебіне аттанады.
Қаруын асынып, бұрынғыдан да айбарланып, жаумен ... ... Бұл ... даңқ. Бірақ Қайрош — кішіпейі Қарағайым жауынгер. Даңқы қанша зорая
түссе де, өзінің ... ... ... ... да, ... шарасынан асып
төгілмейді, дандайсымайды. Өз қуанышын барша достарымен бірге бөлісіп
отырады. Біздің совет елінің көп ұлт ... ... ... басты
бір ерекшелігі — жауынгерлердің интернационалдық сезімінің ... ... ... ... Ұлы Отан соғысының қаһарлы
күндерінде ерекше шынықты Ұлттар достығы қиын-қыстау кезеңде бұрынғыдан ... ... ... ... ... ... сырлары көркемдік шындықпен
әсерлі берілген. Қайрошқа және оның жауынгер достарына тән ортақ бір сипат
... ... бар ... ... өздерінің туып-өскен жеріндей жақсы
көруі. Сонау Гурьев облысының алыс ауданына келіп Батыс ... ... ... ... ... советтік еліміздің осы аймағын өзінің
туған ауылындай ыстық көреді. Сол жердің қасиетті ... жау ... азат ету үшін ... ... ... Қайрош Дон бойын, Кавказ
аймағын, Қара теңіз жағасын майдан жолымен ... де сол ... ... өзені де, тауы да, орманы да — бәрі де оған ... ... ... ... ... атырабындай сүйкімді, кезіне соншалық жылы ұшырап
тұрады. Совет жерінің оған бөтені жоқ, кеудесін окқа төсеп, сол ... ... ... осы ... ... үшін ... талай-талай қиын-қыстау
хал кешеді. Сол шақтарында ол ешбір мұңаймайды. Жүрген ... бар ... ... оныд ... ... қуат ... ... Қавказдын жартасына
жазылған Пушкин, Лермонтов, Абай есімдерін оқығанда, Қайроштың жүрегін
ерекше мақтаныш сезімі бөлейді-«Талай ... ар ... ... ... даусынан таныған Лермонтовпен бірге. күрсінген, жөн сұраспай
құшақтаса кеткен қазақтың ұлы ақыны» еді деп ... ... ... ... зор қуаныш сезіммен таныстырад .
Қайроштың толғаныспен айтқан осы бір сөзінен жалпы совет ... ... бір ... ой ... ... ... ... жауынгерлер
мен тылдағы совет адамдарының жүрегі бірге соқты, арман-тілектері ... ... да, ... да ... адамдарымыздың барлық күші бір ғана
мақсатқа — жауды талқандау мақсатына ... тыл мен ... ... болды. Совет адамдары жаудың талқандалатындығына, туған
Отанның ... ... ... ... Олар алдағы күнге ... ... ... ... ... ... жерлеріне жеңіс-пен
оралғанкан кейін өздерінің бұрынғы бауыр ... ... ... ... ... ... жараланып госпитальға жүргелі жатқан жолдасы Василий Гришинге:
«Мені Қарағандыда күт. Мен ... ... ... Қарағандыға деп
аламын» деп нық сеніммен ... ... ... ... ... ... даралап көрсетпейді, оны
өзінің майдандас достарының қалың ... ... Осы ... ... оның ... ... ... сипаты, Даралық қалпы тұлғаланып ... ... ... ... ... бар ... желісін бас қаһарманның өзіне
тартқыза отырып,ең бір ұтымды, ең бір қолайлы шақтарда оның іс-әрекеті мен
жан толғанысын ашып тастап отырады. ... ... ... ... ылғи ... ... ғана ... арқасында романдағы
портреттер де, жауынгерлердің жан ... сай ... да, ... ... ... еске ... лирикалық шегіністер де, осының бәрің
нақтай да шыңдай тускен композициялық құрылыс та ... ... ... ... ... та тартымды оқиғалар мен көріністер ... ... сөз ... ойлы да оюлы ... ... ... ... жанды да көркем образы жасалынады.
Романда Қайроштың майдандас достары Петр Ушаков, ... ... ... ... ... ... ... Андрей Мирошник, Михаил Ревякин
және басқа да жауынгерлер бейнесі өздеріне тән мінез-құлық ... ... ... ... жақсы көрінеді.
Осы орайда шығарманың бас қаһарманы мен екінші қатардағы қаһармандар
деген мәселе төңірегінде өз ойымызды ... ... Тек ... ... ... ғана ... ... әдебиетінің басқа шығармаларына байлаяысты
та жазылып жүрген қайсыбір зерттеулерде, сын еңбектерде, біздіңше, оған
айты-лып ... ... ... бір пікір бар. Ол мынандай: шығарманың бас
кейіпкері ... ... ... айта ... енді ... ... ... қатардағы каһармандар деп жіктейді де, бұл ... ... ... түр деп пікір түйеді. Ал, шынында,
шығармадағы өзекті оқиғаларға қатысатын ... бәрі де ... ... ... ... айқындалып көрінуі керек. Рас,
әр адамның өз бойына шақ әрекеті, өз өресіне шақ ой-арманы болады. Соның
деңгейіне ... біз ... ... айқындаймыз. Шығармадағы
қаһармандардың бәрі бірдей ... ірі ... иесі ... ... олар өз ой-парасатының, әл-халдерінің дәрежесінде, яғни өз деңгейінде
көрінуге тиісті.
Бірі үлкен әрекетімен зор тулға ретінде, екіншісі кіші-гірім әрекетімен
төмендеу ... ... Ал ... ... ... ... бір
қауымның, ортаның әлеуметтік сыр-сипатын танытқан ... ... ... ... атағанда, қалған кейіпкерлерді бас геройдың образын
толықтырушы косалқы ... деп ... ... ... дәрежесіне баға беру мақұл.
«Қазақ солдаты» романында өзіндік анық ... ... ... бірі — ... ... кейпі. Толстов ақыл-парасаты мол,
байсалды мінезді жауынгер. Ақжарқын көңілді, адал дос. Оның мінез-құлқынан,
ақжарқын көнілінен өз ... ... ... ... ... ... ... талай қатер төнген, қиындық туған сыр ... ... да ... ... ... ... түсіп отырады. Ол
қысылшаң жағдайларда жол ... ... ... ... ... ауылда ескен Қайрошпен өздерінің ақыл-ой парасаттары
жағынан жақсы ... ... ... алғашқыкүндерінен бастап екеуі бір
шепте қатар қызмет атқарады.Сұрапыл соғыстың ауыр өткелдерін бірғе ... ... ... Соғыстың қауіп-қатерін бастарынан бірге өткерді
Владимир мен Қайроштың ... ... сын ... ... ... ... бір-біріне айнымас далдығы, туысқандық бауырмалдығы, бір-
біріне деген жүректеріндегі ыстык ... ... ... ... көрініс береді. «Егер менен жолдастық деген не екен дел ... — ол, езі он екі метр ... ... ... ... астында жатып,
мен құтқарғысы келген Володя Толстовтың мінезі дер едім»,— дейді Қайрош.
Романда Владимир Толстовтың әскери өмірі жан-жақты көрсетіледі. ... ... ... ғана ... ... қатар, олтамаша ұйымдастырушы
да. Ол ... ... ... ... ... істерге, саяси-
идеологиялық жұмыстарға белсенді араласады және осы жұмыстардың бар-лығын
ең негізғі мүддеге — ... ... жеңу ... ... ... біледі.
Комсорг Владимир әр жауынгермен ... оның ... ойын ... ... ... ... осы ... оны жауынгерлердің құрметіне
бөлейді. Толстов сипатын жазушы Қайроштың тілімен былайша ... ... ... қай ... ... ... өздерін де көзімен
көріпті. Бірінші рет берілғен ... ... ... ... ... көтеріңкі келіпті. Бойына дарытпай, алыстан сермеп, от
пен оқтан қоршау ... ... әлі ... ... келе ... ... біз ... алған жоқ едік. Толстов — өз көзімен көріп келген ... ... ... ... келе ... жау ... үш рет ... Ақсақ та
болған, соқыр да болған... Арнаулы әзірліктен алғағі ... ... ... ... ... ақтаныңқырап та қояды. Өзі кезге көрінбей, бейбіт
елді оқ қағар қылып алдына салып ап, ... келе ... жау ... ... сырын аңдап қайтқан»
Романда Толстовпен қатарласа суреттеліп отырған келен образ — ... ... ... ... ... Толстов секілді өзінің бүкіл
майдандық өмірін Қайрошпен бірге өткізіп келе ... ... ... бұп ... қызу ... Оның жауға деген ашу-ызасы, өшпенділік
жалын атып көрінеді. Кескілескеи қызу ұрыс ... ол ... ... ... де, ... де, оның ... осы ... қайратты
танытып отырады. Керчь жарты аралы үшін болған ... ... ... ... ... ... Осы шайқаста ол Қайрошпен бірге ауыр
жараланады Жарадар болуына байланысты тылға ... ол ... ... ... ... армандауы, келер күнге үмітпен, сеніммен қарауы жағыиан
Василий Гришин өз достары Қайрошқа, Толстовқа көп ... ... бұл ... ... ... Ал ... ... олардың әрқайсысының
өзіндік ерекшеліктері, мінез-құлық өзгешеліктері ... ал олар ... ... ... ... ... геройды бүгінгі өтіп жатқан іс үстінде ғана көрсетіп
қоймай, оның ... ... ... ... көз ... ... істерді
жақсы болжап білуін ... ...... ... ... ... ... Жазушы бүгінгі күннің тынысын келер күннің лебіне
шебер ұластыра білгенде ғана образ биіктен танылады. Бұл — ... ... сапа ... ... әдебиетінің үздік шығармаларының қай-
қайсысынан болса да біз осы белгіні айрыкша көреміз. Ғабит Мүсфепов «Қазақ
солдаты» романын ... ... ... осы озық ... шеберлікпен
игеріп, іс жүзінде жақсы асырған. Жоғарыда өзіміз тоқтап ... ... ... ... ен ... ... ... лепті сезіп
отырамыз.
Романда өзіндік ерекшеліктерімен ерекшеленіп көрінетін тұлғаның бірі —
Петр Ушаков образы. Петр Ушаков — ... ... ... ... Өте
сабырлы, байсалды жауынгер аз сөйлейді, бір.ақ әр ... ... ... ... Петр ... ... ... кейшкер ылғи майданның ең
ауыр шебінде болады. Соғыстың ең қиын ... ең ... ... Ушак ... ... ... сапарынан тек жеңіспен
ғана отырады. Міне, осы әрекеттер Ушаковтың табанды жау ... ... ... ... ... ... бір ... жаудың
қоршауында қалып қояды.Фашистік жолына тұтқын болу қатері төнеді. Осы ... ... ол ... ... ... Жау ... зуылдап өтіп жатқанда да, Петр Ушаков болашақтан күдерін үзбей, ... ... ... Берлинде жеңіс туын тігуді» соғыстан' кейінгі
бейбіт өмірді ойлайды. Досы Петр Ушаков ... ... ... ... аты ... ... батады. Мен оған Берлин төбесіне мына туды
шанышқан Совет Одағының ... Петр ... ... ... ойың.
әлдеқайда екен ғой!» деп ысқырып жіберіп еді. Дәл осы жерде қалжың ретінде
айтсам да ... өр ... ... ... ... ... ... біздің ішіміздегі нағыз соғыс адамы сол Петр еді. Батыр аты ... ... ... ... өз-қара басым ертеден сенулі едім».
Қайроштың қысылғанда демеулес, тілек-арманы бір ... ... ... зор денелі Семен Зонин. Семеннің мінезі ауыр. ... ол ... ... еш уақытта да бұркеп көрген жан емес. Бұрынғы ... да, ... ... күндері жөнінен де ол талай сыр шертеді. Өз
басының күйлерін майдандас серіктеріне бүкпей айтады. Оның бұл ... ... ғана тән жан ... көрінеді. Семен Зониннің алып біткен
тұлғасына өзінің салмақты кесек мінезі сайма-сай. Оның шайқас кезіндегі
кимылы да осы ... сай ірі ... ... бұл ... да ... сипаттарымен айқындалып, суреттелген жақсы тұлғалардың бірі болып
шыққан.
Шығармадағы езбек жігіті Самед Абдуллаев бейнесі де өте бір ... ... ... Оның ... сөйлеген сөзінен, жүріс-тұрыс әдетінен,
дағды-машығынан өз ұлтына тән сипаттар жарқырап көрінеді.
«Қазақ солдаты» романыныд идеялық мәнділігін, ... ... ... ... ... қасиетін бірсыпыра
әңгімеледік. Енді шығарманың көркемдік ерекшеліктері жайында ... ... ... ... ... ... қасиеті оқиғалардыд таңдап алынуымен,
шебер композициясымен, характерлердід шыншылдығымен ғана шектеле ... ... ... беру үшін ... да ... тіл ... «Қазақ
солдаты» романында тілдік шеберліктің неше алуан жарқын, сәтті мысалдарын
кездестіруге болады. Мүнда ... жарқ ... аша ... да, ішкі жан ... ... ... да, жанды бейнедей
елестейтін табиғат суреттері де аз емес.
«Қазақ солдаты» романында әрбір кейіпкердің сөзі ... ... ... ерекшеліғіне қарай айтылып отырады. Мұның барлығы да романның
көркем кестесін ажарландырып, ерекше бір жарастық, ... ... ... ... — Ұлы Отан ... ... ... шындығын
керкем бейнелейтін шығарма. Мүндағы бейнелер дараланып көрініп, казақ совет
әдебиетіндегі сан ... ... ... ... суреттелген әр ұлт
өкілдерінің бейнелерінен олардың ... ... де, ... ... да толғана жырланған. Міне, осы сапарларының бәрі романды биік
көркемдік сатыға көтеріп тұр.
Әдебиеттер.
1.Қөркем ... ... тілі мен ... ... әдебиеті,2000,4ақпан.
3. Шалабаев.Б.Қазақ романының тууы мен қалыптасу тарихы.-Алматы,1997.
4.Бегелдин.Ә. Қазақ романы.-Ұлт ... ... ... ... ... ... Еңбекші қазақ, 1927, 8, 9 тамыз.
6. Жанай мен Тоғай ... ... ... 21 ... ... ... мен ... әдебиет (мақала). — Еңбекші
казақ, 1926, 3 желтоқсан.
8.Бақбергенов.М.Ғ.Мүсіреповтың прозасы.-Алматы.1999.

Пән: Әдебиет
Жұмыс түрі: Курстық жұмыс
Көлемі: 26 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 500 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Көкшетау поэмасы13 бет
Ғабит Мүсіреповтың өмірі мен шығармашылығы7 бет
Ғабит Мүсіреповтің «Қазақ солдаты» романының көркемдік ерекшелігі50 бет
Кемеңгер қаламның құдіреті ( Ғ. Мүсіреповтің туғанына 105 жыл толуына арналған )10 бет
Мүсірепов Ғабит Махмұтұлы6 бет
Мүсірепов Ғабит Махмұтұлы өмірі4 бет
Ғ.Мүсірепов шығармаларындағы «Ана» тақырыбы24 бет
Ғабит Мүсірепов6 бет
Ғабит Мүсірепов – очерк шебері45 бет
Ғабит Мүсірепов – сыншы30 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь