Тұрлаулы мүшелерді оқыту.

Жоспар:

І. Кіріспе 3 . бет.
Тұрлаулы мүшелерді оқытудың міндеті мен мақсаты.
ІІ. Негізгі бөлім 4 . 21 беттер.
1. Тұрлаулы мүшелерді оқытудың жолдары
және оны оқытуда кездесетін қиындықтар.
2. Тұрлаулы мүшелерді оқытуда жаңа технологияларды пайдалану.
ІІІ. Қорытынды 26 . бет.
Тұрлалы мүшелерді оқытудың маңызы.
ІV. Пайдаланылған әдебиеттер. 27 . бет.
        
        Қазақстан Республикасы Білім және ғылым министрлігі
Астана қаласы Білім беру департаменті
Гуманитарлық колледж
Пәндік – циклдік комиссия қазақ тілі және ... ... ... ... ... А. Қ., ... ... мамандығы
бойынша оқитын 3 курс
студенті
Жетекшісі: қазақ тілі
пәнінің
оқытушысы
Ибраева А. Қ.,
Астана ... ...... ... ... ... мен ... ... ... – 21 ... Тұрлаулы мүшелерді оқытудың жолдары
және оны оқытуда кездесетін ... ... ... оқытуда жаңа технологияларды пайдалану.
ІІІ. ... - ... ... ... ... ... әдебиеттер.
27 – бет.
Қазақ тілі пәні ... ... ... етіп ... және осы ... де ... ... үйретуді мақсат етеді. Тілден жүйелі білім беру
оқушылардың дүниетанымын, ... ... өзге ... ... ... ... ... мен тәжірибеде айқындалған мәселе.
Сондықтан мектепте қазақ тілін ... ... түсі – ... ... өз ... ... ісі болып отыр. Қазір қазақ тілі ... ... ... асыл ... – сөз ... ... сөйлеудің озық үлгілерін
игерту жолындағы осындай үлкен ... ... ... ... ... ... көптеген міндеттер тұратыны белгілі. Қазақ тіліндегі әр
тақырыптарға белгілі сағат беріліп тереңдетіліп оқытылады. Оларды оқытуда
көзделетін мақсат ... ... ... ... оқушылардың білімін,
ой - өрісін дамыту. Солардың ішіндегі тұрлаулы мүшелерді оқытуға ... ... ... ... тілі ... ... ... тәрбие берудегі маңызы ерекше. Тұрлаулы мүшелерді оқыта отырып оқушыларды
сөйлем құрауға үйретіп, ойын толық ... ... ... ... ... туралы түсінік беріледі. Қазақ тілі ... ... ... пән. Сондықтан тұрлаулы мүшелерді толық терең оқыту
керек. Сонымен қатар ережені жатқа айтқызу керек емес, оқушы өзі ... ... ... ... ... ... оқу жылы соңында міндетті диктант жазылады. Осы диктантты
сауатты жазу үшін тұрлаулы мүшелердің тыныс ... ... қоя ... ... ... ары ... ... тұрлаулы мүшелер әрдайым
жүреді. Тұрлаулы мүшелерсіз ... ... ... Сондықтан да күнделікті
өмірде болсын, оқыту ... ... ... ... атқаратын ролі мол.
Тұрлаулы мүшелер бастауыштан бастап оқытылады. Бастауыш сөйлем мүшесі
ретінде ұғынуға оңай ... ... ... де тез – ақ ... алатын
сияқты сезіледі. Шын мәнінде сөйлеудегі ... ... ... ... ... ... ... мен тыныс белгілердің
дұрыс қойылмауы бастауышты анық айыра алмаудан туындап жатады. ... ... ... ... белгісіне қарай, яғни кім? ... ... ... ... ... ... ішкі белгісіне, яғни
не жайында сөйлесіп тұрғанына қарай алуға машықтандыру керек. Мысалы, ... ... ... ... жеті ... ... адам жайында сөз болып
тұр. Осы сөйлемде былайша қате талдау кездесіп жатады: бастауыш (кім?) -
білмеген, ... ...... толықтауыш (нені білмеген?) – жеті
атасын. Дұрыс емес, бұл жерде білмеген сөзі тек ... қана ... жеті ... ... дейтін күрделі бастауыштың құрамына еніп тұр.
Ойдың иесі – жеті атасын білмегендік.
Мен, сен – екеуіміз барамыз деген тәрізді ... де ... ... үш сөз, (мен, сен, ... ... ... да ... көңіл
бөлініп, бастауыштар дара, ... ... ... ... ... ... ... бергенде, оның дара, күрделі, бірыңғай түрлері
бары ескеріледі. Ал оларды арнайы ... ... ... ... ... таныту мақсаты көзделеді. Оқушыларға
сөйлем мүшесі жайында білім берілгенде, ... ... ... күрделі,
бірыңғай мүше деп аталатыны түсіндіріледі. Сондықтан да оқушыларға
бастауыштың дара, ... ... ... ... білу онша ... Ал, шын мәнінде, оқушылардың түсінуіне қиындау тиетін - күрделі
бастауыштың жасалу жолдары. Мұғалім күрделі
1. Г. ... ... ... ... нұсқау) Алматы, 2004.
бастауыштың жасалу жолдарын оқушыларға саналы түсіндіру үшін ... ... әр ... ... ... және ... ... жасалғанын айтуды талап еткен жөн:
| ... ... | ... ... ... ... қазу ... басталады. |Тәуелдік жалғаулы күрделі сөздер. |
|Үй – іші ұзақ жым – жырт ... ... ... зат есім мен көмекші |
| ... ... ... екісі жиналды. |Сан есім. ... ... ... үшін өте ... мен тұйық етістік. ... | ... ... ... – ақыл. |Көсемше мен ... ... ... ер ... |Зат есім мен есімше ... жуан ... ... білімі |Сан есім мен сын есім. ... ... ... | ... ... ... ... арттырады жаңа материалды
өздігінен іздене отырып ... ... ... ... ... ... оқушылар - Келгендер үй ішімен
баяу амандасты - сөйлеміндегі келгендер сөзі дара бастауыш, ал ... ... ... қазу ... ... - ... канал қазу жұмысы
күрделі бастауыш екенін айта алады. ... ... ... бір ... ... дара бастауыш деп, ал екі я онан көп ... ... ... ... деп ... ... күрделі бастауыштың
жасалу жолын төмендегі жүйемен түсіндіруі керек:
1. Тәуелдік жалғауы сөз тіркесі ... зат ... ... ... ... ... бір ... білдіретін сөздер)
2. Күрделі сын есім, күрделі сан есім, қос сөздер.
3. Тұйық етістікке, ... сын ... ... есім ... ... ... ... сөздің қай сөзбен тіркесіп барып күрделі бастауыш ... ... ... ... ... ... ... Тіліміздегі
бірыңғай бастауыштарды оқушыларға ... үшін Мына ...... шие, ... және өрік Алматыда өседі тәрізді бір сөйлемді тақтаға я
дәптерге жазып, осы сөйлемдегі не? Сұрауына ... ... ... ... шие, ... өрік сөздерді бірыңғай бастауыштар екенін сол ... ... ... ... ... ... ... – жалпылауыш
сөз екенін, алайда ол да бірыңғай мүшелер ... ... ... ... ... өзі жеткілікті. Оның себебі, бірыңғай мүшеден
хабары бар оқушыға мұнан көп айтылса, ол ... ... ... ... ... ... орындатқан дұрыс: текстен дара,
күрделі бастауыштарды табу, күрделі бастауыштардың қалай жасалып ... ... ... бастауыш етіп сөйлем құрау, ол сөйлемде бастауыш
қалай жасалғанын айту, қайсысы дара, қайсысы күрделі екенін ... ... ... дара ... ... дара ... етіп, күрделі
бастауышты сөйлем етіп қарастыру; текстен бірыңғай дара бастауышты ... ... ... ... ... күрделі бастауышты сөйлемдерді
теріп жазу, берілген жаттығудан бірыңғай күрделі бастауышты сөйлемдердің
тыныс ... ... ... ... жалпылауыш сөзі бар бірыңғай ... ... ... ... ... ... ... берілген жұмыстарды орындата отырып, оқушыларға бастауышты берік
білдіруге болады. Бастауышты ... ... ... ... алдымен зат
есімді іздейді. Бастауыш зат есімнен болмай, басқа сөз таптары ... ... ... ... болады. Сондықтан бастауыш болатын сөз
таптарын санамалап тұрып түгендеу ... ... сан ... ... ... тұйық етстіктен, есімдіктен, үстеуден болған түрлеріне
мұғалім қосымша мысалдарды тақтаға ... ... қай сөз ... ... ... ... зерттеу бағытындағы оқуды
ұйымдастыру қажет. Бұдан кейін оқулықта ... ... ... ... ... соң ... ... соң қойылатын сызықша ... ... ... мазмұнда болуы жеткілікті:
- Тілімізде бір сыпыра бастауыштар ... ... ... ... ... ... ... Жазғанда ... соң ... ... ... себебі, ондай бастауыштарды
айтқанда интонациямен, жазғанда сызықшамен өзінен кейінгі ... ... ... ... ... ... ... кетеді де, сөйлемде айтылуға, білдірілуге ... ... ... ... ... ... интонациямен оқуды
оқушылар аңғара алмайды, үшіншіден, тыңдаушы мен оқушы ... ... ... таба ... ... не ... ... отырғанын білмейді. Осындай кіріспе әңгімеден кейін ... ... ... ... ... ... соң қойылатын сызықша:
|мысалдар | ... ... |
| ... ... ... соң ... ... |Зат есім |Жіктік | ... ... – | ... зат | ... | ... | ... – ісімен жақсы.|Сын есім |Сын есім | ... ... алты – |Сан есім |Сан есім | ... ... | | | ... – ауылдың жиі |Сілтеу есімдігі| ... ... жағы еді. | | | ... ... – |Зат есім ... ... | ... адал еңбек | | | ... | | | ... ... ... ... етістік |Зат есім | ... – ауыл | | | ... ... | | | ...... де ... |Есімше | ... | | | ...... ... | ... не есім ... | | |сөз. ... ... ... ... қасиет – адамдық деген сөйлемде
қасиет сөзі бастауыш, ол көтеріңкі интонациямен айтылған, жазғанда, ... ... Бұл ... интонация неге қасиет сөзіне түскен? Мұның
себебі, мынада: біріншіден, автор тыңдаушының назарын ... ... ... ... бұл ... баяндауышы атау септіктегі зат
есімнен жасалған. Егер осы сөйлемдегі атау ... зат ... ... жасалған баяндауышты қойып, сөйлемді өзгертіп, Құнаштың ...... ... қасиет бар деп айтсақ, сөйлемдегі ой екпіні талай –
талай сөзіне түседі де, ол сөз ... ... ... ... ... ... көтеріңкі интонациямен айтудың қажеті болмайды.
Сондықтан да жазғанда онан соң ... ... ... ... ... жақсы қасиет – адамдық деген сөйлемде
қасиет сөзін интонациямен ... атау ... зат ... ... ықпалы тиіп тұр. ... ... зат есім ... яғни ... сөз ... жасалып, баяндауыш атау
септіктегі зат ... ... зат есім ... ... сөз ... ол ... бастауыштар көтеріңкі интонациямен айтылатынын,
жазғанда, соңынан сызықша қойылатынын таблицадағы 2, 3, 5, 6, 7 ... ... ... ... ... ... ... айтқанда қызметін ауыстыратын, яғни анықтауышқа айналып кететінін
таблицадағы Бұл – ауылдың жиі отыратын жағы еді, Білген – ... ... ... ... ... ... фактілердін негізінде бастауыштан кейін сызықша
қойылатынын танытқаннан кейін, ... ... есте ... ... еткен жөн:
1. Сөйлемнің баяндауышы атау тұлғадағы зат есім немесе зат есім орнына
қолданылған басқа сөз таптарынан жасалғанда, сол ... сөз ... ... ... тілде көтеріңкі интонациямен айтылады,
жазғанда, олардың ... ... ... ... есімдігі мен жіктеу есімдігінің үшінші жағынан және зат есім,
сын есім, сан есім, есімшеден болған бастауыштарды өздерінен ... ... ... деп ... ... ... ... интонациямен айтамыз да, жазғанда, соңынан
1. Арғынов. Қазақ тілі синтаксисі методикасының негіздері. Алматы, 1969.
сызықша қоямыз.
Осы екі ... ... ... ... бастауыштан кейін сызықша
қойып жаза алатын болады. Ал оқулықта берілген басқа ... ... да ... ... ... талап етудің керегі жоқ. Жаттығу,
дағдыландыру жұмыстарын орындатқанда, оқушылар назарын оқулықта берілген әр
ережеге байланысты сөйлемдерді ... ... ... жазуға аударған жөн.
Өйткені практикалық жұмыстарды ... ... ... оқушылар бойында
бастауыштың тыныс белгісін дұрыс жаза алатын дағдылар ... ... ... беру үшін ... ... орындаудың
көмегі зор.
1. Текстегі сөйлемдерді дұрыс оқу, жазуға ... ... ... ... ... ... да, баяндауышты да атау тұлғадағы зат есімнен, сын есімнен,
сан есім мен ... ... ... ... ... ... жеріне сызықша қойып жазу.
3. Сілтеу есімдігі мен жіктеу есімдігінің үшінші жағынан және зат есім,
сын есім, есімшеден жасалған ... бар ... ... ... ... ... ... Бастауышты заттанған сөз таптары, баяндауышы зат ... ... ... зат ... ... ... сөз ... сөйлемдердің бастауыштарынан соң қою.
5. Бастауыштан соң сызықша қойылатын сөйлемдерді схемамен көрсету.
6. Сөйлемдерді түсіндіріп жазу.
7. Карточкада ... ... ... ... ... ... қою.
8. Бақылау диктанты мен шығарма жазу.
Баяндауыш сөйлемді ... ойды ... ... ... табу қиынға түспейді. Тек кейде оқушылар инверсияланып, ... ... орын ... ... өлең ... ... жолды
іздеп шатасады. Сондықтан баяндауышпен жұмыс істегенде осыған көбірек назар
аудару керек. Мысалы,
Жазғытұрым ... ... ... құлпырған жердің жүзі, - деген өлең жолдарындағы баяндауыш,
өлеңді ойша ... ... ... ... сұрақ қою арқылы
тапқызылады. Сонымен бастауыш сөйлемде айтылған ойдың иесі ... ... ойды ... ... ... мен ... түсінікті етіп
тұрады. Баяндауышты өтер алдында оқушыларға оның сөйлемдегі қызметі жайында
түсінік берілу керек.
Сонан кейін мына ... ... ... ... өіндік
белгілерін, анықтамасын танытқан дұрыс.
|мысалдары ... ... сөз ... ... Бүркітбай Ботагөз жайлы | Етістік. ... | ... ... – елі. |Зат есім ... биік, кең, таза. |Сын есім ...... |Сан есім ... ... ... ... ... ... ... әлі ... |Үстеу ... ... әр ... ... ... ... сұрауларын,
қай сөз тартарынан болатынын оқушыларға дедуктивті – индуктивті тәсілдермен
танытып, баяндауыш жөнінде мынадай ой қорытындысын шығару керек:
1. ... ... ойды ... ... ... ... ... ісін, жайын, күйін, заттық, сындық
сапасын, санын, мөлшерін, мекенін, ... ... де, не ... ... Не ... ... Кім? не? Деген сұрақтарға жауап болады.
3. Баяндауыш атау, жатыс септіктегі етістіктердің және көптік, тәуелдік,
жіктік жалғаулы есім ... және ... ... ... ... ... үстеулерден жасалады.
4. Баяндауышта дара, күрделі және бірыңғай болып келеді.
5. Баяндауыштың негізгі белгісін таяныш етіп, оған мынадай ... ... ойды ... ... ... ... ... баяндауыштан алған теориялық білімді берік есте сақтау үшін,
мынадай дағдыларды бойларына ... ... кез ... ... ... етіп айта да, жаза да алу; атау ... ... олардың әрқайсысының өзіндік ... ... ... ... ... ... ... баяндауыш қызметін атқарып
тұрғанын дәлелдей білу; жатыс септіктегі баяндауышты сол ... ... ... ... ... ... ... мекен
үстеулерінің баяндауыш болатынын айту, баяндауыштың анықтамасын және өзіндк
белгілерін өз сөзімен ... ... ... бір ... ... ... болған баяндауышты төменгі
сыныптан бастап-ақ жақсы білетіндіктен, оны сөйлемнің басқа мүшелерімен
шатастырмайды. Ал ... ... ... есім ... және ... ... ... тұлғалас сөйлем ... ... жиі ... Мұның өзі – оқушылардың ... ... жете ... және ... дағдыландыру жұмыстарының аз
орындалуынан орын ... ... ... ... жою ... ... ... жұмысын көбірек орындату ... және ... ... ... оқушы білмесе, соны үнемі түсіндіріп, есіне салып
отырған жөн.
Бастауыш сияқты ... та ... ... дара, күрделі болып екіге
бөлінеді. Дара баяндауыш бір ғана сөзден жасалады да, ... ... ... ... Мұны ... ... ... біледі, сондықтан
кейбіреулері қандай баяндауыш күрделі болатынын өздері – ақ айтып береді.
Ендігі қиындық – ... ... ... мен сөз таптарының күрделі
баяндауыш деп аталатынын оқушылардың есте сақтауы. Оны білдіру үшін ... ... ... ... ... баяндауыштардың жасалу |
| ... ... баяу ... келе ... |Күрделі етістік. ... ... ән – ... ... ... ... мен көмекші етістіктер. |
|адам еді. | ... ... үшеу ... | ...... тұсы. |Ілік септікті есімдер мен көмекші |
| ... ... ... ... үздіктер он үш. |Күрделі сан есімдер, шаманы, мезгілді|
|Кореяның жер көлемі – 220 мың ... ... ... ... | ... көңілінің алалығы жоқ еді. |Жоқ, бар, тиіс т.б. ... мен ... ... тиіс ... ... ... тіркесі. |
|Біз оқуға бел байладық. ... сөз ... ... ... ... ... шығып, сол кестедегі машина бояу жүріп келе
жатыр сөйлеміндегі ... ...... келе жатыр деген ... ... ... ... адам еді, үшеу екен ... есім ... мен ... етістіктерден; төртінші сөйлемде
Тереңсайдың тұсы күрделі баяндауышы ілік септіктегі зат есім мен ... ... ... ... он үш ... ... күрделі сан
есімнен; алтыншы сөйлемдегі 220 мың шаршы километр баяндауышы есім мен
шама, ... ... ... ... ... сегізінші
сөйлемдердегі жоқ еді, тиіс екен ... жоқ, тиіс ... ... етістіктер тіркесінен; соңғы тоғызыншы сөйлемдегі бел байладық
баяндауышы тұрақты сөз тіркесінен ... ... ... ... бәрін
айту бір ғана оқушыдан талап етілмейді. Ондай жұмысты бүкіл сынып орындауға
тиіс.
Мұнан соң оқушыларға оқулықтағы күрделі баяндауыш ... ... онда ... ... неше ... ... ... жайында
айтылғанын сұрайды.
Ең соңында мұғалім таблица мен оқулықта берілген күрделі баяндауыштың
жасалу жолдарын топтап, ... ... ... ... ... бір жаттығуды ауызша, екінші бір жаттығуды жазбаша ... ... ... баяндауышы бар сөйлем ойлату; көмекші етістік
пен есімнен жасалған ... бар ... ... ... ... ... ... бар сөйлемдер топтастыру; өлшем, мөлшер
атаулары тіркесінен жасалған баяндауышы бар сөйлемдер ойлату; идиомалардан
жасалған ... ... бар ... ... келтіру; карточкамен
жұмыс істеу; күрделі бастауышы бар ... ... ... ... ... ... баяндауышы бар сөйлемдерді ... бар ... ... ... мына ... ... ұсыну
лайық: Осы - біздің ... ... ...... бес, ... ... Он бес шақырым жаяуға аз дол емес. Адам деген – ардақты ат.) т.с.с
Осындай ... ... ... ... оқушыларға саналы меңгертіп
алғаннан кейін, баяндауыш та ... ... ... сияқты сөйлемде
бірыңғайланып келетінін оқушыларға бір-екі ... ... ... жөн. Мәселен, Егіс мәдениетін әрі өсірем, әрі кеңейтем ... ... ... ... әрі ... ... байланысып
келген.
Бұл сияқты жұмымтарды ... ... ... ... да ... болатынын аңғартсақ, екіншіден, ... ... ... ... үшіншіден, бірыңғай мүшелерді дұрыс
оқуға, тыныс белгісін дұрыс қойып жазуға төсендіре түсеміз.
Сөйлемдегі сөздердің ... ... ... ... ... ... ... дерек алады. Сондықтан бастауыш пен
баяндауыштың байланысын жаңа материал сияқты түсіндірмей – ақ, бастауыш пен
баяндауыштан ... беру ... ... ... ... ... оқушылардың қиысудан алған білімін тереңдете түскен дұрыс.
Мына ... ... ... арқылы оқушыларға бастауыш пен
баяндауыштың қалай байланысатынын аңғаруға болады:
1. Екі оқушыға әнші, ұшқыш ... ... ... ... Жіктік
жалғаулы сөздердің астын сыздыру. Бастауыш пен ... ... ... Өзіміз келеміз, Бәріміз келеміз, Үшеуіміз ... ... ... ... пен ... ... қалай
байланысқанын айтқызу.
3. Еңбек ширатады, өмір үйретеді. Мен, Саят, ... ... ... едік,
дос едік. Сен Ғазиз екеуің сыйлас едіңдер, сырлас едіңдер деген
сөйлемдерді тақтаға ... ... қай ... ... дәлелдету.
Осы жұмыстарды орындатқаннан кейін мынадай қорытынды шығаруға мүмкіндік
туады.
Бастауыш пен ... ... ... Бастауыш пен баяндауыш
мынадай тәсілдермен қияса байланысады:
1. Баяндауыш бастауышпен жақпен, жекеше, ... ... ... ... ... пен есімнен болған баяндауыштар жіктік, өздік, жалпылау
есімдіктері мен жинақтау сан ... ... ... 3 жақта,
жекеше, көпше, анайы, сыпайы түрде байланысады.
3. Есім сөзден ... ... пен ... тек үш ... ғана ... ... әр жақтағы бірыңғай бастауыш және жалпылауыш сөз болса,
баяндауыш жалпылауыш сөзбен қиысады.
Бастауыш пен ... ... ... ... өту ... пен баяндауыштың байланысын пысықтау қажет. Ол үшін мына тәрізді
жұмыстарды орындатқан жөн:
1. Оқушыларға баяндауышын есім сөз ... ... ... ... үш ... ... ... түрде жіктету керек.
2. Баяндауыштарын етсітік етіп, ІІІ жақта ... ... ... ... Мен, ... ... – үшеуіміз айырылмастай дос
едік. Сен, Сырым екеуің, жас едіңдер. Өмір шынықытырады.
Осы ... ... ... ... ... ... ... Осыларға қарап оқушылардың өздері: «Етістік пен есімнен болған
баяндауыштар, жіктік, ... ... ... ... ... ... ... есімдіктері мен жинақтау сан есімнен болған
бастауыштармен ІІІ ... ... ... ... ... ... қиыса
байланысады. Сөйлемде бірыңғай бастауыш және жалпылауыш сөз ... ... ... де ... ... , - деп ... ... бастауыштар сөйлемде ерекше интонациямен ... ... ... ... ... ... мұндай
бастауыштан соң сызықша қойылады. Осындай бастауыштарды кестемен көрсетіп
түсіндірген дұрыс.
| ... ... ... ... |
| ... |Баяндауыш ... ... ... жақсы |Зат есім |Зат ... ...... | | ... – ісімен жақсы. |Сын есім |Сын ... ...... сіз – ... ... |Зат ... |
|Екі бесіміз – он. |Сан есім |Сан ... ... ... ... – ең ... ... етсітік |Зат есім. |
|құқың. | | ... ... – сол. ... ... |
|Көрдім деген – көп сөз. ... |Зат ... ... алды – жөн, арты – ... есім |Зат есім. |
|соқпақ. | | ... ... ... ... ... ... жақсы қасиет –
еңбекқорлық» дегенде, қасиет сөзі – ... ол ... ... ... ... қойылады. Интонацияның қасиет сөзіне түсу
себебі: сөйлеуші ... ... ... ... ... ой ... тұр және ... атау тұлғадағы зат есімнен жасалған. Егер
сөйлемді өзгертіп, менің ... ... ... – талай қасиет бар десек,
интонация талай – талай сөзіне ... ол ... ... ... қасиет сөзі көтеріңкі интонациямен ... ... ... бастауыштары ой екпінін қабылдап, айтқанда көтеріңкі
интонациямен айтылады да, жазғанда сол ... ... ... Егер
сызықша қойылмаса, ол сөздерді анықтауышпен шатастыруға болады. ... ... ... ... етіп ... жоқ. Ережелерді оқып
танысқаннан кейін, жаттығу, дағдыландыру жұмысатрын көбірек орындатқан ... ... ... ... ... оқуға, дұрыс жазуға назар аударған
жөн. Практикалық жұмыстарды көбірек ... ... ғана ... ... ... жаза алатын дағдылар қалыптасады. Уақытты
ереже айтуға ғана емес, ... ... ... ... ... сөйлемдерді дұрыс оқу, мәтіндерді түсіндіріп жазу, өздіктерінен
мәтінді құрау, бақылау ... алу ... ... ... ... жаңа технологиясы іс - әрекеттердің жоспарланған нәтижесіне
жеткізудің ... ... ... ... жаңа ... ... Оның ... белгілі дәстүрлі технологиясынан айрықша
ерекшелігі мынадай: оқушының белсенділігінің ... ... мен ... қарым-қатынасындағы жауапкершіліктің ... ... ... жету ... оңай ... ... ... «миға
шабуыл», дебат, модель проект жасау, қорғату, оқу мен жазу ... сыни ... ... жиі ... ... ... ... негізге Эльконин, Давыдовтардың ұсынып жүрген дамыта оқыту
концепциясын алуға болады. Жан – ... ... ... жеке ... ... дамыту, темпті оқытуға негізделеді.
Қазіргі кезде жаңаша оқыту технологиясына сай қайталау ... ... ... арқылы толықтау жұмыстарын жүргізіп жүрміз.
Қазақ ... ... ... ... ... орын ... Деңгейлік
тапсырмаларда әр деңгейдің алатын орны бар. Әр деңгейде ... ... ... – тілектерді қамтиды. Деңгейлік тапсырмаларға
қатысты талаптар, біріншіден, әр деңгейде берілетін білім көлемін ... ... ... ... ... ... қатысты әр деңгейде
орындалатын тапсырмаларды іріктеп, таңдап алу үшін ... Бұл ... ... ... алгоритмдік, ізденімпаздылық, ... ... ... ... қандай мақсатта берілуі керектігі
анықталады ... ... ... талаптарының мәні зор. Әр
деңгейдің талабын қамтитын ... ... ... оқушының білім
көлемінің анықтауға ... ... ... ... ... бір – ... бар. ... деңгей мен екінші ... ... бір – ... ... ... ... көшкен сайын
тапсырмаларға қойылатын ... да ... ... мазмұны біртіндеп
күрделене түседі. Әр деңгейдің ... ... ... ... ... Мысалы,
І деңгей «Танып ал» деп аталады. Бұл деңгейде ... ... ... бар ... беріледі.
ІІ деңгей «Шешім тап». Мұнда орындалатын жұмыс ... ... ... «Сен ... ... ... ... оқушының
тоқтайтын ойы болу керек. Тек жазу ғана ... ... ... ... ... ... ... білуі тиіс.
ІV деңгейдегі тапсырма ... ... ... ... ... ... дамыта оқыту технологиясына сай қолданылып жүрген
осындай деңгейлік тапсырмаларды пайдалану ... ... ... ... ... тұрлаулы мүшелер бойынша алған теориялық білімдер ... ... ... ... материалды жүйелі, тиянақты
баяндауға дағдыландырып, өз бетінше жұмыс ... ... ... ықпал ету көзделеді. Талдауға ... ... ... ізеттілікке, туған жерін сүюге баулу арқылы тәрбиелік
мақсат орындалады. Мынандай көрнекілік қолдануға ... ... ... қою ... топтастыру әдісін жүргізуге болады.
Сонымен қатар, Астана Бәйтерегі туралы әңгіме ... ... ... Бәйтерек сықылды тұрлаулы мүшелердің тамыры ... ... ... кейін оқушыларға деңгейлік тапсырмалар беріледі.
І деңгей.
А) Тұрлаулы мүшелерді мысалдармен түсіндіре ... ... ... пен ... жеке ... Бастауыштың түрлеріне тоқталу.
Б) Еңбек тақырыбында мақал – мәтел айтып ... ... ... ... деңгей.
А) Мына шумақ кімнің өлеңінен алынған? Синтаксистік талдау жаса.
Ә) Сын есімнен келген бастауышқа ... ... ... ... ... ... ... тоқтал.
Ә) Бастауыш пен баяндауыш арасында сызықша келуіне мысал ... ... ... мәтін құрау, компьютерде жазып топ арасында
алмастыру.
Осы үшеуінің бірін таңдап мәтін ... ... ... ... қоры ... ... ... келе әр оқушының құрған мәтінін оқытып сұрақ қоя отырып,
бастауышпен баяндауышты тапқызу.
Ал сабақты былай қорытындылауға болады.
- Екі көзің не ... ... көру ... Екі ... не үшін ... Елге көмек беру үшін.
- Тіл мен жағың не үшін керек?
- Ақиқатты айту ... ... ... не үшін керек?
- Ақыл – кеңес тыңдау үшін.
- Ал ... ... ... ... ... жету ... туған жерге жету үшін аяқ керек болса, қазақ тілінің ... үшін ... ... ... ... мол.
Сабақты осындай дәрежеде өткізу арқылы оқушылырдың сабаққа деген
қызығушылығы артады.
Сабақтың ... ... ... ... ... баяндауыш туралы жалпы мәлімет беру: оның құрылысына қарай
түрлері мен бастауыш болатын сөз таптары мен ... ... ... ... ... ... оқушылардың ой - өрісін дамыту, ... ... ... ... ... ... ... сауатты жазуға, әдептілікке, табиғатты қорғауға
тәрбиелеу.
Сабақтың түрі: дәстүрлі.
Сабақтың типі: аралас.
Сабақтың көрнекілігі: кесте, табиғат суреті.
Сабақтың ... ... Үй ... Жаңа ... ... Қорыту.
VI. Үй тапсырмасы
VII. Бағалау.
Ұйымдастыру.
- Сәлеметсіңдер ме, балалар!
- Сыныпта кім кезекші?
- Кім ... ... ... ... дегеніміз не?
Ереже сұрау.
35 – жаттығу.
Жаңа сабақ.
Тұрлаулы мүше дегеніміз не? Сөйлем құрауға негіз ... ... ... ... ... анықтама жаз.
Байланысады іс оқиға иесі
Зат ... ... ... сөз ... ... ... әр оқушы өзі анықтама шығарады)
Бастауыштар құрылысына қарай былай бөлінеді.
|Құрылысына қарай ... кім? не? ... ... |
| ... Нем? Кімін? Нен? |
|Дара ... ... ... жүр. |
| |Мен ... өлеңді ермек үшін. ... ... ... - ... ... ... |
| ... беру ... ... ... ... ... адам баласын. |
|Бастауыш болатын сөз таптары. | ... ... ... ... ... түс ауа ... |
|Есімдік. ... де ... ... ... ... |Көп ... ... ... ... ... ... ... көп. ... |Әке ... - оқ ... ана ... – |
| |тон ... ... ... ...... ... ... |«Ә, ... - күйзелгеннін белгісі. |
|Үстеу. ... ... ... |
| ... ...... Мына сөздерді бастауыш етіп, сөйлемдерді аяқтаңдар.
Мысалы, ауылдың маңы - терең сай.
«Мені тап» ойыны. (мақал-мәтелдерден бастауышты тап)
1. Еңбек ... ер ... ... жуан бірді жығады, білімі толық мыңды жығады.
3. Әке көрген – оқ жонар, ана көрген - тон ... Көп ... ... ...... ... ... жазыңдар. Бастауыштарды табыңдар.
өлі табиғат ... ... орта ... ... ... ... ... сұрақтары бар?
3. Әртүрлі сөз таптарынан болатын бастауыштарға сөйлем құрап жазыңдар.
Үй ... ... ... ... күрделі, үйірлі түрлеріне сөйлемдер
жазып келу.
Бағалау.
Белсенді қатысқан оқушыларға баға қою.
Қорытынды.
Мектептерімізде оқытылатын ... ... ... білім, тәрбие
берудегі маңызы зор. ... ... ... ... ... оқиды. Соның нәтижесінде оқушылар ... ... ... ... жазу, сөйлеу тілін дамытады, дұрыс оқуға үйреніп, ұғу
қабілеттілігін жетілдіреді. Бастауыш пен баяндауыш ... ... ... ... ... оқытқан жөн. Бастауыш сыныптан
бастап жалпы тұрлаулы ... ... ... ... ... ... ... тыныс белгілерімен толық танысады. Әсіресе, тұрлаулы ... ... ... ... ... жөн. ... білімінін арқасында
жазу стильдері жақсарып, сөйлемдер дұрыс ... ... ... ... машықтанады. Сөйлемдегі ой әр уақытта бастауыш пен баяндауыш арқылы
білінеді. Бастауыш пен ... ... ... ... ... ... пен баяндауышы жоқ сөйлемдер кейде сөйлем болудан қалады. ... ... сөз ... ... ... пен баяндауышты жалпылама
айтпай әр түрлі әдіс – ... ... ... жөн. ... ... ... оқушыларға жалпы білім беруде олардың ақыл-ойын дамытып,
дұрыс сөйлей білуге және сауатты жазуға үйрену жағынан ... ... ... ... ... ірі ... белгілі педагогтар және мектеп
мұғалімдері ерекше мән береді.
Пайдаланылған әдебиеттер.
1. Арғынов Х. Қазақ тілі ... ... ... Алматы,
1969.
2. Әшіров И. Р. ... ... ... ... ... ... Балақаев М., Сайранбаев Т. Қазіргі қазақ тілі. Алматы, 1991.
4. Қараев М. Ә. Қазақ тілі. ... ... ... Г. ... Н. Қазақ тілі. әдістемелік нұсұау. 8 – сынып.
Алматы, 2004.
6. ... С., ... К. ... ... ... нұсқау. 7-сынып.
Алматы, 1995.
7. Қазақ тілін тереңдетіп оқыту бағдарламасы. Алматы, 2003.
8. Бағдарлама. Алматы, 2000.
9. Аманжолов С., ... А., ... Г. ... ... 8 – ... ... Білімдегі жаңалықтар. №4 (12) 2005.

Пән: Тілтану, Филология
Жұмыс түрі: Курстық жұмыс
Көлемі: 23 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 500 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Бірыңғай мүшелердің байланысуы39 бет
Сөйлемнің тұрлаулы мүшелері және олардың грамматикалық тұлғасы49 бет
Тұрлаулы мүшелерді жаңа әдіс-тәсілдер арқылы оқыту жолдары30 бет
Қазақ және орыс тілдеріндегі жай сөйлемдер.Қазақ және орыс тілдеріндегі құрмалас сөйлемдер9 бет
Қазақ тіл біліміндегі сөйлем мүшелері35 бет
Қазақ тіліндегі коммуникативтік фразеологизмдердің мәнмәтіндік негізі6 бет
Altheae officinalis L (Дәрілік жалбызтікен) өсімдігі вегетативитік мүшелерінің онтоморфозгенезі38 бет
Адвокаттар алқасы мүшелерінің құқықтық мәртебесі78 бет
Ас қорыту мүшелері және олардың қызметін зерттеу әдістері14 бет
Ас қорыту мүшелерінің аурулары6 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь