Меркурий

Болпан (Меркурий, Олпан, Таңшолпан, Кіші Шолпан) — Күнге ең жақын және Күн жүйесінің 1-ші ең кіші ғаламшары. Күнді 88 тәулік ішінде айналып шығады.Ал өз белін ұзақ уақытта айналып шығады, Болпанның бір тәулігі Жердің 176 тәулігіне сәйкес. Болпанды бақылау өте қиын. Бетіндегі температура күндіз +300 дәреже болса, түнде -200 дәрежеге төмендейді. Болпанның үстінде бұлттар жоқ, соңдықтан ғаламшарда жуан атмосфера жоқ. Аспаны қараңғы, жұлдыздар Болпаннан жарық көрінеді, Күн үлкен тәжі бар шар сияқты көрінеді. Болпанды әлемде "Меркурий" деп атайды, бұл атау көне юнанның Гермес құдайының мадағына берілген. Күннен орташа қашықт. 0,387 а.б. (58 млн. км), Күнді айналу периоды 88 тәулік, өз осінен айналу периоды 58,6 тәулік, орташа диам. 4878 км, массасы 3,31023 кг; өте сирек атмосферасының құрамында Ar, Ne, He бар. М. беті сырттаБолпан Astronomical symbol of mercury Mercury Mariner 10 ғарыш жабдығы арқылы жасалған Болпан көрінісі
        
        Болпан (Меркурий, Олпан, Таңшолпан, Кіші Шолпан) — Күнге ең жақын және Күн
жүйесінің 1-ші ең кіші ғаламшары. Күнді 88 ... ... ... ... ... ұзақ ... айналып шығады, Болпанның бір тәулігі Жердің 176
тәулігіне сәйкес. Болпанды бақылау өте қиын. Бетіндегі температура күндіз
+300 ... ... ... -200 ... ... Болпанның үстінде
бұлттар жоқ, соңдықтан ғаламшарда жуан атмосфера жоқ. Аспаны қараңғы,
жұлдыздар Болпаннан жарық көрінеді, Күн үлкен тәжі бар шар ... ... ... ... деп ... бұл атау көне ... ... мадағына берілген. Күннен орташа қашықт. 0,387 а.б. (58 млн. км),
Күнді айналу периоды 88 тәулік, өз осінен айналу ... 58,6 ... ... 4878 км, ... ... кг; өте ... атмосферасының
құрамында Ar, Ne, He бар. М. беті сырттаБолпан Astronomical symbol of
mercury Mercury
Mariner 10 ... ... ... ... Болпан көрінісі
Орбиталық сипаттамасы
Дәуірі J2000
Афелиі: 69,817,079 km
0.466 698 35 AU
Перигелиі: 46,001,272 km
0.307 499 51 ... ... ... 57,909,176 km
0.387 098 93 AU
Орбиталық шеңбері: ~360,000,000 km
(2.406 AU)
Шоғырланбауы: 0.205 630 ... ... 87.969 34 ... 846 9 ... мезгілі: 115.8776 d
Орташа орбит. жылд-ғы: 47.36 km/s
Ең көп орбит. ... 58.98 ... аз ... ... 38.86 ... 7.004 ... to Sun’s ... түйін бойлығы: 48.331 67°
Перигелий аргументі: 29.124 78°
Серіктері: None
Физикалық сипаттамалары
Екуаторлық радиусы: 2439.7 ... Жер ... ... 7.5×107 ... Earths)
Деңгейі: 6.083×1010 km³
(0.056 Earths)
Массасы: 3.302×1023 kg
(0.055 Earths)
Мағыналы тығыздығы: 5.427 g/cm³
Екуатордағы ауырлық күшінің үдеуі: 3.701 ... ... ... 4.249 ... ... мезгілі: 58.6462 day (58 d 15.5088 h)
Екуатордағы айналым тездігі: 10.892 km/h (at the ... ... ... полюстің оң үдемелігі: 18 h 44 min 2 ... ... ... ... ... темп-сы:
0°N, 0°W
85°N, 0°W
ең аз мағ. ең көп
100 K 340 K 700 K
80 K 200 K 380 ... ... ... ... trace
Құрамы: 31.7% Potassium
24.9% Sodium
9.5% Atomic Oxygen
7.0% Argon
5.9% Helium
5.6% Molecular Oxygen
5.2% Nitrogen
3.6% Carbon dioxide
3.4% Water
3.2% Hydrogen ... ... оның ... ... ... жерді қоса
есептегенде 9 ірі аспан денелері болған. Олар: Меркурий, Шолпан, Жер, Марс,
Плутон ... ... Олар – ... ...... деген сөз).
Планетаның Күн төңірегіндегі жолы орбита деп аталады (латынша – із,
жол). Күнге ең жақын орналасқан Меркурий, одан ... ... Жер, ... ... ... ... ең ... Плутон. Олардың өлшемі де
түрліше – жерден үлкен, кішісі, сонымен шамаластары бар.
Планета – өзінен жарық шығармайтын ... ... ... ... аспанда
олар да жұлдыз сияқты жылтырап, көрінеді. Олай көрінетін себебі: планетаның
бетіне күннен түскен ... ... ... екен. Планета –
«кезбе жұлдыз» деген мағынаны беретін грек сөзі. Жұлдыздар сияқты
планеталар да ... бір ... ... үздіксіз қозғалып аспан әлемінде
жүреді. Себебі олар күнді айнала қозғалады. Планетаның пішіні шар тәріздес
келеді және барлығы да осінен айналады. Күн ... ... және ... ... кейін Шолпан жарқырап ерекше көзге түседі. Күн жүйесіндегі ... ... – «Құс ... галактикадағы шоқжұлдыздардың бірі. Құс
жолы көзге қарай аспан әлемінде айқын ... Құс жолы ... ... ... ... ... аса көп жұлдыздар
шоғырын көреміз, ал жай көзге ол ... ... ... көрінеді. Құс жолы
орасан зор жұлдыздар жүйесі. Галактика құрамына кіретін жұлдыздардың
негізгі бөлігі. Галактикағы сонымен қоса жер ... ... ... ... мен өз жұлдызы күн де жатады. Галактикадағы жұлдыздардың жалпы
саны орасан көп – шамамен 100 миллиардтай. Күн – Галактиканың қарапайым
жұлдыздарының ... ... ... ... ... және олардың эволюциясы жөнінде жұлдыз
эволюциясы туралы теория жасауға қажет бақылау нәтижесінің дәлелдері
жеткілікті. Өкінішке орай ... ... ... оның ... ... эводюциясы жөнінде жоғарыдағыдай сеніммен айта аламыз. ХҮІ ғасырда
Джордано Бруноның ұйғарымы бойынша жұлдыздар Күн сияқты ... ... ол ... ... ... ... өмір сүреді және өледі.
Бірақ біз тікелей Күн жүйесіндегі планеталарды ғана зерттей аламыз. Соңғы
он ... ... ... ... ... ... ... ашылды. Бақылау
құралдарының көмегімен жұлдыздардың планеталық жүйелерін іздеп табудың екі
үлкен қиыншылығы бар. Біріншіден планетаның массасы, орталық жұлдыздың
массасынан әлдеқайда ... ... оның ... орталық жұлдыздың
жарқырауына қарағанда ескерусіз.
Егер бізге жақын жұлдыз ... ... ... ... ... ... болса, онда оның көрінерлік жұлдыздық шамасы +23m
болып және одан доғаның 4о қашықтығында орналасар еді.
Планеталардың гравитациялық күшінің ... ... ... бақылау
арқылы планеталар жүйесін іздеу әлдеқайда ұтымды. Планета жүйесі ... ... ... ... ... да ... Күн ... тәрізді),
оның массалар центрі жұлдыздың центріне сәйкес келмейді және оның ауытқуын
Жерден бірнеше жыл бойы бақылаулар нәтижесінде осы жұлдыздардың бірі –
"Барнарданың ұшып бара ... ... ... ... жылында
доғаның 10,27о-ын құрайды, қашықтығы 6 жарық жылына тең) кеңістіктегі өзіне
тән траекториялардан шын мәнінде де периодты түрде ауытқып отыратыны
байқалды. Осы ... ... ... ... ... ... Ол массалар (Ван де Калеп бойынша) 0,0058 және 0,0030 Күн
массасына тең. Планеталар жүйесін спектроскопиялық әдіспен іздеудің
болашағы зор. 1983 жылы Вега ... ... 26 ... ... 60 ... ... 10 есе ... ал 100 мкм-де 20 есе артық эенргия
шығаратыны белгілі болды. Салқын денелерден тұратын осындай дөңгелектер
басқа да кейбір жұлдыздардан табылды. Басқа жұлдыздардың ... ... ... бер. ... ... ... ашу болашақтың ісі.
Күн жүйесі. Күн жүйесінің пайда болуын табиғи жолмен түсіндіруге тырысу
әрекеті ХҮІІ ғасырда басталды. ХҮІІІ ғасырда философ И.Кант пен ... Күн ... ... ... үйлесімді теориясын құрды. Бірақ ол
теория өкінішке орай, көптеген бақылау деректерін түсіндірмеді.
Күн жүйесінің де осындай ... ... ... ... Аса ... ... кейін, ауыр элементтер бүкіл әлемге шашылып кетеді де
жаңа жұлдыздарды құрайтын материалға айналады. Ондай жарылыс ... ... бен ... өзгеруіне, осылайша Күннің пайда болуына әсер еткен. Аса
жаңа жұлдыз жарылғаннан кейін, соққы тасқыны гравитация заңы бойынша ... да ... ... жана ... ... Күн ... ... Күн магнит
өрісі арқылы өзін қоршаған заттармен байланысын ... Күн ... ... өзін ... ортаға дөңгелек түрінде қозғалыс моментінің барлық
шамасын бере алады. Дөңгелектерден планеталар пайда болады. Күнді қоршаған
планеталарға дейінгі бұлттарда кездесетін бөлшектер мен ... ... ... ... ... Оның үстіне Күннің сәуле шығаруындағы
ыстық жел Күннің маңынан жеңіл ұшатын заттарды ала кетеді. Заттардың ... ... ... ... ... кішкене тығыз кремнийлік
планеталар, ал Марс орбитасынан әрі қарай сутегі мен гелийден тұратын алып
планеталар пайда болады.
Жер тобының ... ... ... ... ... ... ... екі
топқа бөлінеді – жер тобындағы планеталар және алып ... ... ... ... Шолпан, Жер, Марс, Плутон да жатады. Жер
тобының ... ... ... ... мен ... тұрады. Жер
тобындағы планеталардың атмосфералары өте күрделі эволюцияны бастарынан
өткізді: ... және ... ... ... (вулкандар), басиапқы
аккреция (бөлініп шығу, өсу) периодында әр түрлі бөлінулер, бірінші
планеталық тұмандықтардан газдарды қармап алу. Жер тобындағы планеталарда
серіктер аз ... мен ... олар ... жоқ, ... – екі ... ...... Физикалық сипаттамалар бойынша бұл топтағы
планеталарға алыстағы Плутон да жататын болар.
Меркурий. Меркурийдің бетінде оған ... ... ... ... ... (түрлі-түсті қосымшадағы). Оның ең үлкені Калорис
деп аталады. Диаметрі 1300 км болатын осы ... ... ... ... ... тау ... ... болған. Меркурийдің
Күнге жақын орналасуы оны бақылауға кедергі келтіреді. Аспан аясында оның
Күнне ең алыс кету ... 29о. ... ол күн ... ... ... ... ... күн батқанда (кешкі көрінуі) көрінеді. Меркурий
орбитасының эклиптикаға көлбеулігі үлкен болғандықтан оны әр уақытта көру
мүмкін ... ... ... ... анық ... Ең ... ... жылтыруы –1m-ге тең. Меркурийдің магнит өрісі Жердікінен 100
есе әлсіз. Планетаның шамамен төрттен үш бөлігін құрайтын ... ... ... ... ... 3 есе, ... 20 есе аз, ал
тығыздығы Жердің тығыздығымен шамалас (5,43 г/см3). Меркурий Юпитер мен
Сатурнның кейбір серіктерінен кіші. Планета сфера түріне ие. ... жоқ. Егер олар ... ... да планетаның алғашқы пайда болуы
кезінде планетаның бетіне құлаған ... ... ... Шолпанды Жердің «сіңлісі» деп те атайды, өйткені
олардың массалары және ... ... ... өзінің Күнді айнала
қозғалысына кері бағытта және Жерге қарағанда 243 есе баяу қозғалатынымен
басқа планеталардан ... Жас ... мен ... өз ... ... ... айналған болатын. Бұл планеталардың денелері алыс дәуірде
(матия) қатып қалғандай әсер қалдырады. Егер ... ... ... ... өте ... оның ... ... сияқты ғана. Шолпанның массасы Жер
массасының 0,815 бөлігін құрайды, тығыздығы 3,24 г/см3-қа тең. Шолпанның
орбитасын дөңгелек ... ... оның ... ... ... Күн ... ... ең жақын планета, оған дейінгі қашықтық 40-тан
259 млн километрге дейін ... ... ... серіктері жоқ.
Атмосферасы, негізінен, көмір қышқыл газынан тұрады және тығыздығы
жердегіден тоқсан есе ... ... ... ... қысымды жер
бетіндегі мұхиттың бір километр тереңдігіндегі қысымымен салыстыруға
болады. Планетаны үнемі тығыз бұлттар жауып тұрады да, ... ... ... ... ... сәулелері қайта сәулеленіп, жылу сәулелерін
шығарады. «Магеллан» зонды Шолпанда вулкандар тапты. Олардан бөлінетін қос
тотықты күкірт тығыз қызғылт-сары бұлт құрайды. 50-100 км ... ... ... ... тұз ... тамшыларынан тұратын жаңбыр жаууы мүмкін.
Шолпанның бетінде таулар, вулкандар (әдеттегідей емес, дөңгелек пішінді
келеді), ... бар. ... ... , бұл жер ... ... ең бір тегістеу планета.
Жер планетасы. Меркурий мен Шолпаннан кейінгі тұрған біздің көгілдір
планета Жер. ... ... ... ... ... ішкі құрылысы өте
күрделі. Қатты планеталар арасынан Жер ең активті болып есептеледі. Беткі
қабаты үнемі өзгерістерге ұшырап тұрады. Жер залалинның теориясы бойынша
жердің ... және ... ... ... ... ... ... өте күшті.
Оның магнит осінің өз кіндігінен айналу осіне көлбеулігі 11о, 5о ... Жер ... ... Ай қызғылт сары түсті. Ай Жерге тек бір жақ
бетімен көрінеді. Айдың Жерді айналып шығу уақыты оның өз ... ... ... тең. ... ... Айда да ... ... планетасы. «Қызыл жұлдыз» планетасы Жерден әлде қайда кіші. Ол,
бір жағынан, Меркурий мен Айдың арасындағы, екінші жағынан, Жер ... ... ... ... тәрізді, оның атмосферасының тығыздығы
Жер атмосферасының тығыздығынан 10 есе аз. Марстың атмосферасы Шолпандағы
тәрізді көмір қышқыл газынан тұрады. Марс планетасының екі ... бар. ... ... ... 20 км болатын Фобос және Деймос.
Марс Күн жүйесіндегі Жерден адам баласының онда ... ... бар ... ... ... ... ... тудырған бірінші
планета. ХІХ ғасырда негізгі пікірталастар мен айтыстар тудырған Марстан
басқа бірде-бір планета болған емес. Қазіргі кезде Марста өсімдіктер ... ... бар ... жөнінде талас жүріп жатыр. ХХІ ғасырда бұл
пікірталастың жұмбағы азайған жоқ.
Плутон. Енді Жер тобындағы Плутон планетасын, оның ... ... Бұл Күн ... ең ... ең ... планета. Оның
диаметрі 2260 км, ал бетінің орташа температурасы ... ... өте ... азот пен ... ... ... ... бар болар
деп жобалайды. Плутонның түнгі аспанында Күн тек жарық жұлдыз тәрізді
көрінеді. Оның серігі Харон планетадан екі есе ... Күн ... ... 1930 жылы ... оған әлі ... ... аппараттары ұшып
барған жоқ. Соңғы кезде Плутонды Күн жүйесіне кіретін тең ... ... ... бола ма ... ... та қызу жүріп жатыр. Ал Жерден
алынған фотосуреттермен оның қандай да бір ... ... ... ... тұр. Плутон мен Харонды зерттеу дәуірі әлі алда.
Алып планеталар
Алып планеталардың (Юпитер, Сатурн, Уран, Нептун) ... ... ... ал ... тығыздығы азщ (ең аз Сатурнда – 0,7г/см3).
Барлық алып планеталардың ... ... Алып ... ... ... ... ... Барлық алып планеталар серіктерімен қоршалған. Отыз
жыл бұрын ... ... саны ... аспап еді. Қазір олардың алпысы
белгілі. Серіктердің бір-біріне ұқсамайтындығы таңдандырады. Қазіргі кезде
Юпитерде 16, Сатурнда 17, Уранда 15, тек ... ғана 8 ... ... Күн жүйесіндегі ең үлкен және ең ауыр планета, түрлі түсті.
Юпитердің көлемі Жерден 1320 есе, ал ... 315 есе ... ... ... ... ... еді. ... де өзінің жеке жылу көзі бар, ол
заттың радиоактивті ыдырауы және сығылуы кезінде бөлініп шығаратын энергия.
Юпитердің орталық ауданындағы ток ... ... ... өте ... ... ... магнит өрісінің өндірілуі мүмкін. Юпитердің
магнит өрісінің Күн желімен ... ... ... ... ... ... ... байқалады. Юпитердің үлкен қызыл дағы – өлшемі
жерден екі есе ... ... ... ... ... дақ осінен 6 күнде бір
толық айналып шығады. ... ... ... ... ... ... орналасқан, ал ең алыс серіктің бетінен қарағанда
Юпитер Айдан да кіші болып көрінеді.
Сатурн Күн жүйесіндегі құралсыз көзбен ... ... ... ... тығыздығы Күн жүйесіндегі планеталар тығыздығының бәрінен де, тіпті
қарапайым судың ... да аз. Егер ... ... ... табу ... онда ол мұхитта қалқып жүрер еді. Сатурн ені 275 000 км, ал
қалыңдығы бір километрден артық ... ... ... сақиналар жүйесімен
ерекшеленеді. 5 млрд жыл бұрын Күннің айналасында да көптеген ұсақ денелер
мен бөлшектерден тұратын осындай сақинаның бірігуі ... ... ... ... осы ... планетаның пайда болу механизмін түсінуге
көмектеседі.
Уран. Уран да барлық алып планеталар тәрізді жартылай сұйық, жартылай газ
күйінде ... ... ... ... ірі ақтты ядросы бар. Газ
қабығының астында қалындығы планетаның радиусының үштен ... ... ... және ... ... температурасы бірнеше жүз градус болатын тғыыз
мұхит орналасқан. Ондағы атмосфераның қысымы 200 мың жер атмоферасы
қысымнан кем емес. Басқа алып ... ... ... ... ... ... және метаннан тұрады және олардың
салыстырмалы қатынасы Юпитер мен Сатурнға қарағанда төмен. ... ... ... оның ... жоғарғы қабатында сутегі мен гелийдің
түтіні бар. Уранның магнит өрісі жердікі сияқты күшті, бірақ магниттік
полюс географиялық полюстан шамалы 500 – қа ... ... 9 ... ... ... ... сатурынның сақина – карина мың есе жіңішке, түстері
көмірдей қара.
Нептун. Күннен 4,5 млрд км ... ... бұл ... 30 есе алыс ... ... ... ... аз ғана кіші және ал газды алып пленталар
ішіндегі ең кішісі болып есептеледі. Оның ... жер ... 900 ... 30 есе кем. Нептун атмосферасының құрамы алып планеталарға ұқсас
екенін өлеулер көрсетті: 13% гелий, 85% ... және ... ... ... ... бар. ... атмосфераның жоғары қабаттарының қозғалысы
әдеттегіден өзгеше жүреді. Планетаның өз өсінен шығысқа қарай айналуына
қатысты ... ... ... ... ... бағытталған, оның
үстіне экватордағы бұлт баяу қозғалады. Күн жүйесіндегі жерлердің күштісі
Нептунда соғады, оның жылдамдылығы дыбыстың жылдамдығына жетеді.
Жер тобының планеталары және алып ... ... ... ... ... ... мәліметтер ХХ ғасырда алынады.
Планетаның бетін тікелей жанама әдістерімен зерттеулер негізінде
планеталардың атластары ... ... ... ... ... ... ... мәліметтерді ғалымдар ХХ ғасырда 70-80
жылдарында олардың американың ғарыш кемелері, Ваяджерлер ұшып өткеннен
кейін ғана алды. Ол ... ... ... ... ... ... нәтижесін растады және жаңа жаңалықтарды ашты.

Пән: Астрономия
Жұмыс түрі: Реферат
Көлемі: 5 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 200 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Аспан механикасы10 бет
Герман тайпаларының діні мен әдет-ғұрыптары7 бет
Жалпы жертану (сұрақ-жауап түрінде)75 бет
Жер тобының планеталары3 бет
Жер тобының планеталары жайлы6 бет
Жер тобының ғаламшарлары24 бет
Инерция проблемасы77 бет
Күн жүйесінің кішкентай денелері10 бет
Стилистика және оның проблемасы туралы4 бет
Ғаламшарлардың көрінетін және нақты қозғалысы3 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь