Жаяу Мұса Байжанұлы

Мұсаның өмірі
өскен ортасы
шығармашылығы
        
        Жаяу Мұса Байжанов (1835-1929)
Атақты әнші, ақын, халық композиторы Жаяу Мұса Байжановтың қазақ ... ... ... орны ... Ол ән - ... ... ... дейін қалыптасып, дамыған ұлттық әншілік дәстүрді жалғастырумен қатар, оны жаңаша түрде көркемдік мазмұнмен байытып, қазақ музыкасына ... ... ... ... дарынды әнші - композитор. Жаяу Мұсаның өмір шындығынан туған, көркемдік дәрежесі жоғары музыкалық ... ... ... ... ... ән ... шоқтығын биіктете түсті. Композитордың асқақ азаматтық рухтағы әндері ... ... ... ... қорына асыл қазына болып қосылды. Жаяу Мұса әндерінің әуендік құрылымында екі түрлі музыкалық интонациялық негіз анық байқалады. Мұса өнердің екі ... ... ... - ... және орыс халықтары музыка өнерінің дәстүрімен қатар сусындап, шығармасын осы екі бағытта дамытқан композитор. Халық музыка тарихының ... - ... сал, Ақан ... ... ... ... Жаяу Мұса да ... халқының бұрыннан келе жатқан әншілік - композиторлық дәстүрін дамытуға өзіндік үлес қосты. Оның Арқаның ән дәстүрінде шығарған , , , , ... ... ән ... ... биік ... ... орын алды , ал ... марш, вальс ырғағында келетін әндері - қала музыкасының ... ... ... Жаяу Мұса ... музыкасының озық үлгілерінен үйрене отырып, оның өз ... аса ... ... ... ... өз ... арқылы халқымыздың ән өнерінің тақырыптық, мазмұндық ауқымын ... ... ... ... түсті. Оның , , , , , т.б. шығармалары осындай әсер, ықпалдан пайда болды. Жаяу Мұса - ... ... ... ... ... ... ... жерде 1835 жылы кедей малшының отбасында туған. Шыққан тегі - Орта жүз, Арғын ішіндегі Сүйіндік руы. ... ауыл ... ... сауат ашады. Оң-солын тани келе өнер-білім қуып, Қызылжар, Омбы қалаларына келеді. Омбыдағы орыс мектебінде оқиды, қала өнерпаздарымен араласып, домбыра, сырнай, ... ... ... ... ... сезім-күйін әнге қосуға машықтанады, музыкалық әдеби кештерге араласады. Бойындағы өнерін жұрт ... ... ... Дарынды баласының оқуға талпынған талабын әкесі қостамаса да, Мұса өз ... ... ... мәні ... көзі ... ... жинаған қаржысымен үлкен қала Омбыға барады.
Мұнда Сұлтанғазы Абылайханов деген ... ... ... сол ... қызметін істей жүре біраз білімін толықтырады. Әр түрлі кештерге қатысып, концерт, театр қойылымдарын көреді, профессионалдық музыкамен танысады. Қызылжарда ... ... ... ойнауын үдете түседі, үрлеп ойнайтын әскери оркестрді, орыс халық музыка аспаптарын тыңдайды... Әттең тек үйретуші жоқ, ... ... ... ... де ... зерек Мұса жоғары музыкадан әжептәуір хабардар болып шыққан.
А. Затаевичтің ... ... Жаяу Мұса ... тек қазақ әуендері емес, "марш", "вальс", "мазурка" сияқты батыс музыкасына тән леп есіп тұратыны да содан ... ... ... ол би ... да ... ден ... Омбы сияқты үлкен қалалардан тәлім-тәрбие алған Мұса жаз ... ... ... ... ықшам киімі, тек домбыра ғана емес, сырнайда, скрипкада ойнайтын өнері, қазақ ақындары ғана емес, орыс поэзиясының да кейбір ... ... ... орыс ... ... мазмұнын қызықты етіп айта білетіні ауыл адамдарын, әсіресе, жастарды таң-тамаша қалдырады. Әшейінде ауыл үстінен ат ойнатып өтетін орыстармен емін-еркін сөйлесуі, ... ... ... ... ... ... ... ішіндегі ақсүйек, шонжарлардың алдында "жаман Байжанның Мұсасы" емес, мұсылманша да, орысша да ... ... ... бұлғақтап жүргені "мен тәуірмін" дегендерді төмендетіп, бедел-абыройын кетіре бастағандай болады. Енді олар Мұсаның ел алдындағы беделін түсіруді ойластырады.
Сол қалада оқып ... ... - жаз ... ... ... жүріп, шонжар Шорман тұқымдарының парақорлығын, бұқараға көрсеткен зорлық-зомбылығын әшкерелеп газетке жазады. Сол жылдарда дуанбасы ... ... ... ... ... ... Мұсасы Омбыдағы губернаторға Жаяудың үстінен шағым жасайды: ... ... адам деп жала ... ... ... бойындағы Тобыл қаласына 12 жылға жер аудартады. Бірақ Жаяудың өтініші бойынша жер ... ... ... ... ауыстырылып, ол арбакеш болып жұмыс істейді. Генерал Черняев әскерінің қатарында Жаяу-Мұса Петербург қаласында, Польша, Литва, Латвия ... ... ... ... әскерінің Орта Азия экспедициясына да қатысады, сол сапарда қазақ халқының тұңғыш ғалымы Шоқан Уәлихановпен кездеседі.
Жаяу-Мұса еліне қайта ... ... де ... ... оған ... жала ... ... тоқтатпайды. Тек Ұлы Октябрь революциясынан соң ғана Жаяудың қолы азаттыққа жетіп, теңдік алады.
Жаяу-Мұса, бір ... ... ... сал мен Ақан сері ... ... ... ... келе жатқан дәстүрін дамыта түссе, екіншіден, қазақ музыкасының мазмұны мен түріне, орындаушылық өнеріне көптеген жаңалықтар енгізді. Бұл жөнінде ол ... ... ... ... ғана ... ... көршілес туысқан халықтардың (орыс, татар т.б.) музыкалық мәдениетінен үйренді, зор әсер алды.
Жаяу Мұсаның тағы бір ерекшелігі: ол өз ... ... ... ... ... ... жүргендігінен өзінің ақындық шығармаларында немесе композиторлық өнерінде әрдайым халықтық-бұқарашылдық бағытты берік ұстайды, өмір бойы үстем тап ... ... ... сол замандағы қазақ ауылының шындығын батыл суреттейді.
Ол өз өмірінде жетпіске тарта ән жазған. Бүгінгі күнге ... ... бес әні мен бес күйі ... Орыс пен қазақ тілдерін жетік меңгерген ол қазақ ... мен ... ... ... үлес ... ... ... атты ең алғашқы әнін ол Омбы қаласында жазған. ... ... ... ол ... ... ... ауыл ... араласа бастайды. Жергілікті биліктің іс-әрекетіне, оның ішінде Мұса Шорманов пен оның бауыры ... ... көне ... ол Омбы ... ... ... ... білдірген оның астындағы атын ағайынды Шормановтар алып ... соң, ол ел ... Жаяу Мұса ... ... ... әнін шығара отырып, әлеуметтік теңсіздік пен әділетсіздікті көрсете білді. Бірақ та, ... ... ... ... ... ... Мұсаға әр түрлі жала жауып, жер аудартып жібереді. Тұтқында жүрген кезде пен атты әндерін шығарады. Он екі жыл ... ... ол өз ... ... ... ... ... аймақтағы жорықтарған қатысқан ол туған ауылына келеді. Алайда, оған ата жаулары күн ... ... Өз ... ... ауыр тұрмысын ол әндері арқылы билікке жеткізе білген.
Маңдайына жазылған ... да ... ... ... ... ... рух пен ... қайтпас жігерліктің арқасында ол талай әндерін тұщына шырқаған. , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , т.с.с ... оның ән жазу ... ... ... ... ... ол , , , ... күйлерді шығарған.
Ақан сері, Біржан сал ізін жалғастыра отырып, Жаяу Мұса ... ... ... бойы алысқан жауларын білімі мен өнерімен жеңе білген. Ұлттық музыка өнерінің алыптарының бірі Жаяу Мұсаның әр шығармасы құдды бір жауһар ... ... сол ... ... ... арқылы бейнелей алған ол келер ұрпаққа үлкен мұра тастады.
Дарынды ... ақын ... ... Ұлы ... ... ғана ... қанаттана түседі. Ол бұл шақта қартайыңқырап қалса да, ... ... ... ел ... ... ... кедей шаруаның көңіл күйін шертеді. Жаяу-Мұса Байжанов 1929 жылы 94 ... ... ... Мұса - ... халық композиторы, оның ел арасында мол жайылған, халық сүйіп айтатын көптеген тамаша әндері бар: , , , , ... - Мұса - ұзақ ... ... ... ... елдерді аралаған адам. Біржан дәстүрін дамытқан өнер ... бірі бола ... да, ... ... музыкасына мазмұн мен түр жағынан елеулі жаңалықтар әкелді. Алдымен, ол шығарған өлеңі мен әні, ... ... ... ... ... жаңа ... ... қала мәдениетінің элементтерін батыл енгізіп, көңілді, жігерлі, ырғақты әуендер туғызады. Бұл ретте композитор орыс пен ... ... ... қазынасын еркін және шебер пайдаланып, би, марш үлгілеріне жақын ырғақты әуендер шығаратын болады.
Жаяу-Мұса Байжановтың қазақ музыкасына енгізген жаңалықтарының түп ... ... өз ... ... ... пен ... толы бай өмір эпизодтарына тығыз байланысты. Жеке басының ізденуі мен асқан дарынының арқасында Жаяу-Мұса ... ... ... ... ашады; 13 жыл бойы оқып, өз заманындағы болған саналуан, күрделі өзгерістерді түсінерлік ... бар ... ... дәрежесіне көтеріледі. Ұзақ өмірінде сан рет бай-феодалдар тарапынан қуғын көріп, бірнеше мәрте жер аударылса да, ... ... ... қашан да бұқара шаруаның жоқшысы, қамқоршысы болады.
Рас, Жаяу-Мұса Байжановтың ... гөрі ... өері ... ... ... ... айтқанымыздай, композитордың шет елдерді аралауынан болса керек, оның әндері өзге әнші-ақындар мен ... ... ... ... ... ... ұқсамайды, өзіне тән ерекшеліктері мол кездеседі. Бірақ мұндай айырмашылықтарды әншейін сырттай еліктеуден туды деп ... бұл ... ... ... ... жат, ... ... деп танысақ, онымыз, сөз жоқ, жаңсақ, қате түсінік болар еді. өйткені Жаяу-Мұса орыс, татар мәдениетінен үйренгенде, тек ... ... ... жоқ, туысқан елдердің бай музыкасын пайдалана отырып, қазақ әндеріне европалық сыр-сипат бере ... ... ... ... түсті; олардың (қазақ әндерінің) мелодиялық мүмкіншілігін кеңейтті; демек, бүкіл қазақ музыкасын жаңа сатыға көтерді.
Қалада өткерген ... Жаяу Мұса сол ... ... ... ... танып, туған елінің бодандықтағы мүшкіл халіне ой зерделетіп, санасы толысқан шағында елге оралады. Әрине, ел ішіндегі әлеуметтік әділетсіздіктер мен ... ... жай ғана ... болып қана қалмайды, өзінің ұстанымын тиісті жерінде өнерімен де, іс-әрекетімен де көрсетіп отырады. сияқты әлеуметтік теңсіздікті әшкерелеген әндері ел ... ... ... ... Жаяу Мұсаға деген айып тағылып, Тобылға жер аударылады. ... ... ол ... хат жазып, әскер қатарына сұранады. Мұсаның өтініші қабылданады. Осылайша, оның әскер қатарындағы әр қиырды шарлаған күрделі өмірі ... ... ... ... ... Москва, Владимир, Петербург қалаларында, Польша, Литва жерінде ... ... ... ... ... қарсы жұмсалған полковник М.Черняевтің әскерінің құрамында Алатау, Әулиеата, Шымкент жорығына қатысады. Осы жорықта Ресей әскерінің зорлықшыл әрекеттерін көзімен көрген Жаяу Мұса ... ... ... ... ... ... туған жерін сағынып әнін шығарады. , , , әндеріне өмірден көрген сондай қиындық ... ... ... ... көп ... ... өткеріп, еліне оралған Жаяу Мұса әлеуметтік-саяси теңсіздікке арналған әндер шығаруды одан әрі жалғастырады. Ақмола уезіне қарасты ... ... ... ... қызы ... көңіл жарастырып, ұрпақ құрып, саясатшылықпен айналысады. Жаяу Мұса қазақтың ән өнерін мазмұн, түр ... ... ... ... ... әуен ... жаңа ... көтерген аса дарынды композитор. Ол өз шығармаларында қазақтың мұңын мұңдап, жоғын ... өз ... ... ... бедерлей білді. Оның әлеуметтік көзқарастары, азаматтық ұстанымдары сол кездің демократтық-ағартушылық озық идеяларымен астасып ... Ол жас ... өзі ... ... арасында өнер - білімге құштарлығымен, ән - ... ... ... ... ... Мұса ... ... үйренеді, қолына түскен кітаптарды, қиссаларды қалт жібермей оқиды. Ол домбырамен ән ... ... ... ауыл қарттарының, жастарының ықылас - назарын өзіне аударады. Хат танып, көзі ашылғаннан кейін ол ... көзі ... ... емес ... ... ... оқып, білім алсам деген арман оянған талапты жастың есіл - ... ... ... кету ... ... Мұса көрші ауылдың Қызылжарға кіре айдайтын бір адамымен келісіп, ешкімге білдірмей үйінен шығып кетеді. дәптеріндегі, ... ... Мұса өнер - ... ... ... қалаға келген осы сапары туралы баяндайды. Бұл 1851-1852 жылдардың шамасы болса керек. Бір күні Жаяу Мұса ауылдарының ... өтіп бара ... ... ... атын ... ... өзін көк ала қойдай етіп сабап жібереді. Бірақ Мұса Шормановтар тұқымының мұндай зорлығына жасқанып, жасымайды. Мұса ат орнына қолына таяғын ... жаяу - ақ ел ... ән ... жүре береді. Шормановтар оның атын тартып алып, атандырғанымен, асқақ әніне ... сала ... ... ... ... - зомбылығына деген ыза - кектің әсерінен композитордың әні ... ...
әні - ... ... ... ... Бұл - ... зорлықшыл, қиянатшыл үстем таптардың іс - әрекеттеріне деген наразылық пен ыза - ... ... ... ... ... мәні зор ән. ... ... рухтан туған бұл ән дұшпанға бітіспес кекті ғана емес, шындық пен әділеттіліктің жаршысындай ... Бір ғана ... Жаяу ... ... - композиторлық азаматтық тұлғасын толық танимыз. әні композитор шығармашылығының биік шыңы, оның жаңғырығы басқа да шығармаларында кездеседі. Жаяу ... ... ... ... ... , , , әндерінде өзінің басынан өткізген қайғы - қасіретінің ізі ... Бұл ... ... ... ... ... әр ... Композитор басына түскен өмір ауыртпалығын, бай - шонжарлардан көрген қорлық - жәбірін, қуғын, сүргінде ... ... ... ... ... ... бейнелесе, бірде жігерлі әуенмен ұқтырады. Композитор шығармаларының ішінде әсем әуені мен ... ... ... ... - әні. Жаяу Мұса бұл әнді ... көретін құстарының бірі - көгершінге арнаған. Әннің шарықтаған әуені көкте самғап ұшып бара жатқан бейбіт құстың ... ... ... ... сүйіспеншілігін автор көгершіннен басқа , , , тәрізді әндерінде де ... әні - ... ... ... күрделі туынды, халық композиторлары шығармаларының ішінде таңдаулыларының бірі. Жауыздық пен ... жаны қас, ... пен ... жолында күрескен композитор ешқашан да ұлықты мақтап, жағымпазданған емес. Ол ойындағысын ашық айтуда ешкімнен жасқанбайды. Мұса әндерінен іште ... ... ... ... ... ... Композитордың осы тұста шығарған әндерінің бірі - ... ... әнші бай - ... бұқара халыққа көрсеткен ауыр қысымын суреттей келіп, ... да ... ... ... ... ... халық тілегінің орындалар күнінің алыс еместігін сездіреді. Мұса әншілік, ақындық өнерімен қатар ауылда болып жатқан түрлі дау - ... жиі ... ... бейнетсіз мал тауып, ел үстінен күн көріп жүрген ұры - ... ... ... ... ... адалдыққа, адамгершілікке шақырады, ақыл айтып, түзу жөн сілтейді. Осыған байланысты туған әнін келтіруге болады.
Алыста жүріп, туған жерін сағынып әнін ... , , , ... ... көрген сондай қиындық қиянаттар арқау болады.
Өмірдің көп тауқыметін бастан өткеріп, еліне оралған Жаяу Мұса әлеуметтік-саяси теңсіздікке арналған әндер ... одан әрі ... ... уезіне қарасты Құлбай деген байдың немере қызы Сапармен көңіл жарастырып, ұрпақ құрып, саясатшылықпен айналысады.
Жаяу Мұса қазақтың ән өнерін мазмұн, түр ... ... ... ... ... әуен сазын жаңа биіктерге көтерген аса дарынды композитор. Ол өз шығармаларында қазақтың мұңын мұңдап, жоғын жоқтап, өз заманының ... ... ... ... Оның әлеуметтік көзқарастары, азаматтық ұстанымдары сол кездің демократтық-ағартушылық озық идеяларымен астасып жатты. "Ақсиса", "Хаулау", "Толғау", "Сүйіндік" т. б, композитор шығармашылығында ... ... де жоқ ... ... "Сәлем, қыздар", "Гаућар Қыз" сол топқа енеді, туған жер табиғатына арналған әндері: "Баян ... ... ... ... және т. б. Жаяу Мұса сондай-ақ, "Қыз күйі", "Қызбаланың күйі", "Қамшылау" сияқты күйлердің авторы. Ол, сонымен ... ... бай ... мұра ... ... ... ... батыр" лирикалық поэмасынан басқа көптеген өлеңдері бар. Халық арасында ... ... ... ... бар. Жаяу Мұсаның бейнесі З.Ақышевтың осы аттас романында толық ашылған.Композитордың белгілі әндерінің бірі - . Жаяу Мұса бұл әнді ... ... ... ... ... ... бара жатқанда, Ақмола қаласынан 80 шақырым жердегі Тасмола поселкесінде 1895 жылдары 37жасында қайтыс болып, сол ... ... Жан ... ... ... ... ... қайғысы жасы ұлғайған адамға ауыр соққы болып ... ... ... ... Сапардың моласының басына келген Мұса сол жерде әнін шығарады. Ән Жаяу Мұса ... ең бір ... ... ... көрсетеді. Бұл нағыз жоқтау ән. 1919 жылы Жаяу Мұсаның ... өкіл ... ... белгілі ақын Сұлтанмахмұт Торайғыров оның баласы Салықты ревком етіп сайланды.Ал, 1928 жылы Жаяу Мұса өзінің өмір бойы алысқан ата жауларын ... ... ... арманына жетеді. Әнші - композитордың: , - деген арманы толық орындалады. Азамат ақын, дарынды композитор Жаяу Мұса ... 1929 жылы 31 ... 94 ... ... ... Сүйегі өзі айтқан Ақшоқы тауының бауырына жерленді. Жаяу Мұса ... ... ... ... шығармаларына - операға, симфонияға, эстрадалық музыкаға арқау болып, жаңа көркемдік сипатқа ие ... ... ... ... ... , , ... операсында пайдаланылды. Композитор шығармалары әнші - музыканттардың, сондай - ақ қатары ... ... ... ... репертуарынан тұрақты өнер алды. Жаяу Мұса әндерін күні бүгінге ... ... ... ... Оның ... ... асқақ әндері Қазақстан композиторларының көптеген шығармаларына арқау болған.

Пән: Әдебиет
Жұмыс түрі: Реферат
Көлемі: 7 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 200 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Жаяу Мұса5 бет
Молда мұса шығармаларының тілі55 бет
Мұса Жәлел8 бет
Қазақстан Республикасы Қарулы Күштерінің танкке қарсы және жаяу әскерге қарсы қолданылатын негізгі миналары, олардың тактикалық-техникалық сипаттары мен жалпы құрылысы6 бет
ХІХ ғасырдың ІІ жартысындағы музыка мәдениеті22 бет
ХІХ ғасырдың екінші жартысындағы музыка мәдениеті48 бет
Байжігіт8 бет
Қали Байжанов3 бет
Қазақ романдарындағы өнер адамдарының образдық жүйесі66 бет
XX ғасырда Қазақстан Республикасы денсаулық сақтау саласының дамуы4 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь