Қазақстанда бәсекеге қабілетті ауыл шаруашылығы мен азық-түлік өндірісін басқару мәселелері

Зерттеу тақырыбының өзектілігі. Көп салалы экономика қалыптастыру және нарықтық қатынастарды дамыту аграрлық өндірістің тиімділігін арттыруда, елімізді азық.түлікпен қамтамасыз етуде, халықтың тамақ азық.түлігіне деген қажеттілігін қамтамасыз етуде және ауылдың әлеуметтік проблемаларын шешуде маңызды.
Қазақстан агроөнеркәсіптік кешені ауыл шаруашылығы өнімдері мен азық.түлік өндіру бойынша оның экономикасын дамытуға басым бағыттардың бірі болып саналады.
Дегенмен, ауыл шаруашылықты жүргізудегі экономикалық механизмнің жетілдірмегенінен ең алдымен, ауыл шаруашылық құрылымдарының басқа да шаруашылық субъектерімен экономикалық өзара қарым.қатынастарының жолға қойылмағанынан агроөнеркәсіптік өндірістік әлеуеті жеткілікті деңгейде пайдаланылмай келеді.
Ауыл шаруашылығындағы кәсіпорындарды, қайта өңдеу және рыноктың басқа да шаруашылық жүргізу субъектерін қайта қалыптастыру бұрыннан келе жатқан агроөнеркәсіптік интеграция мен шаруашылық жүргізудің кооперативтік формаларын өзгертіп жіберді. Шағын жеке шаруашылыққа бағдарлану басқа тиімдірек ұйымдық құрылымдарды қалыптастыруды тоқтатып тастады.
Жекеменшік пен шаруашылық жүргізудің жаңа формаларының өсуі баға теңсіздігінің, мемлекеттің басқару атқарымдарынан өзінен.өзі кетіп қалғанының ауыл шаруашылығына әкелген теріс әсерлерін осы күнге дейін азайта алмай отыр. Ауыл шаруашылығы өнімдеріне қазіргі қалыптасқан бағалар жұмсалған шығындарды қайтаруды және кеңейтілген ұдайы өндіріс үшін пайда алуды қамтамасыз етпейді.
Баға және несие.қаржы механизмін сәйкестендірмеу аграрлық саладағы капитал айналымын тежеп тастады және бүкіл агроөнеркәсіптік кешенінің қаржылық жағдайын нашарлатып жіберді, тауар өндірушілердің біршама бөлігін рыноктан ығыстырды, өнімдерді бөлу атқарымын делдалдарға өткізді және, ең бастысы өндіріс тиімділігін төмендетіп жіберді.
        
        ӘОЖ 631.15 (574.5)
Қолжазба құқығында
НҰРМАНОВ АБДИАЛИ АЛДАБЕРГЕНҰЛЫ
Қазақстанда бәсекеге қабілетті ауыл шаруашылығы мен азық-түлік өндірісін
басқару мәселелері
08.00.05 – Экономика және халық ... ... ... бойынша)
Экономика ғылымдарының докторы ғылыми дәрежесін алу үшін дайындалған
диссертацияның
АВТОРЕФЕРАТЫ
Қазақстан Республикасы
Алматы, 2009
Жұмыс Т.Рысқұлов атындағы Қазақ экономикалық университетінде ... ... ... ... ... ... ... - экономика ғылымдарының докторы
Апсалямов Н.
- экономика ғылымдарының докторы
Молдашев А. Б.
- экономика ғылымдарының докторы
Саханова А. ... ұйым – ... ... ... Университеті
Қорғау 2009 жылдың «27» наурыз сағат 1400 Т.Рысқұлов атындағы
Қазақ экономикалық ... ... ... ... ... ... үшін ... Д.14.02.01 диссертациялық кеңестің
мәжілісінде өтеді, мекен-жайы: 050035, Алматы қаласы, Жандосов көшесі, 55,
144 ... ... ... ... Қазақ экономикалық
университетінің кітапханасында танысуға болады.
Автореферат «____» ақпан 2009 ж. ... ... ... ... А.Б.
КІРІСПЕ
Зерттеу тақырыбының өзектілігі. Көп салалы экономика қалыптастыру ... ... ... аграрлық өндірістің тиімділігін арттыруда,
елімізді азық-түлікпен қамтамасыз етуде, халықтың тамақ азық-түлігіне ... ... ... және ... әлеуметтік проблемаларын шешуде
маңызды.
Қазақстан агроөнеркәсіптік кешені ауыл шаруашылығы ... мен ... ... ... оның ... ... ... бағыттардың бірі
болып саналады.
Дегенмен, ауыл шаруашылықты жүргізудегі экономикалық ... ең ... ауыл ... құрылымдарының басқа да
шаруашылық субъектерімен экономикалық өзара қарым-қатынастарының жолға
қойылмағанынан ... ... ... жеткілікті деңгейде
пайдаланылмай келеді.
Ауыл шаруашылығындағы кәсіпорындарды, қайта өңдеу және ... ... ... ... ... ... қалыптастыру бұрыннан келе жатқан
агроөнеркәсіптік интеграция мен ... ... ... ... жіберді. Шағын жеке шаруашылыққа бағдарлану басқа
тиімдірек ұйымдық құрылымдарды ... ... ... пен ... ... жаңа ... өсуі баға
теңсіздігінің, мемлекеттің басқару ... ... ... ауыл ... әкелген теріс әсерлерін осы ... ... ... ... Ауыл ... ... қазіргі қалыптасқан бағалар
жұмсалған шығындарды қайтаруды және кеңейтілген ұдайы өндіріс үшін ... ... ... және ... ... ... ... саладағы
капитал айналымын тежеп тастады және ... ... ... жағдайын нашарлатып жіберді, тауар өндірушілердің біршама бөлігін
рыноктан ығыстырды, өнімдерді бөлу атқарымын делдалдарға ... ... ... өндіріс тиімділігін төмендетіп жіберді.
Осының нәтижесінде өндіріс көлемі, ауыл ... ... ... ... ең ... мал шаруашылығы өнімдері өте
қысқарып кетті.
Қазақстанның жан басына шаққандағы ет тұтынуы 2006 ж. 1990 ... 1,9 ... ал сүт ... – 1,6 ... ... төлем қабілеті бар сұранысының төмендеуі азық-түлікті тұтыну
құрылымын өзгертті және, соған тиісінше, өндіріс көлемі мен ... ... ... ... ... орнына қысқарту пайдалы болып қалды)
да өзгертті. Соның салдарынан қайта өңдеу ... жаңа ... ... Атап айтқанда, ауыл шаруашылығы шикізаттары жетіспейтін болды,
қазіргі заманға сай технологиялық жабдықтармен қамтамасыз ету ... ... ... ... ... ... ... арзан
және сапалы өнім өндіру төмендеді. Осыған байланысты ет және етті-майлы
консервілермен қамтамасыз ету 34%-ға дейін, ... ...... – 85%-ға ... ... ... консервілерімен – 81,2%-
ға дейін төмендеді.
Қазақстанның әлемдік экономика жүйесіне ғаламдануы мен ... ... ... ... қалыптастыруды талап етеді. Ол үшін
басым бағыттарды таңдау барысында қолданылатын тұрақты даму индикаторларын,
және ... ... ... ... ... ... ... оны өмірге енгізу керек.
Қазақстанда тұрақты даму стандарттарына бірнеше алғышарттар бар; ғылыми-
техникалық, білім, интеллектуалды, көп ... ... және ... Оларды тиімді пайдалану әлемдік процестерде бірігуге және
тұрақты даму ... ... ... береді.
Бәсекелестік қабілетіне қарай орналастыруға (ранжирования) байланысты
(жалпы ішкі өнім өндіру) Қазақстан әлемдегі жақсы ... ... ... ... ... ... өсу ... халықтың өмір сүру
сапасы мен деңгейін қолдауы тиіс.
Бәсекеге қабілетті өндіріс үшін негізгі талаптар мына ... ... ... ... ... ... ... өндірістің икемділігін, ондағы процестердің тепе-теңдігі ... ... ... ... ... ... дамыту АӨК-дегі
экономикалық механизмдердің теориялық-әдіснамалық көзқарастарын талап етеді
және соның негізінде бәсекеге қабілетті саланың да ... ... ... ... ... ... Әрине, мұның бәрі қаржылық
қамтамасыз ету, салық салу және басқа да мемлекеттік экономикалық басқару
әдістерін ... ... ... олар ... ... ... тиіс.
Агроөнеркәсіптік кешеннің осы және басқа да міндеттері біз қарастырып
отырған проблеманың өзектілігін және оның ішкі және ... ... ... ... қалыптастырудағы практикалық мәнін көрсетеді.
Тақырыптың зерттелу дәрежесі. Шетелдік және отандық экономикалық
әдебиеттерде ... ауыл ... ... және ... ... деген дәрежеде сипатталады.
Экономикалық механизмдерді іс жүзіне асыруда мемлекеттің экономикалық
қызметі ерекше маңызға ие. Біз қарастырып ... ... ... ... А.Бачурин, Е.Байбараков, И.Бенке, ... ... ... ... ... ... ... П.Самуэльсон, И.С. Санду, А.А.Сатыбалдин,
М.И.Сигарев, М.Д.Тинасилов, Ф.Шаповалов, Л.Эрдхард, Н.Н.Янжула және ... ... ... ... агроөнеркәсіптік өндірісті мемлекеттік экономикалық реттеудің
теориялық-әдіснамалық негіздері экономиканың жаһандану жағдайында және ... ену ... ... ... ... барысында толық
ашылған емес, бәсекеге қабілетті аграрлық саланы қалыптастыруда ... ... ... ... сала ... ... жетілдіру керек.
Зерттеудің мақсаты және міндеттері.
Диссертациялық жұмыстың негізгі мақсаты ... ... ... ... ... ... бойынша әдіснамалық
тәсілдемелер, тәжірибелік ұсыныстар әзірлеу, ішкі және сыртқы рыноктарда
бәсекеге ... ауыл ... ... ... ... ... мақсатты орындау үшін мына төмендегідей міндеттерді алға қойдық:
- аграрлық саланың экономикасын басқаруды қалыптастырудың ... ... ... ... ... ... өндірісті басқару стартегиясын негіздеу;
- аграрлық өнімдер өндірісінің бәсекелестік қабілетін ... ... ... ... ... жүргізу механизмінің
экономикалық тиімділік критерийлерін анықтау;
- Қазақстан агроөнеркәсіп кешеніндегі бәсекеге қабілетті ... ... өнім және ... ... аграрлық саланы басқаруды болжау және
бәсекеге қабілетті экономика қалыптастырудың әдістемелік көзқарастарын
дайындау;
- ... ... ... ... өндірісті мемлекеттік
басқарудың экономикалық әдістерін дайындау;
- бәсекелестік ... бар ... ... ... қаржылық
менеджменттің стартегиясын негіздеу және ауыл шаруашылығы өнімдері мен ... ... ... жүйе қалыптастырудың баға және сақтандыру
әдістерін жетілдіру.
Зерттеудің пәні және объектісі – Зерттеудің пәні ... ... ... ... ғаламдануы жағдайында бәсекеге қабілетті
ауыл шаруашылығы өнімдері мен ... ... ... ... саналады. Зерттеудің объектісі - ауыл ... ... ... және ... ... ... ... барлық
жүйесі.
Зерттеудің теориялық және әдіснамалық негізі. Зерттеудің теориялық және
әдіснамалық негіздеріне әлемдік және қазақстандық ғалымдардың ... ... ... еңбектері, ғылыми идеялары мен тұжырымдары алынды.
Әлемдік ... ... және ... кіру ... ... ... ... басқарумен байланысты
институциональдық қайта өзгертулер ... да ... ... ... Бұл мәселелер ұлттық және азық-түлік қауіпсіздікті қамтамасыз етуге
бағытталған.
Диссертациялық жұмыста республиканың заңдық және нормативтік ... ... ... қабілеті бар өнім өндіріп отырған елдерде
жинақталған тәжірибелер ... ... ... – ҚР ... ... Агенттігі,
министрліктер мен ведомстволардың, ... және ... ... тұжырымдамалар мен экономиканы дамыту бағдарламалар және, ең
алдымен агроөнеркәсіптік кешені мен оның ... ... ... ... және республикадағы мерзімді баспа материалдары,
сондай-ақ ізденушінің көп жылдық экономикалық зерттеулер ... ... ... ... мен ... ... ... жасауын, оның субъектерінің интеграциялық өзара іс-әрекеттерін,
бағалаудың сандық және ... ... ... ... ... ... жалпы-ғылыми әдістері мен тәсілдері
қолданылды: ... ... ... есепті-
конструктивтік, болжау, эксперттік және басқалар.
Зерттеу республика агроөнеркәсіптік кешенінің ... ... ... ... ... ... экономикалық ғылымға үлес қосатын ғылыми
нәтижелер ... ... ... жаһандануы барысында бәсекеге қабілетті аграрлық өндіріс
қалыптастырудың теориялық-методологиялық негіздері анықталды:
- бәсекелестік қабілеті бар аграрлық өнім ... ... ... ... жалпы принциптері;
- агроөнеркәсіптік кешенінің даму стратегиясының бағыттары;
- ДСҰ жағдайында ... ... ... өнім ... ... ... ұсынылған.
Ресурстық әлеуетті тиімді пайдалануды, экономикалық қатынастарды
жетілдіруді ескере ... ... ... өндірісін дамытуға
болжам берілген:
- ауыл шаруашылығы өнімдері мен ... ... ... ... ... ... ... агроөнеркәсіптік өндірістің ресурстық әлеуетін талдау негізінде
алдағы болашаққа азық-түлік тауарларын көбейту бойынша ұсыныстар берілген;
- ауыл ... ... ... мен ... ... ... ... жүйе негізінде экономикалық ... ... ... ұсыныстар дайындалған.
Халықты, әлемдік сапа стандарттарына сәйкес келетін тағамдық азық-
түлікпен қамтамасыз етуге бағытталған ұсыныстар:
- бәсекелестік қабілеті бар ... ... ... ... ... ... әдістері анықталған;
бәсекеге қабілетті, ДСҰ-дың талаптарына жауап бере ... ... ... мен ... өндіруге бағытталған мемлекеттік
қаржылық қолдауды жетілдіру бойынша рекомендациялар.
Өндірістің тиімділігін арттыруға ... ... ... ... ... аграрлық саланы жүйелі мемлекеттік басқарудың
принциптері құрастырылған:
- экономиканы ... ... ... ... ... ... қалыптастырудың теориялық-методикалық тәсілдемесі берілген;
- өндіріс тиімділігін арттыру ... және ... ... үшін ... ... салық салудың тәжірибесі
және оның шет ... ... ... қабілетті аграрлық сала жағдайында ... ... ... ... бойынша мынадай ұсыныстар негізделген:
- баға механизмін қалыптастыру;
- басқарудағы сақтандыру;
- ... ауыл ... ... мен ... ... ... жүйені енгізу.
Қорғауға ұсынылатын негізгі тұжырымдар:
Бәсекеге қабілетті басқарудың теориясын, методикасы мен тәжірибесін
кешенді зерттеу негізінде экономиканың ... ... ... бар ... ... тұжырымдамасы;
- жаһандану жағдайында бәсекелестік қабілеті бар өндірісті басқарудың
теориясын, методикасы мен практикасын және аграрлық ... ... ... ... ... шешу бағыттарын,
агроөнеркәсіптік кешенінің жұмыс ... ... ... ... аграрлық экономиканың ресурстық әлеуетін тиімді пайдалануды ескере
отырып, қалыптастырудың методикасын ... ... ... кәсіпорындары мен ұйымдары және экономиканың басқа да
салалары арасындағы экономикалық ... ... ... ... ... ... ... жүйе негізінде жетілдіру бойынша
қаржылық-экономикалық индикаторлар;
- тамақтық азық-түліктердің бәсекелестік ... ... ... ... ... ... ... кешенін
мемлекеттік қаржылық қолдауға кешенді тәсілдемелер;
- ішкі және сыртқы рыноктарда бәсекелестік қабілеті бар өнімдер ... ... ... механизм стратегиясы;
- өнімдер мен азық-түліктерге салық салуды жетілдіру мен бәсекеге
қабілетті аграрлық өндірістің баға ... ... ... ... ... практикалық маңызы:
Жүргізілген зерттеу нәтижелері:
- ... ... ... ... ... ... бойынша әдістемелік көздерін тартуға;
- заң шығарушылық және нормативтік басқару ... ... ... ... ... ДСҰ талаптарын және халықаралық сапа стандарттарына сәйкес
келетінін ескере ... ... ... ... ... ... ... салық және сақтандыру механизмдерін арттыруға;
- ауыл шаруашылығы өндірісі ... ... ... ... ... анықтауға;
- ауыл шаруашылығы өнімдері мен азық-түлік өндірісін басқару
жауапкершілігін нығайтуға және тиімділігін арттыруға
жағдай
жасайды.
Осы нәтижелердің ... ... ... ... экономикалық
қарқынының өсуі мен ауыл ... ... ... әрі ... мүмкіндік береді.
Зерттеу нәтижелерін іске асыру.
Зерттеу жұмысының негізгі нәтижелері халықаралық ғылыми- ... ... және ... ... (6 ... ... ... Бішкек ққ.) жалпы көлемі 38,9 б.т. 31 ғылыми мақала
жарияланды. Ізденуші: Қазақстанда бәсекеге ... ауыл ... мен ... ... ... озық ... талдау жасап,
әрі ауыл шаруашылығы өндірісін басқаруды жетілдіру механизмдері бағытында
ұсыныстар әзірледі.
Диссертацияның нәтижелері ... - ... ... ... ... бетінде жарық көрді. Автордың ... мен ... ... ... ... Ауыл шаруашылығы
министрлігінің АӨК дамыту стратегиясы және аграрлық ғылым ... ... ... ауыл шаруашылық басқармасында, Алматы облыстық
ауыл шаруашылық департаментінде, Алматы облысы ... ... ... ... ... және ауылдық аумақтарды дамыту ғылыми
зерттеу институтында, Алматы Технологиялық ... ... ... ауыл шаруашылығы мен азық-түлік өндірісін басқарудың
озық үлгілерінің жобасына енгізіп өндірісте қолдау тапты, әрі ... ... ... ... ... ... ... Диссертациялық жұмыс «Елдің
азық-түлік қауіпсіздігін және ауыл ... өмір сүру ... ... ... ... ... экономикалық даму механизмін
дайындау» бағдарламасымен байланыста ... ... ... республикалық жоғарғы оқу орындарында ... ... ... ... ішінде: «Қазақстанның экономикасындағы
аграрлық ... ... ... ... ерекшелігі.
Государственная независимость РК: вопросы ... ... ... ... ... конференцияда
(Алматы,2006),
«Совершенствование страхования в аграрном секторе экономики Казахстана»
(Алматы,2007), «Экономические методы управления в ... ... ... ... ... ... ... 1
монография, 31 ғылыми мақала жарияланды, оның жалпы көлемі – 38,9 ... ... ... ... мен көлемі. Диссертациялық жұмыс
кіріспеден, 5 тараудан, қорытындыдан, ... ... ... 41 кесте, 17 сүрет, 3 сызба-нұсқадан (тәсімдерден) ... ... ... ... ... қалыптастырудың теориялық-
әдіснамалық негіздері.
Жалпы ауыл шаруашылығы өндірісін басқару дегенде қаржылық-экономикалық
жағдайды тұрақтандыру, салаларды ... ... ... әл-ауқатын
жоғарылатуды түсіну керек.
Оларға Қазақстан Республикасының Президенті Н.Ә.Назарбаев ... әр ... ... ... көп көңіл бөліп ... ... ... ... жыл) ауыл ... ... бағасы
өсіп келе жатқанына қарамастан, бұл саланың өте ... ... ... ... тарту керек екеніне тоқталды. Үкіметке ауыл шаруашылығына
барлық деңгейлерде қолдау көрсетіп, оның тиімділігін жоғарылатуға одан ... ... ...... ... мен ... ... қоғамның ресурстарын барынша жақсы пайдалану, яғни экономика бір
адамның экономикалық жағдайын жақсарту екінші біреудің ... ... ғана ... ... да ... өндірісті үш құрамдас бөліктен тұратын жүйе ... ... ... ... процесі және өнімдер.
Өндірістік жүйелерді қарастырғанда олардың екі жақтылық сипатын есте
ұстау керек: материалдық ... жүйе ... үшін оның ... ... ... ... және керісінше, ақпараттық жүйе тек
белгілі бір жақты жүйеде ғана іске ... ... жүйе ол ... ... ... ... ... емес және онымен салыстырылмауы
керек (бірдей деп қарауға болмайды). Ол ... ... ... ... ... ... ... және еңбек ресурстарын
бөліп көрсетуге болады. Осыдан ... ... ... мына ... ... ... – Агроөнеркәсіптік кешендегі өндіріс процесінің сызбанұсқасы
Ескерту – зерттеу негізінде автор құрастырған
Басқару тұрғысынан алғанда басқарылатын жүйенің ... ... ... ... оның ... өзгергіштік дәрежесі және
әсер етуге болатын қабілеті. Соның ... ... ... және айналым
(матариалдар, еңбек заттары, дайын өнімдер) қорларын бөліп көрсетеді.
Негізгі қорлар өндірістік жүйенің бір ... ... ... ... ... азырақ көнеді: олардың жүктелімі мен пайдалануы
үлкен немесе төмен дәрежеде болуы мүмкін.
Айналым қорлары, керісінше, өндірістік жүйенің ең ... ... ... біріге отырып өндірісті оперативті басқарудың негізгі объектісі
болып ... Олар ... ... ... де және уақыт аралығында
да өзгерте алады, өндірістің қозғалғыш элементін ... ... ... екі көзқарасты бөліп көрсету керк:
көптеген экономикалық шешімдер мемлекеттік деңгейде қабылданып, ... ... ... ... ... ... категориялармен анықталады.
Нарықтық экономика - өндіріс және тұтыну шешімдердің көпшілігі жеке
адамдармен және жеке ... ... ... ... – бұл
өндіріс процесінде пайдаланылатын тауарлар мен ... жер ... ... ... ... ... ... еңбек пен капиталдар да
өндіріс факторлары болып саналады.
Өндірісті басқарудың негізгі мақсаты – кәсіпорындардың міндеттерін іс
жүзіне ... үшін және ... ... қол ... ... ... және ... да жағдайлар құру. Сондықтан басқару – ең
алдымен, еңбек ... ол ... ... ... болып қызмет етеді
және тікелей әр түрлі ақпараттар түрінде бой көрсетеді, шығармашылық,
техникалық ... (оны ... ... ... ... ... нарықтық экономиканы ұйымдастыру барысында мемлекет
қызметіне өте қажетті көңіл бөлінеді, ол мемлекеттік шығындардың өсуімен,
коғамның экономикалық ... ... ... ... ... ... ... тауып отыр. Өндіріс құралдарын қоғамдастыру процесінің
тереңдеуімен мемлекеттің экономиканы реттеу жұмыстарына ... ... ... ... ел ... ... атқарымын орындаушы
ұйымға айналады. Мемлекеттің ... ролі оның ... іске ... кеңейтілген ұдайы өндіріс ... ... ... ... ... салымдардың және тауар айналымының,
стратегиялық және индикативтік жоспарлаудың көлемі мен құрылымын болжауда;
- экономика ... даму ... және өсу ... реттеуде,
өндірістік тапсырмалар мен шарттарды орындауды ұйымдастыруда;
- ұлттық табысты мемлекеттік бюджет арқылы бөлуде, қайта ... ... ... ... ... ... ... қамтамасыз
етуде, соның ішінде экономикалық бірігу процестерінде;
- сыртқы сауда мен валюталық ... ... ... ... қажетті кадр саясатын жүргізуде және жұмыс күші рыногын реттеуде;
- еңбек, технологиялық және шарт тәртіптерінің орындалуын бақылауда.
Аралас экономиканың ... ... ... ... ... ... Оның ішкі ... мемлекеттік араласу болып табылады, ол
өндірістік емес сипатта бола ... ... ... бар рынок
мемлекеттің іс-әрекеттеріне өзінің талаптарын қоя алады, мемлекет әрекетін
шектеп отырады. Мемлекеттің араласуы ... ... ... және ... келтірілген, елдің дамуына белсенді әсер ете алатын жүйе болып
саналады.
Мемлекеттік араласудың экономикалық негізі мемлекеттік сектор.Ол
нарықтық ... ... ... ... ... ... мен мемлекеттік
кәсіпкерлік арқылы іс-әрекет көрсетеді.
Оның қарамағында ұдайы ... ... ... ... ... экономикалық әдістері бар. Неғұрлым ... ... ... ... ... олар ... және тиімдірек: сыртқы сауда
саясаты, экспорттық ағымдарды лицензиялау, кедендік салық ... ... ... ... ... ... ... қозғалысы.
Басқарудың жаһандануы әлемдік шаруашылықтардың қазіргі ... ... ... ... ... ... ... тиімділіктің
басымдығы, рыноктардың бірігуі, ғылыми-техникалық ... ... ... ... адам ресурстарын басқару. ... пен ... ... ... ... ... ... тауарлар және жұмыс күші, табиғи ортаға техникалық әсер
етудегі интернационалдық проблемалары арасындағы ... ... ... ... ... және ... ... көрініс табады.
Мемлекеттік реттеудің негізгі міндеттері болып: ... ... ... дайындалған азық-түлікпен және ... ... ... ету ... аграрлық өндіріске ... ... ... ... ... ... дамыту және ауыл
халқын жұмыспен қамту, ең ... ... ... ... өсуі ... ... бәсекеге қабілетті ауыл шаруашылығы
өнімдері мен азық-түлікті шетке шығару және ... ... ... ... ... ... ... болып табылады, ол өндіріс факторларын барынша ... ... ... ресурстарының өзі экономикалық даму мен ... ... ... болуына кепіл бола алмайды, себебі қоғамда экономикалық
сілкіністер болып тұрады, адам ... даму ... ... ... ... ... дайын тауарлардың (2006ж) 87%-ын және
шикізаттардың 13%-ын қамтиды.
Қазақстан экономикасында шикізаттық ... ... оның ... ... және технологиялық артта қалушылық бар, әлемдік экономикаға
ілесуі де елеулі емес, өндірістік және әлеуметтік инфрақұрылымы ... ... ... ... ... ... ... төмендігімен сипатталады. Тұрақты даму
стратегиясын дайындау экономика, ... және ... ... мен ... ... ... тиіс. Жалпы алғанда,
Қазақстанда тұрақты даму ... ... ... ... бар:
жоғары ғылыми-техникалық, білім беру, интеллектуалды (зияткерлік), көп
компонентті, табиғи-ресурстық және ... ... бар, ... ... ұсынылған бағыттарды іс жүзіне асырумен үйлестіре
жүргізсе ғаламдық процестерге жап-жақсы бірігуге және ... ... ... ... Бәсекелестік қабілетті саралау критерийлері бойынша
(2006ж.) (халықтың жан басына шаққандағы ЖІӨ өндіру) ... әлі де ... ... ... жоқ (3700 АҚШ ... орта ішкі және ... ... қалыптасатын болғандықтан
мына төмендегі факторлар ескеріледі: бәсекелестік, қарсыластар, потенциалды
бәсекешілердің, жеткізіп берушілер мен сатып ... ... ... ... ... – тауарларының) әсері.
Өнімдердің бәсекелестік қабілеті елеулі дәрежеде өнімдердің ... ... ... оны ... ... ... технологияларды
пайдалануға байланысты.
Тиімділікті кешенді бағалау өндірістік күштердің болуынан, оны
пайдалануға және ... ... ... ... өндірістік
қатынастар (шаруашылық жүргізудің экономикалық механизмі), табиғи жағдайлар
және өндірістің мерзімділігі.
Қазақстанда бәсекеге ... ауыл ... ... мен ... ... ... және ... жұмыстары агроөнеркәсіптік өндіріс тиісті ... ... ... ауыл шаруашылығы өнімдерінің көлемі, оның сапасы,
шығындардың төмен қайтарылымы халықтың бәсекеге ... ... ... ... ... ... жауап бермей отыр.
Қазақстаның жалпы көлемінде (2002-2007жылғы І жарты жылдықта) Солтүстік
өңір 68,2% - астық, 45,5% - сүт, 53,1% - сиыр етін ... ... – 75,1%, ... ауыл ... ... – 73,3%, ... – 80,8%
(1-кесте).
1-кесте. Қазақстан өңірлері бойынша ауыл шаруашылығы өндірісіндегі ... ... ... ... ... жж., ... |Өңір |
| ... ... ... ... ... өнім ... |41,2 |11,3 |5,5 |33,4 |8,7 ... жалпы өнім | | | | | ... ауыл |24,9 |3,6 |5,4 |20,3 |13,1 ... ... | | | | | ... | | | | | ... |67,9 |10,1 |4,4 |11,5 |6,1 ... ... бақша |19,1 |8,5 |12,3 |49,1 |11,0 ... ... |- |- |- |100 |- ... |- |- |- |100 |- ... ... |29,6 |- |- |- |70,4 ... ... |- |3,8 |- |91,3 |4,9 ... |46,6 |5,4 |7,6 |26,5 |13,9 ... еті |56,1 |14,5 |6,9 |13,1 |9,4 ... еті |6,6 |25,9 |8,8 |39,9 |18,8 ... ... | | | | | ... жер |24 |29 |13 |24 |10 ... ... жер |63 |12 |6 |11 |8 ... |17 |32 |14 |27 |10 ... ... ... | | | | | ... ... |73,8 |5,1 |4,5 |13,9 |2,7 ... ... ... | | | | | ... |72,5 |5,9 |3,5 |16,1 |2,0 ... (зиян) |81,1 |4,5 |7,3 |6,0 |1,1 |
|1 ... ... өнім | | | | | ... (теңге) |0,25 |0,09 |0,08 |0,04 |0,03 ... – ҚР ... ... ... ... ... ... ... ... жан ... ... ет ... ... өңірде
орташа республикалық деңгейден 70,3%-ға жоғары, Батыс ... ет – ... ... ... 90,8%-ға, астық – 4 есеге жоғары.
Өсімдік шаруашылығы өнімдерінің рентабельділік ... ... ... 55,4%, Батыста – 29,7%, Орталық өңірде – 54,5%, ... ... ... ... – 30,1%. Ал ... ... ... – 30,1%, оның ішінде
астық өндіру рентабельділігі, ... - 58,3; 38,3; 58,2; 28,3; 22,9, ... – 0,8; 10,0; 16,2; 6,1; ... ... ... ... ... дайындауда, қабылданған
бағдарламалардың орындалуын қамтамасыз ету үшін Қазақстан ... ... ... ... АӨК – ... шаруашылығы өнімдерін
өндіру, тасымалдау, қайта өңдеу және сату салаларының ... ... ... бұл ... оны ... заманға сай техникамен,
технологиялық жабдықтармен және т.б. қамтамасыз ететін ілеспелі өндірістер
мен қызмет салалары кіреді. ... ... ... ету және кадрлар
дайындау да осы кешеннің іс-қимылына тұрақты әсер ... және ... да ... шешу үшін ... ... (5 ... ... мен аймақтарды, ... ... ... және нашар жақтарын жақсы білу керек.
Су шаруашылықтары ... ... ... ... ... ... жөндеуден өткізу үшін 1 млрд. теңге қажет екен. Ал біздің есебіміз
бойынша шаруашылық ... ... ... ... есебінен
5,4 млн га айдалатын жерге егін егілмейді.
Егістік жерлердегі теріс өзгерістер ... ... ... ... ... ... 1991 ... деңгейден 2,2% енгізіледі,
ал органикалық тыңайтқыштар – 4,8%).
Ауыл шаруашылығында пайдаланылатын жерлердегі қара шірінді мөлшері ... ... ... ... ... қара ... 1,0%-ға
төмендеуі ауыл шаруашылығы дақылдарының ... ... ... ... әр жылы экономикалық зиян 2,5 млн теңгеге бағаланады.
Тұқым шаруашылығы жүйесі тиісті деңгейде жұмыс ... ... ... ... өнімділіктері төмен. Қазіргі кезде тұқым
шаруашылығының үш звеносынан (алғашқы, элиталық, ... ... ... және ... ... ... тауарларын шеттен әкелу азық-түлік қауіпсіздігі үшін
ұсынылған шегінен асып кетті, олар ... ... ... бес ... отыр. Қаймақ майы шеттен әкелу үлесі – 40,7%, шұжық ...... және ет ... ... – 52,1, ... консервілері – 70,7%.
Ауыл шаруашылығы, қайта өңдеу және басқа шаруашылық жүргізу субъектері
- агроөнеркәсіптік өндірісі ресурстық ... ... ... ... ... байланыстардың кеңеюімн және
тереңдеуімен ресурстарды бірлесіп пайдалану, капиталдарын біріктіру
экономикалық қызметке оңтайлы ... ... ғана ... ... ... Ол
өнімділіктің өсуін жеделдететін және өндірістік қатынастарды жетілдіруге
жағдай туғызатын шаруашылық ... ... ... ... ... жету ... ... пен басқаруды ұйымдастыру формасын
көрсетеді.
Басқа бір құрылыммен біріккен ... ... ... және
қаржылық тұрақталыққа қол жеткізеді, қосымша пайда ... ... ... ... ... ... ... қажетті
жағдай, ал интеграция (бірігу) – экономиканың ... ... ... және ... ... ... көрсетуге болады.
Сатылас интеграция - өндірістік және ұйымдық ... ... ... ... ... ... біріктіру.
Өндірісте, сатуда, соңғы бірыңғай азық-түліктерін ... бәрі ... ... жеткізіп берушілер, тораптар мен ... ... ... ... сатушылар мен тұтынушылар).
Деңгейлес интеграция – кәсіпорындардың бірлестігі, олардың арасындағы
іс-әрекеттерді жолға қою («деңгей бойынша»). Мұнда біркелкі өнім ... ... ... қолданатын кәсіпорындардың бірлескен қызметі
ескерілуі тиіс. Жалпы алғанда деңгейлес бірігу еңбектің ... ... ... тереңдету және шаруашылықаралық технологиялық
байланыстарды ... ... ... ол ... ... ... ... экономикада мұндай интеграцияны ауыл шаруашылығы өндірісін
орталықтандыру процесі деп түсінеді, ірі кәсіпорындар ... өз ... ... ... ... ... ... толық бақылап отырады.
Халықтың төлем қабілетінің төмендеуі азық-түлік ... ... ... ауыл ... ... ... мен ... да
өзгертті: оларды қысқарту пайдалы болып қалды.
Осыған ... ... ... ... бағытталған
шаруашылық жүргізудің экономикалық механизмдерін дайындау және оны аграрлық
салада іске асыру талап етіледі.
Шаруашылықаралық байланыстардың ұйымдық-экономикалық алғы ... ... ... ... ... ... ... дамыту, есептеулер көрсетіп отырғандай,
республиканың ішкі қажеттіліктерін астық және астық өнімдерімен қамтамасыз
етеді. Астықты тұрақты дайындауды 5500 мың ... ... ... ... ... ... ішкі жылдық тұтынудан 10-12% мөлшерінде құру
мақсатқа сай ... ол ... ... ... ... алынбаған жалпы
өнімдер орнын толтырады. Оны ішкі және сыртқы рыноктар жағдайында, 2007
жылдағыдай пайдалануға ... ... мен ... ... ... (тепе-теңдігі) оны шеттен
әкелуді қысқарту мүмкіндігін көрсетіп отыр, оны тұтыну үлесі 3,4%-ға ... Бұл ... ... ... ... есебінен жүреді (58,8
мың тоннадан 20 мың тоннаға дейін). Бұл ... ... ... ... ... ... мөлшері өзгертілмейді (шұжық заттары мен
консервілер). ... ... ... үшін және ішкі ... ... тауарлардан қорғау үшін демпингіге қарсы ... ... ... ... ... ... ... Егер 2005 ж. ол 1,0 мың
тонна болса (өндірістің 0,1%-ы), 2010 ж. – 16 мың тоннаға дейін ... ... ... Сыртқа шығару тауарлары қатарында сиыр, қой, шошқа еттері
мен тірі мал болуы мүмкін.
Алдағы болашақта ... ... өсуі мен оның ет пен ет ... ... ... байланысты етті ... ... ... ... ... ... жылға олардың қуаттарын пайдалану коэффициенті 73,7%-ға ... ... ... істемей тұрған кәсіпорындарды қайта конструкциялау
есебінен). Бұл кезде ет және ет өнімдерін шығару 2,2 ... ... ... мың ... болады. Ірі қараның, қой, шошқа, жылқы еттерін қайта ... ... ... ... орын алады, ал пайдалану коэффициенті
62,5%-ға дейін жоғарылайды (2005 ж. – 14,5% болатын). ... ... ... 2005 ж. ... өнім ... 28,0 мың ... ... (4,3 есеге).
Құс етін қайта өңдеу кәсіпорындарының қуаты да ... ... ... ... ... 2010 жылға 85,8%-ға дейін көтеріледі.Соған
сәйкес,өнім шығару да 21,6 мың ... (2005 ж.) 35,6 мың ... ... ... 2010 ж. 64,6%-ға. Ет және етті қайта өңдеп консервілеудің
қуаттары осы ... (12 мың ... ... ал ... ... ... өсіп, жылына 2,5 мың тоннаны құрайды (қуаттарды ... 1,7 ... ... есебінен). Шұжық заттарын өндіру ... ал өнім ... ... ... ... ... 2,4
есеге артады немесе 39,0 мың тонна ... ал 2005 ж. 15,8 мың ... ... ... ... ... үшін 2006-2010 жж. 70 млрд. теңгедей
бюджеттік ресурстар қарастырылған.
Республика тамақ ... ... ... ... ... ... ... ұсынылады, ол өндірілетін өнімдердің
бәсекеге қабілеттілігін арттырады, олар шеттен әкелінетін өнімдердің орнын
толтырады (алмастыра алады). Тамақ ... ... 1,4 ... ... 500 ... ... ... Осы бағытта кластерлік құрылымдар
қалыптастыру ... роль ... даму ... бәсекеге қабілеттілігін арттыру
стратегиясының ... ... ... ... ... тауарларды
сатудың әдісі болып табылады. Сондықтан да оған экономиканың ... ... ... ... жағдайда технологиялық процестің әр түрлі звеноларының, өнімнің бір
түрін өндіру бойынша, мысалы, мақта, тоқыма өндірісі және жіп иіру ... ... ... ... ... – ең ... ... өндіріс
байланыстарының белгілі жабық (аяқталған) жүйесінің салааралық кешені, ол
технологиялық жаңартпашылықтармен біріктірілген. Кластер ... ... және ... ... ... ... мен ұйымдардың
аумақтық бәсекелестігі негізінде қалыптасады, өздерін жақын ... ... ... ... ... ету үшін
мамандандырумен пайда табуға ұмтылады.
2-кесте. Қазақстан қайта өңдеу өнеркәсібінің дамуы
|Көрсеткіш |2007 ж. ... |2010 ж. ... |
| ... ... ... ... |
| |мың т ... |мың т |пайдалану |өндіру, |
| | ... т | ... т |
| | ... % | | |нті, % | ... ... ... | | | | | | ... | | | | | | ... және ет өнімдері |86 |32,8 |28 |86 |74,3 |65 ... ірі ... қой, | | | | | | ... ... |45 |14,5 |7 |45 |64,3 |29 ... еті |41 |53,5 |22 |42 |86,0 |38 ... және ... | | | | | | ... |12 |12,0 |1 |12 |21,0 |3,1 ... ... |47 |33,5 |16 |47 |84,7 |41 ... ... |4581 |36,6 |1591 |4690 |49,3 |2218 ... | | | | | | ... ... |177 |23,5 |42 |177 |42,3 |75 ... ... ... |0,8 |60,8 |0,5 |0,9 |73,4 |0,7 ... ... ... | | | | | | ... |0,3 |36,4 |0,1 |0,5 |65,8 |0,3 ... ... | | | | | | ... | | | | | | ... ... |34 |17,8 |6 |38 |35,6 |15 ... | | | | | | ... ... | | | | | | ... ... |72 |79,4 |57 |86 |84,5 |72 ... ... |2 |16,6 |0,3 |4 |61,3 |1850 ... ... ... | | | | | | ... май |51 |20,0 |10 |53 |42,5 |23 ... ... |7 |45,7 |3 |8 |77 |5,3 ... ... ... | | | | | | ... |4 |47,4 |2 |9 |71,1 |4 ... ... |462 |24,9 |115 |465 |59,5 |279 ... | | | | | | ... – ҚР ... бойынша Агенттігінің материалдарынан автордың |
|есептеуі. ... ... ... ... тек ... ... ол бәсекелестік артықшылық үшін қажетті ... ... ... ... ... ... ... да, ең алдымен олар азық
техникамен, прогрессивті технологиялармен, ... ... ... ... тиіс және ... ... артықшылықтар алуы қажет.
Сыртқы экономикалық байланыстардың тиімділігін ... үшін ... ... ... ... ... көрсеткіші – сыртқы рынокта
тауарлар ... ... таза ... ... ... ... коэффициентінің әсері ескерілген (егер тауар несиеге сатылған
болса) жұмсалған шығындарға қатынасы.
Шеттен әкелу тиімділігінің ... - ... ... ... ішкі жағдайы бойынша) оларды сатып алуға, шекараға дейін
жеткізуге жұмсалған толық валюталық шығындарға ... ... ... ... көрсеткіші – шеттен ... ... ... (өзімізде өндіріс бар болған болса шеттен
әкелінетін тауарларды алмастырушылардың толық ... ... ... ... ... шығындарына қатынасы.
Шығындар тиімділігінің көрсеткіші – шет елдерде ... ... ... ... ... үшін таза ... сатып алу тиімділігінің көрсеткіші – жаңа технологияға шет
елдерде алынған лицензияларды пайдаланудың, халық шаруашылық тиімділігінің
мөлшері, ол уақыт ... ... ... ... ... шығындарды, есепке ала отырып анықталады.
Өндірісті халықаралық мамандандыру екі бағытта дамиды: өндірістік ... ... ... формаларының көрініс табуы: заттық (дайын
өнім өндіру); бөлшекті (бөлшек, құрамдас бөлік өндіру); ... ... ... көрсеткіші салыстырмалы экспорттық коэффициент,
ол мына төмендегі формуламен анықталады:
Эо
К = ______ , ...... ... ... ... ... ... – тауарлардың әлемдік экспорттағы сыбаға салмағы.
Әлемдік нарықта сыртқы экономикалық байланыстар мемлекеттің саясатымен
анықталады. Бірқатар тауарлар ... ... де, ... ... ... ... бәсекелестердің көп болуынан мамандандыру
салыстырмалы төмен болады. Әлемдік рынокта нарықтық ... ... ... роль ... ... ... қорғайды, өз тауарларын
шетке шығару саясатын жүргізеді, әлемдік рынокты реттеуде ... ... ... ... бағалар жүйесі мына ... ... ... ... ... және ... ... бағалары, ішкі және
экспорттық бағалар (шетке шығару бағалары ішкі рынок бағаларынан төмен, ол
әлемдік рыноктағы өте ... ... ... ... келісім шарт
бағалары, ол белгілі сападағы тауардың жеткізуі мен төлеудің ... ... ... ... ...... биржаларда саудаланатын
тауарлар бағалары; анықтамалық бағалар – ... ... ... ... ... мен баға ... – тұтынуға және
өндірістік бағыттағы дайын бұйымдар көрсеткіштері; ұсыныстар бағасы.
Халықаралық сауданың формалары болып: ... ... ... ... ыңғайласпа сауда, лицензиялық сауда, шекара ... ... ... ... АӨК салаларының қазіргі кезеңдегі бәсекелестік қабілеттерін
талдау бәсекелестік артықшылықтарын ... ... ... ... ... ... және ДСҰ шеңберінде сыртқы экономикалық қатынастарды
ырықтандыру нәтижесінде АӨК-нің жекелеген салалары ... ... ... ауыл ... ... өндіру мен азық-түлік
өндірісін талдау барысында біздің ДСҰ-ға мүше ... ... ... ... АӨК-де қаржы-несие қатынастары қалай, ДСҰ-ға мүше
болғанда қалай болмақ деген сұрақтар төңірегінде ой қозғауымыз ... ... мүше болу ... әртараптандыру үшін қажет. ДСҰ
ережелері шеңберінде өндірісті дамыту, өнімдерді сыртқы рыноктарға
өткізуді, ... ... ... ... ... мәселелерін жүргізу
талап етіледі. Біздегі мемлекеттік қолдаудың ... ДСҰ ... ... ... ... ... 2006 жылы 2003 жылмен салыстырғанда
2,3 есеге артқанын көрсетіп отыр. Дегенмен әлі де ... ... ... үшін ... ... ... күйінде қалып
отыр.(2005 ж.-20%, ал нарықтық экономикасы дамыған елдерде -3,5-4,5%)
Айта кететін бір ... ... кіру ... біздегі аграрлық саясат
құрылымдық шараларға бет ... ... ... ... (жол
тізбектері, сумен қамтамасыз ету, байланыс т.б.) дамытуға, өндірушілер үшін
нарықтық ақпараттарға қол жеткізуді ... ету, ... ... ... ... ... ... туғызу. Олар АӨК-дегі қаржы-
несиелік қатынастарды ДСҰ-ға қосылу барысында жетілдіруге ... ... ... ... ... және ... сектордың бәсекелестік
қабілетін жоғарылатуға бағытталған:
баға белгілеу ...... ... және ... ... ... ... Заң қабылдау; астықты, мақтаны форвардтық
мәмілелер бойынша мемлекеттік сатып алуды қалпына келтіру (кеңейту);
несиелендіру саласында – қысқа ... ... ... және ... ... ... толықтыруға) несиелендіруді қалпына келтіру;
ипотекалық несиелендіруді енгізу; жеке ... ... ... ... ... ... ... – техникаға лизинг мерзімін тозғанға дейін ... ... ... ... ... ... ... баж салығын және
лизинг операциялары салықтарын төмендету; лизинг ... ... ... ... ... ... салық мөлшерлемесін 90%- ға,
кейінгі жылдарға 50%-ға төмендету; және т.б.
АӨК-ні салаларының ... ... ... ... ... ... бәсекелестік әлеуетін кеңейту мүмкіндігіне қарай АӨК-нің
барлық салаларын үш негізгі топтарға бөлуге болады:
- бірінші топ – ... ... ... ... және ... ... рынокта сату үшін өндіретін салалар;
- екінші топ - ... ... ... ... ... түрлерін
өндіру үшін, тиісінше, өндірістік және ғылыми-техникалық әлеуеті бар
салалар;
- үшінші топ – ... ... ... ... ету және ішкі
рынок сұранымын қанағаттандыру үшін азық-түлік тауарларын ... ... ... ... шектеулі екенін және ДСҰ ережелерімен қатаң
реттелетінін ескере отырып, азық-түлік рыноктарының жасырын формаларын
қолдауды ... мен ... ... орын беру ... ... ... ... мен азық-түлік рыногын дамытуға ерекше көңіл бөлінуі
тиіс. Олардың даму деңгейінен, көп ... ... ... ... ... ... ... қабілеті байланысты болатын белгілі.
Аграрлық өндірісті ішкі және сыртқы рыноктарда мемлекеттік
реттеу
Әлемдік шаруашылықтарды қайта қалпына келтіру өндіріс пен ... ... ... ... ... ... жаңа ... әлемдік сауданың экономикалық өсудің бірден-бір маңызды
факторына ... және ... әр ... ... мен қызметтерге
қажеттілігін қанағаттандырумен заңдылықтармен алдын-ала анықталған.
Шаруашылық тұрмысты интернационалдандыру елдер арасында тауарлар ... ... ғана ... ... ... капиталдардың да ... ... ... ... ... ... ... алмасуы (тауар
немесе ақшалай формада) болып табылады. Бұл ... ... ... ... ... алу ... жүргізіледі.
Осыған байланысты халықаралық еңбектің бөлінуін елдер ... ... ... ... ... сатысы ретінде қарастыруға
болады. Ол жекелеген елдердің тұрақты және ... ... ... ... ... өнім ... және олардың
арасында өндіріс нәтижелерімен белгілі бір ... ... ... ... алып ... ... ... көмектесетін жиынтық факторлар бар:
табиғи жағдайлары бойынша табиғи байлықтардың таралуындағы айырмашылықтар;
елдің ... ... ... ресурстарының ... ... ... ... заңы ... еңбектің бөлінуіне тауарлық өндіріс жағдайында
қозғаушы күш болып табылады, себебі тауарлар интернационалдық құнды ... ... ... ... бағынатын үйлесімде алмасады, о.і. ... да ... ... ... ... қоғамдық ұдайы өндіріс процесінің нақты
жағдайын ... оның ... ... маңызды роль ойнайды. Ол
жағдаят құратын жиынтық факторлардың әсерімен қалыптасады.
Шаруашылық жағдаят өндірістік капиталды, өндірістік ресурстарды, өнімді
көп шығаруды және шаруашылықтың ... ... ... ... ... оның
сыйымдылығы мен құрамы (сатылатын өнім сипаты, халықтың саны, экономикалық
даму деңгейі, еңбектің бөлінуі және т.б.); ... ... ... және өткізуді мамандандыру, мемлекеттік-монополистік реттеу және
т.б.); рыноктағы сұраным мен ұсыныстың жағдайы; өнімді сатудың ... ... ... факторлар – экономикалық әлеует және
экономиканың өсу қарқыны; өндіріс ... ... ... ... ішкі ... ... мен сыйымдылығы; ғылым мен
техниканың даму деңгейі, ... ... ... қарқыны; қаржылық
жүйенің айқындылығы мен ... ... ... ... ... ... ... деңгейі мен олармен қамтамасыз
етілуі; әлеуметтік-экономикалық және ішкі саяси ахуал.
Бәсекелестік қабілеттің жоғары деңгейі ... ... ... ... ... ... және оның құрылымының
бейімделуімен; ұлттық мамандандыруды анық ... ... және мәні ... ... бас тарта білумен; жаңа тауарлар шығаруға тез өтумен;
жаңа рыноктарды игерумен; әлемдік ... ... ... ... ... ... ... қалыптасуымен сипатталады.
Әлемдік тауарлы рыноктардың пайда болу саласы және ішкі баға ... ... ... Сонымен бірге, бағаларға басқа да көптеген
факторлар әсер ... ... ... ... рыноктарды
монополиялау, бағаны мемлекеттік негізде ... ... және ... ... құн заңы тек ... ... жұмыс істейді: сұраныс
ұсыныстан жоғарылаған жағдайда тауар бағалары өседі, ал сұраныс ...... ... өндірушілерге баға деңгейін елдің ішкі рыногында жоғары
ұстап тұруға жәрдемдеседі, сыртқы ... ... ... ... ... үшін ... баға ... төменірек қояды.
Ішкі рынокта бағаны реттеу өндірушілерге бағаның белгілі деңгейде
тұруына кепіл беру жолымен және ... ... ... бөлу ... ... ... экономикалық қызметті реттеу үшін айқын жолға қойылған ішкі
экономика қажет, олай болмаған жағдайда сапалы сыртқы ... ... ... қорыта айтқанда мемлекеттік реттеуді мына төмендегі топтарға
бөлуге болады: сыртқы сауданы басқарудың және ... ... ... ... ... ... ... теңестіру салықтары,
акциздер мен дамыған ішкі салық салу, ішкі ... ... ... ... ... ... және ... пен
импортты шектеу, әкелу мен ... ... ... және ... өз еркімен шектеу; саудадағы техникалық тосқауылдар; стандарттар
мен техникалық мөлшерлер, стандарттарға сәйкестігін анықтау ... ... мен ... ... ... жүйелері;
санитарлық-ветеринарлық нормалары мен денсаулық сақтау нормасы және т.б.;
ұлттық шетке шығарушыларға сәйкес келетін және ... ... үшін ... өлшемдері; валюталық-қаржылық ...... ... ... ұлттық валюталық бағамен жоғарылатуға немесе
төмендетуге бағытталған іс-әрекет; несиелік механизмдерді пайдалану; сауда-
сартық және ... да ... ... ... ... ... үшін құқықтық
жағдайлар қамтамасыз етуге қаражаттар.
Қазақстан ... ... таза - ... ... ... ел ... Осыны ескере отырып, ДСҰ-на кіру ... ... ... деп ... ... ... Осы ... ДСҰ-ға
кіргеннен кейінгі зияндар мен артықшылықтарды бағалау сараланған ... ... ... тарифін (белгіленген бағаны) төмендету, ең
алдымен, бюджет табыстарында көрініс ... ... ... ... ... ... ... үйлестіру отандық аграрлық
аық-түлікті шетке шығарушыларға қолдау көрсетуі мүмкін.
Ішкі және ... ... ... ... ауыл ... мен ... өндірісін басқаруда сол рыноктардың талаптарын
жақсы ... ... ... ауыл шаруашылығы өндірісін ... шешу тек ауыл ... ... ... ... жіберу жолдарымен шешіле қоймайды. Шаруашылық жүргізудің
тиімді формаларын ... ... ... ... ... ... ғылым мен тәжірибеде маңызды міндет болып адамның еңбек ету
қызметінде ... ... құру қала ... Олай ... ... өнім ... ... да, дамыту да мүмкін емес.
Біздің зерттеулер, тарифтеу процесі мен белгіленген бағаларды байлап
қою ... қол ... ... ... ... ете бермейтінін
көрсетті. Ішкі рынокты қорғау үшін мемлекет ДСҰ-ның талаптары жүйесінен ... ... ... ... ... ... ... мүше елдерінің бәрінде тарифтермен
байланысты болған мөлшерлемелердің мәні ауыл ... ... ... ... ... жоғары. Мысалы, (2004-2006жж) Үндістанда
бұл көрсеткіш, тиісінше, - 124,3 және 59,0%, жалпы ...... – 52,8 және 10,6%, ... – 19,9%; ... – 62,2 және 11,4%, ... 18,3%; ... – 123,7 және 3,4%, жалпы – 26,0%; Түркияда – 63,9 және
40,7%, жалпы ... ... ... ... ... (2006ж) оның
құнына пайызбен белгіленген: Аргентина мен Бразилия үшін – 13; Чили ... – 11; ... – 25; ... мен ... – 5; ...... – 15; ... – 41; Польшада – 20. Мал шаруашылығы өнімдеріне
шеттен ... ... ... ... де оның ... %-бен белгіленген:
Аргентина үшін – 13,7,оның ішінде сүтке – 17, сиыр етіне – 13; Қытайда ... - 46,6; 25 және 25; ... ... және ... – 10,5; ... 15,5; ... – 19,3; 20,0 және 20,0.
Қазақстанның ДСҰ-ға кіруіндегі мүмкін ... ... АӨК ... ... деп атап ... ... ... әлеуетті дамыту және әлемдік рыноктарға шығу;
- тасымалдау шығындарын ескере отырып біздің ... ... ... банк ... ... орта құру;
- халықаралық еңбектің бөлінуінде қатынасу және әлемдік ... ... ... ... ... мемлекеттік қолдау мен қорғау нашар;
халықтың елеулі бөлігінің тұрмыс деңгейі ... ... ... ... ... жүйесінің және
тауар қозғалысының болмауы;
өнеркәсіптік және ауыл шаруашылығы ... баға ... ... ... ... ... ... тізімінде екі негізгі проблемалар ... – ауыл ... ... ... ... ...... мемлекеттік реттеудің тиімділігімен.
Жағымсыз факторларды болдырмау және ауыл ... ... мен ... ... экономикалық қатынастарды
ырықтандыру жағдайында бәсекелестік қабілетін жоғарылату үшін ... ... осы ... ... ... мақсатында жаңғырту керек.
Әлемдік рыноктағы отандық азық-түліктік бәсекелестік ... ... ... ... ... ... даму ... отандық көтерме сауда жүйесін азық-
түлік тауарларымен қорғау және дамытудың төмен ... ... ... – ДСҰ-ға мүше елдерінде қызметтің осы сферасы ДСҰ-дың ... ... ... ... ... тікелей мемлекеттік қолдау
шаралары ДСҰ-дың ережелерімен шектелетінін ескерсек, азық-түлік ... ... ... ... ... ... бар. ... ДСҰ-дың ережелерінде шектеу қарастырылмаған, ал инфрақұрылымдардың
даму ... ... ... ... ... қарағанда он еседен де
төмен.
Сондай-ақ, азық-түлік рыногының инфрақұрылымдарын ... ... ... апарып соғатынын есте сақтау керек, ал оны қайта қалпына
келтіру елеулі қаражат пен ... ... ... ... ... ... ... АӨК үшін қызмет көрсетудің осы сферасы жоғалған деп санауға
болады.
Осыған ... ... ... ... ... ... негізгі қауіп-қатерлер қатарында (ДСҰ-ға кірген жағдайда), азық-
түлік қауіпсіздігінің ... ... ... ... ДСҰ-дың
талаптарына сәйкес мемлекеттік қолдау деңгейі ... ал ... ... ... ... ... ... есекере отырып
жан-жақты ойластырылған мемлекеттік саясат қажет. Ол ... ... ... ырықтандырудың жағымсыз салдарларын тегістеуге
жағдай туғызатын болады. Тиісті өзгертулер мен ... ... ... заң ... ... ... ... қызметін мемлекеттік реттеу
туралы» Заңын ... ... Ол ... ... ... ... және ішкі ... қорғау үшін жасырын ... ... ... ... ... ... өңірлердің бәсекелестік артықшылықтарын
дамыту бағытында заңшығарушылық қызметті жетілдіру керек, өңірлердің
халықаралық ... мен ... ... және ... ... ... мен принциптерін дайындауды ДСҰ-дың нормалары мен принциптеріне
сәйкестендіру ... ... ... ... ... мен ... ... жағдайында, мемлекеттік сыртқы сауда саясатының маңызды
міндеті болып елдің бәсекелестік артықшылықтарын дамыту саналады.
Кейсиандық теория мемлекеттің экономикаға дискрециялық ... ... ... ... ... ... негізгі кейсиандық теңдеуден туындайтын жиынтық шығындар
мен олардың элементтеріне акцент жасалады:
У = С + І + Е + J + G , ...... ... ............ – импорт;
G – мемлекеттік шығындар.
Қазіргі уақытта қазына саясатының кейсиандық әдістерін ... ... ... тиімді пайдаланылады: Гонконг, Малайзия,
Тайланд, Сингапур, Тайвань. Өнеркәсібі дамыған ... ... ... мен ... ... ... өзгерту саясатын белсенді
жүргізіп отырған мемлекеттер – Жаңа ... ... ... ... Жапония, Швеция және Швейцария.
Қазыналық саясаттың тиімділік дәрежесі бойынша елеулі жоғары рейтинг ... Оған ие ... ... АҚШ, ... ... ... Тайланд,
Малайзия, Индонезия және Үндістан. Ол көрсеткіш ... ... атап ... ... ... шығындар үлесі, қаржылық
рыноктың жұмыс істеуіне мемлекеттің араласу ... ... ... ... орын ... және т.б.
Елдің экономикалық дәулеттілігі адам ... ... де ... ... ... Адам ... даму ... уақытта әмбебап біріктірілген ... ... ... Ол ... ... ұзақтылық индексінен, демек, осы елдің
денсаулық сақтау және ... ... ... ... деңгейінің индексі – ересек халықтың сауаттылық дәрежесі мен ... орта және ... ... ... халықтың жан басына
шаққандағы ЖІӨ индексі – ... ... ... ... ... ұлттар ұйымының даму бағдарламасына (ПРООН) ... адам ... ... туралы есеп), 2006 ж. АДИ – ... ... бұл 1999 ... көрсеткіштен 6%-ға жоғары (АҚШ-та –
0,939, Белгия мен Нидерландыда – 0,942, Норвегияда – 0,956, ... ... ...... ауыл ... ... қаржылық қолдау көрсету үлесі
төмен болып қалып ... ... ... ... ... ... жалпы өніміне көрсетілетін ... ... ... ... жж. ... 1,7% ... ... үлесі – 1,5%. Бұл
көрсеткіш ... ... ЕО ... ... – 48,0 және 34,8%, Жапонияда
– 71,0 және 57,5% (3-кесте).
3-кесте. Мемлекеттік бюджеттен қаржылық қолдау үлесі
(жекелеген елдерде 2002-2004 жж.), ... ... ... ... ... ... ... |4 ... |- ... |- ... |- ... |71 ... елдері |48 ... |21 ... |28 ... Зеландия |65 ... |6,5 ... |1,7 (2006 ж.) ... – ОЭРС мәліметі бойынша автор құрастырған. ... ... ... ауылшаруашылық тауар өндірушілеріне
демеуқаржы көлемі 2005 ж. 1,7 ... 2010 ж. 14,0 ... ... артуы
тиіс, яғни ауыл шаруашылығы ЖӨ-дегі демеуқаржы 14 ... ... ... дейін өсуі керек. Оның ішінде тұқым шаруашылығын дамытуға –
1,3 млрд.теңгеден 10,3 млрд.теңгеге ... асыл ... мал ... 1,9 дан 15,6 ... ... ауыл ... ... арттыруға – 1,8 ден 15 млрд.теңгеге дейін, тауар-материалдық
құндылықтарға – 7 ден 57,5 млрд.теңгеге ... мал ... ... мен сапасын жоғарылатуға – 1,0 ден 8,2 млрд.теңгеге дейін, ... ... ... ... – 0,7 ден 5,6 ... ... өнім өндірушілердің тұрақсыз қаржылық жағдайы ... ... ... ... ... ... ... бөлуге мүмкіндік бермейді. Ал Қазақстандағы ... ... ... ... отыруы – олардың толық деңгейде
тозуына жеткізді. Негізгі капиталдың ... ... ... ... ... ... жоғары болу есебінен орын алуда.
Бюджет қаражаттарын бөлуде ауылшаруашылық тауар өндірушілердің негізгі
проблемасы олардың өнімдеріне төлем қабілеті бар ... ... ... есте ұстау керек. ... ... ... ... мемлекеттік қолдау көрсету, ең алдымен, өнім өткізу
мүмкіндіктерін ... ... ... Ол үшін отандық өнімдердің
бәсекелестік қабілетін арттыруға мүмкіндік ... ... ... салу ... ... ... ... қажеттіліктер үшін
міндетті сатып алу жұмысын қолға алған жөн. Халықтың табыстары мен тұрмыс
деңгейін жоғарылатуға бағытталған ... және ... да ... ... ауыл ... ... реттеу мына төмендегі
бағыттарда жүргізілуі тиіс: салық ... баға ... ... ... ... дамыту, лицензиялау, сыртқы қаражаттандыру
және ... жж. ... ... ... ... негізгі бағыттары,
агроөнеркәсіп кешенін 2006-2010 жж. тұрақты дамыту Тұжырымдамасын іс жүзіне
асыру бойынша, ауылшаруашылық ... ... орта және ... ... ынталандыру болып табылады.
Осы бағытта мына төмендегідей шаралар қарастырылады:
- көктемгі-дала және жинау ... ... үшін ... ... минерал тыңайтқыштарының құнын және суаратын суды
жеткілікті қаражаттандыру;
- шағын ... ... ... ... ... ... (сиыр сауатын жабдықтар, тоңазытқыштар, азықтандыру
жабдықтары және т.б.), ... ... ... мал ... мен ... алғашқы қайта өңдеуге мини-цехтар құруына несие
беру жолымен жәрдемдесу;
- ... ... ... ... ... және технологиялық
қайта жарақтандыру үшін мал ... ... ... бағдарламасына
қатыстыру.
Бәсекеге қабілетті азық-түлік тауарлар ... ... ... жетілдіру
Экономикалық теорияда салықтық реттеу қоғамның дамуында басым бағыт
болып қала ... ... ... салу ... бірыңғай тәсілдеме
(көзқарас) жоқ, қысқа мағынада ... ... жету үшін ... ... ... ретінде деп түсіндіретін тәсілдеме қалыптаспаған, ал
кеңірек мағынада - «салық салу» ... ... ... ... ... тұрмысының объективті ... ... ... - экономика, социология, психология).
Осыған байланысты салық ... ... ... ... негізгі элементі болып қала бермек, ол арқылы қоғамның
экономикалық ... ... ... ... ... ... ... өзгерістер іске асырылады.
Біздегі салық салу жүйесі, ең алдымен патент негізінде
жүргізіледі. Қазіргі ... ... ... қабілетті ауыл – шаруашылық
өнімдерін өндірудегі жағдайды қамтамасыз ... 1га ауыл – ... ... патент бойынша салықтық жүктелім 17,2 АҚШ доллары, ... жер ... ... (ШҚ - на) – 3,8 АҚШ ... ... ... өнімдегі салықтық жүктелім Қазақстанда ең төмен (1,4
%).
Қысқасы Қазақстандағы аграрлық секторда салықтық ... ... ... байланыспаған және жеке заңшығарушылық өзгерістер мен
түзетулерге ... ... әр ... ... ... ... деуге
болады. Салықтық жүйе өз дәрежесінде бағалардың тұрақсыз ... ... ... абсолюттік мөлшерін жоғарылатады, халықтың белгілі бір
бөлігінің аграрлық өндірістің тиімділігін арттырумен байланысты ... ... ... ... салықтық жүктелім – ол жалпы ішкі өнімдегі салықтардың
үлесі. Бұл ... ... ... салықтардың қайта бөлу
атқарымының іске ... ... ... ... ... ... қайта бөлінетінін көрсетеді) және барлық түскен салықтардың ЖІӨ-
ге қатынасымен анықталады.
Салық салу ... ... ... салықтық базаның өсуімен байланысты
салық мөлшерлемесін өзгерту тәртібімен ... ... салу ... ... ... ... ... негізгі төрт әдісі бөлінеді: теңдік,
үйлесімдік, прогрессивтік және регрессивтік.
Осы кездегі салық салу ... ... ... мына ... жасауға болады: осы нақты кезеңде салықтар – қазыналық, бөлу,
реттеу және бақылау, мадақтау атқарымдарын ... ... ауыл ... ... салынатын өнімдерде салықтың
сыбаға салмағы өте төмен (1,2%), ал мемлекеттік ... ... – 1,9%. ... ... ие ... ... ... төлеп отырады (барлық салықтар сомасынан 20%), шаруа (фермер)
қожалықтары – ... жер ... жер ... ... құнынан 0,1%
мөлшерінде төлейді.
4-кесте. Салықтардың, мемлекеттік ... ... ауыл ... ЖӨ-
дегі және ауылшаруашылық тауар өндірушілердің табыстарындағы сыбаға салмағы
(2006 ж.), ... ... ... |
| ... ... ... ... мемлекеттік |
| ... ... ... ... |6,5 |3,6 ... |2,7 |2,3 ... |9,6 |8,6 ... ... |11,5 |8,3 ... |14,9 |10,5 ... |2,5 |2,2 ... |1,2 |1,9 ... –2006 ... ОЭРС мәліметі бойынша автор құрастырған. ... ... ... ... қоғамдық өнімді бөлумен
байланысты экономикалық қатынастардың өте кең ... ... жүйе ... кіші ... ... ... ... сыртқы экономикалық қатынастар); қамтамасыз етуші ... ... ... ... ... ету, қаржылық
бақылауды, автоматтандырылған басқаруды, кадрмен қамтамасыз етуді).
Қаржылар жалпы қоғамдық өнімді және ... ... бөлу мен ... ... ... бөлу ... – баға, несиелер, еңбекке ақы
төлеумен, сақтандырумен өзара іс-әрекетке түседі. Осы ақшалай категориялар
бөлісу процесінде және ... ... ... ... да ... ұдайы өндіріс қатынастары жүйесінде ... тән әдіс ... ... өнім мен ... ... бөлудің бірыңғай процесінде өз
орнын иеленеді.
Аграрлық өндіріске инвестициялар ... ... ... ... ... қаржы институттарының заемдары, тікелей шетелдік
инвестициялар, ұлттық жеке ... ... ... алынған
барлық қаражаттар жеңілдік жағдаймен бәсекелестік және қайтарымдылық
негіздерде бөлінеді. ... ... ... заемдары құндылық,
салалық және аумақтық шектеулерден босатылуы тиіс. Тікелей шетелдік
инвестициялар ... ... ... ету ... жұмыс істейді.
Ұлттық инвесторлар ішкі қорланым есебінен іс жүзіне асырылады.
Несиелендіру өтемпаздықты, жобаларды дамыту жоспарын, ... ... ... белгілі қызмет түрлерін іске асыруға
бағытталады. Стратегиялық инвестициялар – ... ... ... ... ... ... ... мыналарды есепке
алуы керек:
- инвестициялық процесті дәйектілікпен орталықтан алу, ... ... ... ... өз ... ... амортизациялық аударымдардың ролін арттыру;
- мемлекеттік инвестицияларды бәсекелестік негізде өндірістік мақсатқа
орналастыру;
- орталықтандырылған күрделі салымдардың қайтарымдылығы;
- жобаларды ... ... ... ... ... ... ... бюджеттің мақсатты жұмсалуына
мемлекеттік бақылауды күшейту;
- ... ... ... ... ... сақтандыру мен
кепілдік беру тәжірибесін кеңейту;
- шетелдік инвестицияларды ынталандыру.
Ауыл шаруашылығы өндірісіне инвестиция көлемі, есептеулер бойынша, 2006-
2010 жж. 2006 ж. ... 3,2 ... ... оның ... ... капитал
– 7,4 есеге, қаржылық емес активтер – 2,5 есеге.
Ауыл шаруашылығы негізгі капиталын ... ... ... ... ... бөлініске түспеген табыс – 40,0,
сырттан тартылған қаражаттар - 35%-ға ... о.і. банк ... - ... ... ... Қазақстан ауыл шаруашылығы өндірісінде инвестициялар
қажеттілігінің болжамы және оның көздері
|Көрсеткіш |2006 ж. ... ... жж., ... |(негізі) | | |
| ... |% ... жж. ... |% |
| ... | | ... | |
| | | ... |% | | |
| | | ... | | | ... ... |46 |29 |280 |55 |1660 |65 ... ... |40 |25 |178 |35 |1020 |40 ... | | | | | | ... ... |6 |4 |102 |20 |640 |25 ... ... |71 |228 |45 |890 |35 ... ... |27 |17 |43 |8 |215 |8 ... ... |72 |45 |110 |22 |462 |18 ... ... |5 |3 |15 |3 |23 |1 ... ... |10 |6 |60 |12 |190 |8 ... |160 |100 |508 |100 |2550 |100 ...... есептеулері ... ... ...... қаржы ресурстарының,
шаруашылық қызметіне қажет, қызметтің оңтайлы режимін қолдау, ... ... есеп ... үшін ақша ... болуы.
Ауылдық несие серіктестіктер (АНС) ауылдағы тауар өндірушілер үшін ең
бір ... ... ұйым ... ... Олар ... және орта ... ... қамтамасыз етуде сыйақы мөлшерлемесі ... ... көп емес етіп ... ... отыр. Оның үстіне ол
мекемелерді тікелей ауылдық аудандарда орналастыру ... ауыл ... ... ... үшін ... ресурстар көздеріне жақындата түсті.
Оған қосымша АНС-дің екінші деңгейдегі банктермен салыстарғанда ешкім жоққа
шығара алмайтын артықшылықтары бар: ... ... ... ... ... қарыз үшін ұжымдық жауапкершілікке негізделген жұмыс істеу
механизмі бар.
Аграрлық несиелік ... ... ... ... жарғылық
капиталын қалыптастыруға республикалық бюджеттен 895,3 млн теңге бөлінген
және несиелендіру мақсатына – 10,2 млрд.теңге бөлінген.
Республиканың (2006ж) 13 ... 130 АНС ... ... ... ... 2,9 ... ... о.і. корпорацияның үлесі - 22%
немесе 640,5 млн ... ... саны – 4,3 ... ... ... құрылымдары, пайдаланылатын жер ауданы – 7,4 млн гектардан көп.
Қызмет бастағалы бері 13,6 млрд.теңгенің ... ... ... сол ... 4 ... ... ... жағдайда 2698
ауылшаруашылық құрылымдары несие алушылар қатарына өтті: ШҚ – 2131, ЖШС ... ӨК – 178, АҚ – 7, жеке ...... ... ... берешектер құрылымында өсімдік шаруашылығын
дамытуға 30% (2,9 млрд.теңге), мал шаруашылығына - 43% (4,1 ... ... ... ... - 27% (2,6 ... Ал қысқа мерзімді
несиелерге – 31,7%, орта мерзімді - 43%, ұзақ мерзімді - ... ... ... ... ... ... теория мен шаруашылық тәжірибесінде бағаның және баға
белгілеудің механизмінің маңызын ашуға әр ... ... бар ... Ол ... экономикалық ғылымда теориялық тұжырымдардың көп
болуымен, күрделілігімен және қарама-қайшылығымен анықталады.
Нарықтық экономика ... ... және ... ... қалыптасқан бағалармен, өндіріс пен өнім ... ... ... құны деңгейімен, кәсіпорынның пайда алу
шамасымен ... ... ... саны (ең ... ... егер ... ресурстар пайдаланудан алынған түсім шегі ресурс бағасына тең
болғанда ғана шығады.
Өндірісті басқару үшін бір ... ... ... шығындар шамасын
білген маңызды. Осыған байланысты шығындарды барлық ... ... ... ... бөлу ... орташа шығын бір бірлікке
есептеледі. Сондай-ақ орташа ... және ... ... ... кәсіпорынның жұмыс жасау мақсатының өзі пайданы барынша көп ... әр ... ауыл ... өнімдерін өндіретін әр ... ... ... ... емес, құрылым жағынан да біртекті ... және ... ... ... ... Ол ... тек кездейсоқ
жағдайда ғана бірдей болып шығуы мүмкін. Сондықтан да өнім ... де ... ... ... да болмасын қоғамдық-экономикалық формацияда өндіріс
фундаментін негізінен үш түрлі ... ... ... ... ... және ... өзі. Олар тек ... отырып бірыңғай жүйе ретінде
жұмыс жүргізеді. Олардың типті біреуі болмай қалса жұмысты жоққа шығарады,
жұмыс жүйесі ... ... ... бұл ... ... ... ... олар шектелген
және бәрі бітіп қалуы мүмкін. ... ... ... ауыл ... ... бұл ең ... негізгі еңбек құралы ретінде жерге қатысты.
Егер жерді еңбек құралы ретінде қарастыратын ... онда ... ... оған ... мен ... ... мен ... көп орналастыруға мүмкін емес.
Нарықтық принциптеріне мыналарды жатқызу керек: рыноктағы ... ... ... ... өзіне тең, рыноктағы біркелкі бағаға жетуге
әрекеті, сондай-ақ толық шығындарды қайтару және әрбір ... ... ... отырған кәсіпорын орташа пайда нормасын алуға ұмтылады; баға арқылы
қоғамдық – ... ... ... және ... ... ... бағаның нақтылығы мен атаулығы, мұнда әрбір жекелеген тауардың
өзінің белгілі бір ... ... ... ... ... ... ... салықтарды, алымдарды және аударымдарды
қосу жолымен анықтау; шаруашылық жүргізу субъектерінің және ... ... ... ... ... проблемарын шешу; оларды мемлекет
қолданысындағы бағалар тәртібі мен саясатына бағындыру қажеттілігі.
Дамыған ... мына ... ... түрі жұмыс жасайды: қызмет
көрсету ... ... әсер ... ... ... және тіркелуі
бойынша; уақыт факторын ескере ... ... алу ... ... ... ... ... жеткізіп беру және сату жағдайлары ... ...... ... ... ... ... құнарлығы орташа болған жағдайда, қосымша табыс алуға
мүмкіндік береді, әдетте өндірушінің ... ... ... ... төрт ... ... ... бәсекелерді
қолдау, экономиканы тұрақтандыруға жағдай жасау, ... ... және ... ... ... ... мен шектеулерді
белгілеу.
Баға теңсіздігі экономиканың аграрлық ... ... ... ... деп ... Нарықтық экономикасы дамыған
елдердің тәжірибесі баға теңсіздігінің жоғары болуы, яғни ... ... ... ... ... ... ... тез өсуі – ... ... үшін жай ғана ... ... ... ... индустриясы ұзақ мерзімді күрделі
салымдардың төрттен бір ... ... ... ... ... ... ... түріндегі кепілдемелермен
анықталады.
Дегенмен, шетелдік және отандық ғалымдардың сақтандыру рыногы бойынша
жүргізген зерттеулеріне ... осы ... ... ... ... жоқ ... ... нышандарын), бұл республикадағы өндірістік
процестерге теріс әсерін тигізіп отыр.
Сондықтан сақтандыру рыногының жағдайына нарықтық ... іске ... ... баға беру ... ... ... ... рыногын
қалыптастырудағы теориялық аспектерін қарастыру, қолданыстағы сақтандыру
жүйесін, әсіресе ауыл ... ... ... талдау.
Экономикалық проблемалардың жалпы кешенінде сақтандыруды дамытудың ерекше
маңызы бар, ... ол ... ... ... ... сенімді
инвестициялық климат қалыптастырады, шаруашылық ортаның және әлеуметтік
саланың мықты бірлесуіне ... ... ... бәрі ... ... мүмкіндік береді. Біріншіден, іс ... ... ... бұл түрі, бір жағынан аграрлық ... ... ... ... ... ... ... өзі мемлекеттік реттеудің
қарамағына түседі, себебі ... ... ... ... ... ... ауыл шаруашылығын сақтандыру тауар өндіруші
– егіншінің белгілі бір табыстылығын қамтамасыз етуге ... ол ... ... ... және жеке сақтандыру
компаниялары арқылы іс жүзіне асырылады, ал олар ... ... ... ... және, ең соңында, олардың алдында
сақтандыру шарттары бойынша барлық жауапкершілікті мойындарына алады.
Қолданыстағы өсімдік шаруашылығында 1 га ... ... ... ... ... ... ... 2006 ж. Қазақстанда 65,1%
егістік ауданы сақтандырумен ... о.і. ... ... - ... – 74,8, Шығыс Қазақстан – 75,5, Павлодар – 66,5, Солтүстік Қазақстан
– 64,2, Оңтүстік ... – 0,6%. ... ... ... ... ... салмағы республика бойынша 96,6% болды, о.і. Ақмола
облысы - 100%, Ақтөбе – 100, ... – 70, ... ... – 69, ... – 100, ... - 84%.
Майлы дақылдардың сыбаға салмағы сақтандырылған ауданнан Қазақстан
бойынша 3,2%, о.і. ... ... – 24,4, ... ... – 30,9, ... ... дәнді дақылдар құрылымында сақтандырылған ауданының
сыбаға салмағы (2006ж) ... ... 66,7%, ... дақылдардың
– 51,5, қант қызылшасының – 25,8, мақтаның сақтандырылған ауданы – 0,9%.
Сақтандырылған егістік ауданының көлемі ... ... ... ... ... өндірушілер сақтандыру компанияларына 756
млн теңге ... (22%). ... ... үш ... бойынша
жүргізілгенін атап көрсетуіміз керек ... ақы, ... ... 1 га ... ... орташа мөлшері республика
бойынша 78 ... о.і. ... ... ... – 64 ... ...... – 79, Павлодар – 82 теңге.
Дегенмен, тәжірибе көрсетіп отырғандай ... ... ... ... ... және ... зияндарының
орнын толтыруда (компаниялар) көптеген шешілмеген ... ... ... ... ... негізгі себептері сақтандыру жүйесінің өзі өте үлкен
болуында және облыстардың аймақтары бойынша 1 га ... ... ... өзі, ... ... ... және ... қайтару
мәселелері қиынға түскен. Ресейдің және т.б. ... ... ... ... алдағы өнімнің сақтандыру ... ... деп ... Оны ... ... ... ауылшаруашылық
дақылдарының орташа өнімділігіне (5 жылда қалыптасқан) және ... ... ... ... ... ... бағаларына байланысты жүргізу
керек.
Ауыл шаруашылығы ... ... ... ... ... үшін ... ... мөлшерлемелерден анықтау
керек. Ал ол мөлшерлеме республикалық бюджет есебінен шартта ... 10% ... ... Осының 50%-ын мемлекет есебінен қайтару
керек. Ауылшаруашылық ... ... мен ... ... ... ... шарт ... құрылуы тиіс.
Республиканың қазіргі даму кезеңінде мемлекет ... ... ... ... ... он жыл ішінде Қазақстанды әлемдегі бәсекелестік қабілеті
ең ... 50 ... ... оның халықаралық рыноктарға шығуы үшін өңірлік
және ғаламдық экономикадағы артықшылықтарын пайдалану ... ... мен ... ... ... арттыру есебінен қосу.
Бәсекелестік қабілеттің ең жоғары биігінде тұрған елдер тәжірибелері
жекелеген салаларды дамытуда осы кластерлік тәсілдемені пайдалану ... ... ... қабілетінің өсуіне жетуге мүмкіндік бергенін
көрсетіп отыр.
Жалпы алғанда кластерлердің үш түрлі кең ... бар, ... оның ... істеуіндегі негізгі шегін ... ... ... ... туындас секторлар ішінде өңірлік шектелген
формалары, ... ... ... ... ... және ... ... өндірістік тізбектер, барынша қысқа анықталған секторлар.
Олардағы өндірістік процестердің шектесуші ... ... ... ... «жеткізуші - өндіруші - өткізуші – клиент» тізбегі). Осы
категорияға ... ... ... ... ... ... ... жоғарғы деңгейінде анықталған өнеркәсіптік салалар
(мысалы, «химиялық кластер») немесе агрегацияның мұнан да биік ... ... ... ... кластер»).
Кластерлік даму теориясының негізін қалаушы ... ... ... ... ... «... бұл ... ... өзара
байланысты компаниялар тобы (жеткізушілер, өндірушілер және т.б.) және
олармен байланысты ... ... беру ... ... басқару
органдары, инфрақұрылымдық компаниялар), олардың бәрі белгілі бір сферада
жұмыс істейді және бірін-бірі өзара толықтырады».
Қазіргі кезде ... ... ... ... 50 мың ... жуық
күріш қауыздары бөлініп шығады, олардың барлығы ... ... Ал ... ... өңдеп аса қажетті кремний қоспаларын алу үшін
кластерлік жүйенің мүмкіндіктерін пайдалану керек.
Мемлекет күріш ... ... ... ... ... ... олар мынадай мақсаттарға бағытталуда:
- көктемгі дала жұмыстарын несиелендіруге;
- тұқым өндірісін қаражаттандыруға;
- минерал тыңайтқыштар алуға;
- су ... ... ... ... ... талдаулар көрсетіп отырғандай күріш шаруашылығында оның
экспорты және бәсекелестік қабілеті төмендеп отырғаны байқалады. Бірақ біз
күріш дәнінің ... бай ... ... шығармауымыз керек.(80%-ға
дейін). Сондықтан оны терең қайта өңдеу арқылы кластерлік ... ... ТМД ... крахмал өндіретін 16 ғана кәсіпорын бар екенін, ал
Қазақстанда ... ... ... жоқ ... ... бұл ... проблема екені өзінен-өзі белгілі.
Тоқыма өнеркәсібін дамытуда маңызды ролді мақта-тоқыма кластері
ойнайды.
Мақта – ... ... ... ең ... ... дақылдарының бірі. Мақта ауыл шаруашылығы саласы экспортқа
шығаратын негізгі өнім болып ... ... ... үшін маңызды әлеуметтік-экономикалық мәні
бар. Ауыл шаруашылығы өнімдерін ... ... ... ... ... оның ... республика экспортының жалпы көлемінде мұнайдан, түсті
металлдан және астықтан кейін тұр.
Шитті-мақтаның тиімділігі мен оны ... ... ... ... өндірістік ресурстарға қол жеткізуді қамтамасыз ету бойынша
бірқатар ... ... ... ... ... суармалы
аудандарда су жеткізу қызметтері құнын қаражаттау, ауылшаруашылық
техникасының ... ... ... және т.б. Осы ... толығырақ қарастырайық.
Тоқыма өнеркәсібінде кластерлер құру үшін мына ... ... шешу ... ... ... ... механизмдерін
дайындау;
аграрлық-индустриалдық технологиялар негізінде шикізат базасын
дамыту;
жаңартпашылық және жоғары технологиялық өндірістер енгізу;
кадр дайындау проблемаларын ... ... мен ... ... үйлестірілген) дайындау;
ішкі және сыртқы рыноктарда сату көлемдерін кеңейту;
отандық тамақ өнімдерінің брэндаларын (сауда ... ... ... ... ... ... жетілдіру.
Сонымен, шитті-мақта өндірісі саласында елеулі өткір проблемалар
мынадай: мақта ... ... ... ... ... ... өсіп келе ... талабына жауап беретін
бәсекелестік сорттардың жеткіліксіздігі; білікті ... ...... ... дейінгі тұқым өндіретін тұқым шаруашылықтары
тізбегінің нашар дамуы; өнімдерді және ... ... сапа ... ... ... аккредитивтік құрылымдардың
болмауы; қайта өңдеу кәсіпорындарының төмен жүктелгендігі.
Мақта шаруашылығындағы проблемалық мәселелерді шешу үшін 2007-2009 ... ... ... ... ... ... ... саласын дамыту туралы» ... ... ... ... ... ИСО ... 9000
стандарттарына сәйкес сапа менеджменті жүйесін енгізуге жағдай
туғызу;
Мақта шаруашылығы және ... ... ... ... ... ... ынтымақтастықты кеңейту;
Мақтаны қайта өңдейтін бір кәсміпорын салу; мақта егістігіне
тұқым дайындау бойынша тұқым тазалайтын ... салу ... ... ... терминал салу.
Тоқыма саласындағы мақта-тоқыма сегментінің целлюлозалық қоспа (ЦДС)
элементтерін қалпына келтіру үшін саланы жіп иіру және мата ... ... және ... ... дамыту керек. Себебі қазіргі кезде тоқыма
саласының бұл сегменті басқаларына ... ... ... ... ... ... өндірісінің осы сегментіне қосымша құнның 80%-на жуығы
келіп отыр, ал мақта-талшығы ... - ... ... ...... ... тоқыма сегментін құру Қазақстанда өндірілетін мақтаны
қайта өңдеуге мүмкіндік береді, демек ... ... ... және ... ... әрі қарай өңдейтін өнім өндіріледі.
Қазақстанда әлеуетті тоқыма кластерінің бәсекелестік қабілетін арттыру
үшін мына ... ... ... ... керек: еңбек өнімділігін
арттыру, мақта сапасын бағалау ... ... ... ... ... мен ... сауда және логистикалық тізбектері
арасындағы өзара қатынастарды қалпына келтіріп, тәртіпке ... ... ... ... жұмыс күшімен қамтамасыз ету, жаңа ақпараттық және
өндірістік технологияларды енгізу.
ҚОРЫТЫНДЫ
Қазақстанда бәсекеге қабілетті ауыл ... ... ... жан-жақты зерттеудің ғылыми және ... ... ... ... ... ... ... тәсілдері өндірістік қатынастардың жиынтығын қамтиды. Қоғамды
ұйымдастыру мәселелерін шаруашылық ... ... ... ... ... ... ... жәрдемімен ұдайы өндірісті ... ... ... ... ... ... ... өзара іс-
әрекеттерінің принциптері болып табылады.
Мемлекет ел экономикасын басқару атқарымдарын орындайтын ... ... ... ... салықтар мен шығындардың және
тікелей заңдардың ... ... ... ... ... ету ... ... басқару
шараларын таңдау барысында табыстар деңгейі мен бағалардың ... үшін ... ... үлгісін пайдалану қажет. Себебі, ол
үлгі халықты тамақ өнімдерімен қамтамасыз етуге, азық-түлік ... ... ... ... ... ... және т.б. ... етеді.
2. АӨК-ін мемлекеттік басқару атқарымдарына мына төмендегілерді жатқызу
ұсынылады: нарықтық қатынастарды дамытуды ... ... ... және ... орындалуын бақылау; экономикалық
механизмдерді анықтау (баға ... ... ... ... ... ... ... табыстарын қолдау; ғылым
мен техника жетістіктерін енгізуді ынталандыру; ... ... шешу және ... ... ... ... механизмдерін тиімді және
объективті бағалау үшін мына төмендегі ... ... ... кәсіпорын мүлкінің (активтерінің), айналымнан тыс активтерінің,
инвестициялардың, меншік ... ... ... ... алған
қаражаттарының, жиынтық пайдаланатын капиталының (капитал салуының)
рентабельділігі; ... ... ... ... ... ... және өзін-өзі қаржыландыру.
Аграрлық өнеркәсіп өндірісін басқару барысында, болжамдар дайындауға,
жалпы жоғарыдағы бағдарламалардың орындалуын ... ету үшін ... ... ... аумақтық ерекшеліктерін ескеру керек.
Қазақстандағы 5 ... ... ...... бірлігін,
физикалық – географиялық және демографиялық нышандарын, олардың күшті және
нашар жақтарын ойластыра отырып өндірісті басқаруды ұйымдастыру ... ... ... бар ... ... ... үшін ... ең
жоғары пайда алуға және ең жақсы өткізу рыногын қалыптастыруға, жоғары
сапалы азық-түлік ... ... ... ... құру ... Бұл ... және ... әр түрлі қызмет
түрлерін оңтайлы ... ... ... оның ... ... ... ... бірлігіне алынған пайда болып табылады.
Аграрлық өнімнің бәсекеге ... ... ... ... білікті еңбек негізінде өзіне өндіріс, жоғары сапалы өнімді қайта
өңдеу ... ... ... ... Ауыл ... құрылымдарының, қайта өңдеу ... ... ... ... әр ... әдістер қолданылады, олар
жекелеген коэффициенттерді қамтиды. Ресурстарды анығырақ және объективті
бағалау үшін біз ... ... ... әдіс ... ... ... берешектер, тауарлы қорлардағы меншікті ... ... ... ... ... ... ... мүлікпен қамтамасыз етілуі; өнім рентабельділігі;
бәсекелестік қабілет индексі, сұраныс пен ұсыныс индексі.
Ресурстық әлеуеттерді, ... ... мен ... ұтымды
пайдалану үшін орта және ірі кәсіпорындар және олардың бірлестіктерін
кооперация, интеграция және ... ... құру ... ... ... ... негізгі бағыттары деп мыналарды
санауға болады: өнімдер мен азық-түліктердің ... ... ... ... ... ... инфрақұрылымдарын
дамыту, өндірісті жүргізудің ғылыми-негізделген жүйесін енгізу, олардың
мамандануы мен шоғырлануын дамыту.
Ресурсты ... ... ... ... ... ... ... 2 есеге дейін қысқартуға мүмкіндік береді, оны
жаңартуға ... көп ... ... ... ... 1,5 есе төмендейді,
ал қаражаттарды үнемдеу 1 гектарға 15 долл. құрайды. Өсімдік және ... ... ... ... ... ... сатудан
алынатын пайда 2010 жылға 2004 жылмен салыстырғанда 2,4 есе артады, о.і.
өсімдік шаруашылығы өнімдері – 2,3 есе, мал ... – 2,5 есе; ... ... рентабельділік деңгейі 24,1%-дан 41,8%-ға дейін,
мал шаруашылығы – 7,2%-дан 16,0%-ға дейін жоғарылайды.
Ауыл ... ... ... мен оны қайта өңдеушілер
арасындағы экономикалық өзара қатынастарын жетілдіру тереңдете қайта ... ... ... ... және ... ... ... қысқартады;
тамақ өнеркәсібі өнімдерін өндіру көлемі кластерлік құрылымдар ... 1,4 ... ... ... ... ... Қазақстан аграрлық саласының экономикасын
мемлекеттік басқару аясында мынадай бағыттарды ұсыну қажет:
- азық-түлікпен қамтамасыз ету жүйесін кешенді түрде ... ... ... және тауарларын үлестіру проблемарын.
- ДСҰ-ға кіру кезінде есте ұстау керек: ағымдағы шот ... ... ... ... ... ... ... мемлекеттік емес
сектордың сыртқы қарызын; негізгі шығыстар ... ... ... ... ... экономиканың жаһандануы барысында мемлекеттік механизмнің қазіргі
әдіснамасы экономика-математикалық үлгілерін, ... ... ... ... ... және жекелеген тепе-теңдіктің талдамалы және
болжамды ... ... ... ... ... ... ... және ең төменгі деректер алу туралы ережені,
ерекше және сараланған тәсілдемелерді, ... және ... ... ... ... кешеннің салаларын әлемдік рыноктағы бәсекелестік
қабілетінің деңгейіне байланысты бірнеше бағытта беру ... ... ... ... ... және ... өнімдерін өндіруді сыртқы
рыноктарда сату үшін жүргізетін; әлемдік рынокта бәсекелестік ... ... ... ... үшін ... және ғылыми-техникалық әлеуеті бар;
ішкі рынокта халықтың қажеттілігін қанағаттандыруға бағдарланған.
Мемлекеттік қаржылық қолдау төмендегідей ... ... ... ... инфрақұрылымдарды дамыту, ұлттық бәсекелік
артықшылықтар, рынокты мемлекеттік реттеу және ... ... ... ... ... ауыл ... өнімдерін өндіру барысындағы
салық жүйесін ... ... ... ... ... ... принциптерді пайдалану керек:
салықтарды үйлестіру ... ... ... ... ... ықпал жасау - ... ... әр ... ... ең аз шегіне келтіру; салық жүйесі
анық және қарапайым болуы керек.
Ауыл шаруашылығы тауар өндірушілерден сатып ... ауыл ... ... ... көрсетіп отырғандай, елеулі бөлігін
дайын өнімдер құрайды: ... жән мал ... ... ... - ... ... ... байланысты, ҚҚС-ын 10%-ға дейін төмендету
ұсынылады, ол есептеген салықтар көлемін 12,4 млрд.теңгеге ... ... ... кешенінің салаларын нарықтық қатынастар жағдайында
қаржылық қамтамасыз ету:
Экономикалық тиімділікті талдау үшін ... ... ... ... ... бір бірлігіне келетін қосымша табыс (өнім
түрінде), инвестициялардың бір бірлігіне есептегенде өнім ... ... ... ... бірлігіне есептегенде таза
табыстың жоғарылауы, ... ... ... барысында оның (инвестициялаудың) тәсілдерін анықтау
керек: ... ... ... ... инвестициялар,
халықаралық капитал. Осы тәсілдердің артықшылықтары мен кемшіліктерін
ескеру ... ... ... механизмдерді мына принциптерді сақтай
отырып, іске асыру керек: орталықсыздандыруды, меншікті қаражаттар үлесін
көбейту, ... ... ... ... ... ... салымдардың қайтарылымы, бірлескен мемлекеттік-
коммерциялық қаржыландыру, ақша қаражаттарының мақсатты ... ... ... ... ... ынталандыру.
10. Есептеулер көрсетіп отырғандай, ... ... ... ... ... ... көлемін 2007-2010 жж. 2006 ... 3,2 есе ... ... оның ... негізгі капиталға – 7,4
есе, қаржылық емес активтерге – 2,5 есе. Ауыл ... ... ... ... ... аударымдар үлесін 25%-ға
дейін, бөлінбейтін табыс - 40%-ға дейін, сырттан тартылған қаражаттар
үлесін - 35%-ға ... ... ... ... ... және мал шаруашылығында өндірістік
процестерді жүргізу үшін 850 млрд.теңге (барлық көздерден) бөлу ... ... ... ... – 650 ... өндірістік құрылыстар мен
ғимараттарға – 250 ... ... ... ... тиімділігін
арттыруға мүмкіндік береді – пайда көбейеді және ... ... ... ... тепе-теңдігіне екі түсінікті кіргізу
мақсатқа сай ... ... (тең ... және ... Тепе-тең
немесе тең салмақты экономикалық қатынастарды паритетті ... деп ... ... Мұнда рентабельділік нормасы халық шаруашылығы
бойынша орташа нормамен ... ... ауыл ... ақы ... ... ... және ... кейінгі орташа еңбек ақыға тең, қолданылып жүрген амортизация
нормасы халық шаруашылық ... ... ... ... ...... қатынастар жағдайы.
Мұнда ауыл шаруашылығындағы капиталдың табыстылығы, еңбек ақы ... ... ... ... ... ... бұл ... кеңейтілген
ұдайы өндіріске кедергі жасамайды.
ДИССЕРТАЦИЯ ТАҚЫРЫБЫ БОЙЫНША ЖАРИЯЛАНҒАН
ЕҢБЕКТЕР ТІЗІМІ
1. Монография: «Менеджмент в агропромышленном производстве
Казахстана: Опыт и ... ... ... ... ... материалдары:
2. Формирование налоговой системы в АПК при ... ... в ... // ... ... ... Славянского университета, 2007, том 7,
№ 11.с.108 – 111.
3. Проблемы ... ... ... в ... ... №1 (5) ... ... Академии Энергетики им. А.Эйнштейна, г. Бишкек, 2007
г. С.25-30.
4. Зональная ... ... ... ... ... университета
строительство, транспорта и архитектуры. Выпуск 4, ... ... ... ... ... сельскохозяйственной
продукции и продовольствия в Казахстане при вступлении в ВТО. «Агро
XXI» № 4-6 2006 г. ... ... ... ... ... в ... производстве Казахстана, «Агро XXI» № 10-12,
2006 г. Научно-практический журнал, г.Москва. с. 10-13.
7. Инвестиционный механизм в производстве ... ... ... ... на ... и ... ... //
Научные труды Московского гуманитарного университета. Выпуск 83, М.,
2007, с.97-102.
б) Қазақстан Республикасы ... және ... ... ... ... саласындағы бақылау комитеті ұсынған ... ... ... ... мен ... ... ... . Нурманов А.А. Государственное управление экономического
комплекса в ... ... ... ... 2006, №3-4. с.12-15.
9 . Нурманов А.А. Совершенствование государственной финансовой
поддержки аграрного сектора экономики Казахстана в условиях ВТО,
2005, №4, Каз ЭУ ... ... А.А. ... ... ... ... ... Қаржы-қаражат. Финансы
Казахстана, – 2006г.№2. с.78-82.
11. Нурманов А.А. Финансовое ... ... ... 2006, №5, Қаз ЭУ Хабаршысы.с.155-158.
12. Нурманов А.А. Финансово – кредитные отношения в АПК Казахстана в
условиях выступления в ВТО ... и ... // ... ... №2, ... ... А.А. ... управление экономики агропромышленного
комплекса в условиях рынка // Транзитная экономика, 2006 №5-6, С.71-
76.
14. Нурманов А.А. ... ... ... ... с учетом требований внутреннего и ... ... ... ... ... ... МОиН РК, 2007, №3, ... Нурманов А.А. Основные направления формирования финансового
механизма регулирования ... ... ... ... «Туран», 2006, №3-4(32), С. 68-73.
16. Нурманов А.А. Государственная поддержка в ... ... ... и ... // ... агрорынка, 2006, № 4, с.55-58.
17. Нұрманов А.А. Қазақстанның аграрлық өндірісіндегі салық салу /
Қазақстан ... ... 2007, ... ... А.А. ... ... ... Казахстана
опыт и проблемы // Исследования резултаты. КазНАУ, 2006, №4, С. 105-
110.
19. Нурманов А.А. ... ... ауыл ... ... ... ... Хабаршысы, 2005 №3. с.250-255.
20. Нурманов А.А. Совершенствование механизма привлечения инвестиций ... ... ... ... Ізденіс/ Поиск
2007 №2(2). С.24-29.
21. Нурманов А.А. Формирование страхового рынка в сельскохозяйственном
производстве Казахстана // ... ... 2006, №1-, ... ... А.А. ... ... в формировании конкурентоспособной
сельскохозяйственной продукции и продовольствия // КазЭУ Хабаршысы,
2006, №6, С. ... ... ... ғылыми журналдары мен мерзімдік
басылымдағы жарияланымдар:
23. Нурманов А.А. ... ... ... ... в Казахстане. Международная научно-практическая
конференция РГП НПЦ 2006 2-3 ноябрь, г.Алматы.с.414-416.
24. ... А.А. ... ... ауыл ... ... ... ... ҚазҰУ 2006 ж 7-8 желтоқсан.
25. Нұрманов А.А. Қазақстанның ... ... ішкі және ... сұранысқа сай дамыту. Қазақстан ... және ... ... жасаудың даму бағыттары.
// Қазақстан Республикасының тәуелсіздігінің 15 жылдығына арналған
халықаралық ... ... ... Алматы
2007, Қаз.Ұлттық Аграрлық Универ. 175-177б.
26. Нұрманов А.А. Қазақстан ауыл шаруашылығы өндірісіндегі ... ... ... ... ... ... №3, ... Алматы, 2006г.
27. Нурманов А.А. Совершенствование экономических взаимоотношений в
аграрном хозяйстве Казахстана. Международная ... ... 2006г, ... ... ... А.А. ... механизм в регулировании
сельскохозяйственного ... ... ... ... ... 18-20 мая 2005, ... экономический
университет им. Т.Рыскулова.
29. Нұрманов А.А. Қазақстанның экономикасындағы аграрлық ... ... ... ерекшелігі. ... РК: ... ... ... и ... обеспечения. Универ. им. Д.А.Кунаева // Материалы м/н
научно-теорет. конференции. 15 декабрь 2006 г. Алматы, 294-301б.
30. Нурманов А.А. Совершенствование ... в ... ... Казахстана // Международная научно-практическая
конференция. Авторы Рыскуловского чтения. 2007, 21 – 26 май, С.240 ... ... А.А. ... ... ... ... (опыт и проблемы) Университет иностранных языков и
деловой ... // ... 2007, ... ... А.А. ... ... ... в сельскохозяйственном
производстве. Международная научно-практическая конференция
Казахский экономический университет им. ... 2005г. ... ... ... Алдабергенович
Проблемы управления конкурентоспособного
продовольственного производства и сельского хозяйства в Казахстане
08.00.05 - Экономика и управление народным хозяйством
(по отраслям и сферам ... ... или ... Предметом исследования является
управление конкурентоспособности ... ... ... в ... в ... глобализации экономики. Объектом
исследования является ... ... ... ... и вся ... управления экономикой
агропромышленного производства.
Цель ... ... ... ... ... ... ... методологических подходов и практических ... ... по ... ... механизма управления аграрной
сферой Казахстана в производстве конкурентоспособной сельскохозяйственной
продукции и ... на ... и ... ... ... на ... ... управления агропромышленным
комплексом, определения эффективности механизма хозяйствования, ... ... ... управления на основе ценового,
финансово-кредитного механизмов.
Метод и методология проведения ... В ... ... ... ... взяты фундаментальные труды
научные идеи и концепции мировых и казахстанских ... по ... ... ... ... ... с экономикой
агропромышленного производства и вступления в ВТО.
В диссертационной работе использованы законодательные и ... ... опыт ... производящих конкурентоспособное
продовольствие на мировом рынке.
В качестве ... базы ... ... ... разработки научно-исследовательских учреждений результаты
экономических исследований соискателя, материалы ... ... ... и ... а также концепции и программы развития
Казахстана.
В зависимости от ... ... ... ... ... экономико-статистический, балансовый, ... ... ... и др. ... ... ... экономики агропромышленного комплекса республики и отдельных
регионов.
Результаты работы. В результате проведенных ... ... и ... по совершенствованию ... ... ... и продовольствия в
условиях глобализации экономики.
В которых нашли отражение: методические ... по ... ... ... ... продовольственных товаров,
механизм экономических взаимоотношений между сельскохозяйственными и
перерабатывающими предприятиями на ... ... ... ... ...... конструктивные, технологические и техникой эксплуатационные
характеристики:
Экономический механизм ... ... ... ... ... и внутренний рынок, конкурентоспособное
производство и продовольствие, стандарты ... ... ... ... ... и ... цены.
Область применения. Разработанные предложения и рекомендации найдут
применение в ... ... всех форм ... ... в ... ... ... экспорте и
импорте продукции и продовольственных товаров, а также других предприятиях
и организациях агропромышленного комплекса и ... ... ... ... ... ... ... конкурентоспособной
продукции и продовольствия может быть использована на практике, что
позволит ... ... его ... ... ... быть ... ... и
нормативными органами управления при формировании конкурентоспособного
аграрного производства с учетом требований ВТО.
Для ... ... ... потенциала аграрного
производства предлагается создание средних и крупных предприятий и ... на ... ... и ... ... и ... ... повысить конкурентоспособность продукции и продовольствия,
оптимизацию ... ... ... ... ... ... степени ведения производств.
Рекомендации по внедрению или итоги внедрения ... и ... по ... конкурентоспособного
производства и ... ... ... ... ... нормативно-законодательных актов Казахстана по вопросам:
управления экономикой, включая государственную финансовую ... ... ... инвестиционного механизма и их
применение на всех уровнях экономики агропромышленного ... ... ... ... ... ... потребление, производство и распределение продовольственных
товаров.
Методология государственного механизма при глобализации экономики
предполагает ... ... ... моделей и
средств их программной реализации, обеспечивающих ... ... ... (модели): общего равновесия, частичного равновесия,
положения о существующем и минимальном ... ... ... ... ... подходе.
В зависимости от уровня конкурентоспособности на мировом рынке отрасли
АПК рекомендуется разделить:
ориентированные на экспорт продовольствия и ... ... ... для реализации на внешнем рынке;
имеющие производственный и научно-технический потенциал для производства
конкурентоспособных видов продукции на мировом рынке;
ориентированные на ... ... ... на ... ... ... должна включать следующие основные
направления: индустриализацию, развитие инфраструктуры, ... ... ... регулирование рынка и обеспечение
продовольственной безопасности.
Гибкий ценовой механизм должен включать: ... ... ... ... ... и ... ... в практику паритета экономических
отношений двух понятий: равновесный и ... Под ... ... ... межотраслевые отношения, при ... ... ... со ... ... по ... относительным -
состояние межотраслевых отношений, при котором доходность, оплата труда в
сельском хозяйстве ниже средних по ... ... но это ... ... ... ... ... Внедрение ресурсосберегающих технологий
позволит сократить количество техники почти в 2 раза, на её ... ... ... ... ... ... в 1,5 раза, а экономия средств составит на 1 ... 15 ... ... на производство продукции ... ... ... ... ... ... с 24,1 ... %, животноводства - с 7,2 до 16%. Внедрение мероприятий организационно-
экономического характера позволит повысить уровень ... ... - с 15,2 до 39,5%. Для ... ... ... ... объем инвестиций в основной капитал.
Прогнозные предложения о развитии объектов исследования.
Проведенный ... ... что для ... ... ... в ... ... провести исследование
по: эффективному использованию и восстановлению производственного
потенциала, ... ... и ... ... и продовольствия, повышению жизненного
уровня населения, совершенствованию экономических ... в ... ... ... ... сбыту продукции,
продовольствия, сервисного обслуживания, управлению экономикой в условиях
ВТО.
The resume
Abdiali А. Nurmanov
The Problems of ... the ... able food ... ... in ... - Economy and ... of a national economy (on ... fields of activity)
Object of research or development. An object of research is management
of competitiveness of ... ... and the ... ... in conditions of globalization of economy. Object of research is
management, the agricultural, processing enterprises and all control ... economy of ... ... are ... purpose of work. The basic purpose of ... research
consists in definition of methodological approaches and practical offers
and recommendations on formation of the economic mechanism of ... ... sphere of ... in ... of competitive agricultural
production and the foodstuffs in the internal and world (global) markets.
She(It) is directed on a ... of strategy of ... ... ... of ... of the mechanism of managing,
development of economic methods of the government on the basis of ... - credit ... and ... of carrying out of work. In a basis the ... ... carrying out of research fundamental works ... and concepts of ... and ... scientists under the
economic theory, problems of investment transformations ... ... of ... manufacture and the introduction into WTO are
taken.
In ... work the ... and ... ... ... up experience of the countries making the competitive foodstuffs ... world market are ... ... base of research the ... data, ... ... ... results of economic researches of the competitor,
materials of periodicals of foreign ... and ... and ... and programs of development of Kazakhstan are used.
Depending on performance of problems(tasks) general scientific methods
are used: monographic, economic - ... balance, ... ... forecasting, export, etc. Research was carried out(was spent)
at a level of economy of ... of republic and separate ... of work. As a result of the ... out) researches offers
and recommendations on perfection of management of competitive ... and the ... in ... of ... of economy ... which have found ... ... approaches on formation of
the competitive environment, increase in ... of articles of ... ... of economic mutual relations between the agricultural and
processing ... on a basis ... systems; ... of ... - credit ... basic constructive, technological and technics(technical equipment)
operational characteristics:
The economic mechanism of management, the government, ... ... ... and a home market, ... manufacture and the
foodstuffs, the quality standards, tax system, insurance, investments, the
world(global) and internal prices.
Scope. The developed offers and ... will find ... ... ... of all patterns of ... and ... ... арго the service enterprises, export and import of production
and articles of food, and also other enterprises and the ... ... and other branches of economy of ... of ... The complex control system of ... and the ... can be used in practice that will allow ... his(its) efficiency sharply.
Offers, recommendations can be used by legislative and ... at ... of ... agrarian ... in view ... of ... rational use of resource potential of agrarian manufacture creation
of the average both large enterprises and their association on the basis ... and is offered to ... a ... ... It will allow to ... ... ... and the foodstuffs, optimization of manufactures, development of
a serving ... ... of ... proved degree of
conducting manufactures.
Recommendations on introduction or results of introduction of ... and ... on ... of ... manufacture and
articles of food will find reflection on perfection of нормативно-acts of
Kazakhstan on ... ... of economy, ... the ... support, the price, ... - credit, tax, ... mechanism
and their application at all levels of economy of ... system of food ... should be ... in ... ... ... and ... of articles of food.
The methodology of a machinery of government at globalization of economy
assumes use of system of ... models and the means ... program ... ... analytical and прогнозные calculations
(models): the general(common) balance, partial balance, ... ... existing and minimal access, special ... of protection, the
special differentiated approach.
Depending on a level of competitiveness in the world market of branch ... and ... complex it is ... to ... on export of the ... and carrying out manufacture of food
stuffs for realization on a foreign ... having ... and ... and ... potential for
manufacture of competitive kinds of production in the world ... on ... of ... of the ... in ... ... state ... support should include the following basic
directions: industrialization, development of an ... ... ... state regulation of the market and maintenance of
food safety.
The flexible price mechanism should include: ... prices, ... to them, ... and target. Introduction in practice of ... economic ... of two ... ... and ... is necessary to understand interbranch attitudes(relations) at which the
norm of profitability coincides with average norm on economy as ... relative - a ... of ... ... at ... the payment in an ... is lower than average on ... economy, but this deviation(rejection) does not interfere with the
expanded reproduction.
Economic efficiency. Introduction ресурсосберегающих ... ... to reduce ... of ... equipment) almost in
2 times, on its(her) updating it is required less ... ... ... ... in 1,5 times will ... and ... of means will make on 1 hectare of 15 dollars. Expenses ... растениеводства and animal industries will decrease: the level
of profitability растениеводства will increase with 24,1 up to 46,8 ... ... - with 7,2 up to 16 %. ... of actions ... - economic character will allow to raise(increase) a level
of profitability of a clap - ... - with 15,2 up to 39,5 %. For ... of ... it is ... to increase volume ... into a fixed ... of fers on ... of objects of research.
The lead(carried out) analysis shows, that for the further ... ... ... in ... it is ... to carry ... on: to an effective utilization and ... of ... food safety and ... of ... ... ... ... increase of a standard of life of the ... of economic ... in sphere of ... deep ... to selling of ... the ... ... of economy in conditions of WTO.
-----------------------
Материалдық ресурстар
Энергетикалық ресурстар
Еңбек ресурстары
Өндіріс процесі
Азық-түлік тауар-лары

Пән: Ауыл шаруашылығы
Жұмыс түрі: Іс-тәжірибеден есеп беру
Көлемі: 37 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 500 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Ғаламдану әлемдік экономиканың интернационалдануының ең жоғарғы кезеңі ретінде59 бет
Ауыл шаруашылығы бөлімі36 бет
Ауыл шаруашылығы саласын дамыту89 бет
Қазақстан Республикасында ауылшаруашылығы мақсатындағы жерлердің құқықтық жағдайы53 бет
Метанол24 бет
Талап өндірісінің түсінігі және маңызы30 бет
Қылмыстық іс жүргізу заңы, ізгілік және тергеу тактикасы38 бет
Pseudomonas туысы өкілдерінің фенолды биодеградациялау қабілеттіктерін зерттеу25 бет
«Алатау» ЖШС өнімінің бәсеке қабілеттілігіне баға беру33 бет
«Бірнеше түлікке ортақ пастереллез ауруына қарсы ветеринариялық-санитариялық іс-шаралар»30 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь