Шағын бизнес – кәсіпкерліктің ерекше формасы

МАЗМҰНЫ
беті
КІРІСПЕ
1. ШАҒЫН БИЗНЕС . КӘСІПКЕРЛІКТІҢ ЕРЕКШЕ ФОРМАСЫ
1.1 Кәсіпкерлік мәні мен субъектілері
1.2 Шағын бизнес классификациялау критерилері
2. ҚАЗАҚСТАНДАҒЫ ШАҒЫН БИЗНЕСТІҢ ДАМУЫНА ТАЛДАУ: ДАМУЫ МЕН НЕГІЗГІ ПРОБЛЕМАЛАРЫ
2.1 Қазақстандағы шағын бизнестің қалыптасуы мен дамуы
2.2 Қазақстанда шағын бизнесті дамытудың негізгі проблемалары
3 ҚАЗАҚСТАНДА ШАҒЫН БИНЕСТІ МЕМЛЕКЕТТІК ҚОЛДАУДЫҢ ӘРЕКЕТ ЕТУШІ ЖҮЙЕСІ ЖӘНЕ ОНЫ ЖЕТІЛДІРУ ЖОЛДАРЫ
3.1 Қазақстанда шағын бизнесті қолдау жүйесі және оның құрылымы
3.2 Қазақстанда шағын бизнесті мемлекеттік қолдау жүйесін жетілдіру бойынша ұсыныстар
ҚОРЫТЫНДЫ
ҚОЛДАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ
ҚОСЫМШАЛАР
        
        Мазмұны
беті
Кіріспе
1. Шағын бизнес – кәсіпкерліктің ерекше формасы
1.1 Кәсіпкерлік мәні мен субъектілері
1.2 Шағын ... ... ... ... шағын бизнестің дамуына талдау: дамуы мен ... ... ... ... ... мен дамуы
2. Қазақстанда шағын бизнесті дамытудың негізгі проблемалары
2. Қазақстанда шағын бинесті мемлекеттік қолдаудың әрекет етуші ... ... ... ... ... ... ... қолдау жүйесі және оның құрылымы
2. Қазақстанда шағын ... ... ... ... жетілдіру
бойынша ұсыныстар
Қорытынды
Қолданылған әдебиеттер тізімі
Қосымшалар
Кіріспе
«Шағын бизнесті мемлекеттік ... ... ... ... ... ... елдердің экономикасындағы шағын бизнестің
атқаратын рөліне негізделеді.
Шағын ... ... ... ... ... ерекше
маңыздылықты иеленеді. Бұл жағдай Қазақстан Республикасына да қатысты,
себебі шағын ... ... ... ... ... ... ... байланысты кейбір мәселелерді шешуі мүмкін.
Осы мәселеге мемлекеттің ерекше ... ... ... үшін ... және ... оң нәтижелерге қол ... ... ... ... бизнестің қоғам тұрақтылығының негізі – орта
класты қалыптастырушы көз ... ... ...... ... ... ... қамтылуы және кедейшілік
мәселелерін шешуге ықпал етеді.
Экономикалық нәтижелер ... ... ... ... ... ... ортаны қалыптастырады;
- нарықты отандық тауарлар және қызмет көрсетулермен толтыруға ықпал
етеді;
- орта және ірі бизнес үшін ... ... ... ... республиканың шағын қалаларының сақталуы мен дамуына әсер етеді.
Сондықтан мемлекеттік басқару органдарына ... осы ... ... ... ... ... өз ... алуы қажет.
Бұған жаңа шағын ... ... ... және көмектесумен оның дамуын
ынталандыру жатқызылады.
Қоғам мен экономикадағы белсенді трансформациялану ... ... ... ... ... ... оның ... және
институционалдық-құралдық жүйесі ілгерілеушілік сипатты иеленеді.
Бұл жүйе шағын және орта ... ... даму ... мен
жаңа тенденцияларын, сондай-ақ әлдеқайда ... ... ... ... ... ... мен оған енгізілген мемлекеттік реттеу
тетіктерін бейнелей отырып, үнемі дамып және жетілдіріліп отыруы қажет. ... ... ... және орта ... қолдаудың мемлекеттік,
республикалық және аймақтық бағдарламалар жүйесі тәрізді ... ... ... ... объектісі:
1. шаруашылық етудің шағын және орта формаларын критерилерін және
қазіргі нарықтық экономикадағы олардың даму бағыттарын ... ... ... нарықтық трансформациялану процесіндегі
және елдегі әлеуметтік-экономикалық ... ... ... ... тұрақтандыру процестеріндегі
шағын және орта кәсіпкерліктің алатын орнын ... ... және орта ... ... ... бағдарламасын
жүзеге асырудағы республикалық, аймақтық және ... ... ... ... ... ... – экономикалық әдебиеттердегі
теориялық тәсілдер мен шағын бизнестің анықтамасын, олардың қызмет ету ... және орта ... ... ... қарастыру.
Қойылған мақсатқа жету үшін дипломдық ... ... ... ... ... мәнін көрсету;
- дамыған елдердің экономикасындағы шағын бизнесті дамыту мен
қолдаудың әлемдік тәжірибесін, олардың механизмдерін ... ... ... ... ... ... бойынша шағын бизнестің дамуының негізгі
бағыттары мен ... Ірі ... ... ... ... Шағын бизнесті мемлекеттің қолдау саясаты.
Зерттелетін тақырыптың ... ... ... өте жоғары, себебі
кәсіпкерлік ұзақ жылдар бойы ... және ... ... ... Бұл ... ТМД ... оның ... 90-жылдардың басында қайта
құрумен басталды. Он жылдан астам уақыт - ... ... ... ... ... көңіл аударуы үшін жеткілікті мерзім.
Қазақстанда кәсіпкерліктің даму мәселелеріне ... ... ... А.Б.Көшербаев, А.Н.Тоқсанова және
тағы да басқа ғалымдардың еңбектері арналды.
Дипломдық жұмыстың теориялық негізі отандық және шетелдік ... мен оқу ... ... ... ... болып
табылды.
Ақпараттық база болып шағын бизнес саласындағы заңдар мен жарлықтар,
Қазақстан ... ... ... ... Республикасының
статистика жөніндегі агенттігінің мәліметтері, шағын ... ... ... ... бағдарламалары табылды.
Жұмыс кіріспеден, 3 тараудан, қорытындыдан, отандық және шетелдік
қолданылған әдебиеттер ... ... 14 ... ... қосымшалары да
бар.
1. Шағын бизнес – кәсіпкерліктің ерекше формасы
1. Кәсіпкерліктің мәні мен субъектілері
Кәсіпкерліктің мәнін зерттеу, сөздің өзін және оның даму ... ... ... сай келеді.
XII-XV ғасыр аралығында француздың «Enternendre» сөзі «не істеу керек»
деген мағынаны білдірген.
Ең алғаш кәсіпкерліктің теориялық ... ... ... ... еңбектерінде жазылды.
Бастапқыда «кәсіпкерлік» термині тәуекелмен, ал кәсіпкер өзіне белгілі
бір тәуелді және тауарларды өндіру мен ... ... ... ... ... ... ... кәсіпкерлікті тәуекелді
өзіне қабылдаумен байланыстыра отырып, ол капиталды салушы және ... мен ... ... ... ... Ол ... ... жұмыс орнын қалыптастырушы адам деп анықтады. ... ... ... ... ... ... бойынша, кәсіпкер
анықталмаған, белгісіздік жағдайында жұмыс жасайды.
Кейінірек XVІІІ ғасырда физиократ ... осы ... ... ... жылы Адам Смит ... ... ... табиғаты мен себептерін
зерттеу» еңбегін жазғанда өндірістің негізгі факторларын: еңбек, жер,
капиталды ... ... мен ... рөлі туралы ештеңе
айтылмады. Тек 1810 жылы Жан Батист Сэй алғаш рет ... рөлі ... ... бір ... ... ... ... ортағасырлық тарихын зерттеу жөніндегі маман ... (1910) осы ... ... әкесі деп атайды. Шумпетердің
ойынша, кәсіпкерліктің мәні қозғалысы өз кезегінде жалпы ... ... ... бар ... ... әкелетін өндірістік күштерді
үйлестіріп жаңадан ұйымдастырудан көрініс табады. Шумпетер кәсіпкерлерді
еңбегі әр ... ... ... ... ... шоғырландыруды
ғана емес, оларды жаңа өндіріс әдістері, тауарлар мен қызметтерді, ... ... және ... жаңа ... ... мен ... әлдеқайда оларды тиімді қолданудан тұратын әлеуметтік-экономикалық
жаңашылдар деп атайды. Олар ... осы ... ... ... өз ... мен кәсіпкерлік пайдасы деп аталатын пайданы
қалыптастырды.
Дэвид Макклеланд (1961) кәсіпкерлерге келесідей сипаттамалар береді:
- ... ... ... ... мен ... жеке және ... жауапкершілігі;
- қабылдаған шешімнің салдарын білуі;
- пайда шешім нәтижесі ретінде;
- қоршаған ортадағы ... ... ... ... ... ... (1964) алғашқылардың бірі болып, кәсіпорынды ұйымдастыру
үшін мүмкіндік ... ... ... ... - ... төмен сферадан, жоғары нәтижелер беретін жоғары тиімді салаларға
ресурстарды орналастыруға ықпал ... ... үшін ... ... ... ... қызметтің ерекшелігі жоғары тиімді кәсіпорындарды құру
қабілетінен ... ... ... ... кез ... ... ... дайын болуы керек.
Харви Либенстейн (1978) кәсіпкерлік белсенділіктің келесі екі түрін
бөліп қарастырады:
1. менеджерге тән ... ... ... ... ... түрі ... зерттелген нарықтық ортада қызмет ететін
кәсіпорынды басқаруды білдіреді, ал ... ... жаңа ... ... ... ... жағдайында жұмыс жасауды білдіреді.
Сонымен, кәсіпкерлік ... ... ... ... ... ... процесінің дамуын сипаттауда «үш толқынды» бөліп
қарастыруға болады.
Бірінші толқын XVІІІ ғасырда туындап, кәсіпкерлік ... ... ... Кәсіпкерлікті ғылыми түсінудің «Екінші толқыны», оның
негізгі айрықша белгісі ретінде ... ... ... ... ... жеке ... ... (экономикалық және қоғамдық
жағдайлардың өзгеруін сезіне білі қабілеті, шешімді таңдау мен ... ... ... ... және ... ... реттеуші бастама ретінде кәсіпкерліктің рөліне көңіл аударумен
ерекшеленеді.
Кәсіпкерлік функция теориясының осы заманғы даму ... ... ... ... аспектіге, ерекше мән аударумен, сәйкесінше
кәсіпкерліктің мәселелерін талдауды пән аралық ... ... ... ... жатқызуға болады.
Қазіргі уақытта әлемде жалпыға ортақ кәсіпкерліктің анықтамасы ... ... ... ... ... «кәсіпкерлік» - құнды
иеленетін қандай да бір жаңалықты жасау ... ал ... – бұл ... ... ... пен ... жұмсай отырып, қаржылық, психологиялық
және әлеуметтік тәуекелдерді өзіне қабылдай отырып, марапатына ақша ... ... адам деп ... [1]. ... ... ... ... кәсіпкерлік пен кәсіпкерді экономикалық, саяси-
экономикалық, психологиялық, басқарушылық және ... да ... ... ... ... ... ... Алан Хоскинг: «жеке кәсіпкер болып, өз есебінен іс
жүргізетін, бизнесті өзі басқарумен айналысатын және ... ... ету ... ... ... шешімді дербес
қабылдайтын тұлға табылады». Оның ... ... ... ... ... және еркін кәсіпкерлікпен айналысудан келетін
қанағаттану сезімі болып табылады. Осылармен қатар, ол кәсіпорыны ... ... ... ... ... ... ... керек [2].
Қазіргі уақытта, теориялық зерттеулерде кәсіпкерлікке тәуелсізб дербес
негізде істі жүргізу тәсілі ғана емес, сондай-ақ фирма ішілік ... ... ... де ... ... ... «Интрапренер»
терминін американдық Г. Пиншо қолданысқа енгізді. Ол сондай-ақ ... ... ... бірі – «интракапитал» терминін енгізген.
Интрапренерлік көптеген ірі ... ... ... кәсіпкерлік нысанға өтуі факторымен байланысты пайда болады.
Кәсіпкерлік еркін шығармашылықтың ... ... бар ... ... ... құрылымның бөлімшесі, интракапитал –
фирма ... ... ... ... ... ... үшін қажетті
капитал және оның бар болуын білдіретін еркін әрекет етуге құқықты ...... ... инновациялық және өзіндік
инициатива мен жауапкершілікке ... ... ... ... ... ... ... кәсіпкерлік келесідей
сипатталады: «Кәсіпкерлік – бұл меншік нысанына тәуелсіз ... ... ... мемлекеттік кәсіпорынның шаруашылық жүргізу құқығындағы
товарларға (жұмыс, қызметке) сұранысты қанағаттандыру ... таза ... ... ... мен ... тұлғалардың инициативалық қызметі»
[4].
Кәсіпкерлік экономиканың айрықша ... ... ... ... ... ... иеленеді.
Осы белгілердің ішіндегі ең бастысы – шаруашылық қызметі ретіндегі
кәсіпкерліктің мақсаты – пайда ... ... Осы ... ... ... материалдық игіліктерді өндіру мен өткізу ... ... ... кең ұғым ... ... ... та, пайда алу тек кәсіпкерлікке ғана емес, сондай-ақ ... ... ... тән. ... байланысты кәсіпкерлік пайда
немесе кәсіпкерлік табыс тәрізді экономикалық категорияларға көңіл ... ... ... яғни ... ... жаңа ... тәсілдерін енгізуден алатын табыс кәсіпкерлік табысты құрайды.
Кәсіпкерлік табыс деп кәсіпкердің табиғи қасиеттерінің арқасында немесе
сыртқы жағдайларға байланысты өндіріс факторларын ... ... ... ... ... басқарудан алатын табыстары
түсіндіріледі.
Басқаша айтқанда, кәсіпкердің пайдасы (шын ... ... ... жағдайда) келесі екі элементтерден тұрады:
- іскер адамның әдеттегі пайдасы;
- іскер адамның әдеттегі пайдасынан артықшылық.
Екінші элемент кәсіпкерлік табысы ретінде ... яғни ... ... ... көрсеткені үшін қоғамдық сыйақы нысаны.
Сонымен, кез келген кәсіпкер іскер адам ретінде қатысқанымен кез келген
іскер адам ... ... ... ... ... шынайы феномені ретінде болса.
Кәсіпкерлік қызметтің басқа да белгілеріне кәсіпкерлік қызметті жүзеге
асырушы субъектілер жатқызылады:
а) өз ... өз ... ... ... ... ... өз ... әрекет ететін шаруашылық қызметті жүргізетін
құқық ... ... ... жеке ... ғана ... деп
танылатынын куәландырады. Пайда алуға бағытталған, бірақ шаруашылық ... ... ... кәсіпкерлік қызмет болып табылмайды.
Кәсіпкерліктің тағы да бір маңызды белгісі – тұрақты (кәсіби) негізде
кәсіпкерлік ... ... ... ... (қызмет көрсетулер мен
жұмысты орындауды) бір реттік немесе эпизодтық дайындау кезінде кәсіпкерлік
туралы айту мүмкін ... ... ... ... тоқырау, өзіне-өзі қанағаттану,
шашып-төгуді жоққа шығаратын шаруашылық іскерлігі ретінде қарастырылады.
Кәсіпкер ... ... мен ... ... ... ... ... оның кәсіпорын иесі немесе жалдамалы қызметкер болуына
қарамастан кәсіпорынның пайдалылығын арттыру жолдарын іздейді және ... ... ... ... ... ... ... өз иелігіндегі мүліктерін қолдана отырып, кез келген әрекеттерді
жүргізетін, егер ол әрекет ... ... ... ... және ... ... және ... да жауапкершіліктерді қамтамасыз етсе, өз
инициативасы ... ... ... ... құқығы бар заңды немесе
азаматтық ... ... ал ... менеджерден ажырата білу
қажет. Кәсіпкер өз қаупі мен ... және ... ... ... ... ... ... қойған міндеттерді жүзеге асыруды
ұйымдастырушы, жалдамалы жұмыскер болуы ... Осы ... ... иесіне қарағанда өзінің әрекеттері үшін әлдеқайда аз мүліктік
жауапкершілікті сезінеді.
Шетел тәжірибесі, кәсіпкерлер мен ... ... ... үшін әр ... ... ... ... отыр.
Осы параметрлерге мыналар жатқызылады: стратегиялық бағытталу типі,
ойлаған ойларды ... ... ... ... ... әдістері,
ресурстарды тарту нысандары, ... ... ... алуан
түрлілігі. Енді оларға жеке тоқталайық. Кәсіпкер стратегиялық бағдарын жаңа
ашылатын мүмкіндліктерді іздеуге бағыттаса, менеджер ... бар ... ... ... ... ... айналыс
капиталын жоспарлау мен бақылау жүйесін қолдануға бағыттайды.
Ойлаған ойларды ... ... ... мен ... қатты
ерекшеленеді: біріншісі жылдам әрекет ете алады, жедел шешім қабылдайды,
өзінің идеяларының өміршеңдігін ... үшін ... ... ... егер ... ... ғана жаңа іске кіріседі, кейде кәсіпорынға
қосымша шығыстар мен жоғалтуларды әкеледі.
Кәсіпкер кезекті жұмыс немесе ... бір ... жету ... жаңа ... іске ... отырады. Ресурстарды осындай
кезеңдік іске қосу жаңа фирманың дамуының ... ... ... ... ... береді. Қордан кезекті ақша бөлініп
отырғанымен, ол қандай да ... шешу үшін ... ... ... үстемемен менеджер нақты кезеңдегі өз иелігіндегі
құралдарды ... ... ... ... ... айтқан
шарттарын жүзеге асыруды жөн көреді.
Осыған ұқсас айырмашылық ресурстарды тартудың (иеленудің) ... ... ... ... ... ... оның өз
иелігіндегі құралдарға иелік етуіне, жинақтар мен ... ... ... ... ... ... ішкі ... мен сыйақылар менеджерлерді аренда мен ресурстарды уақытша тартудың
басқа да нысандарынан бас тартуға ... ... Ал ... үшін бұл ... басқаша: үнемі ақшаның жетіспеушілігі, идеялардан асып түсетін құрал-
жабдықтармен байланыс орнатуды ... ... ... ... тәекелге
бару оны көбінесе аренданы және қажеттілікке сәйкес ресурстарды уақытша
тартудың басқа да нысандарын қолдануға итермелейді.
Ұйымдастырушылық ... ... ... ... ... ... ... әрекет етеді, себебі ... ... ... ... тетігі уәкілеттік пен жауапкершілікті тура бөлу мен
қатаң ... ... ... Өз ... кәсіпкер формальды емес
байланыстарды иеленетін көлденең ұйымдастырушылық құрылымды қалыптастырады.
Кәсіпкерлік ... ... ... ... ... ... ... - тек жалғыз субъектісі емес, кез келген жағдайда ол
негізгі контрагенті ретінде тұтынушылармен, сонымен қатар ... ... ... қарсыласы бола алатын мемлекетпен де өзара әрекет етуі тиіс.
Тұтынушы да, мемлекет те жалдамалы ... ... ... өз алдына жеке
жұмыс істесе) және ... ... ... ... ... ... ... сипатты иеленсе) сияқты кәсіпкерлік белсенділіктің
субъектілер санатына жатады. (1 суретті қараңыз).
Сурет 1 ... ... ... мен ... арасындағы өзара қарым қатынаста кәсіпкер
белсенді субъекті санатына жатса, ал ... ... емес ... ... Осы ... ... қарым қатынасын талдау кезінде,
тұтынушы кәсіпкерлік үрдісте ... ... ... ... ... ... сондықтан кәсіпкерлік қарекеттің пәнін құрайтындардың
барлығында тұтынушының сараптамалық бағасы оң ... ... ғана ... ... бар. ... ... ... береді және соңғысының белгілі
бір тауарды тұтынуға дайындығын білдіреді. Кәсіпкер өз қарекетін ... ... ... ... ... ... талғамы мен
көңіл-күйіне, бағаларына қатысты теріс іс-әрекеттер жасамауы керек.
Кәсіпкерлік үрдістің субъектісі ретіндегі мемлекеттің ролі әр ... ... ... белсенділік аясында орнайтын жағдайларға және
мемлекеттің өз алдына қоятын мақсаттарына байланысты анықталады.
Нақты жағдайларға байланысты мемлекет төмендегідей болуы мүмкін:
• Кәсіпкерліктің ... ... ... ... немесе оған
тыйым салған жағдайларда кәсіпкерліктің ... ... ... ... ... қарсылық білдірмейтін және оның
дамуын қолдамайтын жағдайда бақылаушы ретінде;
• Мемлекет кәсіпкерлік үрдіске жаңа экономикалық агенттерді тартудың
тәсілдерін ... және ... ... ізденіс жүргізетін жағдайда
кәсіпкерлік үрдістің жылдамдатушысы ретінде (мемлекеттің мұндай
мақсатты ... ... ... ... шарықтау шегіне
әкеліп, кәсіпкерліктің өркендеуіне әкеліп соғады).
Кісіпкердің идеяларын жүзеге ... ... ... ... үрдістің субъектілер тобына жатады. Кәсіпкерлік ... ... ... мен сапасы дәл соларға байланысты.
Нарықтық жағдайларда кәсіпкердің басқа кәсіпкерлермен одақта ... ... ете алуы және ... өз ... ... ... ... әріптестік байланыстарды үнемі іздеуі керек.
Әріптестік байланыстар нақты және потенциалды кәсіпкерлікте ... ... Өз ... ... және ... ... ... кәсіпкер қажетті әріптестік байланыстың құрылу мүмкіндігін ескереді.
Мысалы, егер сіз ас үй жиһазын дайындаймын десеңіз, онда сіз міндетті ... және ... ... шарттармен (мұндай мүмкіндік болса) өндірісті
ұйымдастыруға қажетті барлық заттарды (ағашты, ... да ... ... ... мен машиналарды, және тағы басқалар)
алуға болатынын анықтауға ... ... ... ... ... ... болмайды.
Әріптестік байланыстарды таңдау түрлі факторларға ... ... ... сыныптауға болады:
1. ұзақ мерзімді (немесе үнемі)
2. қысқа мерзімді (немесе белгілі бір мерзімге)
3. кездейсоқ
Осылайша, өз ... ... ... кәсіпкер әріптесін
(әріптестерін) кәсіпкерлік үрдістің субъектісі ретінде қабылдайды. ... ... ... ... ... ... ... деңгейі
байланысты болады.
Кәсіпкерліктің дамуы осы қарекеттің ... ... ... ... ... болады. Осы субъектілер нарықтық қатынастардың
дамуына /Қазақстанда кейбіреулерге байқалатын кері ... ... ... субъектілерінің пайда болуы әлеуметтік-экономикалық,
саяси және идеологиялық ... ... ... әкелгенде,
белгілі бір қоғамдық жағдайлардың қалыптасуын білдіреді.
Осылайша кәсіпкерлік қарекетті тиімді деңгейде жүзеге асыру тек ... ... ...... түсінілетін кәсіпкерлік орта, қатынастың
нарықтық жүйесі, сонымен қатар неғұрлым тиімді, әрекет етуші және жоғары
табыстарға ... ... ... ... мүмкіндік беретін жеке
тәуелсіздік, яғни кәсіпкердің еркіндігі ... ... ... ... ... Шағын бизнес классификациялау критерилері
Экономикалық белсенділіктің айрықша нысаны ... ... жеке ... да, ... секторда да жүзеге асырылады.
Осыған сәйкес оны: а) мемлекеттік кәсіпкерлік және б) жеке ... ... ... ... ... ... экономикалық
белсенділікті жүзеге асырудың нысаны болып табылады. Бұл ... а) ... ... ... кәсіпорын) басқаруға
уәкілеттендірілген (қазіргі заңнамаларға сәйкес) ... ... ... б) ... ... басқару (жергілікті кәсіпорын)
органдарымен құрылған: Осындай кәсіпорындардың меншігі мемлекеттік ... ... мен ... ... ... да ... ... оқшаулануының нысаны болып табылады. Мұндай кәсіпорындардың
маңызды сипаттамасы болып өз меншігіндегі мүлікпен барлық ... ... ... ... ... міндеттемелері үшін мемлекет жауап
бермейді, ал олар мемлекеттің міндеттемелері үшін жауап бермейді).
Жеке кәсіпкерлік кәсіпорын атынан (егер ол осы ... ... ... ... ... бұл қарекет жеке еңбек қарекеті ... ... ... ... ... ... экономикалық белсенділікті жүзеге
асырудың нысаны болып табылады.
Әрине, әрбір осы түрлердің – мемлекеттік және жеке ... ... тән ... белгілері бар, бірақ олардың негізгі ... ... ... сәйкес келеді. Екі жағдайда ... ... ... ... жауапкершілікті, инновациялық бағдарды, неғұрлым көп
пайда ... ... ... ... ... екі ... да ... болып табылады.
Кез келген экономикалық қарекет қайта өндіріс ... ... ... ... болғандықтан, қарекет ... ... ... үш түрге бөледі: өндірістік, ... ... ... – бұл ... ... ... ... пен қызмет
көрсетулерді, ақпаратты өндіретін қарекет. Бұл жағдайда кәсіпкер үшін
өндіріс функциялары ... ... ... ... ... рольді тауарлық-ақшалай, тауарлық-
айырбас операциялары иеленеді. Бұл сату-сатып алу мәмілелері. Сондықтан
өндірістік ресурстармен (өнімді ... ... ... ... ... кәсіпкерлікте сату-сатып алудың объектісі болып – спецификалық
тауарлар – ақша, ... ... ... ... ... ... ... түрі қалыптасады, яғни кәсіпкер бағалы қағаздарды
шығарушы ретінде ... ... оны ... ... бір ... және
міндеттемелермен қаржылық тауар ретінде орналастырады, оның кәсіпкерлік
қызметінің мәні осы болып табылады.
Кәсіпкерлікті қатысушы – ... ... ... ... келесідей
нысандарға жіктеуге болады:
- жеке;
- ұжымдық.
Кәсіпкерлік қарекеттің ұйымдастырушылық нысаны кәсіпорындағы әріптестер
арасындағы ішкі қарым-қатынастар мен ... ... және ... ... ... қатынастарды қамтитын белгілі бір нормалар жүйесін
ұсынады.
Кәсіпкерлердің ұйымдастырушылық-құқықтық нысанын дұрыс таңдау көптеген
факторларға байланысты: меншік ... ... ... оны ... ... қарекеттің сипаты мен ауқымы, кәсіпкерлік жобаны
жүзеге асыру мерзімі, ... жеке ... мен ... ... аясы мен ... ... ... ерекшеліктері,
сонымен қатар кәсіпорын нысанының ... ... ... таңдау кәсіпкерлік жобаның іске асыру ... етуі ... ... ... ... ... ... заңды тұлға
құрудың жеке ... ... ... ... жобаны жүзеге асыруға жеткілікті ресурсы бар және ... ... жеке ... ... ... ... ... және
заңды жауапкершілік алуға дайын индивидуум жеке кәсіпкерлікпен айналысуды,
фирманың жеке иесі ... ... ... ... ... шекті
реттеушілікке, тәуелділікке, жылдамдық пен материалдық ... ... да ... көрінетін артықшылықтарға ие болады. Негізінен жеке
кәсіпкерліктің өндірістік секторда аз орын ... атап өту ... ... қол ... мен ... аз ... ... құралдарын қолданып,
ғылыми-технологиялық прогрестегі ... ... ... ... ... ... өз иесінің меншік қаражаттарының
салым жасау ... ... ... ... жеке ... ... барлық міндеттемелері үшін меншікті қоса ... ... ... ... тартады. Осылайша жеке ... ... оның ... ... әсер ... ... түсетін барлық табыс иегердің иелігінде болады.
Дегенмен, қаржы ресурстарының ауқымды көлеміне қол жеткізу ниеті, оған
қоса жеке материалдық ... пен ... ... ... ... асыру үшін ең тиімді нысаны ... ... ... ... ... бар ... ... нысаны табылады. Ұжымдық
кәсіпкерлікте меншік бір ... ... ... ... ... ... ... ешбір үлессіз (бірлескен меншік) беріледі. Олардың
қатарына серіктестіктерді, акционерлік қоғамдар мен ... ... бір ... одан да көп ... ... ... артықшылықтары болып әрбір әріптестің қабілеті
мен білімінің негізінде қосымша капиталды тарту мүмкіндігінің ... ... ... ... ... ... асыру табылады. Осы
нысанның кемшіліктері: әрбір қатысушы салатын ... ... ... ... жауапкершілікте болады; ... ... ... оған ... де, ... ... ... қатысушылары екі топқа бөлінеді – толық ... ... ... ... ... ... бір
бөлігінде шексіз, ал келесі бөлігінде шектеулі жауапкершілік бола алады.
Қоғамдар ең кем ... екі ... ... ... ... ... қарекетті бірлесіп жүргізу мақсатында өз жарналарын
біріктіру арқылы құрылады. Жауапкершілігі шектеулі ... өз ... ... ... бермейді, тек салынған жарна
құнының шегінде ғана жауапкершілікте болады. Оларға ... ... ... ... ... ... жауапкершілік
тартады. Бағалы қағаздар – акциялар ... ... ... ... ... ... қоғамдар болып табылады. Акционерлік
қоғамдардың ... өз ... ... өзінің иелігіндегі
акция құнының шегінде жауапкершілікте болады.
Кооперативтер – ... ... ... ... ... ... немесе басқа да шаруашылық қарекетті ... ... ... ... ... ... жоғарыда көрсетілген нысандарын шағын,
орта және ... деп ... ... ... ... көлемін негізгі үш белгісі бойынша
бағалау қалыптасқан: өндірістегі персоналдың ... ... өнім ... мен
өндірістік қордың ауқымдылығы.
Көптеген зерттеушілердің ойынша, инфляцияның жоғары ... ... ... шамалас есебі жағдайында шағын ... ... ... болып не жылдық айналым көлемі, не пайда, не табыстылық
деңгейі табылмайды. Дәстүрлі көрсеткіштердің ... ... ... ... ... ... ... саны қалып отыр.
Қазіргі кезде кәсіпорындарды онда жұмыс істейтін адамдар саны бойынша
жіктейді. Түрлі елдерде орта және ... ... ... ... ... ... Мәселен, 50 адамға дейін Сингапурда, Тайландта және
Оңтүстік Шығыс Азияның басқа да ... 300-ге ... ... Батыс Еуропа елдерінде. АҚШ пен Италияда шағын кәсіпорындар санатына
500 дейін жұмыскерлері бар ... ... ... ... шағын кәсіпорындар деп құрамында қызмет етушілердің
саны 50-ден аспайтын кәсіпорынды айтады.
Көптеген жылдар бойы түрлі ... ... ... ... ... ... Шағын бизнестің сипаттамасын беру үшін бірнеше
критерилер бар, мысалы, сату көлемі, жұмыскерлердің саны, ... ... ... ... ... ... ... бар: нарық үлесі, негіз салушылардың кәсіпорындарды басқаруы,
шешім қабылда үрдісіне ірі компания әсерінің ... ... ... ... ... ... ... кәсіпорынның бағалы қағаздарды ашық түрде ... ... ... ... ... шеңбері болады;
• жауапкершілік шектеулілігінің болмауы;
• негізін салушылар – ... ... ... ... жиналмаған менеджерлер командасы;
• бизнес үлкен маркетингтік шығындарға ұстау;
• бизнес өтеу түрін таңдау барысында икемділіктің жоғары деңгейіне
ие ... ... К. Моор мен У. ... [6] ... ... ... ... критерилері ұсынылады:
- бизнесті қаржыландыру бір немесе бірнеше инвесторлар арқылы
жүзеге асады;
- өзінің маркетингтік бағдарламасын іске асыру ... ... ... аймақтарда қызмет етеді;
- әдетте жұмыскерлер саны 100 ... ... ірі ... ... ... ... болып табылады.
Шетелдік тәжірибені ескере отырып, отандық әдебиеттерде шағын бизнестің
келесідей ... ... ... бизнесті кәсіпорындар деп бір немесе
бірнеше инвесторлар арқылы құрылатын, ... ... ... иеленіп,
шектеулі географиялық аймақта қызмет ететін және барлық ... ... ... ... ... ... ... танылады; басқарудың сипаттамасы икемді және формализмнің жоқ
болуымен ерекшеленеді; басқару және өндіріс ... ... ... мүмкіндігі байқалады. [7]
Отандық тәжірибеде 1997 жылдың 6 наурызында Қазақстан Республикасы
Президентінің «Шағын кәсіпкерліктің дамуын ... мен оны ... ... ... ... ... ... дейін, шағын
кәсіпорындар келесідей шектеулермен әрекет етті: өнеркәсіпте – 200 адамға
дейін, ғылым мен ғылыми қызмет көрсетуде – 100, ... ... ... ... – 50, өндірістік емес салада – 25, ... ...... ... Бұл ... ... өзгерістерсіз Ресей заңнамаларынан
ауысты, тек қабылданған Жарлықта ғана шағын бизнесті кәсіпорындардың сандық
жаңа критерилері ғана ... Бұл ... ... ... ... ... құрылыс пен ауыл шаруашылығында – 50 адамнан, көлік
пен байланыста – 25, ғылымда – 20, ... ... мен ... ... ... – 30 адамнан және басқа да салаларда – 10 ... ... ... Жарлықтың ережелері нақтыланған және 1997 жылы 6 ... ... ... ... және ... министрлігімен, Қазақстан
Республикасының статистика агенттігімен бекітілген ... ... ... ... ... ... ... көлеміне, яғни жұмысбастылардың орташа санына ... үш ... бөлу ... ... (50 ... ... (51-250 адамға дейін); ірі (250 адамнан жоғары).
Экономикалық қарекеттің рұқсат етілген нысаны ретіндегі шағын бизнестің
сапалы ... ... ... өз ... ... проблемаларды
ұсынады. Біріншіден, қарекеттің келісімдік ... ... ... қарастыру керек. Шағын кәсіпкерлік шаруашылық субъектілері арасындағы
келісім-шарт негізінде жүргізіледі. Шағын бизнестің субъектілеріне ... ... ... ... қарекеттің түрлері мен нәтижелері және
тауарлық-ақшалай ... ... ... ... қатынастардың
аумағын кеңейту қажет. Екіншіден, тараптар қатынастарының ұзақтығы ... ... Бір ... қана ... ... ... ... шаруашылық қарекеттің негізін құрамайды. Бұл негізді
өндірістік, ғылыми-техникалық ынтымақтастық ... ... ... шарт ... өз мақсаттарына жеткен кездегі мерзімге ұзартылуы
мүмкін әрекет құрауы керек. ... ... ... бағытталуы.
Шағын кәсіпорындарда ол бір ғана ортамен шектелмейді, ал өндіріске қатысы
болған кезде өндірістік мақсаттармен ... үшін ... ... ... ... сату-сатып алуға қатысуы да ықтимал. Төртіншіден,
қарекеттің кеңістіктік аумағы: ол мемлекеттің шеңберімен шектелмейді және
басқа елдерде де ... ... ... Бесіншіден, қарекеттің сипаты:
мысалы, саудаға ... ... ... ... ... ... жүргізетін ұйымдармен, делдалдармен бірлесіп қарекет
етуге бағытталуы керек. Шағын кәсіпорын көп мақсатты ... ... ... нақты анықталған мақсаты ұйымның Жарғысында бекітіліп, белгілі
бір бақылау және кәсіпкердің қоғам алдындағы жауапкершілігін жүзеге ... ... ... ... ... ... ... белгілері болып «өміршеңдік» ... ... ... ... ... Шағын кәсіпорындар
қалай құрылса, солай түрлі себептермен жойылуы мүмкін. ... 1990 ... 14500 ... кәсіпорындар айтарлықтай зиян шегіп, оның 40%-ы
алдағы 5 жыл ішінде таратылды.
Шағын ... ... ... ... ... ... ... болады, және кәсіпкер ... ... ... бәсеке қабілеттілігіне қатысты қиын мәселелерді шешеді.
Жұмыс істеп тұрған ұйымдармен салыстырғанда алғашқы құн ... ... ... ... жағдайға әкеледі. Жаңа қосылған кәсіпкер
бастапқы кезде әрекет ететін ұйымның кәсіпкеріне ... өз ... ... ... жаңа ... ұйым ... өнімнің жоғары
өзіндік құнына ие болады. Шағын кәсіпорындардың банкроттыққа ұшырауының ең
көп кездесетін ... – бұл ... ... ... сәтсіздіктер,
сонымен қатар жеткіліксіз құзырлық пен тәжірибенің болмауы. Дегенмен, ешбір
қиындықтарға қарамастан, ... ... ... саны ... санынан
артық болып отыр, бұл экономикада ... және орта ... ... ... ... ... ... кәсіпорындар толығымен банкроттық ... ... ... ... ... өзі ... қатарына қосылатыны да
маңызды.
Осыдан шағын кәсіпкерлік дамуының үш моделдерін анықтауға болады:
• алдағы ... ... ... ... ... ... белсенділіктің баяу кеңеюі;
• шағын кәсіпорындардың қарқынды дамуы және олардың орта, кейін ірі
компанияларға айналуы.
Германияда шағын кәсіпорындардың ... ... ... 55 %-ы ... ... 10%-ы ... тұрақты өсуге
жетудің жоспарларын әзірлеу үстінде екені және тек 10%-ы ғана жаңа өнімнің
өндірісі мен өз ... ... ... ... ... жаңа ... кіру ... қарқынды даму үстінде
екені анықталды. [9]
Шағын кәсіпорындар өте жылдам дамиды және тез ... ... ... ... ... ... ... қабілетті
сұраныс пен экономикаға қажетті құрылымдық өзгерістерді қамтамасыз етеді.
Сондықтан шағын бизнесті ... ... ... беру ... ... ... қажетті толықтылығына, бағаны тұрақтандырудың
беталысына, ірі монополисттерге үнемі жетпейтін ... ... ... бәсекелестік орта болмаса, сапаның нашарлауы байқалып,
жаңа технологияларды ендіру үнемі тежеледі.
Сонымен ... ... ... ... қамтамасыз етеді: тауар
нарығын тұтынушыларға қажетті бұйымдармен ... ... ... ... ... ... номенклатураны кеңейту мен
қызмет ... ... ... ел экономикасының және тұрғындардың
өнеркәсіптегі, құрылыс пен басқа да қызмет көрсетулердегі ... ... өнім кіші ... ... ... ... бұйымдар номенклатурасының өсуімен және ... ... ... жаңа ауыр ... ... ... түрлі қызмет көрсетулердің дамуы ірі корпорациялармен
арнайы мамандандырылған шағын және орта ұйымдарға берілген.
В.Шенаевтың дәлелдемесі бойынша батыс ... ... ... ... ... ... және орта кәсіпорындарда дайындалады.
[10] ... ... ... олар ... барлық күш-жігерін өндіріс пен
тұрмыстың ішкі шарттарын қалыптастыруға бағыттайды. Концерндер ... көшу үшін ... жаңа ... ... ... ... ... береді. Әбден құлдырап, шығынға ұшыраған шағын
ұйымдардың ... ... ... ... ... ... ... Дағдарыс
жылдары шағын бизнестегі жұмысбастылық көлемі қысқармаған.
Шағын бизнестің әлеуметтік мәні құрамында Қазақстан мемлекеті ... ... ... үшін өзекті мәселелердің бірі ... ... ... ... ... ... ... ету болып табылады.
Шағын бизнес Қазақстан экономикасы үшін қажетті жаңа ... ... ... Американ Экспресс мәліметтері бойынша барлық жаңа жұмыс
орындары жаңа ұйымдар мен бұрыннан ... ... ірі ... құралады. Мысалы, 1987 жылы 7 миллион шағын ұйымдардағы ... өсу ... ... 500 ірі ... ... ... қарқынынан 3 есе көп болды.
Өнеркәсібі дамыған елдерде шағын бизнес аясында тұрғындардың көп бөлігі
шоғырланған: ... ... ... ... ... тұрғындардың 2/3
бөлігі, Жапонияда – 3/4 бөлігі шоғырланған. Шағын ... – жаңа ... ... көзі. Ұлыбританияда шағын бизнеске жұмыс орындарының 40%-
ы тиесілі. Канадада қарамағында 50 жұмыскері бар ... 97%-ы ... ... ¾ ... ... етеді. Шамамен барлық
канадалықтардың 40%-ы шағын кәсіпорындарда жұмыс ... ... ... ... ... тауар мен қызмет
көрсетулердің өндірісісін жақындатуға ... ... бұл ... мен ... жерлерге маңызды болып табылады. Соған сәйкес ірі
өнеркәсіптік орталықтардан белгілі бір ... ... ... кететін
транспорттық шығындар көлемі ... ... ... ... халықтың өмір сүру жағдайы да біршама реттеледі. Мұндай жағдай
өндірісті тиімді ... ... ... ірі ... ... тыс ... ... Шағын ұйымдардағы өндіріске халықтың ... ... ... ... және қаржылық құралдарының бір бөлігі
алынады. Осылайша қатысу әрқалай түрде көрінуі мүмкін. Шағын кәсіпорындар
нарықты бұрын тек ... ... ғана ... етіп ... және ... көрсетулермен толтыру арқылы «көлеңкелі экономикаға»
оң альтернативаға әкеледі.
Әрине, экономика тек ... ... ғана ... қалмайды. Осы
заманғы өндірістің ірі ауқымдары шағын бизнестің өркендеуіне ықпал ететін
кәсіпкерліктің болуымен сипатталады.
Ірі кәсіпорындардың ... ... ... ... ... олардың кәсіпкерлік сәттілікке жетудің көбірек
мүмкіндігі бар. Оларға келесілерді жатқызуға болады: ... ... ... ... және жоғары өнімділікті қамтамасыз ететін құрал-
жабдықтарды қолдану мүмкіндігі; кең ... ... ... персоналдық біліктілік деңгейін арттыру; құрал-жабдықтарды іске
қосуды көбейту; ішкі мамандандыру мен кооперациялануды қолдану. Бұл ... ... ... және ірі ... ... ... ... бизнес
стратегияның өзгерістеріне жоғары жұмылу, тез ... мен ... ... ие екенін көрсетті.
Шағын және ірі кәсіпорындардың қарекеттің түрлі салаларын иеленеді: ірі
кәсіпорындар жаппай өндіріс пен ... ... ... ... сатып алушылармен жұмыс істейді. Ал ... ... ... ... бір ... ... ... қанағаттандыру үшін кіші көлемде өнімдер
дайындауға бағытталады. Өзіне тән ... ... ... ... ірі
және шағын кәсіпорындар бірін-бірі толықтырып ... ... ... ... ... тиімсіз салаларда барлық мүмкін ... ... мен ... ... ... көп мүмкіндіктерін қамтамасыз
ете отырып, ірі ұйымдар мен компаниялардың неғұрлым ... ... ... жағдайлар жасайды. Сондықтан, ірі және шағын бизнестің арасындағы
тікелей бәсекелестік туралы айту ... ... ... ... ірі ... тиімдірек әрекет ететін нарықтың өзіне лайықты қарекет аумақтарын
иеленеді.
Осылайша, шағын және орта бизнес – бұл ... ... ... ... ... ... бір «төменгі қабатын» алатын
кәсіпкерлік қарекеттің аясы. Бұл кәсіпорындар көптеген ... ... ... ... ... жұмыссыздықты азайтып, жаңа
жұмыс орындарын құру, өндіріс факторлары мен тұтыну ... ... ... ... ... көңіл бөліп, оны тауарлар мен
қызмет көрсетулермен толтыру; ... ... ... ... ... ... ... кез келген ірі бизнестің негізі
шағын және орта бизнес, себебі ірі ... ... ... аз ... капиталды біріктіруінен пайда болатынын білетін жоғары дамыған
елдер де ... ... ... Бұл идея ... пайда табу
мүмкіндігіне ұласады. Табыстың өсуі өндірістің дамуын ынталандырып, алдағы
уақытта да табыстың өсуіне әкеледі, ... ... әрі ... ... ... Кіші кәсіпорындардан бірнеше миллиондық айналымы бар
компанияларға айналатын шетелдік әрбір ірі компанияның ... ... ... кәсіпорынды құрудың бірнеше амалы бар: жаңа ... ... ... ... құру; жұмыс істеп тұрған бизнесті сатып
алу; франчайзинг және жанұялық ... ... ... ... құрудың ең ауыр тәсілі болып саналады.
Жаңа кәсіпорынды құру кәсіпкерлік қарекеттің ең жауапты және ... ... ... ... ... ... ... дұрыс бағытын
таңдау, тиісті топ жинау, болашақ кәсіпорынның ... ... ... ... ... анықтау, ұйымның маркетингтік
мүмкіндіктерін талдау, ұйымды тіркеу – өз кәсіпорнын құруды шешкен кәсіпкер
алдындағы ... ... емес ... ... ... ... алдында дайындық кезеңіне көп көңіл бөлінетіні кездейсоқ емес,
себебі кәсіпорынның болашақта сәтті қызмет етуі оған ... ... жаңа ... ... ... басталады. Кәсіпкердің
қолында бар құралдарға қарағанда, ... ... ... ... ... қажетті идеяны іздеу және табу – бұл кәсіпкерлік қарекеттегі
алғашқы қадам. Егер ... ... осы ... ... ... ... ... тиімділігі айтарлықтай артуы мүмкін. Идеяларды
жинақтаудың ең бір жақсы танылған әдістерінің бірі болып «ақылға ... ... Бұл әдіс ... ... ... талқылағанда,
идеялардың көбірек жиналатынына негізделеді. «ақылға салу тәсілін»
жүргізген кезде келесі ... ... ... ... және ... ... ... идеялардың еркін айтылуын мадақтау: идея неғұрлым кереғар болса,
соғұрлым ол жақсырақ ... ... ... ... ... ... көп ... соғұрлым
тиімді шешім қабылдаудың ықтималдығы жоғары болады;
• идеялардың түрленуін қолдау және оны жетілдіру, бір идеялар дамып,
келесі ... ... ... ... ... ... көптеген саны олардың әрбіреуі міндетті
түрде сәтті жүзеге асырылудың мүмкіндігін иеленеді деген сөз емес. Шетелдік
әдебиеттерде идеяларды жүзеге асыру ... ... ... ... Қандай да бір салада ... ... ... ... не? Егер ... не ... ... жаңа
қажеттіліктерін қанағаттандыратын, не бұрынғы қажеттіліктерді толық
қанағаттандыруды қамтамасыз ететін өнім ... ... ... ... онда ... жүзеге асырылады. Тек осы жағдайда ғана кәсіпкер
өзінің ... ... ... ... ие болып,
нарықтағы өзінің орнын, ең төменгі қабатын табады.
Бизнесті бастау үшін міндетті түрде көп ... ... ... деген
ой-пікір қалыптасқан. Шындығында, тәжірибеде кәсіпкерлік ... ... ... ірі ... ... мысалдар
көп. 1977 жылы АҚШ-та 110 қайта құрылған кәсіпорындардың 77%-ының бастапқы
капиталы 50000 долларды құраған және 46% ... өз ... ... ... ... [11]. ... ... өндірістің осы
заманғы озық – «ноу-хау» технологияларын иелену және тиімді, ... мен ... ... ... ... артықшылықтарға
жететін кәсіпорындар бар.
Қызмет ететін бизнесті сатып алу ... ... аз ... құбылыс,
бұл негізінен біздің республикамыздағы кәсіпкерлік тәжірибенің аздығымен
түсіндіріледі. Дегенмен, шетелде бұл бизнеске кірудің ең кең ... ... ... Ол ... ... ... ... тәуекелділік деңгейі мен белгісіздік жағдайын төмендету төмендету
жаңа кәсіпорынды құрумен салыстырғанда бұл ... ... ... ... реттеулі инфрақұрылымы, себебі бизнес қалыптасу
кезеңінен өтіп, қызмет ... және ... ... ... ... ... ... жаңа бизнесті бастауға кеткен шығындарға қарағанда әлдеқайда төмен
болатын бизнесті келісімдік бағамен иелену мүмкіндігі.
Біздің республика үшін шағын ... ... жаңа ... құрудан
басқа, ең өзекті нысаны деп франчайзинг пен отбасылық бизнесті ... бір ... ... өз ... белгілі бір бөлігін
(сауда белгісін, технологиясын, «ноу-хау», өнімін және тағы ... ... ... ... бір ... беретін екі тараптың арасында
жасалатын келісім шартты белгілейтін нарықтық ... ... ... ... франчайзингтік келісім шарт ХІХ ғасырда тігін машиналарын
шығаратын компания мен оның ... ... ... ... дүниежүзілік
соғыстан кейін франчайзингтің принциптері қонақ үй ... ... мен ... ... ... кеңінен қолданыла бастады.
Франчайзингтік келісім шарттың келесі жарқын көрінісі 60-жылдары және 70-
жылдары байқалды, бұл ... ... ... ... ... ... еді («Макдональдс» ұйымы). 90-жылдары франчайзинг жаһандық
сипатты иеленді, ... ... ... ... түрлі елдер
өкілдерінің арасында жасала бастады.
Енді бастап келе жатқан ... үшін ... жаңа ... мен ... ... ... деңгейін едәуір төмендетеді.
Франчайзингтік келісім шарт жаңа бизнеске ... ... ... мен ... жинақталған тәжірибесін қолдануға мүмкіндік береді,
сондықтан ... ... ... – франчайзингтік екені кездейсоқ
емес.
Франчайзингтік қатынастың 3 типі ... ... – өнім ... және қызмет көрсететін ұйым,
франчайзиге өз өнімін өндіруге және қызмет көрсетулерге құқығын
береді.
2. ...... ... ... ... ... ... сатуға құқық береді.
3. Франчайзер – көтерме сатушы, ... ... ... ... ұйымдастырудың франчайзингтік нысанын таңдар алдын, кәсіпкер
франчайзингтің оң және теріс жақтарын тиянақты зерттеуі керек. (2 ... 2. ... ... ... мен ... ... ... бірі болып франчайзерден
дайындықты алу мен үйренудің мүмкіндігі табылады. Франчайзер үйрету ... ... ... сұрақтар емес, бухгалтерлік есепке, ... ... ... мен ... ресурстарын басқаруға,
сақтандыруға қатысты және ... да ... ... ... Оқыту
мерзімі бінеше күннен бірнеше апталарға дейін ... ... ... ... ... ... қарамағында Университеті бар.
Бұл университетте 1961 жылдан бері 40000 ... ... ... ... дәріс алған. Университетте жақсы жабдықталған 30 аудитория
бар және онда 30-дан астам білікті ... ... ... да маңызды артықшылықтардың бірі – бұл франчайзер ... ... ... ... ... ... қаржылық қолдауы.
Осылай, мысалы, франчайзер алынған тауар үшін ақы төлеу уақытын ... ... ... ... ... ... ... банктен несие алу кезінде кепілі бола алады. Егер ... ... ... ... ... ... ... франчайзингтік
фирма құру кезіндегі мұндай шығындар айтарлықтай аз болады. Бұл да ... ... ... ... ... мәні ... франчайзердің жақсы танылған және
тұтынушылардың кең шеңбері бар атауы мен сауда маркасын қолданудан көрініс
табады. Франчайзи жарнамаға және ... ... ... ... ... себебі бұл әрекеттерді фирма – франчайзер ... ... ... ... бизнесті басқарудың негізін үйретеді.
Осындай арсеналды иеленетін және фирма- франчайзердің бар ... ... ... тек жедел бастамаға ғана емес, бизнестің
бастапқыдан сәтті қызмет ... ... ... Бір ... ... 5 жыл ... ... франчайзингтік фирманың 97%-ы әлі
күнге дейін сәтті қызмет ететіні кездейсоқ емес. ... ... ... ... ... ... фирма өсуінің және ... ... ... мерзімінің шектелуін қосуға болады. Бірінші кезекте,
франчайзинг құны өзіне франчайзи франчайзерге ... ... ... ... «ноу-хау»ды иеленгені үшін төлейтін франчайзингтік
ақыны қосады. Егер франчайзер – бұл жылдам өсу кезеңіндегі ... ... ... ... оның ... ... қажеттілігі тез арада артып, және
ол өзінің қаржылық проблемаларының бір ... ... ... ... ... ... Осы жағдайда, франчайзингтік ақы ең ... ... ... ... ... ... ... кезінде
тұрақты ірі фирмаларды таңдауға ... ... ... ... ... және құрал-жабдықтарды иеленуге, жалақыға кеткен
шығындаржатады. Шығындардың көлемі мен ... ... түрі ... ... ... байланысты болады.
Шағын бизнесті құрудың – бұл бір жанұя мүшелерінің жеке ... және ... ... ... ... ... ... бұл бизнеске
толық немесе толық емес жұмыс күні ... ... ... ... ... ұрпаққа жалғасады. Жанұялық кәсіпорынның көбісі – ... ... ... ... ірі кәсіпорынға айналса да, жанұялық болып
есептеліп ... ... ... ... ... ... ... – бұл жанұя мен бизнестің симбиозы, ондағы
әрбір тараптың белгілі бір мақсаттары ... ... ... ... жанұя
мүшелерін қорғау мен балаларын тәрбиелеу табылады. Бизнестің ... ... ... ... сату ... ... арқылы пайда табу. Бұл
мақсаттар бір-біріне ... да, бір ... да ... ... ... мақсаттар бір-бірін толықтырады, бірақ шиеленіс жағдайлары да ... ... ... жоқ ... ... ... қарым-
қатынас жанұя мүшелері арасындағы өзара қарым-қатынастан ерекшеленеді.
Менеджер қызметкерді жұмыс кешіккені үшін ... ... ал егер ... ... ... ... болса, онда бұл жағдай проблемаға
айналады.
Жанұялық бизнестің ең басты ... ... ... ... ... ... ... жанұяның тығыз байланысы табылады.
Жанұя мүшелері көбінесе ... ... ... үшін ... мен ... ... ... болады. Шетелдік кейбір
кәсіпорындар өз бәсекелестерімен салыстырғанда маркетингтік артықшылықтарға
жету үшін құрылады. Жанұялық ... ... тән ... ... ... жоғары этикалық нормалар, тұтынушылар ... ... ... ... ... нысанын қабылдай отырып, кәсіпорын
автоматты түрде тиісті жарнамалық сипаттаманы иеленеді.
Жанұялық бизнестің тағы бір артықшылығы болып бизнестің ... ... өз ... ... көрсететін қамқорлықтың
жоғары деңгейі табылады. Көбінесе жанұялық бизнес ... ... оң ... ... ... ... қарағанда
ұзақмерзімді бағыт-бағдарды иеленеді. Жанұялық ... ... ... ... ұрпақтан ұрпаққа тарайтын қызмет
көрсетудің дәстүрлі түрін иеленеді. ... ... ... ... ... ... емес, экономиканың түрлі
секторындағы жұмысбастылардың 50%-ы жанұялық бизнестің қызметкерлері болып
табылады. Американың 500 ең ... ... ... 1/3 ...
бұл кішігірім кәсіпорыннан бірнеше миллиондық айналымы бар ірі ... ... ... ... [11]. Жанұялық бизнесті
кәсіпорындар өзінің ... ... ... мен олар ... ... де, ... ... де ерекшеленеді.
Бизнеске отбасы мүшелерін тарту деңгейіне байланысты:
1. жанұямен толық бақыланатын бизнес;
2. жанұямен бақыланатын, ... ... ... ... ... ... болмайтын бизнес.
Қазақстанда жанұялық бизнес айтарлықтай кең таралған. Бұл қазақ
отбасыларында дәстүрлі ... ... ... ... ... ... бизнестің дамуына талдау: дамуы мен негізгі
проблемалары
1. Қазақстандағы шағын бизнестің қалыптасуы мен дамуы
Соңғы жылдары Қазақстанда кәсіпкерлік өте ... ... ... ... ... елде ... белгілі бір орынды иеленгенімен, өндіріс
күштерінің дамуының ең кіші деңгейіне ... ... ... ... ... жылдары экономикалық лексикада «кәсіпкерлік» ұғымы
болмады, ал «кәсіпкерлік» термині теріс қабылданды. ... біз ... ... ... қабылдамаймыз. Нарықтық экономиканың дамуы
кәсіпкерлік қалыптасуы мен ... ... ... ... ... мен ... ... өтумен байланысты
бұл міндетті шешу оңай емес. Қазақстанда жүргізілетін экономикалық ... ... үшін жаңа ... ... ... мәні артып келеді, себебі ол нарықтық ... ... ... ... ... және ... ресурстарын
шоғырландыруға жағдайлар жасайды; монополияға қарсы потенциалды иеленіп,
ғылыми-техникалық прогрестің ... даму ... ... көп ... шаруашылықтың жұмысбастылыққа қатысты және ... ... ... қазіргі кездегі кәсіпкерлік әр тектес
түрлерде ... ... ... ... ... - ... және ... ал шаруашылық субъектілер көлеміне байланысты –
шағын, орта және ірі, ... ... ...... жеке ... ұйымдастыру нысаны бойынша – жеке және ұжымдық (серіктестіктер,
акционерлік қоғамдар) болып ... ... ... ... ... болып өндірістік кооперативтер
табылады.
Бір сөзбен айтқанда, кәсіпкерлік экономиканың жаңа сфераларын қамтып,
қарқынды ... ... Ол жеке ... ... ... еркіндігі
сияқты қажетті жағдайлардың болуы кезінде сәтті дами алады.
Елдегі кәсіпкерліктің динамикасы мен ... ... ... ... сілтемелермен анықталады: құқықтық ... ... ... қалыптасуымен, кәсіпкерлік құрылымды
мемлекеттік қолдау деңгейімен және тағы да басқа.
Республикада кәсіпкерлік қарекеттің дамуы үшін ... ... ... атап ... ... кәсіпкерлік дамудың экономикалық
негізі құрылатын меншікті жекешелендіру бойынша көп жұмыстар атқарылды.
Қазақстан Республикасында кәсіпкерлік қарекеттің ... ... ... құрыла бастады. Бизнестің осы түрін ... және ... ... ... заңдар, заңнамалық және басқа нормативтік-
құқықтық актілер қабылданып, ... ... Олар ... ... сұрақтарын қамтиды; олардың қатарына шаруашылық қарекеттің
еркіндігі; жеке ... ... және ... ... серіктестіктер
мен акционерлік қоғамдардың, өндірістік кооперативтер мен ... жеке ... пен ... ... ... мен
арнайы экономикалық аймақтардың дамуы; лицензиялау, заңды тұлғаларды
мемлекеттік ... ... ... ... ... ... ... азаматтар мен заңды тұлғалардың құқықтарын қорғау
және тағы да басқаларды қосуға болады.
Нарық кәсіпкерліктің ... ету ... ... ... ... түрлі нысандағы нарықтардың қалыптасуы жүргізіліп жатыр.
Бұл міндет ұзақ мерзімді басымдықтардың бірі болып ... ... әрі ... және ... кеңістікте әкімшілік жүйенің олқылықтары
басым байқалатын жерде нарықты дамытып, бұл кеңістікті реттеу үшін ... ... [15] ... инфрақұрылымдары – биржалар, банктер,
сақтандыру ... ... және ... ұйымдар - өте
қарқынды дамып келеді.
Республикада кәсіпкерлікті, әсіресе шағын және орта ... ... ... ауқымды шаралар қолданылып жатыр. Қазақстан
Республикасы Президентінің «Шағын кәсіпкерлікті ... ... ... ... ... ... ... сәйкес, шағын кәсіпкерлікті
дамыту және қолдауды мемлекеттік экономикалық саясаттың маңызды сферасы деп
санау қабылданған.
Отандық кәсіпкерліктің даму жолындағы барлық ... ... ... ... ... Казір кәсіпкерлік сфераның қарқынды дамуы мен оның
қызмет ... ... ... ... ... реттеу механизмдері
белсенді түрде әзірленіп, келешектеде осы үрдіс жалғасады.
Қазақстан экономикасындағы ... және орта ... ... ... ... түсіну үшін жаңа тарихтың кейбір беттерін сындық
тұрғыда бағалау керек.
Соңғы 10 жылда Қазақстандық шағын кәсіпкерлік өзінің қалыптасуында
үш ... ... ... жаңа ... ... ... жасауда. Бірінші ең
көрнекті кезең 180 жылдың аяғында, ... КСРО ... ... ... ... қосқандағы көптеген жеңілдіктер, экономиканың
жақсы жағдайы ардагерлердің бұл ... ... ... ... деп баға ... ... ... капиталдар өте тез және оңай
жиналып, жаппай тұтынудағы ... ... және сол ... мүмкін
болатын тұрмыстық қызмет көрсетулер, бөлшектік сауда, қоғамдық тамақтардың
өндірісі ... ... ... дамуында тек теріс үрдістер орын алған
жоқ. Қайта ... ... ... ... ... ... ... жалпы
кооперативтік қозғалыстың қарқынды даму үрдісіне қосылды Мемлекетсіздендіру
де, тұрғындардың кең ауқымын кәсіпкерлік негіздерге үйрету де ... ... ... ... ... ... асырылды.
Шағын бизнестің «алтын ғасыры» және жедел ... ... ... ... ... ... басқа бағыттарымен, атап
айтсақ қатаң ... ... ... тек ... ... пен
басқаруға сүйеніп, жоғарыдан реформа жүргізудің сәтсіз орындалуымен ... ... ... ... ... сектормен бекітілген
бағалары мен мемлекеттік емес кәсіпорындардың еркін бағалары ... ... жету ... ... шағын кәсіпорындардың
қарекетін реттеу мен салық салу тетіктерін қолдану әрекеттері мемлекеттік
аппараттың әрекет қабілетсіздіктерге ұшырады.
«Естен ... ... ... ... жаңа ... басқа экономикалық бағыт қажет болды. Республикада ... ... ... ... жаңа ... кезең басталды.
1993-1995 жылдар – «естен тандыру терапиясы» жылдары – 80 ... ... ... кәсіпорындар мен ондағы жұмысбастылар санының жоғары
өсу қарқынымен сипатталады. Бұл тұжырым берік ыңғайды иеленеді, себебі ... ... ... ... мен ... ... ... кәсіпкерліктің қаржылық базасына елеулі әсер етті. Қарқынды инфляция,
бір жағынан халық жинақтарының құнсыздануына, ... ... ... ... ... жылдам артуына әкелді. Бұл қазіргі күнге
дейін ... келе ... ... ... ... ... тигізді.
Статистикалық мәліметтер шағын кәсіпорындар санының өсуі бойынша
ғылым және ғылыми ... ... ... ... ... ... ... шағын кәсіпкерлер саны 3,4 есе өсті. Ауыл шаруашылығы
аясындағы ... ... саны 3,1 есе ... ... ... ... ... мен нарықтың қызмет етуін қамтамасыз ету бойынша жалпы
коммерциялық ... (2,9 есе) ... ... ... ... ету
аясы да оларға жақын орналасқан. (2,8 есе) [16].
1993 жылы Республиканың шағын кәсіпкерліктің ... ... ... ... ... ... ... төмендеді.
Кең таралған пікір бойынша, «естен тандыру терапиясы» үлгісі ел
экономикасының ... және ... ... ... оның ішінде, шағын кәсіпкерлік
аясының ... үшін ... ... ... ... ... ... жағдайында шағын кәсіпорындардың теріс
мүмкіндіктері байқалғанын айту керек. «Естен тандыру терапиясы» жағдайында
шағын ... ... ... ... ... ... ... әлеуметтік қиындықтарды азайту, ауыр дағдарыс
жағдайында өзін-өзі ... ... ету, ... ... ... иелену мүмкіндігін ұсыну (негізгіге қарағанда, жиі формальды
жұмысбастылық) табылады. Шағын және орта кәсіперлер ... ... ... тән ... ... бар қамтамасыз етушінің орнына шағын
кәсіпкерлердің тауарлар мен ... ... ... мен сапасын
арттыру негізінде өмір сүруге күресін сипаттайтын ... ... орта ... ... Бұл ... криминалдық құрылым
шағын бизнеске тыным берді ... сөз ... ... ... кәсіпкерлер санының берік өсуі белгілі бір
түсініктемелерді иеленеді. Шағын кәсіпкерліктің ... ... ... ... ... қайтымды жауап болды. Бұрынғы КСРО
жағдайында сыртқы сауданың ырықтануы мен ел ішінде жеке ... ... ... кез ... ... ... жағымды жағдай жасады.
Саудалық шағын кәсіпкерлік тұтынушылық төлем қабілеттіліктің сұранысы
төмендеген кезде сапасы жоғары болмаса да, ... ... ... ... ... импорты арқылы орнын толтырды.
Сонымен бірге ұсақ сауда орта және ... ... ... ... үшін топтасып, қазақстандық ... ... ... ... ... ... ... дүңгіршіктерінің
жанында үлкен сауда орталықтары мен дүкендер бой көтерді. Олардың иелері
мен жұмыскерлері бір кездері өз ... ... ... бастаған.
Шағын кәсіпкерліктің сауда және делдалдық ... ізгі ... ... жаңа ... ... ... ... қосу керек.
Бағаны ырықтандыру арқылы өндірушілер, сауда мен тасымалдаушылар арасындағы
өзара байланыс арналарының бұрын қалыптасқан ... ... ... мен жеткізу бойынша шағын фирмалардың қарекет етуіне ауқымды
жағдайлар жасады. ... жаңа ... ... ... көлемде
тауардың өндірушіден тұтынушыға жеткізілетін тиісті жоғары тиімді, нарықтық
арнасы бар экономиканың жаңа ... ... ... ... ... ... негізді құру оңай емес, себебі ол үлкен капитал салымдарын
қажет етеді.
Дегенмен, шағын бизнес ... ... ішкі ... жаңа ... қалыптасуы үшін алғашқы қадамдар жасауда.
Сонымен қатар, ол ... ... ... ... жұмыс істеп тұрған
шаруашылық байланыстардың үзілуінен ... ... ... ... ... атқарды.
Сауда және делдалдық қарекетіне қарай ығысқан шағын кәсіпкерліктің алға
шығуы үкіметпен енгізілген салықтық прессинг үшін ... ... ... Бұрынғы КСРО-да нарықтық жағдайларға тән салықтық жүйе болған ... ... ... емес еді. Сондықтан, шаруашылық өмірдің тәжірибесіне
салықтық жауапкершіліктердің элементтерін енгізгенде оған әлі ... ... ... ... ... ... бұл бұл қатынаста
үкіметтің салық ... ... ... 70-90% ... ... ... экстремизмі байқалады [16]. Осы жағдайда үкімет бұл
салықтарды біреу толық көлемде ... ... деп ... еді. Осылайша
кәсіпкерлерді табыстарды салық салудан жасырудың тәсілдерін іздеуге және
қолдануға ... Қиын ... ... ... ... ... мен делдалдық қызметтерде салық төлеуден жасырынып қалу,
алаяқтық таныту басым болды.
Жалпы 1993-95 ... ... ... ... ... қабылданған
терминмен сипатталады. Азрилианның «Үлкен экономикалық сөздігінде»
«грюндерлік» ... ... ... берілген: «Грюндерлік» - бұл
қаржылық әрекет етушілердің алаяқтық махинацияларымен, ... ... ... ... ... ... банктер мен
кәсіпорындардың жаппай ұйымдастырулары» [17]. Шағын кәсіпкерлік осы ... ... ... ... ... ... ... банктер, сақтандыру фирмалары, ірі жеке және жартылай ... ... ... саны ... ... өз ... рет жеке ... қарекетпен айналысу үшін еркіндікке қол
жеткізіп, бұрын тек ... ... мен ... ... монополиясында ғана болатын қаржылық жоспарлауға ... ... ең ... бюджеттік кәсіпорындар мен ұйымдардың
құлдырауымен үйлесіп, ... ... ... ... мен ... ... табыстарға жетуге үміттенетін мұндай мотивациялар ауқымды
грюндерліктің ... ... ... ... грюндерлік тек
экономикалық себептермен ғана емес, әлеуметтік ... ... ... ... ... ешбір ұзақ мерзімді бағдарламалар жасамай,
ұйымдастырушыларының «жақсы өмір» туралы ... ... ... нәтижесінде құрылды. Шындығында мұндай жедел қалыптасулар
ешбір шынайылықпен сәйкес келмеді.
Тарихи тәжірибе көрсеткендей, грюндерлік әрқашаш ... ... ... ... ... төменгі қабаттары мен жоғары табысты сауда-
делдалдық қарекеттің мүмкіндіктері жойылды. Көбінесе сауда-делдалдық ... ... ... ... болған көптеген шағын кәсіпорындар не
диверсификацияға ... не ... ... ... ... жағдай
Қазақстандағы шағын және орта кәсіпкерліктің дамуында жаңа беталыстардың
шоғырландырылуы заңдылық болып табылады. ... ... ... ... ... өзгерістердің кезекті, үшінші кезеңі байқалды. Бұл
кезең, ... ... ... ... ... ... қысқаруымен сипатталады.
Шағын кәсіпорындар санының өсуін тоқтатудың негізгі себептері болып
оңай қол жеткізілетін ... ... ... сфералардың
біртіндеп азаюынан, дербес кәсіпкерлік қарекеттің ... ... ... ... ... ... ... нарықтық экономикада шағын кәсіпкерлік көп жағдайда табыстылығы
болсын, потенциалды мүмкіндіктердің шегі бойынша орта және ірі ... ... ... ... өз рөлі бойынша олардың соңында келеді, ... ... деп ... тиіспіз. Егер Қазақстанда 1993-1995 жылдары
экономиканың бәрі, оның ішінде ... ... те бар, ... ... бейберекет заңдарымен өмір сүрген болса, 1997 ... ... ... ... ... ене ... анық ... Тек
кейбір шағын кәсіпорындар ғана қымбат ғимаратты, тіптен, орта өндірістік
кәсіпорындарды сатып алу ... ... ... ... бір
жұмысбасты қызметкердің табысы елдегі орта жалақыға теңдесуі ... ... ... ... ... ... ... қызметінің өзінің орталықтандырылу үрдісі пайда ... ... кету ... ... Рентабельділігі жоғарырақ
шағын кәсіпорындар осындай жұтылудың ... ... ... жиіледі.
Мәселен, Алматы мен Астанада, өзге де ... ... ... ... жеке сауда дүкендерінің орнына ірі фирмалардың біріне ... ... ... повилондары пайда болды. Рентабельділігі төменірек шағын
кәсіпорындар орта және ірі ... ... ... ... ... өз ... тоқтатуға мәжбүр болды. Осы тұрғыдан қарағанда,
қазақстандық реформалардың қазіргі сатысында капиталдың орталықтандырылуы
мен шоғырлануы ... ... ... ұлғаюына кедергі болды. Бірақ,
келешекте, біздің ойымызша, жаңа ірі және орта ... жаңа ... ... ... келе жатқан құрылымында жаңа ... ... ... ... ... ... ... шағын кәсіпорындар санының өсуінің өте баяулап
кетуіне ... ... ... ... құрылған шағын кәсіпорындарды қайта
тіркеуді аяқтау да әсер етті. Қайта тіркеу ... ... етіп ... орта
және шағын кәсіпорындар ... ... ... ... ал ... – жойылды. Тіркелген болып саналатындардың, бірақ шын мәнінде
қызмет етпей жатқан шағын кәсіпорындардың саны өте көп еді, ... ... ... ... ... ... ... төмендеуіне өз
үлесін қосты. Қызмет етпей тұрған кәсіпорындарды қайта тіркеу мен жою жаңа
Азаматтық Кодекс талаптарына сай, ... ... ... ... ... ... ... Азаматтық Кодекстің І бөліміндегі
ережелерге сәйкес, серіктестік нысанындағы ... ... ... ... ең көп ... шаруашылық нысаны) Азаматтық Кодексте
қаралған басқа ... ... ... ... ... қайта
рәсімдеуі тиіс еді. ... ... ... ... шағын
кәсіпорындардың үштен бірі шаруашылық қызметіне я ... я ... ... тоқтатып қойғанын ескерсек, онда шын мәнінде жұмыс
істемейтін шағын ... ... ... ... мен ... ... шағын кәсіпорындар санының одан әрі ... алып ... ... ... ... шағын кәсіпорындардың жартысынан
астамы ғана нақты қызмет ... ... ... ... ... шағын
кәсіпкерліктің аймақтық құрылымына да өз өзгерістерін енгізеді.
Шағын ... ... ... ... ... ... шағын кәсіпорындар санының артуының қуатты факторының ... та, ... те ... өз ... ... ... Шағын кәсіпорындардың күрт өсуі ... ... 1997 ... ... ... ... ... белсенді
тұрғындардың 2-3 пайыз деңгейінде тұрды. Шын мәніндегі жұмыссыздық ... көп еді, ... деп ... ... ... ұйымдар, тағы да басқалар есептеулері арқылы дәлелдеп жүрді.
Солай болса да, жұмысбастылардың (мейлі ол зорға-зорға қызмет етіп ... ... ... ... ... ... ... адамдар жеке қызметпен айналысудан, оның ішінде өз күштерін
шағын бизнес саласында сынап көруден бас ... ... еш ... ... ... ... ұсақ ... алып, қайта сату мен қосалқы
жұмыстарды атқарудан түсіп тұрды. Бірақ, Қазақстан үкіметі сөз ... іс ... ... ... рентабельділігі жоқ кәсіпорындардың
банкроттығын ұйымдастырғанда, ... ... өсуі сөз жоқ ... санының артуына жаңадан ықпал жасады.
Шағын кәсіпорындар санының өсуінің күрт ... ... ... көрінді. Құрылыс пен Көлік тасымалында шағын кәсіпорындар саны
әуелі төмендеп барып, соңғы бірнеше ... бері ... өсе ... (1998
жылы – 18-19%-ға). Сауда мен тамақтандыру ... ... ... ... 10 ... ... Нарықтың жұмысын қамтамасыз ететін жалпы
коммерциялық қызметте, ғылым мен ғылыми қызмет етуде ... ... күрт ... (18,7 және 5,6 ... ... 1997 ... ... ресми жұмыссыздық
экономикалық белсенді халықтың 2-3% деңгейінде қалды. Нақты жұмыссыздық,
кәсіподақ ... ... ... және тағы ... ... ... көрсеткендей, өте жоғары деңгейде
болды. Жұмыскерлердің ресми мәртебесі әрекет ... ... онда ... ... өз ... ... басқа еркін қызметін жасамаудан бас
тартып әлеуметтік-психологиялық ... ... ... яғни шағын қайта сату немесе ... ... ... ... ... алу аса тартымды болып келеді. Бірақ ... іс ... ал сөз ... емес ... ... кәсіпорындардың
тоқырауға әкелуінен сөзсіз ресми жұмыссыздықтың өсуі, шағын кәсіпорындардың
өсуін тудырады.
Шағын кәсіпорын санының өсу ... күрт ... жеке ... ... ... ... пен көліктегі шағын кәсіпкерліктің саны соңғы жылдары
жоғарғы темппен өсуде (1997ж. 18-19%). ... мен ... ... ... ... саны ... 10%-ға ... Нарық
қамсыздандырылу қызметімен айналысатын жалпы коммерциялық қызметте, ғылым
және ... ... ... ... абсолютті қысқаруы жүрді
(сәйкесінше 18,7%-5,6%).
Шағын кәсіпкрлікті мемлекеттік қолдау ... ... ... ... ... (әлі де аяқталмаған түрде) құру, ақпараттық
қолдау, кадрлерді оқыту бизнес центрлер ... ... осы ... мен ... ... ... ... басқару биліктер арасында
тиімді координацияны жүргізу сияқты шаралар негізінде іске асырылды.
Өміршендік күресі кезінде шағын кәсіпорындар нарықтың ... ... ... ... ... өміршеңдігін жоғарылату
мақсатында шағын және орта ... ... және ... ... 1995 жылы саудалық емес шағын кәсіпорындардың
жартысынан астамы өзінің негізгі қызметімен қатар, саудамен де ... бұл сала ... ... ... және қызметі тиімді болып
табылады. Ал сауда капиталы көбірек ... ... ... та оның
қарапайым тұрпатында.
2001-2003жж. аралығында шағын кәсіпкерліктің дамуын 1 ... ... (1 ... қараңыз).
Кестеде көріп отырғанымыздай, сауда ... әлі де ... тұр, ... ол ең ... ... ... ... және азырақ
капитал талап етеді.
Кесте 1.
2001-2003жж. аралығындағы Қазақстан Республикасындағы (Қазақстан
Республикасының сататистикалық ... ... ... ... ... ... саны мен ... |2001 |2002 |2003 |
| ... |% ... |% ... |% ... |45124 |100 |54503 |100 |63934 |100 ... | | | | | | ... | | | | | | ... ... | | | | | | ... |5983 |13,3 |6931 |12,7 |7914 |12,4 ... |4606 |10,2 |5962 |10,9 |7286 |11,4 ... автомобиль | | | | | | ... және үй | | | | | | ... |17730 |39,3 |21795 |40,0 |25894 |40,5 ... | | | | | | ... ... |1,7 |942 |1,7 |1069 |1,7 ... үйлер | | | | | | ... және |2497 |5,5 |3004 |5,6 |3421 |5,3 ... | | | | | | ... | | | | | | ... | | | | | | ... жалға|8094 |17,9 |9542 |17,5 |11162 |17,5 ... | | | | | | ... | | | | | | ... | | | | | | ... да | | | | | | ... және |1622 |3,7 |1846 |3,4 |2083 |3,3 ... ... | | | | | | ... ... бұл ... жж. ... өнеркәсіп пен
құрылыстағы шағын кәсіпорындардың саны жоғары «темпінің» өсуінде. Егер ... жылы ... ... ... 25% құраса, ал 2003 жылы ол 24%-ға ... ... ... темппен сауда автомобильдер мен тұрмыстық заттарды
жөндеу саласындағы бизнес дамуда, ... ... ... ... ... ... ... 4099 кәсіпорынға жоғарылады. ... ... ... ... ... ... линияларын (соның
ішінде ұзақ мерзімді) кеңейту сияқты ... ... ... ... ... ... ... және қайтарымдылығы
төмен болып табылатын өнеркәсіп пен құрылысқа ... ... ... мүлікпен жүргізілетін операциялар, кәсіпорындарға жалға
беру мен қызмет көрсету сияқты салалар төменірек ... 2003 ... ... ... ... ... 17,9%-дан 17,5%-ға төмендеді.
Шағын кәсіпорындардың басқа салаларының дамуына ... ... өсу ... үлесі мардымсыз және 2003 жылы 5%-ды ғана ... ... ... ... үйлер және коммуналдық қызмет кәсіпорындары.
2002 жылдың басында 113,3 мың шағын бизнес кәсіпорындары тіркелді, бұл
көрсеткіш 01.10.2001ж. ... ... ... ... ... ... ... 75%-ы жұмыс істейтін немесе экономикалық
қызметті әлеуетті түрде іске асыра алатындар ... ... 2002 ... ... ... етіп ... ... кәсіпорындардың әрбір екіншісі
белсенді болып табылады.
Шағын бизнес ... ... ... ... ... ... ... жөндеу, өнеркәсіп (13,3%), қозғалмайтын мүлікпен
айналысатын операциялар, кәсіпорынға қызмет көрсету және жалға беру ... ... (10,6%) ... құрылыс саласында шоғырланған.
Аймақтық кескінге қарасақ, шағын бизнестегі беделді кәсіпорындардың ең
көп ... ... (25,8%) және ... (8,7%), сонымен қатар
Шығыс Қазақстанда (7,7%) Оңтүстік Қазақстан (7,6%), Қарағанды ... ... (2 ... бизнестегі белсенді кәсіпорындар құрылымының өзгеру тенденциясы
диаграммада ... (3 ... ... ... арасындағы жоғарғы
өсімнің үлесі 6 адамнан тұратын ... ... (64,2%). ... салыстырғанда жоғарғы өсім 9,4%, осы кәсіпорындар топтамасына
келеді. Басқа кәсіпорындар ... (21-30 ... ... ... ... ... ... көлемі 0,7%-6,1% қысқару
темпі байқалды.
Республикамыздағы Статистикалық тіркеу мәліметтері ... ... ... саны 128,2 ... құрады, бұл 01.10.2001 жылмен
салыстырғандағы 75% тіркелді. 2003 жылдың ... ... ... ... ... 72% ... ... немесе экономикалық
қызметті әлеуетті түрде іске асыра алатындар болып табылады.
Шағын бизнес кәсіпорындарының шамамен 43%-зы ... ... ... ... ... ... (12,5%), ... мүлікпен
айналысатын операциялар, кәсіпорынға қызмет көрсету және жылға беру ... ... (11,7%) ... ... ... шоғырланды.
Аймақтық кесіндіге қарасақ, шағын бизнестің беделді кәсіпорындардың ең
көп шоғырландырылған салаларында ... (30,2%), ... (9,5%), ... Оңтүстік Қазақстан (7,2%) және ... ... (7,0%) ... (4 ... тәжірибеде, шағын кәсіпкершіліктің даму деңгейінің көрсеткіші
1000 тұрғынға келетін шағын бизнес кәсіпорындарының көлемі болып саналады.
Қызмет ететін шағын бизнес ... ... ... 1000 ... ... ... ... кәсіпорындағы аймақтық
кескіні 5 кестеде көрсетілген.
Тұрғындардың кәсіпкерлік белсенділігі Алматы (1000 тұрғынға ... және ... (15,8), ... ... ... (8,1) және ... облыстарына келеді. Шаруа (фермерлік) қожалықтары бойынша Оңтүстік
Қазақстан (1000 ауыл ... 35,5 ... ... ... (34,9)
және Қарағанды (24,4) облыстары ерекшеленеді. 2004 жылдың басында 140,9 мың
шағын бизнес кәсіпорындары ... ... ... салыстырғанда
өсім 7,3%-ды құрады. Шағын бизнес кәсіпорындарының тіркелгендерінің 70-%-
дан ... ... ... яғни экономикалық қызметті әлеуетті түрде
атқаратын немесе атқара алатындар болып табылады.
2004 жылдың қыркүйек ... ... ... әрбір екінші кәсіпорын
белсенді болып табылады.
Белсенді кәсіпорындардың көптеген саны (40,8) сауда, автомобиль және
тұрмыстық ... ... ... ... ... ... қызмет көрсету және жалға беру (13,3%), өнеркәсіп (12,8%) және
құрылыс (12,6%) слаларында шоғырланды.
Аймақтық кескінде белсенді ... ... ... (28,4%) ... (9,0%) ... ... ... Оңтүстік Қазақстан (7,9%), Шығыс
Қазақстан (7,4%) және Алматы (6,5%) ... ... (6 ... ... ... кәсіпкерліктің даму деңгейінің көрсеткіші
1000 тұрғынға келетін шағын бизнес кәсіпорындарының көлемі болып саналады.
Тұрғындардың кәсіпкерлік белсенділігі ... (1000 ... ... және Астана (18,1) қалалары, сонымен қатар Маңғыстау (8,8),
Павлодар (7,1) облыстарына келеді. Шаруа ... ... ... ... (1000 ауыл ... 44,7 шаруа қожалықтары) Алматы
(31,5), ... ... (22,0%) және ... (21,7) ... ... ... бизнесті дамытуыдың негізгі проблемалары
Кәсіпкерлік қызметтің табыстылығы болып кәсіпорын тек ... ... ғана ... ... ... ... кеңейтуге қажетті
пайда мен табыс ... ... ... ... ... алғашқы 3 жыл ішінде, 23,7%, алғашқы 4 жыл ... ... 6 жыл ... – 62,7% ... ... ... Банкротқа
ұшыраудың негізгі себептері:
- қаржылық қиындықтар;
- кәспкерлік тәжірибенің болмауы;
- кәсіпкерлік адалсыздығы.
АҚШ-тағы шағын бизнес ... ... ... ... ең көп кездесетін сәтсіздіктің негізгі себептеріне ... ... ... (мысалға тәжірибесі мол инженер және ... ... ... ... қаржы, жабдықтау және өндірістегі тәжірибенің
жеткіліксіздігі;
- қызметкерлерді ... ... ... ... мен ұстау қабілеті жалпы менеджерлік тәжірибе.
Банкротқа ұшыраудың негзгі себептері ... ... ... ... ... ... Сыртқы факторларға жалпы экономикалық түсім, %-дық
мөлшерлемелердің ... ... ... ... ... ... болуы жаңа жнтік технологияның пайда болуы жатады.
Банкротқа ішкі себептеріне тиімсіз ... ... ... ... жүйе мен тәжірибедегі тапшылықтарды жатқызуға
болады.
Фирманың табысқа жету мүмкіндіктері, оның өсу ... ... ... жиі өзгеретін фирмаға қарағанда, иесі тұрақты фирма жоғарырақ
пайда әкеледі.
Шағын бизнес ... ... ... ... ... Шағын фирмаларда жұмыс жүргізу тәжірибесіне ие
кәсіпкерлерінің қызметі сәттілеу ... ... Егер де, ... ... бір емес ... яғни ... командадан тұрса, онда мұндай
фирманың өміршеңдігі жоғары, себебі ұжымдық шешім қабылдау тиімдірек. Шағын
кәсіпорынның даму ... ... ... де әсер ... ... ... ... көлемі жоғарырақ болса, оны күйзеліс кезеңдерінде
сақтап қалу жоғарырақ болады.
Бірде пайда болып ... ... ... ... ... тұрақты түрде іздеу және оларға икемделу шағын бизнес
стратегиясының негізін қалайды.
Қазақстандағы ... ... ... өту кезеңі өз
бизнесін ашқысы келетін кәсіпкерлердің жаңа класымен сипатталады. Бірақ та,
бүгінгі күні ... ... ... ... өндірісті кеңейтуге
қажетті өндіріс көлеміне жете алмады. Бұл келесі факторлармен сипатталады:
- әлеуметтік – экономикалық;
- саяси;
- құқықтық;
- кадрлық;
- ... ...... ... ... қарқынының
төмендігі дамыған нарықтық ... ... ... ... ... болмауы сияқты себептер жатады.
Саяси факторларға бюрократиялық аппараттың кедергілерін мемлекеттің
кәсіпкерлікті жеткіліксіз қолдауын ... ... ... сұраулар
көрсеткендей көптеген кәсіпкерлер жергілікті ... ... ... ... ... мүмкіндік бермейді.
Құқықтық мәндегі факторларға бірінші кезекте нормативтік-құқықтық
базадағы қайшылықтар, салық салу ... ... ... ... ... ертеңгі күнге деген ... ... ... ұзақ ... ... емес, қазіргі кезде түсетін табысқа
көңіл бөледі.
Психологиялық факторларда маңызды роль атқарады. Мысалы, халықтың кері
қатынасы, кәсіпкерлік қызметті бағалаудағы жаңа бағыттың болмауы, яғни ... ... ... ... қажетті тауарлар мен қызметтер,
жаңа жұмыс ... ... ... ... ... өту тағы да бір проблеманы көрсетті: жоғары
кәсіби маманданған менеджерлердің ... ... ... мен тәжірибенің болмауы. Бір коньюктурада ақша ... ... ... толқыны шығынға ұшырайды. Нарықытық ... ... және ... ... ... бейімделуі
нәтижесінде кәсіби маманданған, оқытылған менеджерлер талап етіле бастады.
Ұйымдық ... ... жаңа ... ... кезінде
бюрократиялық шектеулерді жатқызуға болады. Жаңа кәсіпорындарды тіркеу
үшін, ... шот ашу үшін 4 ... 6 ... ... уақыт 40000-60000
теңге қажет. Сонымен қатар, көптеген ұйымдар мен ... ... ... Түрлі мемлекеттік органдар тарапынан жүргізілетін жиі ... ... етуі ... ... уақыт пен шығындарды талап
етеді.
Кәсіпкерлерге жүргізілген сұрау бойынша бүгінгі күні шағын және ... ... ... қоятын негізгі проблемаға жататындар:
- шағын және орта ... ... ... ... ... ... толық және жеткілікті түрде орындалмауы;
- тиімді өндірістік шаруашылық қызметті атқаруға қажетті отандық өнім
өндірушіге арналған нарықтық инфрақұрылымның дамымауы;
- ... ... қол ... ... ... қызмет, жұмысты сертификациялау және стандарттау қызметінің
қажетті түрде ... ... салу ... күрделілігі мен шиеленісітілігі.
Кәсіпорындағы шағын бизнес аясын дамытуға кедергі ... ... ... ... ... қол ... проблемасы соңғы
жылдары біріншілердің қатынасы жатқызылады.
Несиені алумен байланысты пайда болатын негізгі проблемалар үшінші
суретте көрсетілген (3 ... ... ... ... ... Институтының шағын және
орта бизнес Орталығымен жүргізілді.
Зерттеулер көрсеткендей, несиені алу ... ... ... кепілдемемен қамтамасыз ету (23%) болып табылады. Банктер кепілдеме
негізінде кәсіпорынның меншігіне қарайтын қозғалмалы және ... ... ... Шағын бизнес субъектілерінің несиені алудағы негізгі
проблемалар
Кепілдемемен қамтамасыз ету проблемасы келесілерден тұрады:
- банк сараптаушылардың тарапынан кепілдемеге ... ... ... ... ... ... ... көлемін қамтамасыз ете алмауы немесе
тіпті болмауы.
Кепілдемені бағалаудағы ... ... ... ... ... осы ... ... мүліктің бағалық құны оның нарықтық
құнынының 50%-80%-ға дейін құрайды.
Кепілдемелік ... ... ... ... ... қаржылық жағдайына ... ... және ... ... ... ... ... ең
өтімді немесе ликвидті формасына мүлікті жатқызуға болады. Көптеген шағын
кәсіорындарда мүліктік ... ... ... ... ... бұл шағын инновациялық кәсіпорындарға қатысты болып табылады.
Несие алу үшін кепілдемеге банктер компаниясының интеллектуалдық жеке
меншігімен ғылыми-техникалық ... ... ... ... ... себебі Қазақстандағы инновациялық технологиялық
нарығы ... ... ... ... төмендігімен
түсіндіріледі.
Банктерден несие алу кезінде шағын кәсіпкерлік субъктілеріне маңызды
болып табылатын екінші шектеулерге ... ... ... қайтарылуы және
пайыздық мөлшерлеменің жоғары болуы (20,1%) ... ... ... ... ... отандық тауар өндірушілер ұзақ мерізмді несиені қажет
етеді, ... ... ... ... тек 2-3 ... ... пайда
әкеле бастайды.
Банкттен кәсіпкерлер несие алу ... ... ... ... ... ... проблемасы, яғни барлық шаралардың
бюрократтілігіне негізделеді.
Кәсіпкерлердің есептеуінше банктер ... ... ... ... мен ұсынылуын талап етеді, бірақ та соңғы ... ... ... субъектілеріне берілген несие схемасын біршама
жеңілдетті, қазір несиені құжаттандыру кезінде ... ... ... оларға жататындар:
- кәсіпорын туралы минималды ақпарат қағазы (арнайы бланк);
- мүлікті иеленуі туралы құқықтық құжаттар;
- компания иесімен бас бухгалтердің ... ... ... ... ... алу ... ... қаржылық жағдайын сипаттайтын
құжаттар;
- жобаның техника-экономикалық мінездемесі (бизнес-жоспар).
Берілген ... ... ... кәсіпкерлердің несиені ұсыну мен
несие линиялары туралы ақппараттың болмауы болып табылады. Банктің несиені
ұсыну туралы ... ... ... табылады. Сонымен қатар
кәсіпкерлерде бизнес жоспарларды құру барысында ... ... ... проблеманың пайда болуына біріншіден берілген құжат түрін құруға
кәсіпкерлердің қажетті әдістемсінің болмауы, екіншіден сұрап жатқан ... ... ... ... ... ... несиелердің болмауы кәсіпкерлердің несие алу мақсатында
банкке баруына шектеу қоятын факторлардың бірі болып табылады ... ... ... ... ... бір бөлігін негізгі
соммамен %-дық төлемдерді өтеуге ... ал бұл өз ... ... ... ... ... дамуына кедергі келтіретін факторларға салық
саясаттың ... ... ... ... актілердің жиі
өзгерісі, есепке алу жүйесінің шиеленістілігі, салықтар мен ... ... ... мен ... ... күрделілігі.
Қазіргі кезде салық жүйесінің кемшіліктеріне фискалдық органдардың
қызметінің дұрыс ұйымдастырылмағандығын жатқызуға болады:
- біріншіден, ... ... ... нормативтік-
құқықтық актілердің жиі өзгерісі ... ... ... ... ... толық жасалмағандығын көрсетеді.
- екіншіден, кәсіпкерлердің есептеуінше салық органдарының қызметінің
қажеттілігін ... ... ал бұл өз ... ... ... ... жағдайлардың тұрақсыздығы сияқты факторлардың шағын
және орта кәсіпкерліктің дамуына шектеу қояды. Біріншіден, бұл АҚШ доллар
бағамының күрт ... ... ... ... ... мен ... ... кәсіпкерлердің айтуы бойынша мемлекеттік және ... ... ... ... ... қатар бір қатар органдар
мен ұйымдардың, соның ішінде ... ... ... ... де ... проблемалар қатарына жатады. Заңсыз қызметтерге, әдетте
заңсыз тексерулерді жүргізу, бухгалтерлік құжаттарды алып қою, ... ... ... мен ... ... болады.
Кәсіпкерлердің ойынша мемлекеттік қызметкерлердің талаптары ... ... ... ... Бұл нормативтер мен әдістемелердің
кемшіліктеріне байланысты орын алады. Сонымен қатар, кәсіпкер ережелер мен
нормативтерден және тағы ... ... ... ... мен ... ... ... мүмкіндіктері жоқ.
Сұраныс жүргізілген кәсіпорын басшыларының пікірінше салықтық ... ... ... ... ... ... қызметі тек кеңестік бақылаушы
түрде ғана бірқатар қателіктер ... ... олар ... оларды жоюға кеңестер беруге міндетті. Егер де, ... ... ... және ... ... ... онда сол
компанияны сот арқылы жауапкершілікке тартылуы керек.
Санэпидемстанция өрт ... ... мен ... жа ... ... ... ... негіссіз түрде айыппұлдарды
қолдануға құқықтары жоқ, ... ... ... ... ... ... қоршаған ортаға зардап және тағы басқа.
Қорытындылай келгенде, шағын және орта ... ... ... ... даму ... жүргізілген
мониторингтік зерттеулері бойынша көптеген шағын кәсіпкерлер бір ... ... да, олар ... ... ... ... жабуды
жоспарлап отырған жоқ (4-ші суретті қараңыз)
4-Сурет. Шағын кәсіпорындардың дамуын болжау
Келтірілген мәліметтерге сүйенсек, сұраныс жүргізілген басшылардың 58%
өзінің ... ... ... отыр, ал Қазақстандағы ... ... ... ... ... ... тек 7%-ғана
өндіріс көлемін қысқартуды жоспарлап отыр.
Жалпы айтатын болсақ, шағын және орта кәсіпорындардың ... ... ... ... көрсеткіштері бойынша макроэкономикалық өсімі
жүргізіледі. Бұған, біз нарықтық шаруашылықтың толық жүйесін қалыптастыруға
жағдай жасағанда, ... ... ... ... ... басқаруды дебюрократизацилауда және ... қол ... ... шағын және орта кәсіпкерліктің ... ... ... ... оның ... ... ... кеңейту үшін,
шағын және орта кәсіпкерлікті қолдауды белсендетуіміз қажет. ... ... ... сақтандыру және несиелендіру аясы ... ... ... ... белсендірту. Шағын бизнесті
декреминизациялау да, ... ... ... табылады.
Кәсіпорынның экономикасын дамыту үшін шағын және орта кәсіпорындардың
инновациялық және ... ... ... ... болып саналады.
Экономикадағы нақты өсім Қазақстандағы шағын және орта кәсіпкерліктің
нарықтық дамуының ... ... ... ... ... ... шағын бинесті мемлекеттік қолдаудың әрекет етуші жүйесі
және оны ... ... ... ... бизнесті қолдау жүйесі және оның құрылымы
Экономикалық дамудың қазіргі теорияларында ... ... ... ... ... ... ... жақсартуда ауқымды
потенциалды иеленуден көрініс табатын мәні бар ... ... ... ... ... өтпелі экономика жағдайында
экономикалық дамудың ... ... ... ... ... ... және дағдарыстан шығу жолындағы алғашқы қадамы болуы мүмкін.
Осы теорияға сәйкес, мемлекет кәсіпкерлік белсенділікті ... әрі ... ... табуы қажет.
Нарықтық шаруашылық жағдайында экономиканы мемлекеттік реттеу ... ... ... ... ... ... қамтитын өзгермелі
жағдайларға қазіргі әлеуметтік-экономикалық ... ... ... ... ... ... мен құзіретті мемлекеттік мекемелер
жүргізетін заң шығарушылық, атқарушылық және бақылаушылық сипатты типтік
шаралар жүйесін білдіреді.
Кәсіпкерліктің шетелдік ... ... ... және орта ... ... мемлекеттік реттеудің жалпыға тән ... мен ... ... бар екенін көрсетеді. Бұл әдіс-
тәсілдерді 2 үлкен топқа ... ... ... және бағытталуы бойынша.
Мазмұны бойынша мемлекеттік реттеу әдістері ұйымдастырушылық-өкімдік,
экономикалық және институционалдық ... Ал ... ... ... жанама болып бөлінеді.
Ұйымдастырушылық-өкімдік әдістер ережелерді бекітуде қолданылады және
оның бұзылуы санкциялар қолдануға әкеледі.
Ұйымдастырушылық-өкімдік әдістер жиынтығы ... ету ... ... ... ... ... басқаша айтқанда, мемлекет
кәсіпкерлік қарекет субъектілері үшін «ойын ережелерін» бекітеді. ... ... ... ... ... (әкімшілік) әдістеріне
жатады және заңдар, қаулылар, жарлықтар және мемлекеттік билік органдарының
басқа да нормативтік-құқықтық ... ... ... ... экономикалық әдістеріне материалдық мүддеге негізделген
әдістер жатады. Мемлекеттік ... ... ... көбінесе екі
негізгі нысанда көрінеді: ақша-несие және бюджеттік-салықтық ... ... ... ... бұл әдістеріне дотациялар,
субсидиялау, мемлекеттік сатып алулар ... және тағы да ... ... ... ... ... ... жанама әдістерге
жатады.
Институционалдық әдістерді қолдану шағын және орта бизнес инфрақұрылымы
мен оған сәйкес ... әрі ... ... органдарын қалыптастыруды
болжайды.
Шағын кәсіпкерліктің құқықтық ортасын ... ... және ... ... заңды бизнеспен айналысуына мүмкіндік беретін
кепілдік, құқық, экономикалық еркіндікпен қамтамасыз ететін басты ... ... ... ... ... ... ... және құқықтық
актілерде шағын кәсіпкерлік субъектілерінің тұтынушылар, әріптестер мен
шаруашылық ... ... ... ... ... ... ... және толық көлемде орындауы үшін
міндеттер мен жауапкершіліктер бекітіледі.
Заңнамалық немесе ... ... ... ... ... ... қажетті қолдауды кепілдендіретін және
олардың нарықтық экономикада қызмет етуінің ... ... ... ... материалдық және басқа да ынталандыру жүйесі
қалыптасады. Заңнамалық актілермен бірге шағын және орта ... ... және ... ... соның ішінде әртүрлі деңгейдегі
билік органдарының заңсыз әрекеттерінен қорғау шаралары бекітіледі.
Қазақстандағы кәсіпкерлік ... ... үшін ... ... ... ... ... табылатын заңды, инновациялық кәсіпкерліктің
қалыптасуын қолдауы қажет.
Бұрынғы Кеңес Одағы кезіндегі кәсіпкерлік қарекетті реттеген ... бірі 1987 жылы ... ... ... жеке ... қарекеті
туралы» Заң болды. 1988 жылы «Кооперация туралы» Заң ... ... ... құрылуы басталды. Бірақ та,
нарықтық инфрақұрылымның жоқ болуынан біршама кооперативтер тұрақтап қала
алмады. ... ... ... ... жалға алу, біріккен
кәсіпорындар, банктік қызмет туралы заңдар экономикалық жағдайды біршама
қалпына келтірді. ... ... ... ... бөлігі мемлекеттің
иелігінде болды, тек жалға беру түріндегі ... ... аз ... ... жылы ... алғалы бері Қазақстан кәсіпкерлік белсенділікті
қолдау мақсатында ... ... ... ... ... бастау болған 1991 жылы 11 ... ... ... және ... ... ... туралы» Заң болып
табылады. Осы Заң азаматтардың және заңды тұлғалардың кәсіпкерлік қарекет
еркіндігін қамтамасыз ... ... мен ... әлеуметтік және
құқықтық негізгі шарттарын анықтады. Кәсіпкерлердің иелігіндегі меншіктерін
заңды негізде қолдануға байланысты ... ... мен ... заң ... өз ... іске ... мүмкіндіктері хабарланды.
Бұл заң кәсіпкерлерге (меншік түрі мен ... ... ... тәуелсіз түрде) қаржылық, еңбек, табиғи, ... ... ... ... және ... жағдайларда) қол
жеткізуге, баға белгілеуде, несиелендіруде, инвестициялық, ... және тағы да ... ... тең ... ... ... 1991 жылы 11 маусымда «Монополистік қарекетті шектеу және
бәсекелестікті дамыту туралы» Заңы, тек кәсіпкерлікті қолдау мен тауарлар
мен қызметтер нарығындағы ... ... ғана ... сонымен қатар
жосықсыз бәсекелестік пен монополисттік қарекетті щектеу және ... ... жылы 4 ... ... ... ... ... мен қорғау
туралы» Заң жеке кәсіпкерлікті ... мен ... ... ... ... ... жеке кәсіпкерлердің шекті еркіндігін, жеке кәсіпкерлік
қарекетке мемлекеттің тікелей араласуынан бас тарту саясатын бекітті. Осы
заңмен кәсіпкерлікті құқықтық ... ... ... жылдан бастап Президент Жарлықтарымен және жаңа заңдармен
бекітілген шағын бизнестің ... ... ... ... 1997 жылы 6
наурызда Қазақстан ... ... қол ... №3398 ... ... тездету мен мемлекеттік қолдауды күшейту шаралары
туралы» Жарлығы шағын, жеке және жанұя кәсіпкерліктерін заңды ... ... ... шағын кәсіпкерлік субъектілерінің меншігіне
қайтарымсыз өткізуді, шағын ... ... ... ... ... жылы 30 тамызда ... ... ... 25 ... 4-тармағында әрбір азаматтың кәсіпкерлік
қарекет еркіндігіне құқығы бар екеніне айрықша ... ... ... ... 1994 жылғы 17 тамыздағы
№912 Қаулысымен 1994-1996 жылдарға арналған Қазақстан Республикасындағы
кәсіпкерлікті дамыту мен мемлекеттік ... ... ... ... ... тапсырмалардың жоспары бекітілді. 1995 жылдың аяғында ... ... ... ... ... ... ... бойынша «с-қимыл бағдарламасы қабылданды. Онда ең
алдымен шағын және орта бизнесті мемлекеттік қолдауды күшейтуді ең негізгі
міндеттердің бірі деп ... 1997 жылы 6 ... ... Президенті қол қойған №3398 «Шағын кәсіпкерлікті дамытуды
тездету мен мемлекеттік қолдауды күшейту шаралары туралы» Жарлығы шағын,
жеке және ... ... ... ... ... мемлекеттік
меншікті шағын кәсіпкерлік субъектілерінің меншігіне ... ... ... ... ... құруды қарастырды.
Қазақстан Республикасы Үкіметі бірқатар қаулылар шығарды: 1997 жылы 14
наурызда №325 ... ... ... ... ... ... 1997 жылы 8 сәуірде №499 ... ... ... 1997 жылы 26 ... №665 ... ... ... құру туралы», 1997 жылы 4 ... ... ... ... қорының қаражаттары есебінен жаңа ... ... мен жеке ... ... ... туралы Ережені
бекіту туралы» қаулылар.
1997 жылы маусым айында «Шағын кәсіпкерлікті ... ... ... Парламентпен қабылданған Заңға Президент қол қойды. Бұл заңды алғашқы рет
шағын кәсіпкерлік ... ... ... ... Оған ... ... субъектілері болып жұмыскерлердің орташа жылдық саны ... және ... ... ... құны 60 мың ... ... ... кәсіпкерлік қарекетпен айналысатын жеке және заңды
тұлғалар табылады. Жарлықтың бұл ... ... ... индустрия және сауда министрлігінің ... ... 1997 жылы 6 ... ... №44 қаулысы бойынша
«Жұмысбастылар санына байланысты ... ... ... ... ... ... жұмысбастылар санына
байланысты үш сыныпқа бөлу қарастырылған: кіші (50 ... ... ... 250 ... ... ірі (250 ... ... [8].
Кіші кәсіпорын жұмыскерлерінің орташа саны:
- өндірістік салада, құрылыста және ауыл шаруашылығында - 50 адамнан;
- көлік және ... - 25 ... ... ... - 20 адамнан;
- бөлшек саудада және халыққа тұрмыстық қызмет көрсету саласында - 30
адамнан;
- басқа да салаларда - 10 ... ... ... ... ... ... ... қолдаудың негізгі бағыттары
анықталды, ... ... ... ... ... мен
сертификаттаудың, шағын бизнес субъектілеріне өнім ... ... ... сатып алулар өткізуде жеңілдіктер берудің
қысқартылған тәртібі ... ... ... ... ... ... ... бастамашылық әрекет
етуі қызметін анықтаған «Жеке кәсіпкерлік ... Заң ... Осы ... ... ... ... ... өтуі міндетті
емес, тек тұрғылықты жер бойынша салық органдарында есепте тұруы қажет.
Салық салу жүйесі де ... ... ... ... кез-келген қызмет
түрімен айналысуы рұқсат етіледі.
Шағын кәсіпкерліктің дамуына елеулі кедергі ететін проблемалардың бірі
болып шенеуніктердің ... ... ... ... 1998 ... сәуірде өткен Қазақстан кәсіпкерлерінің VI форумында сөз сөйлеген
Президент былай деді: «Кәсіпкер үшін осы ... ... ... ең ... ... ... кереғарлықтар тудырды. Мемлекет
бұқаралық ... ... ... ... ... Шындығын айту керек,
қылмыстық рэкеттердің орнына шенеуніктер орналасты» [18]. ... ... мен ... ... кәсіпкерлік қарекет жүргізудегі еркіндігі
бойынша құқықтарын қорғау туралы» Жарлық қабылданды. Бұл ... ... ... және жергілікті атқарушы органдарға жеке кәсіпкерлер мен
шағын бизнес субъектілерінің қарекеттеріне республикалық заң ... ... ... арқылы араласуға тыйым ... ... ... ... саны ... күні ... «Қазақстан Республикасының шағын бизнесті қолдау
жөніндегі Агенттігі туралы» Жарлығы жарыққа ... ... ... ... мен ... ... ... саясат қалыптастыру мен
жүзеге асыру үшін жауап беретін орталық атқарушы ... ... ... ... екі ... ... ... – нормативтік актілер мен заң жобаларын меңгеру үшін ... ... ... ... ... ... ... – ведомствоаралық, кәсіпкерлік қарекетті белсендіру ... ... ... ... айналысатын министрліктер мен
ведомстволардың қызығушылығы бар өкілдерінен ... және орта ... ... ... ... бірі болып шағын кәсіпкерліктің инфрақұрылымын құру табылады.
Бұл жүйенің негізгі мақсаттары ... ... ... ... кәсіпкерліктің дамуы үшін жағымды жағдайлармен қамтамасыз ету;
• түрлі бағыттағы шағын кәсіпкерлікті кешенді және адрестік қолдауды
қамтамасыз ету;
• кәсіпкерлерге ... ... ... ... ... шағын және орта кәсіпкерліктің іскерлік байланыстары мен өзін-өзі
ұйымдастыруды ретке келтіру үшін негіз ... ... ... ... осы секторын
мемлекеттік реттеудің маңызды құралы болып табылғандықтан, оның құрылуы ... етуі ... ... ... ... ... сонымен қатар
коммерциялық емес негізде жеке көздерден және ... ... ... ... ... ... ... кәсіпкерліктің
инфрақұрылымы үш негізгі қызметтерді атқарады:
- агенттіктер, департаменттер мен бөлімшелер ... ... ... мен ... түрлі қорлар ... ... ... ... ... қауымдастығы арқылы мемлекеттік органдардың шағын
кәсіпкерлік аясымен қайтымды байланысы.
Нарықтық экономикасы дамыған елдердің шағын және орта ... ... ... Оның ... элементтері 2
суретте көрсетілген [19].
Шағын кәсіпкерлік ... ... ... талаптар
төмендегідей болады:
• инфрақұрылымның шағын кәсіпкерліктің даму ... мен ... ... ... ... кәсіпкерлер үшін инфрақұрылым объектілеріне шығу мүмкіндігі (орналасу
жақындығы, қызмет құны мен ... ... ... тура ... ... ... кәсіпорындар қарекетінің ең өткір проблемаларының: қаржылық,
ақпараттық және кадрлық болып сығымдалуы;
• инфрақұрылым ... ... ... және ... өзін-өзі
басқару органдарының тікелей немесе бақылаушы ұйымдар арқылы қатысуы,
олардың қарекеттерін толық немесе жартылай қаржыландыру;
• жергілікті немесе аймақтық ... ... ... ... ... ... негізгі міндеттерді деңгей бойынша бөлу;
• ресурстардың неғұрлым тиімді қолданылуы, кешенділік пен ... ... ... ету үшін бір ... ... ... ... ретке келтіру және
әрекеттердің үйлесуін қамтамасыз ету;
• шағын бизнестің инфрақұрылымын дамыту үшін ... ... және ... бірлестіктерінің, ірі корпорациялардың, ғылыми
ұйымдар мен оқу ... ... мен ... ... 2. ... ... инфрақұрылымының негізгі элементтері
1997 жылы Қазақстанда шағын және орта кәсіпкерлікті қолдау мен ... ... ... ... ... ... ... құрылды. Қазіргі кезде бұл агенттік табиғи монополияларды реттеу
және шағын ... ... ... ... ... ... Бұл ... басқарудың мемлекеттік деңгейін қалыптастырады. ... ... ... ... ... қолдау;
2. кәсіпорынды тиімді басқару жүйесін құруда көмектер ... ... ... қолдау;
4. тиісті салық салу ... ... ... ... ... ... ... дамыту бағдарламасын әзірлеу;
6. қоғамда кәсіпкерлік климат қалыптастыру.
Біздің ... ... ... ... ... ... ұйым мәртебесі бар Қазақстанның жеке кәсіпкерлігін
қолдау мен дамыту орталығы құрылды. Қазіргі таңда, бұл орталық ... ... ...... ... ... мен ... қамтамасыз ететін негізгі құрылымдық
элементтердің үйлестірушісі ретінде қызмет атқарады.
Аймақтық деңгейде шағын бизнесті ... ... ... ... ... Олар ... ... атқарады:
1. шағын және орта бизнесті дамыту негізінде аймақтың экономикалық өсу
бағдарламаларын әзірлеу;
2. шағын және орта бизнеске ... ... ... ... ... бизнестің кеңеюі, оның диверсификациясы мен алдағы
уақытта өсуі;
4. шағын және орта ... ... ... қызмет етуіне
көмектер көрсету;
5. шағын және орта бизнесті дамыту бағдарламаларын қаржыландырудың
мемлекеттік емес ... ... ... шағын бизнесті дамытудың ... ... ... Оның шегіде келесідей сұрақтардың ... ... ... ... ... ... мемлекетпен келісім-шарт жасау бойынша көмек;
3. кәсіпкерлерге оқу бағдарламаларын дайындау;
4. микроқарыздармен қамтамасыз ету бағдарламаларын әзірлеу;
5. бизнестің ақпараттық қолдау табуы;
6. бизнес-инкубаторлар ... ... және орта ... мәселелеріне қатысты конференциялар өткізу.
Басқарудың ең төменгі деңгейі болып ... мен оның ... және орта ... ... ... тағы бір маңызды
элементтері болып технопарктер мен бизнес-инкубаторлар танылады.
Технопарк бір территорияда ... ... ... ... ... тез ... мен стандарттық емес жаңа құрал-
жабдықтарды өндіру мақсатымен құрылатын ғылыми және ... ... ... 1999 ... 10 ... ... ... кәсіпкерлікті дамыту мен қолдау бойынша мемлекеттік бағдарламаны
жүзеге асыру ... ... ... ... ... ААҚ ... ... қарекетінің бастапқы кезінде 60 ... ... ... кәсіпорын, оның ішінде 5 ЖОО, 2 жобалау және 2
қоғамдық ... мен 2 ... ... ... ... Қазіргі кезде оның
территориясында шағын кәсіпкерліктің түрлі ... ... ... ... етеді. Технопарк кәсіпорындарымен мыналар жүзеге
асырылады:
• ауыл шаруашылық машиналары мен ... ... ... ... ... мен ... емес ... жөндеу мен
өндіру;
• мекемелерге, құрылыстар мен көлік жолдарына қызмет көрсету, жөндеу
мен олардың құрылысы;
• ауыр тұрмыстық техника мен ... ... ... автоқөліктер мен басқа да техникаларды, құралдарды жөндеу мен
жаңарту;
... ... шыны мен ... халық тұтынуындағы
тауарлардың өндірісі;
• еттен жартылай фабрикаттар, нан мен ... ... ... ... және ... ... көрсетулер мен объектілердің
қорғанысын қамтамасыз ету;
• тәжірибелік және жобалық жұмыстар;
• полиграфиялық бұйымдар ... мен ... ... ... ... ... ... мен тарату және тағы да басқа.
Технопарктің негізгі қарекеті экспорттық және импорт алмастыратын
өнімдерді ... ... ... ... бизнесті кәсіпорындарға
кадр дайындау кезінде, өндірістік мекемелер мен құрал-жабдықтарды жалға алу
кезінде қызметтер ... ... ... ... және
конструкторлық жұмыстармен, үлгілер дайындау мен оларды жасап көруге,
жабдықтаудың орталықтандырылған қызмет көрсету ... ... ... ... ... ... ... ААҚ-нда арендалық төлемдер бойынша әр ... мен ... ... ... Берілетін жеңілдіктер әрбір
келісім шартта жеке қарастырылады.
Шағын бизнесті қолдау бағдарламасы аясында «Астан-технопарк» ... ... ... ... ... негізгі құралдарды (мекемелер, өндіріс алңдары мен құрал-жабдықтар)
жеңілдікпен жалға беру: жеңілдік көлемі алғашқы екі жылда нарықтағы
аренда ... – 50%, ... жылы – 30%, 4 және 5 ...... ... ... мен ... алу кезінде ... ... ... ... кадр жинау мен менеджмент, бухгалтерлік есеп пен заң ... ... ... ... ... қызметінің жеңілдікпен қызмет көрсетуін ұсыну;
• жалға алушылардың – ЖШС мен ... ... ... ... мүмкіндіктерін шоғырландыру;
• ЖШС-те бұйымдар өндірісі үшін ... ... ... ... ... ... мен даму ... «Астана-технопарк» қатысушыларының даму қоры ... жаңа ... ... құру ... ... – бұл ... ... кеңестермен және
қолдаулармен қамтамасыз ететін ... ... ... [13]. ... өз ... енді ... келе ... фирмалар
орналастырылған арнайы мекемелерде орналасады. Олар тек мекемелер мен ... ... ... ... ... ... бизнестің әр түрлі бағытындағы кеңестерді қамтитын
қызметтерге тең дәрежеде ... ... ... ... құны аренда
құнына қосылады, ал көрсетілетін қызметтердің басқа түрлерге айтарлықтай
төмен бағалар қойылған.
Бизнес-инкубаторлар келесідей қызмет түрлерін ... ... ... ... ... ... беру – мемлекеттік және
коммерциялық несие алуда, мемлекетпен келісім-шарт ... ... ... өнім мен қызметтердің экспортын дамытуда, сақтандыру
мен тәуекелділіктерді басқару кезінде көрсетілетін көмектер;
• Менеджментте көмек ...... ... ... ... ... және ... орналастыру орнын
таңдау кезінде көрсетілетін көмектер;
• Жалпы сипаттағы қызметтер – аудио-видео құралдары, пошта ... ... және ... қызметтері, материалдық-техникалық
жабдықтау кезінде көрсетілетін қызметтер;
• Кәсіби сипаттағы қызметтер – заңдық кеңестер, кәсіпорынды ... алу мен ... есеп ... ... ... ... ... кезінде көрсетілетін көмектер;
• Мекемелер мен құрал-жабдықтарды жеңілдетілген бағалармен ұсыну –
мекемелерді, транспортты. ... мен ... ... ... қоры мен ... ... бірліесіп қолдану,
асхана немесе кафетерийлердің қызметтері.
Қазіргі таңда Қазақстанда бизнес-инкубаторлар желісі әлі дамымаған.
Алдағы ... ... ... ... ... ең ... құрылымдарының бірі ретіде дамыту мен кеңейту
көзделіп отыр. Бизнес-инкубаторлар желісі экономикасы ... ... ... ... АҚШ-та бизнес-инкубаторлардың саны 1982 жылы 10-нан 1994
жылы 500-ге дейін артты [13], бизнес-инкубаторлардың Ұлттық Қауымдастығы
құрылды. ... ... ... ... кәсіпорындардың
банкроттық санын алғашқы жылдары 55-65%-дан 20%-ға ... ... ... ... ... 90%-ы – жаңа ... құру мен
дамытуды мақсат ететін коммерциялық емес ұйымдар. Қазақстанның ... осы ... ... бизнес-инкубаторларды құру уақытынан бұрын
туындады. Негізінен, коммерциялық емес ұйым ретіндегі ... ... да, ... емес ... тарапынан да жасалатын
қаржыландырулар есебінен әрекет етеді. Сондықтан, осы қаржыландыру көздерін
табу ең қиын проблема болып табылады. ... ... оң ... ... ... 90%-ы – ... ... тиімді кәсіпорындарға айналады. Осылайша, ... құру ... үшін ... ... ... және орта кәсіпкерлікті қолдау нысандарының бірі болып шағын және
орта бизнесті дамыту мен қолдау ... ... ... ... ... ... ... бір құжаттар мен шағын және орта
кәсіпкерлікті қолдау нысандарының интеграциялануына қол жеткізіледі.
Қазақстан Республикасының табиғи ... ... ... мен ... ... ... бойынша Агенттігімен ... ... ... ... ... ... мен
қолдау бойынша мемлекеттік ... ... [20]. ... 2030» ... ... ... жасалған. 2001-2002
жылдарға арналған шағын кәсіпкерлікті дамыту мен қолдау бойынша мемлекеттік
бағдарламаның негізгі мақсаты болып шағын кәсіпкерліктің өндіріс саласының
қарқынды дамуын ... ... ... қолдау саясатын жетілдіру
табылады.
Бағдарламаның міндеттері оның мақсаттары арқылы анықталып, шағын
кәсіпкерлік ... ... ... ... ... арқылы құруды көздейді:
- тұрғындардың жұмысбастылығын қамтамасыз ету;
- шағын кәсіпкерлікті қолдау мен қорғау ... ... ... ... ... шағын кәсіпкерліктегі өндіріс саласын қарқынды дамыту;
- шағын ... ... ... жүйесін дамыту мен
жетілдіру.
Жоғарыда аталған міндеттердің ... бұл ... ... және жергілікті деңгейде іске қосу арқылы жүзеге асырылады.
Қол жеткізілген оң үрдістерді қалыптастыру мен шағын ... ... ... проблемаларды болдырмау мақсатында бағдарламада мына
бағыттарда негізгі шаралар ұйымдастыру көзделіп отыр:
- ... ... ... ... қолдау мен қорғау
инфрақұрылымын қолдану ... ... ... ... аясындағы нормативтік құқықтық актілерді
жетілдіру және олардың орындалуына бақылауды күшейту;
- ... ... ... ... және
инвестициялық саясаттардың тетіктерін жетілдіру;
- шағын кәсіпкерлікті кадрлық, ғылыми-әдістемелік және ақпараттық
қамсыздандыру;
- шағын кәсіпкерліктің аймақтық дамыту.
Көрсетілген ... ... ... ... бойынша саясат
жүргізу алдағы уақытта шағын кәсіпкерлікті қаржылық қамсыздандыру ... ... және ... ... ... ... және
инновациялық аяларының өсуі үшін жағдайлар жасауды ... ... ... жүзеге асыру аймақтық құрылымдардың әрекеттерін
кәсіпкерлердің мүдделері мен мүмкіндіктерімен шекті интеграциялауға жағдай
жасайды.
Заңнамалық базада ... ... ... ... ... ... мақсатында келесідей шаралар көзделген:
- шағын кәсіпкерлік субъектілерінің құқығын шектеген ... ... ... ... қабылдаған нормативтік
актілері үшін жауапкершілік шараларын заңдық бекіту;
- ... ... ... ... ... ... тәртібін
нақтылайтын біртұтас құжат әзірлеу;
- тәжірибеден бақылаушы органдардың рейдтік тексерулерін алып ... ... ... ... ... ... субъектісінің атын атаусыз жүргізетін
айыптау ... ... ... ... ... ... ... барлық заң жобалары мен басқа ... ... ... ... ... бойынша уәкілеттік
органмен және оның территориалдық бөлімшелерімен міндетті түрде
келісуін ... ... ... ... кездегі даму жағдайында кәсіпкерлікті
қорғау неғұрлым көп өзектілікті иеленіп келеді.
Шағын кәсіпкерлікті орта мерзімді болашақта кадрлық, ғылыми-әдістемелік
және ақпараттық ... ету ... ... ... ... дайындауды, ұйымдастырушылық желілер ... ... ... және ... ең ... тәжірибелерді тарату,
дистанциялық бизнес-білім беруді дамыту, оқушылар мен ... ... және ... ... құру ... ... ... асыруды көздейді. Құрылып жатқан ақпараттық-консалтингтік
желілер, оқу-зерттеу және презентациялық-көрме орталықтары кешенді түрде
қазақстандық шағын бизнестің проблемалық ... ... ... ... ... болашағы бар озық технологияларды ендіруді
ұйымдастыруға, қажетті ... ... ... мен ... байланыстардың ретке келуіне ықпал етуге мүмкіндік береді.
Шағын кәсіпкерлікті ... және ... ... арқылы іске асады:
- Заңда белгіленген тәртіппен екінші деңгейдегі банктердің шағын
кәсіпкерліктің ... ... ... және ... ... сонымен қатар мемлекетпен кепілдендірілген
мемлекеттік емес сыртқы займдар есебінен несиелендіру;
- Шағын кәсіпкерлік ... ... оның ... ... ... бойынша міндеттемелерін өтеуі
арқылы, аймақтарда коммуналдық меншік объектілерінен құралатын
кепілдік ... ... ... ... ... ... банктердің ынталандыру механизмдерін әзірлеу;
- Жобаларды ... ... ... ... ... бюджетінен алынса, екінші деңгейдегі банктермен
бірлесіп бюджеттік қаржыландыруды жүргізу;
- Қоғамдардың өзара несиелендіру мен ... ... ... ұйымдастыру бойынша тетіктерді әзірлеу.
Шағын кәсіпкерлікті аймақтық дамыту ең алдымен өндірістік секторды
көтеруге, шағын кәсіпкерлікті ... ... ... және ... ... ... құруға, жоғары ... ... ... ... ортамен өзара әрекет етуіне бағытталады.
Бағдарламаның шаралары көбінесе аймақтық деңгейлерде жүзеге асырылатын
болады. ... ... ... сессияларында бекітіліп,
жұмыстың мынадай негізгі бағыттарын қамтуы тиіс:
• шағын кәсіпкерлік инфрақұрылымының ... ... ... ... құру ... шараларды;
• кәсіпкерлік қарекет аясына тұрғындардың кең ... ... ... ... ... ... ... шағын кәсіпкерлік субъектілеріне аяқталмаған ... ... ... ... ... сұрақтар;
• кадрларды даярлау, қайта даярлау және олардың біліктілігін арттыру
бойынша шаралар.
Шағын кәсіпкерлікті мемлекеттік ... ... ... ету ... осы ... ... ... шегінде республикалық және
жергілікті бюджет қаражаттары, сонымен қатар Қазақстан ... ... ... мен ... ... ... жүзеге
асырылады.
Қазақстан Республикасының 2001-2002 жылдарға арналған шағын
кәсіпкерлікті ... мен ... ... ... ... жүзеге асыру үшін жыл сайын республикалық бюджеттен 50 миллион
теңге ... ... бөлу ... ... ... аясында шағын кәсіпкерліктің әрекет ететін
және 200 мың жаңа жұмыс орындарын құруға ... ... ... құру үшін ... ... ... ... құрамы мен мазмұнын талдау шағын ... ... ... ... ... бағыттарымен сәйкестігін куәландырады.
Құрылатын инфрақұрылымдарды қолдану тиімділігін ... ... ... ... мен ... ... қызмет етуі мен әрі қарайғы дамуымен байланысты сұрақтар
айтарлықтай толық көрініс тапқан. ... ... ... функционалдық
арналымдары мен пайда болу табиғатын ескере отырып, олар ... ... мен ... ... кезінде теңгермешіл әдісті талап
етеді.
Шағын бизнесті мемлекеттік қолдаудың экономикалық әдістерінің ішінде
келесі бағыттарды көрсетуге болады:
- шағын ... ... ... ... және шағын
кәсіпкерлікті дамыту қорының қаражаттары есебінен жеңілдетілген
несиелер мен гранттар беру;
- шағын бизнес субъектілеріне ... ... ... ... түрінде
салық салу бойынша жеңілдіктер беру, салықтық несиелер, салық
салудың жеңіл ... мен ... ... ұсыну;
- кәсіпкерлер үшін банктен несие алу кезінде мемлекеттік меншік
объектілерінен кепіл қорларын қалыптастыру;
- ... ... ... ... ... ... кепілдіктер беру;
- шағын бизнес субъектілеріне мемлекеттік сатып алулар кезінде жалпы
сомадан 10% көлемінде преференциялар жасау, сонымен ... ... бар ... импорт өнімдерін сатып алуға тыйым салу;
- шағын бизнесті несиелендірумен айналысатын банктер мен сақтандыру
ұйымдарына салықтық жеңілдіктер ... ... ... деңгейлі
банктермен шағын кәсіпкерлік субъектілерін несиелендірудің ең
төменгі ... ... ... ... ... ... ... кем емес);
- шағын кәсіпкерлік субъектілері үшін ... ... ... шот ... кезінде негізгі принцип болып экономиканың ... ... ... ететін кәсіпорындарды дамыту табылады. Бұл ... және орта ... ... ... ... өте ... ... АҚШ-та шағын бизнесті мемлекеттік қолдау 1953 жылдан басталды.
Бұл жерде 1978 жылдан бері «ұлттық құрылыс үшін ... ... атты ... ... асырылады. 80-жылдардың ... ... ... ... ... ... ... көрсету бойынша бірнеше
бағдарламаларды іске асырған шағын бизнестің басқармасы құрылды. ... бұл ... 70 ... жуық ... ... ... мен
дамуына 11 млрд. доллардан астам инвестициялар бөлді, сонымен қатар 31
млрд. доллар сомасында банктен несие алу үшін 180 мың ... ... ... ... елде кадрлар даярлау үшін, сыртқы ... шығу ... ... ... жою ... көмек көрсету бағдарламалары
жүзеге асырылған.
Сонымен қатар, шағын бизнеске жеңілдетілген салықтар ... ... да ... зор. ... 50 мың ... табысы бар
шағын кәсіпорын үшін салық мөлшерлемесі 15%, ал 75 ... ... ... - ... ... ... ... ететін ең жоғарғы мөлшерлеме 34%-ды
құрайды.
АҚШ-та ... ... ... ... мен ... ... мемлекеттік орган болып Шағын Бизнестің Әкімшілігі (ШБӘ)
табылады. Ол 1953 жылы АҚШ ... ... ... ... ... құрылған. ШБӘ-нің негізгі міндеті – бұл кәсіпкерлерге
кәсіпорында құру мен оның алдағы ... ... ... көмек көрсету болып
табылады. Осы міндетті орындай отырып, ШБӘ шағын және орта ... ... ... қана ... ... қатар кеңес беру бойынша қызметтер
мен кәсіпкерлерді оқыту мен дайындау бойынша көмектер көрсетеді. Мемлекет
өнімдерді ең көп ... ... ... ШБӘ ... ... ... жасауға көмектеседі. ШБӘ бөлімдерінің тармақталған
желісі (100-ден астам) – ... ... ... ... ... ... орталықтар қалыптасып, онда 3700-ге жуық жұмыскерлер қызмет етеді.
Басқарудың оперативтілігін қамтамасыз ету үшін ШБӘ өз ... ... ... ... ... ... ... және орта бизнесті мемлекеттік қолдау жеңілдетілген
несиелендірулер мен салық салулар, ... ... ... ... ... жүзеге асырылады. Бұл қызметтерді жүзеге асыру 1950
жылдан бері елдің ... ... мен ... министрлігіне қарасты
құрылған, 12 департамент пен 6 бөлімнен ... ... және ... ... ... ... Бұл басқарманың қарекеті шағын
және орта кәсіпкерліктің дамуына өз үлесін ... ... ... ... ... ... ... аймақтық қызмет орындарының,
кәсіпкерліктің осы формасын дамыту ... ... ... ... ... қызметтерімен толықтырылады.
Жапонияда шағын кәсіпорындарды мақсатты бюджеттік қаржыландыру бірнеше
арналар ... ... ... ... ... ... сметаларында жыл сайын арнайы бап бойынша ... ... ... ... Оған қоса, бұл кәсіпорындар
мемлекеттік инвестициялар мен займ бағдарламасы аясында арнайы бюджет шоты
бойынша ... Сол ... ... ... үшін ... салу ... 12%-ға, ал жергілікті - 6%-ға төмендетілген.
Германияда шағын ... ... ... ... ... деңгейде, ал жер аумақтары деңгейінде – ... ... ... Шағын және орта кәсіпорындарға қаржылық көмектен
басқа (кеңею мен жаңғыруға ссудалар беру, ірі кәсіпорындардың ... ... ... ... және тағы ... елде ... қадам жасаған кәсіпкерге 20 жылға берілетін жеңілдетілген ұзақ
мерзімді ссудалар ... ... ... 10 ... ... сома
төленбейді. Осыған ұқсас – алдыңғы екі жылда пайыздар төленбейді, ... 2%, ... жылы - 3%, ... жылы - 5%, ал ... ... ... ... нарықтағы жалпы мөлшерлеме ... ... ... ... қалыптасқан.
Францияда өнеркәсіп министрлігімен шағын және орта фирмаларды ... ... Оның ... мемлекет жаңа кәсіпорындар құруға,
фирманы дамыту бойынша капиталдық салымдарға (25% ... және ... ... елдің дамыған аймақтарынан ... ... ... ... ... ұсынады. 1992 жылдан бастап
шағын кәсіпорындардың қарекетіне қойылатын ... 1991 ... ... ... және ... ... қамтамасыз етуде
кадрларды дайындау үшін тікелей бюджеттік көмектер де көрсетіледі.
Италияда кішігірім ... ... ... мен
жеңілдіктермен несиелендірулер қолданылады (жыл сайын 800 миллиард ... 40% ... ... толтырады. Несиелер жаңа инициативаларды іске
асыру үшін 15 жылға және әрекет етуші фирмаларды ... және ... 10 ... ... ... ... байланысты пайыздық мөлшерлеме
нарықтағыдан 36-80%-ды құрайды.
Сонымен қатар, кішігірім ... ... ... ... өнім сапасының артуына ықпал ететін озық технологияны, қызметтерді
сатып алу, ғылыми ... ... ... салықтық жеңілдіктер
беріледі.
Көптеген елдерде қолданылған шағын және орта ... ... ... жоғарыда көрсетілген талдауынан көрініп отырғандай,
әлем елдерінде шағын кәсіпкерлікті қолдаудың нысандары мен арналарының ... ... оның ... ең ... болып мемлекеттік
қаржылық қолдау табылатыны анықталып отыр. Шағын және орта ... ... ... ... әсер ... ... 3
топқа бөлуге болады: тікелей, жанама және ... бар ... ... ... Бір ... ... ... шараларын жанама
шаралармен үйлестіріп қолдануға ерекше назар аударылса, басқалар, әсіресе
соңғы кезде, шағын және орта ... ... ... ... көбінесе шағын бизнесті қолдаудың жанама шараларын
тәуекелділік ... ... ... ... ... ... ... жүзеге асырады. Жанама қолдаудың механизмі
өзіне ... ... ... ... ... ... ... орта және шағын кәсіпорындарға жеңілдіктер және ... ... ... ... ұсынуды және т.б қосады.
3.2 Қазақстанда шағын ... ... ... ... ... ... кәсіпкер ұшырайтын негізгі қиындықтардың сығымдалған түрлерін
төмендегідей нақтылауға болады:
- кәсіпкерлік құрылымдардың қарекетінің заңдылық ... ... ... ... түрлі бақылаушы орган тарапынан кедергілер.
- қатаң салықтық прессинг және салық салу ... ... ... ... мен жеке айналым құралдарының жетіспеушілігі.
- банктік несиелер алудың қиындықтары.
- ғимараттар мен жоғары арендалық ақымен ... ... ... ... шектеулі мүмкіндіктері.
Осыған байланысты келесідей шешімдер ұсынылады.
Заңнамалық базасында сақталып келе жатқан проблемаларды ескере отырып,
оны жетілдіру мақсатында келесідей шаралар көзделген:
- ... ... ... ... шектеген мемлекеттік
органдардың құзыретті тұлғаларының тиянақсыз қабылдаған нормативтік
актілері үшін жауапкершілік ... ... ... шағын кәсіпкерлік субъектілерінің тексеруді жүзеге асыру тәртібін
нақтылайтын біртұтас құжат әзірлеу;
- тәжірибеден ... ... ... ... алып ... шаралар қолдану;
- тексеруді нақты шаруашылық субъектісінің атын атаусыз жүргізетін
айыптау қорытындысын ... ... ... ... ... қатысты барлық заң жобалары мен ... ... ... ... кәсіпкерлікті қолдау бойынша уәкілеттік
органмен және оның аумақтық бөлімшелерімен міндетті ... ... ... салу ... келесілерді айтқан жөн. 2002 жылдың 1 қаңтарынан
бастап Қазақстан Республикасының территориясында жаңа Салық Кодексі ... ... Жаңа ... ... ең ... ерекшелігі болып ондағы
салық салу аумағына қатысты барлық ... ... ... ... Жаңа ... ... бірі ... оның шағын кәсіпкерліктің
түрлі субъектілерінің тең емес жағдайға қоятыны табылады. Шағын ... ... ... ... ... ... таңдайды: бір реттік
талондар бойынша немесе патент негізінде. Бұл ... бір ... ... жұмыс істеуге мәжбүр болатын базардағы саудагерлерде жоқ. Сонымен
қатар, бір реттік талондардың құны жергілікті ... ... ... ... Бір ... ... құнын арттыру нәтижесінде
әлеуметтік қиындықтар болып, саудагерлер базарға шығудан бас тартты.
Салық салу аясындағы тағы бір проблема ... жаңа ... ... ... ... Бұл жаңа форманы енгізу ... ... ... ... құны жоғары байқалады - 4800 теңге, оған ... бар, ... ... ... ... болады. Ал бұл ... ... ... өткізу үшін 300$-ға бағдарламалық қамсыздандыру
сатып алу керек және ай сайын қызмет көрсетуге 30$-дан ... ... ... ... ... ... қатар, салық инспекциясы жұмысының кемшілігі
ретінде салық органдарында ... ... мен ... ... ... Сол ... салық комитеттерінің тәжірибесіне
кәсіпкерлермен ... ... ... ... ... ... ... бар.
Шағын бизнесті несиелендіру аумағында кейбір оқымыстылармен
несиелендіру ... ... және орта ... ... ... сәйкес келмейтіні айтылады. Несиелендіруді екінші деңгейлі
банктер арқылы жүргізу – бұл қаражаттардың қозғалысын ... ... ... және несиені алу кезінде сол банктер тарапынан жасалатын
кедергілерге әкеледі. Негізінен қысқа мерзімді ... ... ал ... ... ... ... ... болады.
Шағын кәсіпкерлік аясында біртұтас несиелік саясат жүргізу үшін ... ... ... ... осы ... ... ... айналысқа түседі. Шағын бизнестің ... бар ... даму ... құру туралы сұрақты қарастыру керек.
Осы ... ... ... ... ... ... ақпарат бір
орында жинақталып, бұл ... ... ... ... ... қатар, Ұлттық банк тарапынан несиелік ресурстарды
мақсатты қолдануына бақылау жасау жүйесі де жеңілдетіледі. Шағын ... ... ... ... бағалы қағаздар және валютаға қатысты
операциялармен шектелуі керек.
Банктен несие ... ... шешу ... ... ... ... ... мүлкін тәуелсіз бағалау тетігін ендіру;
- кепіл құнын бағалау және оның ... ... ... ... ... ... ... несиелік құжаттарды толтыру кезінде қызмет
көрсететін ... ... ... ... ... ... арттыру мақсатында
несиелендірудің жеңілдетілген мерзімдерін ендіру;
- Несие ұсыну мен оның ... ... ... ... ... ... жарнамалау;
Кепіл мүлігімен қатысты ... ... ... ... берілетін несиеге кепіл болатын, шағын кәсіпкерлікті қолдау
қоры мен жергілікті ... арту ... Ол үшін қор және оның ... ... ... ... меншікке беруі қажет және шағын
кәсіпкерлік субъектілеріне берілетін несие сомасынан 1% көлемінде ... ... ... ... ... ... өз иелігіндегі материалдық,
интеллектуалдық және ... ... ... ... пен қызығушылықты арттыруға, ... ... ... нақты аймақтық даму бағдарламасын әзірлеуге мүмкіндік
береді.
Несиелендірудің болашағы зор бағыттарының бірі ... ... ... ... ... Әлемнің көптеген елдерінде
жинақтаушы зейнетақы қорлары ең ірі инвесторлардың бірі болып табылады.
Оның қосымша ... ... ... ішкі ... құралдарының
қолданылатынын, яғни шетел банктерінің несиелерін қажет ... ... ... ... зейнетақы қорларындағы үлкен қысымдылықтарды,
қиындықтарды және қазіргі таңда тиісті заңдылықтардың жоқ болуын ... ... ... бұл шара ... ... әрекет етуші құралына
айналуы мүмкін емес екені анықталады.
Шағын бизнесті қолдаудың франчайзинг және лизинг сияқты ... ... ... ... мәні 1 тарауда қарастырылды, сондықтан
қысқаша қайталап өтейін. Франчайзинг бір тарабы (франчайзер) өз ... бір ... ... ... ... ... ... және
тағы басқаларды) басқа ұйымға (франчайзи) белгілі бір ақыға беретін екі
тараптың арасында ... ... ... ... ... ... жүйесін ұсынады [13]. Франчайзингтік қатынастың артықшылықтары
болып франчайзер тарабынан кадрларды ... мен ... ... тікелей формадағы немесе банктен несие алу ... ... беру ... ... ... ... старт пен сәтсіздіктің төмен
пайыздары, құрал-жабдықтарын ұсыну мен маркетингтік көмек ... ... ... ... ... ... (франчайзингтік ақы),
өсу мен тәуелсіздіктің шектелуі, әрекеттің келісім-шарт ... ... ... ... үшін ... ... ... бірлескен кәсіпорын формасын иеленуі және лицензиялар ... ... алуы ... ... орай ... ... ... қосылатын франчайзингтік қауымдастық ... ... ... ... болашақта арендатормен сатып
алынатын аренданың айрықша формасын ұсынады. Лизингтік ... ... ... ... ... көп, бірақ оларды жаңартуға қаражаттары
жоқ ауыл шаруашылық кәсіпорындарының дамуына ... ... етуі ... ... ... ... лизинг туралы» Заңымен және Азаматтық
Кодекс баптарымен реттеледі, дегенмен осы ... ... ... ... орта ... қолдаудың бұл формасы кең таралмаған. Лизингпен
айналысатын әрекет ететін ұйымдар ауыл ... ... ... ... Бұл ... шешу үшін лизингтік компаниялар мен
лизинг қолданушыларға – шағын және орта бизнестің ... ... ... ... ... жөн.
Осы тарауды қорытындылай келе, жалпы Қазақстанда кәсіпкерлікті дамыту
үшін ... және ... база мен ... және орта ... ... ... ... Алдағы уақытта қоғамдағы және
экономикадағы өзгерістерге сәйкес бұл ... ... ... ... ... және орта ... мәні өте зор. Шағын
бизнессіз нарықтық экономика қызмет ету және даму жағдайында бола алмайды.
Оның ... мен ... ... ... дамытуға бағытталған
экономикалық реформалардың негізгі бағыттарының бірі болып табылады.
Нарықтық экономикадағы ... ...... ... ... ... өнімнің құрылымы мен сапасын анықтайтын маңызды сала. Барлық дамыған
елдерде шағын және орта бизнестің үлесіне жиынтық ... ... ... ... Сондықтан, көптеген дамыған елдерде шағын және орта ... мен оның ... ... ... жасалады. Өкінішке орай,
Қазақстанда ... ... ... ... ... 15%-ы тең ... бұл
біздің елімізде шағын және орта бизнестің ... мен ... ... ... ... ... жылдам сезінетін шағын және ... ... ... ... икемділік пен қарқындылық қосады.
Сонымен қатар, шағын бизнес біздің жоғары ... ... ... табылатын бәсекелестік ортаның ... ... етіп ... ... ... мәні зор. Ол ... күні жаңа жұмыс
орындарын қалыптастырудың ... ... ... ... көзі болып табылады.
Нарықтық экономикасы дамыған елдерде ... ... ... 80%-ы ... ... нарықтық экономикасы бар дамыған елдерде шағын және орта
бизнесті мемлекеттік қолдаудың күшті жүйесі қалыптасқан. Бұл елдерде шағын
бизнесті дамыту жоғары ... ... Бұл ... ... ... болып қызмет көрсету аясы, бөлшек сауда, аз сериялы және
тәжірибелі өндіріс табылады.
Біздің республикамызда шағын және орта ... ... ... ... бұл даму ... ... ... жеткізілмеген
әрекеттер мен жалпы нарықтық инфрақұрылымның дамымауымен байланысты өсудің
төменгі деңгейін иеленеді.
Қазіргі ... ... ... секторының дамуы құрамына
несиелендіру институтын, лизинг, франчайзинг, бизнес ... ... ... ... және орта ... ... ... жақсартусыз мүмкін емес.
Несиелендіруді Қазақстанның бәсекелестік артықшылығы бар салаларында
арттыру керек. Шағын бизнестің дамуына негіз сала отырып, біз ... ... ... конъюктурадан тәуелсіз боламыз: соңғы
өнімнің тұтынушылары ... ... ... ... ... ... көп болады.
Тұтынушылардың құқықтарын қорғау мәселесі өз өзектілігін жоғалтқан жоқ.
Бұл проблеманы шешу мақсатында министрліктер және ... ... ... ревизия жүргізіп, олардан негізсіз тексерулерді
жүргізуге құқық беретін нормаларды алып ... ... ... ... ... негізгі принципі болып осы
салаларды реттеудің әкімшілік-директивтік әдістерін ... ... ... ... аймақтық, ұлттық, тарихи ерекшеліктер мен
дәстүрлерді, шетелдік тәжірибені ... ... ... ... арттыруы мен өзін-өзі дамытуына ынталандырулар
қалыптастыру қажет.
Жалпы экономика үшін шағын және орта ... ... ... маңызды факторы болып табылады. Шағын және ... даму ... ... ... ... өзгерісте болатын экономикалық
жағдайларына бейімделу мүмкіндігін бағалауға болады.
-----------------------
Мемлекет
Тұтынушы
Әріптес
Кәсіпкер
Жалдамалы жұмыскер (жұмыскерлер)
Франчайзингтік қатынастың жүйесі
Кемшіліктері
Артықшылықтары
Тек бір ... ... ... ... ... мерзімдерімен шектелуі
Тәуелсіздіктің шектелуі
Өсудің шектелуі
Франчайзингтік ақы
Сәтсіздіктің төмен пайызы, тәуекелділік деңгейін түсіру
Жедел старт
Басқаруға көмек
Маркетингтік ... ... және ... ... ... ... институттары
Ш
А
Ғ
Ы
Н
К
Ә
С
І
П
О
Р
Ы
Н
Д
А
Р
Жеңілдетілген несиелер, кепілдіктер, пайыз мөлшерлемелерін өтеу және
қаржыландырудың басқа нысандары
Шағын кәсіпкерлікті қолдау қорлары мен басқа да ... ... ... компаниялар
Жеңілдетілген жүйемен құрал-жабдықтар, мекемелер ұсыну
Бизнес-инкубаторлар, технопарктер, өнеркәсіптік полигондар
Ақпарат, кеңестер беру, оқыту, көрмелер мен іскерлік байланыстар
ұйымдастыру
Шағын және орта ... ... ... мен ... ... аумағындағы мамандандырылған бұқаралық ақпарат құралдары
Ақпарат, жарнама мен қоғамдық келісім орнату

Пән: Экономика
Жұмыс түрі: Дипломдық жұмыс
Көлемі: 86 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 900 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Қазақстан Республикасының аймақтарындағы шағын кәсіпкерліктің қазіргі даму жағдайы89 бет
Шағын кәсіпкерлікті мемлекеттік қолдаудың құқықтық аспектілері19 бет
«Таныстыру бюросы» мәліметтер қорын өңдеу15 бет
Адам денесінің пропорциясы6 бет
Адам сырт келбеті туралы криминалистикалық ілім5 бет
Аристотель – ғұлама ойшыл14 бет
Ақша айналысын басқару және реттеу әдістері11 бет
Ақша мәні және ақшаның формасы20 бет
Ақшаның маңызы мен қажеттілігі, шығуы34 бет
Ақшаның пайда болу тарихы21 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь