Тұлға дамуындағы диагностикалау

Мазмұны

Кіріспе ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...3

1 Тұлға дамуына қатысты теориялық мәселелер
1.1 Тұлғаның даму процесі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .5
1.2 Тұлға дамуына әсер ететін факторлар ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .6
1.3 Тұлға дамуындағы іс.әрекеттің мәні ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..8

2 Тұлғаны диагностикалауға қатысты озат педагогикалық тәжірибиені зерттеу
2.1 Диагностикалау ұғымы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...16
2.2 Қазіргі уақыттағы тұлғаны диагностикалауға қатысты озат педагогикалық тәжірибиелер ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...18

3 Тұлғаны диагностикалау әдістемесін анықтау ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 22

Қортытынды ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .25

Пайдаланылған әдебиеттер тізімі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 26
        
        Мазмұны
Кіріспе.....................................................................
..................................................3
1 Тұлға дамуына қатысты теориялық мәселелер
1.1 ... ... ... ... әсер ... ... ... ... ... ... қатысты озат педагогикалық тәжірибиені зерттеу
2.1 ... ... ... тұлғаны диагностикалауға қатысты озат педагогикалық
тәжірибиелер................................................................
...................................18
3 ... ... ... ... ... кездегі шапшаң жүріп жатқан ... ... ... күшейте түсуде. Тіпті бірқатар дамыған елдерде бұл
идея ұлттық қағидаға айналған.Сондықтан халықаралық ұйымдар әлемі елдерінің
бәсекегеге қабілеттілігінің рейтингін ... ... оның ... мен
тұжырымдалары жасалып жатыр. Ал Қазақстанның бәсекеге қабілеттілігін жүзеге
асырудың тиімді жолдары Елбасының ... ... ... 50 ... кіру ... жолдауында айқындалған. Адамның жалпы ... кең ... ... ... отыр. Олардың біліктілігін, дағдыларын
қалыптастыру қажеттігі еліміздегі ғылым-техникалық және әлеуметтік мәдени
жетістіктерінің қарыштап дамуынан туындайды.
Жастарды ... ... ... ... ... ... жан-жақты
даярлауға қоғам мен мемлекеттің бүгінгі таңда барынша ... ... ... ... ... ... ... саясаты әлемдік білім
кеңістігімен ықпалдасуға бағдарланған.Әлемдік білім кеңістігінен жалпы
білім ... ... ... білім жағдайына тез бейімделетін
өз жолын дұрыс таңдай білетін,оң ... ... ... ... ... ... ... жолдауында «Ұлттық бәсекелестік қабілеті
бірінші ... оның ... ... ... деп ... ... 2015 ... дейінгі білім ... ... ... ... берудің мақсаты- жылдам өзгеріп отыратын
дүние жағдайында алынған терең білімнің кәсіби дағдылары ... ... ... ... іске ... ... дамытуға және өз бетінше
дұрыс,адамгершілік тұрғысынан жауапты шешімдер қабылдауға қажетті жеке
тұлғаны қалыптастыру» деп атап ... ... ... ... өмір сүру барысында өзінің қоғамдық мәнін
сипаттайтын көптеген әлеуметтік саналар мен қасиеттерді қалыптастырады, әрі
дамытады. Жеке тұлғаныңдамуы мен ... ... орта мен ... әсер
етеді. Осы күнгі педагогикада жеке адамның дамуы жөнінде қалыптасқан ой-
пікірлер төмендегіше: адамның қоғамдық ... ... ... ... аса маңызды. Әр адам іс-әрекеттің түріне негіз ... ... ... ... да ... биологиялық және әлеуметтік даму
мүмкіншілігі бір-бірімен тығыз байланыста, бірақ әлеуметтік фактордың ролі
басымдау. Жеке адамның дамудың ... ... ... ... табиғи
нышандармен қатар тұрса, ол адам ... ... ... ... ... ... әлеуметтік қасиеттерінің тұтастығы, белсенді іс-
әрекетпен ... ... ... қай ... ... өзекті мәселесі болғаны
анық. Әсіресе қоғам ... ... ... ... ... ... қазіргі Қазақстан Республикасы жағдайында бұл аса ... ... ... отыр. Білім беру жүйесі білімді тереңдетуге
бағытталған ... ... ... ... ... бағдарын жеке тұлғаның
рухани – адамгершілік тұрғыдан кемелденуіне аудара бастады. Демек, тұлғаның
адамды адам ете ... ... ашып ... яғни ... ... талабы.
Зерттеу мәселесі: тұлға дамуын диагностикалау мәселесі.
Зерттеу мақсаты: тұлға дамуын ұйымдастырудағы ... ... ... ... дамыту үрдісі.
Зерттеу мақсатына сәйкес мынадай міндеттер қойылады:
- Педагогикадағы тұлғаның дамуына байланысты ... ... ... ... қатысты озат педагогикалық тәжірибиені
зерттеу;
- Тұлғаны диагностикалау әдістемесін ... ... Егер ... ... ... байланысты
проблемаларды қарастырылып, тұлғаны диагностикалауға қатысты озат
педагогикалық ... ... ... диагностикалау әдістемесін
анықталса, онда тұлғаның дамуында диагностикалаудың ролі артады, өйткені,
бұл ретте, ... ... ... мәні ... ... әлеуметтік-
экономикалық жағдайда бәсекеге қабілетті жеке тұлға қалыптасады.
Зерттеу ... ... ... психологиялық, педагогикалық
әдебиеттерге ... ... ... ... ... оқу
әдістемелік құралдарға талдау жүргізу.
Курстық жұмыс құрылымы: кіріспеден, үш бөлімнен, қорытындыдан және ғылыми
әдебиеттер тізімінен тұрады.
1 Тұлға дамуына қатысты теориялық ... ... даму ... тұлға ретінде дамуы оның «өмірлік жолының» жалпы контексінде
жүреді (С.Л. Рубинштейн) ол ... ... ... қалыптасуы мен
дамуының, адамның белгілі бір дәуірдің замандасы және белгілі бір ұрпақтың
құрдасы ретінде дамуының» тарихы ретінде ... Б.Г. ... ... жолдың белгілі кезеңдері бар, олар өмір сүру ... ... ... ... ... және т.б. ... ... байланысты. «Өмірлік жолдың кезеңдері онтогенездің жас
ерекшеліктік сатыларына өз әсерін тигізеді, оның әсер ету ... ... ... ... жас ... ... ... жолдың кезеңдері
сияқты белгіленеді, мысалы, мектеп алды, мектепке дейінгі және ... ... ... ... ... ретінде дамуы отбасының,
жақын қоршаған ортаның белгілі әлеуметтік ... ... ... ... ... жағдайында, өзі соның өкілі ... ... ... ... ... ... дәстүрлерінің
жағдайында жүзеге асырылады. Бұл тұлғалық дамудың макрожағдаяты. Сонымен
бірге, ... ... ... ... Л.С. Выготский атап өткендей,
баланың өзіндік қатынасы мен оны ... ... өмір ... ... ... ... әлеуметтік жағдаяттары қалыптасады. Л.С.
Выготский ... ... ... жағдаяты «тұлғаның жаңа қасиеттерін
бойына сіңіру үшін бала бағыт ететін ... мен ... ... ол оны ... ... көзі - ... өмір ... алады,
бұл әлеуметтіктің индивидуалды болатын жолы».
Қарым-қатынастар ... ... ... әрекеттесудің әртүрлі
деңгейлерін, әрекеттің әртүрлі типтері мен ... ... ... ... тұлғалық дамудың негізгі шарты санатында қарастырылады.
Бұл ... адам ... ... ... ... оның ... ... түсінгеннен соң өзгертуге ... ... ... Егер бұл ... жағдайда, онда баланың өмір сүру дағдысы мен оның
мүмкіндіктерінің арасында ашық қарама-қайшылық туады (А.Н. Леонтьев).
А.В. ... ... ... ... ... өзі, ... да кең түрде - әлеуметтік орта тұрақты немесе өзгеріп отыратын ... бұл ... ... адамның өмір сүретін ... ... ... пен өзгерістеді білдіреді. Осы
бірлестіктің өміріне баланың әлеуметтік жан ретінде енуі үш ... ... осы ... ... ... өзара әрекеттесу мен
әрекеттер формаларына ... ... ең ... дәрежеде
дербестендіру қажеттілігі» мен тұлғаның осы ... ... ... ... Егер ... «өз жеке ... үшін ... мен әдістерді іздеумен» және осы ... ... ... ... ... ... ... интеграция «субъекттің өзінің ерекшеліктері және осы бірлестікте
өзіне маңызды ... ... ... ... ... ... ... мен бірлестіктің субъектке тән жеке ерекшеліктердің
ішіндегі тек оған ұнайтын, және оның ... ... ... ... қызметте табысқа жеткізетін және т.б. ерекшеліктерді ғана
қабылдау, құптау және ... ... ... ... өмір ... ... ... әлеуметтік жағдаятында»
(А.Г. Асмолов) жетекші әрекет шеңберінде жүзеге асырылу үстіндегі бірлескен
әрекет, ... ... ... жағдаятында дамуының негізгі
шарттарының бірі болып табылады.
Бейімделу, дараландыру, ықпалдасу (А.В. Петровский ... адам ... ... ... механизмі, осы өзара әрекеттесу барысында
пайда болатын қарама-қайшылықтарды шешу ... ... ... ... ... механизмі ретінде танылады. Адамның ... ... сана ... ... ... ... тұжырымдамасы, «Мен» –
жүйесі) қалыптастырумен, қажеттіліктік-мотивациялық саласын ... ... ... ... ... рефлексияның
дамуын, өзін-өзі бағалау механизмін өзгертумен байланысады. ... ... ... ішкі ... әртектілікпен сипатталады.
Мысалы, кіші мектеп оқушысының мысалында оның өзін-өзі бағалауындағы
өзгерістер оның ... және ... ... ... ... ... ... жастың аяғында ғана баланың оның тұлға ретінде қалыптасуында ... ... ... ... Мұнда да А.В. Захарованың
деректері бойынша, жас ерекшелігінің ... ... ... ... өзін-өзі жоғары бағалау саны азайып, өзін ... ... ... бұл ... ... сын ... ... өсуін дәлелдейді.
Алайда, бұл өзін-өзі бағалаудың барабарлығы көрсеткішін (барабарлығын)
көтермейді. Өзін-өзі ... ... ... саны ... ... интеллектуалдық дамуындағы сияқты тұлғалық дамуы да жалпы
мінез құлықтың және мінез-құлықтың ... ... ... ... оның ... ... жүреді. Бұл беталыс
баланың өз мінез-құлығын басқара алу, саналы түрде мақсат қою, ... ... ... ... ... жолдары мен құралдарын әдейі іздеу
іскерлігімен көрінеді. ... пен ... ...... дамуының өзекті бағыты. Мінез-құлықтың еркіндігі
сыртқы реттеуден өзін-өзі реттеуге біртіндеп ... ... ... ... бақылау мен бағаланудан туатын өзін-өзі бақылауда әсіресе
анық ... Жас ... ... осы ... тәжірибелі
мұғалімдер мектеп оқушыларының білімін бақылау мен бағалауды ұйымдастыруда
үнемі назарға ... ... ... ... ұйымдастырған әрекетінен
оқушының оны өзін-өзі ұйымдастыруына - бұл ... ... ... мен ... ... сара ... Выготскийдің, А.Н. Леонтьевтің, Д.Б. Элькониннің, Л.И. Божовичтің
зерттеулерінде баланың ... ... ... ... жаңа ... қалыптасуымен анықталады. Л.И. Божович баланың тұлғалық дамуының
бес жас ерекшеліктік кезеңдерінің ішінде ... ... ... ... ең ... яғни ... жаңа қасиеттер болып қоршаған ортаның әсер
етуіне қарамастан баланың ... ... ... ... ... ... саналады» Л.И. Божович бұл көріністі «түрткі
болушы» деп атаған. Оның ... ... ... әсерлердің тегеуірінен»
босатады. Алайда, ол оны әлі түсінбейді, бірақ ол субъект бола ... өмір сүру ... яғни ерте ... ... ... ... жаңа
қасиет …«МЕН» жүйесі болады және осы жаңа қасиеттен туатын өзі ... ... ... ол «Мен ... формуласы бойынша беріледі. ... ... мен ... Мен ... ...... болады». Бұл
кезеңде – «келеді» және «керек» ... екі күш ... ... ... ... қалыптасуы жүреді.
7-8 жасқа дейінгі кезеңді Л.И. Божович баланың «әлеуметтік индивид»
ретінде ... ... ... жаңа ... ... ... осы ... қамтамасыз етуші қоғамдық-маңызды қызмет қажеттілігі
туады». 12-14 жасқа таман «нысананы көздеу қабілеттілігі» қалыптасады, яғни
саналы мақсаттарды ... және қоя ... ал 15-16 ... - «өмірлік
болашақ» қалыптасады.
Л.И. Божовичтің қарастырған жас ерекшеілік кезеңдері 1-ші және ... ... 7 ... және ... ... ... келеді. Педагогикалық тәжірибе үшін Л.С. ... ... ... ... ... және маңызды қорытынды - педагог
оқушылардың тұлғалық дамуының осы ерекшеліктерін ескеруі қажет. Бұл мектеп
оқушыларының жас ... ... ... ... ... ... алаңдаушылық және т.б.), жүйкенің тозуы
пайда болуының алдын алу.
Бала тұлғасының дамуын дұрыс түсіну үшін осы ... ерте ... ... ... ерекше қызығушылық туғызады. Бұл сөздің шынайы мағынасында
«персоногенез», яғни тұлғаның ... мен жеке ... Осы ... бірі В.С. ... ... дамуын баланың өзіндік сана сезім
құрылымын деңгейлік, сатылап қалыптастыру ... ... ... 5 буын бар: ... есім және ... өзін ... ұмтылу,
жыныстық сәйкестендіру, психологиялық ... және ... ... В.С. ... ... тұлға дамуының механизмдері сәйкестендіру,
оқшаулану және олардың өзара әрекеттесуі болып табылады. ... ... ... мен ... үшін ... ... құндылық болып адамның
өзіндік сана сезімінің құрылымы болады, оны жалқы есім, ... ... , өзін ... бір жыныстың өкілі ретінде ұсынуы, өзін ... ... осы, және ... өзін ... пен ... қатысты
бағалау». В.С. Мухина мен оның оқушыларының ... ... ... ... ... ... көрсетеді. Бірінші сынып
оқушысымен қарым-қатынас жасаудың формасын таңдағанда, әсіресе, алты жастық
оқушыға, баланы ... ... ... ол оны ... - себебі,
ол өзінің есіміне үйренген. В.С. Мухина мұғалім оқытудың басында ... ... ... ... ... ... «Петя, сен жарайсың!»,
«Маша, бүгін үздік!» және т.б. деп баланың ... ... ... керек. Өзін ұл немесе қыз бала ретінде сезініп, бала мұғалімнің
көмегімен ... ... ... ... ... Ұл ... болуы керек, ол қызды қамқорлыққа алуы, оған ... ... ... Мухина балаларды үнемі «Балалар!» деп ортақ атауы әбден дұрыс емес
деп әділетті атап өтеді. Бұл ... бала ... ... ... қыздардың
(нәзіктілік, ұстамдылық, биязылық, мейірімділік, тазалық, адамгершіліктік,
аяушылық) және ұлдардың ... ... ... ... ... неге ... ерекшелігін тіркеп, атап
отыру қажет. Баланың өмірлік болашағын оның ... ... және осы ... елестетуін басқару негізінде қалыптастырудың ерекшеліктері туралы В.С.
Мухинаның ойлары өте маңызды. Бірінші сынып оқушысының ... ... ... ... ... күн ... күн үшін. Оны зерттеу,
балалардың басым көпшілігі өзінің өткен ... ... ... ... Бұл ... ең ... депривирленген дамуға емес, дұрыс дамуға
қатысты (яғни, өзін таныту, мойындатуға үміт арту ... ... ... ... Оны ... ... қайта
құрулар, қалыптасқан пікірлер, адамдардың, атап ... ... ... ... ... қалыптасқан кезеңінде жұмыс
істейтін мұғалімге ... өте ... ... саналы түрде баланың
болашаққа оптимистік ойларын мақсатты қалыптастыруы, ... ... ... ... ... нигилистік қарау беталыстарына
қарсы тұра білуі қажет.
Толыққанды белсенді тұлға қалыптастыруға (К.Д. Ушинский, Л.Н. Толстой,
В.А. ... Я. ... В.В. ... және ... ... ... тәрбиелеуші оқытудың жалпы тұжырымдамасын
әзірлей келе, В.С. Мухина ерекше назарды қоғамда қабылданған ... ... ... ... қалыптастыруға аударады. Автор балалардың
міндеттерін олардың құқықтарына айналдыру идеясын ... оны ... ... ... деңгейін «көтереді». Бізге үйренішті ... ... ... ... ... отыруға тиістісіңдер»,
«Сендер сабақта өз беттеріңмен жұмыс істеулерің қажет» және В.С. ... ... ... ... ... өз беттеріңмен жұмыс
істеуге ... бар, сол ... ... ... ... «Мен Петя, - жақсы - бала – болғанмын, - қазір
бармын – боламын - құқым бар – ... ... бала ... ... ұғыну құрылымы ... «адамның барлық бойында көрінетін негізін
көрсетеді, ол бір ... ... ... ... екінші жағынан,
және тұлғаның жеке даму жолына байланысты мазмұнды ... ... ... ... ... оқушының өзіндік сана сезімінде орын алады,
және әрине, оның тұлғалық, жас ерекшеліктік даму ... ... ... ... ретіндегі позициясын, оның оқуға, мұғалімге, мектепке деген
қатынасын анықтайды.
А.В. Петровскийге сәйкес, ... ... ... пен бір ... жас ... ... кезеңдерде кідірістің бірлігі ретінде
ұсыныла алуы мүмкін. «Тұлғаның ... ... ... ... ... тұлғаның бір кезеңнен басқа ... ... ол үшін өте ... салыстырамалы тұрақтылықты білдіреді.
Ал кідіріс тұлғаны жаңа нақты-тарихи жағдайларға енгізудің ерекшеліктерінен
туатын сапалық өзерістерді ... олар оның ... ... әрекеттесуіне қатысты факторлардың әсерімен байланысты, берілген
жағдайда олар сол қоғамда қабылданған білім беру жүйелері ... ... ... ... ... дамудың барлық жағдаяты осы процестің
макро - және микрофазалары ... ... ... ... өту ... адамның тұлғалық дамуын анықтайды.
Ең бірінші кезекте отандық психологияда зерттелінген (Л.С. ... ... Б.Г. ... А.В. ... ... дамуының келтірілген
тұжырымдамасы Л.С. Выготский бойынша, «даму дегеніміз ең ... ... ... ... ... үнемі пайда ... ... даму ... шығу ... ... пен ... ретінде сипатталатын өзін-өзі қозғалысқа ... ... Л.С. ... ... ... басқа тұжырымдамасы мақсатты
өзін-өзі дамытушы ... ... ... ... ... ... және өзін-өзі жетілдіруге жігер ... ... ... ... көрінісін табады.
С.Д. Смирновтың кеңінен танымал шет елдік ... ... ... ... ... мен шарттардың талдауы осы күштер мен
шарттардың қалайша ... ... ... ... жеке және ... ... негізі туа біткен елігу немесе
инстинкттер болып ... онда ... ... ... көзі ... ... ғана танылады;
К. Юнг бойынша, «дараландыру» бірлестіктен ... ... ... ... ... - ... ... ең жоғары нүктесіне жету,
барлық психикалық құрылымдардың ... және ... ... ... ... ... ... бастап «бірлестік сезімі» немесе
«қоғамдық сезім» тән, ол сезім ... ... ... бірінші жылдары өзін
толыққанды сезінбеу сезімін жеңіп, қоғамға кіруге ұмтылуға түрткі болады;
К. Хорни бойынша, тұлғаның дамуы үшін негізгі ... көзі ... және ... ... өзін-өзі қауіпсіздендіруге ұмтылу сезімі.
Тұлғалық даму, адамның тұлға, әлеуметтік ... ... ... ... оны бір ... сыртқы немесе ішкі шарттар ретінде
анықтайды. ... ... ... екі ... анықтайды, оның
дамуы және оның жаратылыстық қасиеттерінің саналуандылығын мен сипаттаушы
кешендерде ... ... ... а) табиғатты жатсыну және онымен
байланыста ... б) ... ... адамдырды жатсыну және олармен
байланыста болу». Дамудың ... ... ... абсолютке апару-
теоретикалық абстракциялар мен түсінік берудің әдіснамалық негіздерінің
проблемасы.
1.2 Тұлға дамуына әсер ... ... қай ... ... ... ... жəне қай тараптары сыртқы
жағдайларға, жағдаяттарға байланысты? Дамуды айқындаушы себептер тобы –
жағдайлар деп ... ал сол ... ... ішіндегі ең маңызды,
мəнді себеп – жағдаят (фактор) деп аталады. Даму ... мен ... əсер ... ... ... мен ... қандай?
Белгілі болғандай, адамның даму процесі мен оның нəтижесі үш өзекті
жағдаяттардың бірлікті əрекетімен жасалады, олар ... ... ... ... ... “нəсілдік” деп аталатын адамның тума, ... ... ... – бұл ... ... берілетін тұрақты
сапалар мен ерешеліктер. Нəсілдікті тасушы – биологиялық ген (грек сөзі -
туындатушы). Организм ... ... ... ... ... ... ... күйінде тіршілік өкілі тəнінде сақталатынын
жəне бірден бірге ауысып баратынын ... ... ... ... ... ... ... нəсілдік бағдарлама құпияларын ашып, жариялайды. Адамның
нəсілдік бағдарламасы адамды адам ... ... ... ... ... ... ... ұқсамас өзгешілігін білдіретін айрықша детерминатты
(тұрақты) жəне ауыспалы бөліктерді өз ... ... ... ... ... р а қ т ы ... адамзаттық ұрпақ жалғастыру жəне адам тегіне тəн
нышандарды – сөйлеу, тік ... ... ... ... т.б. – қамтамасыз
етеді. Атадан балаға адамның сырт-қы ... дене ... шаш, ... ...... Қан ... резус-фактор, ағзадағы ақуыздардың
əртүрлі бірігімі қатаң генетикалық ... ... ... жүйке жүйесі, мінезі, психикалық процестердің өту ... ... ... ... Ата-аналар тəнінде болған жүйке жүйесінің
кемшіліктері, ... ... ... ... ...
патологиялық ауытқулар ұрпақтан-ұрпаққа өтіп ... ... ... ... қан диабеті, кейбір эндокриндік бұзылыстар, мысалы –
ергежейлілік, нəсілдік сипатқа ие. ... ауыр зиян ... бір тобы – ата- ... алкагольдік жəне нашақорлық зиянды
əдеттерінен.
Нəсілдік бағдарламаның ... ... ... ... ... шарттарына икемдесіп баруына ... ... ... ... ... ... сапа-қасиеттері өмір бойы жүріп
жататын тəрбиемен толықтырылады. Бағдарламаның бұл ... ... адам ... ... алады. Осылайша табиғат əрбір ... ... даму ... жетілу жолымен өзінің адамилық мүмкіндіктерін іске асыруға жол
ашады. Сонымен, тəрбие қажеттігі ... оның ... ... ... ... нені мұра етіп алады – ақыл əрекетіне дайын қабілеттерді
ме немесе ... ... үшін ... мүмкін болған нышандарды ма?
Эксперименталды зерттеулерде топталған деректерді талдау бұл ... бір ... ... ... нəсілдіктен өтетін қабілеттер емес, тек
қана – нышандар. ... ... ... кейін дамуы да мүмкін не ... ... өшіп ... де ... Бəрі жағдайға байланысты: егер
адамның нəсілдік бастаулары нақты қабілетке өту мүмкіндіктеріне кез ... ... ... ... адам мен ... қажеттері орынды үйлесім
тапса, нышан қабілет деңгейінен көрінеді[3].
Барша қалыпты адамдар табиғатынан өзінің ақыл жəне ... ... ... ие, ... ... шексіз рухани дамуға қабілетті.
Жоғары жүйке қызметі ... ... ... ... ... өзгертуі мүмкін, ал ақыл-парасат əрекеттері деңгейіне олардың ... жоқ. ... да ... бүкіл дүние педагогтары нышандардың ақыл ой
қабілеттерінің дамуына кедергі де ... ... ... туған балалардың бас миындағы енжар жасушалар, нашақорларда
болатын гендік құрылым бұзылымдары, кейбір нəсілдік ... ... ... көп ... келтіреді. Шылымкеш ата-аналардан туған
балалар өкпе ауруына шалдыққыш ... ... ... ... ... ... ... нышандар да
ұрпақтан-ұрпаққа беріледі. Белгілі іс əрекет түрінде адамды қалыптастырудың
бастауы осы ... ... Егер ... ... жағдайлар жасалса,
арнайы нышандар ерте жастан-ақ белгілі болады. ... ... ... ... ... ... ... жəне т.б. үлкен маңызға ие.
1.3 Тұлға дамуындағы іс-әрекеттің ... ... ... ортаның жəне тəрбиенің ықпалына қосымша
əсер ететін аса маңызды жағдаяттардың жəне бірі – бұл ... ... ... ... ... да ... орындау үшін жасаған адам қимыл-
қозғалыстарының бəрін аңдатады.
Тарих тұңғиығынан іс-əрекет ... ... дана ... ... ... ... ... жəне қалай шұғылданатынын айтсаң, оның қандай адам
болып жетілетінін айтып беремін»; «қаңғыбас болғанның ... ... жете ... ... тер ...... емерсің», «адам өз
бақытының ұстасы»; «ерте тұрғанның ырысы артық»; «еңбегіне қарай – ... ... қолы гүл» т.б. Даму ... мен ... ... ... байланыс болатыны айдан анық. Бұдан ... жəне бір ... ... ... оқушы неғұрлым белгілі салада
көбірек іс-əрекет жасаса, оның сол саладағы даму деңгейі соншама жоғары
келеді. ... бұл ... ... ... ... ... емес. Ол
жағдай əрбір адамның қабілеттеріне, жасына, ... ... мен ... ... келеді.
Іс-əрекет барысында адамның жан-жақты жəне біртұтас тұлғалық дамуы
жүріп жатады, оның қоршаған ... ... ... қалыптасады.
Таңдалған іс-əрекет көзделген тұлғалық қасиеттердің қалыптасуына ... ... оны ... ... ... жəне ... ... отыру қажет.
Бұл тəрбие практикасында өте күрделі іс. Өкінішке орай, көп жағдайларда осы
күрделілік даму мүмкіндіктерін ... ... ... ең ... ...... еңбек, таным əрекеттеріне белсенді араласа
алмай, енжар бақылаушы күйінде ... ... ... ... ары ... мен ... іс-əрекеттерінің негізгі түрлері – ойын,
оқу, еңбек. Бағдары бойынша іс-əрекет танымдық, қоғамдық, спорттық, көркем
өнерлік, ... ... ... (гедоникалық) болып ажыралады.
Барлық жастағы оқушылардың ... ... түрі – ... ... ... ... белсенді (актив) жəне енжар (пассив) болуы
мүмкін. Тіпті, құрттай ғана сəбидің өзі ... ... иесі ... ... Ол ... ... үлкендерге, қатарына қандай да
талаптар қояды, төңірегіндегі кісілерге, ... ... ... ... ... білдіруге тырысады. Уақыттың озуымен қоршаған орта ... ... ... ... көтерілуі де мүмкін, кейде төмендеуі
де ықтимал. Мысалы, адам көп ... ... ... ... іске ... ... ... қалай болса, солай – енжар. Əлбетте, ... ... ... ... ... ... ... тиімді болуы іс-
əрекеттің белсенділігіне, көңіл-күй ... ... Адам ... ... ... өзіндегі бар мүмкіндіктердің бəрін іске
жұмылдырып, өзін кемелденген тұлға ... ... ... ... ... ... қанағат лəззатын əкеліп, шабыт пен қуаттың ... ... да, ... ... оның өздігінен ғана емес сол
əрекетте көрінетін тұлға белсенділігінің деңгейіне байланысты.
Белсенділік оқу барысында шəкіртке ... жəне ... ... ... ... ... Оның қарым-қатынас, тілдесу
қабілеттерін дамытады, қоршаған ... ... ... ... ... ... танымдық белсенділік қамтамасыз етеді. Бұл
үшін балаға танымдық мəселелерді шешуімен ... ... ... қолдану қажеттігі де тəн болуы тиіс. ... ... ... өзінің рухани жəне адамгершілік дүниесін тез арада жəне
тиімді қалыптастыруға ынталандырады, оны көп жəне ... ... ... ... ... бір ғана ... дерек
көзі- қажеттік орын алған. Адам қажеттіктерінің көп ... ... үшін ... ... де сан ... Өсіп келе ... адамға белсенділіктің пайдалы бағыттарын
көрсетіп, алдамшы қырларын мейлінше ...... үшін ... ... өте ... де міндет. Күрделілігі – адамның жеделдете кемелденуі
дəуірінде іс-əрекет ... мен сеп- ... ... ... жəне ... ... ... əртүрлі жас сатыларында іс-
əрекет түрлері ауысып баруы шарт. Жалпы ... ... ... ... ... өте қиын, солай да бола, əрқандай тəрбиелік іс
мезетінен бір де кешікпей жүргізіліп, келеңсіз салдардың ... алып ... ... ... ... оның ... мен дарынының дамуы
жəне табыстарға жетуінің міндетті кепілі. Оқушы тəрбиесімен ... да ... ... ... ... өз ... ... болмаса,
ешқандай нəтиже болуы мүмкін емес. К.Д.Ушинскийдің пікірінше, бала өзі оқуы
тиіс, ал ... ... – оған ... қажет материалды ұсынып беру,
оның оқу процесін ... ... ... ... тəрбиеде оқушы
педагогикалық ықпалдың тек ... ғана ... ол ... бірге өз тəрбиесін
белсенді өз қолына алған- субъект.
Іс-əрекет сияқты тұлға ... де ... ... ие. ... ... əсерден болмайды, солардың ішінде адамның өз қажетіне ... оның ... ... ... ... болмысқа деген оның жеке
көзқарастарына сəйкес ықпал болса ... бала ... ... ... ... ... тек алғы ... емес, оның нəтижесі де.
Қоғамдық белсенді, ынталы, шығармашыл жəне өзі мен ... ... ... ... ... пен қуаныш беретін тұлға қалыптастырушы
тəрбие əрдайым өз мақсатына жетіп отырады. Саналы, педагогикалық ... ... ... ... белсенділіктің қай түрін ... ете ... Өсіп келе ... адамға толық іс-əрекет мүмкіндігін
ашып беру, өз ... ... ... ... ... ... тұлғалық ерекшеліктерді жете зерттеу жəне əр ... ... ... ... мен ... ... жайып
салу- əрбір тұлғаның даму процесін ақылгөйлікпен ... ... өз ... мен ... ... ... Сонымен, оқушы дамуының
маңызды жағдаяттарының бірі – оның меншікті өз əрекет ... ... ... бола ... өз ... ... оқушы көздеген
мақсатына жете алмайды. Əрқандай іс-əрекет оқушы ықылысымен орындалып,
шартты ... ... ... ... Орындаған ісінен шəкірт лəззат жəне
қанағат табуы лəзім. Белсенді іс ешқашан шаршатпайды[4].
Тұлға ретінде ... бала ... ... ретінде де қалыптасады. Бұл
жағдайда бастапқы ереже болып «баланың ... ... ... ... ең ... …жетекші әрекетті басқару жолымен жүзеге асырылады»,
жетекші әрекет санатында мектепке жейінгі жаста ең бірінші кезекте ойын, ... ... ... – оқу әрекеті саналады. Бұл жерде бала ... ... оның өзі ... ... ... ... ма, дами ма ... сұрақ
туады. Д.Б. Элькониннің, А.Н. Леонтьевтің зерттеулері көрсеткендей, ... оның даму ... ... және ... даму ... ... бағытын ұсынып, сапалық тұрғыдан да өзгереді. Д.Б. Эльконин ... ... ... заттық әрекетінің өзгеруін сатылап қарастыра келе
дамудың тек қана ... ... ... атап қана ... ... ... өзгеруін атап өтеді. Ойында, оқуда баланың әрекеті өзіндік
сана-сезім, мақсатты бағыттанушылық ... және ... ... ... еркін қарым-қатынастардың орнатылуы, әрекеттің
операционалды жақтарын күрделендіру жағынан жетіктіріледі. Даму процесінде
балада, ең ... ... ... не үшін ... және ... нәтижесінде не нәрсеге қол жетуі тиіс) арасындағы қатынастарды
еркін орната алу икемділігі қалыптасады. Бала өз ... ... ... ... операцияларының орнын басып, алмастырып
үйренеді. Мысалы, үлкендер сияқты таяқты ат қылып міну ... ... ... басу әрекетін орындау жолымен жүзеге асырылады. Бұл әрекет
ұқсастық орнатуды ұйғарады. Ол белгілі бір мақсатпен жүргізіледі, ... ... ... жеке дара ... тұр. Одан ... ... әрекеттерде
операциялардың сатылап орындалуы дараланады, әрекеттің ... ... ... ... ... ... ұстана отырып, бала
белгілі бір рөлді қабылдап оны ... ... ... ... ... ... қалыптасуының негізінде, яғни заттық рефлексия
негізінде өзін-өзі бақылау және ... ... ... ... ... ... әрекет субъекті ретінде баланың даму процесінде
мақсатты бағыттану (нысананы ... ... ... ... өмір жағдайларында әртүрлі міндеттерді шешу үшін әрекет тәсілдері
мен әдістерін қатаң ажырату қалыптасады. Баланың даму ... ... ... талдауы, біріншіден, қарастырылған барлық сызықтар
(бағыттар) өзара шартты, ... ... ... ... Бұл - ... қана ... ... асырылуы, сөздің толық мағынасында, адамның
психикалық, тұлғалық дамуы деп аталатын ... ... құра ... ... Екіншіден, бұл дамудың белгілі бір әлеуметтік
жағдаятында және де ең ... ... және ... ... ... ... ... етуінен болатыны ерекше атап өтіледі. ... ... ... ... ... ... және
тәрбие беруші оқытудың барлық оқу ... ... ... ... ... ... ... байланысты. Үшіншіден, адамның
дамуы оқыту және тәрбие беру процесінде ... ... ... ... жүретіні аталып өтеді. Бұл да педагогикалық психологияның негізгі
ережелерінің бірі.
С.Л. Рубинштейн «бала дамымайды, тәрбиеленбейді және оқытылмайды, ... және оқи ... ... ... Бұл ... «тәрбие беру және
оқыту бала дамуы процесінің дәл ... ... ол тек оның ... және ары ... «… ... тұлғалық психикалық қасиеттері,
оның қабілеттілігі, мінезінің ерекшеліктері және т.б. баланың жеке ... тек ... ... бірге ол қалыптасады…». Осыдан барып
оқушының ... оның оқу ... ... ... ұйымдастырылуы
қажеттілігінің психологиялық тезисі ... ол ... ... ... ... диагностикалауға қатысты озат педагогикалық тәжірибиені
зерттеу
2.1 ... ... ... ... даму ... ... дер уақытында зерттеп тұру қажеттігі күннен-күнге ... ие ... Бұл ... ... ... процесін тиімді басқару
үшін, ондағы ... ... ... ... ... ... білу керектігінен туындаған. К.Д.Ушинский: «Егер педагогика
адамды барша тараптан тəрбиелегісі келсе, онда ол сол ... ең ... ... білуі шарт» -деп өз уақытында диагностиканың нақты оқу ... ... баса ... ... ... диа – ... ... жəне гнозис - білу) –
зерттелуші объект немесе ... ... ... күні ... алудың
жалпы тəсілі. Педагогикалық даму саласындағы диагностиканың ... ... күні ... анықтаумен бірдей. Диагностика жолымен
тəрбие ... ... да ... белгілері мен себептері, оның
сипаты анықталып, ол ... ... ... ... ... ... ... Дұрыс орындалмаған диагностика ... ... зая ... ... ... ... ... азайтпақ түгіл, оны асқындырып
жібереді. Сондықтан да, даму ... ... ... ... пен
жауапкершілікті талап ететін өте маңызды практикалық іс.
Оқушының тəн-дене дамуын диагностикалау қиындық тудырмайды. Бұл үшін
бүкіл ... ... жəне ... ... даму дəрежесін өлшестіруші
ерекше тестер (нұсқау-көрсетпелер) қолданылады. ... ... ... оқушының қажетті деңгейге, тəн-дене ... ... ... анықталады. Алынған деректер жас ... ... ... ... үлкен қиындық тудырады. Бұл
мақсатта қолданылатын ... ... ... ... ... ете ... Диагноз анықтаудың сенімділігін көтеруге орай
комплексті тексерістер, ... ... жəне ... ... ... салыстырылады, ал бұл үшін арнайы ... мен ... ... ... ... ... ... мектеп психологтары мен мұғалімдері тұлғаның жекеленген қасиет-
сапаларын анықтауы мүмкін, бірақ мұндай зерттеулердің ... ... ... ... баға ... ... ... кейбір ерекшеліктерді диагностикалаудың
қарапайым ... ... алу ... ... ... ... шарты. Мектеп мұғалімдерін аса қызықтыратын жəйттер – оқушылардың
ақыл-ой ... ... сеп- ... ... деңгейін,
көңіл-күй шабытын, əлеуметтік бітістер дамуы мен т.б. ... ... ... ... Аталған сапаларды зерттеудің кең тараған əдісі -
бұл ... ... чех ... Й. ... алты жасар балалардың ойлау
қабілетін анықтауға жəрдемін тигізер тестерді кейбір өзгерістер енгізілген
үлгісі:
1. Қай ... ...... ма, ит ... –0 , қате ... ... Күндіз оқимыз, ал түнде… ?
Ұйықтаймыз-0, ойнаймыз, сабақ оқимыз жəне т.б. - ... ... ... ал түнде ….?
Қараңғы –0, қате жауап –4
4. Аспан көк, ал шөп…?
Жасыл –0, қате жауап- 4.
5. Алма, алмұрт, ... бұл ... –1, қате ... ... адамдар өтетін жолда қызыл бағдаршам жанады?
Сақтандыру үшін, т.т. –0, қате жауап-1.
7. Сағат неше? (қағаз сағатта: жетіге 25мин. қалды, 5мин. кем ... ... 5мин. ... ... –4, бір ғана ... ... білмейді-0.
8. Мəскеу,Алматы, Астана деген не?
Қалалар –1, станциялар-0, қате жауап- -1.
9. Кішкентай сиыр-бұзау, кішкентай ит …, ... қой ... қозы –4, ... біреуі-0, қате жауап - -1.
10. Ит мысыққа не тауыққа ұқсай ма? Несімен ұқсайды?
Мысыққа (бір белгісі жеткілікті)-0, мысыққа ұқсас (белгі ... ... - ... Автомобильдерге тежегіш неге керек?
Екі себеп (таудан түскенде, тоқтау үшін жəне ... бір ... ... ... ... мен балта несімен ұқсас?
Екі ұқсастық-3, бір ұқсастық –2, қате жауап-0.
13. Жолбарыс пен ... ... ... ... ... –3, бір ... –2, қате ... Шеге менен винт немен ажыралады?
Винттің тілімі бар-3, винттің гайкісі бар-2, қате жауап-0.
15. Футбол, волейбол, суда жүзу –бұл ... ... ... ойындар (жаттығу, жарыс)-2, қате жауап –0.
16. Қандай автокөліктерді блесің?
Үш жол көлігі жəне ұшақ не корабль-4, ... ... қате ... Кəрі жас ... қалай ажыратылады?
Үш белгі-4, бір не екі ерекшелік-2, қате жауап (таяғы бар, ... ... неге ... ... ... бір ... қате ... Неліктен сабақтан қашу жаман?
Дұрыс жауап –2, қате жауап-0.
20. Неліктен хат конвертіне марка жабыстыру керек?
Тасудың төлем ақысы –5, ... ... ... қате ... нəтижесі – жеке сұрақтарға берілген балл қосындысы.
Нəтижелердің сарабы ... ... ... +24 жəне одан ... …+14 +28 дейін
қанағаттанарлық… +0 +13 дейін
жаман … -1 -10 дейін
өте жаман … ... ... ... ... ... ... қатысты озат
педагогикалық тәжірибиелер
Қазіргі кездегі шапшаң жүріп ... ... ... әлемдік
бәсекелестікті күшейте түсуде. Тіпті бірқатар дамыған елдерде бұл идея
ұлттық ... ... ... ... ... ... қабілеттілігінің рейтингін анықтауға кірісіп, оның теориясы мен
тұжырымдалары жасалып жатыр. Ал Қазақстанның ... ... ... ... ... ... ... барынша қабілетті 50 ... кіру ... ... ... ... ... білімін
көтеру кең ауқымды мәселе болып ... ... ... ... ... ... ғылым-техникалық және әлеуметтік мәдени
жетістіктерінің қарыштап ... ... ... оларға кәсіби білім ... ... ... ... мен ... бүгінгі таңда барынша назар аударуы ... ... ... жатқан білім саясаты ... ... ... ... білім кеңістігінен жалпы
білім берудің басымдылық мақсаты-өзгермелі білім жағдайына тез ... ... ... ... ... ... қабылдай алатын тұлғаны даярлау
Елбасының Қазақстан халқына жолдауында «Ұлттық бәсекелестік ... ... оның ... ... ... деп тұжырымдалса,
Қазакстан Республикасының 2015 жылға ... ... ... ... ... білім берудің мақсаты- жылдам өзгеріп отыратын
дүние жағдайында алынған терең ... ... ... негізінде еркін
бағдарлай білуге, өзін-өзі іске ... ... ... және өз бетінше
дұрыс,адамгершілік тұрғысынан жауапты ... ... ... ... ... деп атап ... ... жағынан дамуы оның азаматтарының адамгершілік және
шығармашылық белсенділігінің ... ... ... Қоғамдағы
жетістіктердің негізгі күші – ... оның ... ... ... ... мен адамгершілік қасиеттері. Еңбектің қай түрі
болмасын адамның психологиялық мүмкіндіктерін ... ... ... ... ... ... ғана ... нәтиже берері сөзсіз.
Адамның жан ... ... ... ... ... ... көмектің әрбір тұлға үшін аса қажет екенін айтады.
Қазіргі білім беру жүйесін қайта құру мен ... ... ... ... ... ... танып білу мен дамыту және өз
мүмкіндігін пайдалы істерге ... ... ... ... ... ... ... К.Д.Ушинскийдің «Адамды жан-жақты тәрбиелеу мен дамыту үшін
оны жан-жақты біліп алу керек» деген қағидасын ... ... ... ... білімді мектеп тәжірибесінде қолдану және
психологиялық қызмет көрсету психологтың ... іске ... ... ... ... жастағы психикалық жаңа түзілімге,
сонан соң ... ... ... мүмкіндіктерін пайдалануға
негізделіп құрастырылады. Әр ... жас ... ... ... ... ... ... Жеке тұлғаның жан-жақты дамуына әсер
ететін қоғамдық ... да ... ... ... кеңес
кезінде өзіндік бағаны дамытуда және жеке тұлғаның барлық оңтайлы (жақсы)
қасиеттерін көрсетуге, өзіндік анықталудың ... ... ... ... беру ... ... ... туғызып және кеңесті
әдепті,өнегелі түрде өткізуі керек. Жеке ... ... ... ... сай ... ... ... көмек пен түзету жүмыстары
психологтың белгілі бір жастағы баланың ... ... ... ... ішкі ... әсер ... ... жүргізіледі.
Мектептегі психологиялық қызметтің негізгі мақсаты мектеп оқушыларының
жеке тұлға ... ... ... ... ... қабілеттері мен бейімділіктерінің дамуына көмектесу, олардың
психологиялық ерекшеліктерін зерттеу, ... ... ... ... ... мектепке бейімделуін түзету мақсатында ... ... ... ... ... ... ... мектептегі оқуға даярлығын анықтау.
- Оқушылардың дамуындағы”дағдарыс”, “өтпелі”, “қиын” ... ... ... бұл ... ... ... алу
- Үлгерімі, тәртібі төмен ... ... ... ... ... ... ... дайындық жұмыстарын ұйымдастыру
- Мектеп әкімшілігі мен мұғалімдерге, ата-аналарға оқыту ... ... ... ... ... ... психикалық процестерінің даму заңдылықтары ... ... ... ... ... ... жеке тұлғаны дамыту
теориясына ... Оның өзі іс ... ... ... ... теориясына жол ашады. Бұның өзі негізгі құндылық қарым ... Бұл ... ... ... ... ... ата-ана, оқушы
арқылы жүзеге асады.
Психологиялық жұмыс әрекетінің негізгі бағыттары:
... ... ... профилактика
• Психологиялық түзету, дамыту
• Психологиялық консультация
• Психологиялық білім көтеру
Мектептегі психологқа қойылатын талап өте көп және жоғары, оны орындау
психолог шеберлігіне, ... ... ... байланысты.
«Баланы жан-жақты білу керек» деген белгілі педагог К. Д. ... ... іс ... ... қызметтің тығыз қарым
қатынаста болатындығының айқын дәлелі. Оқу тәрбие үрдісін жақсарту үшін
мектепте психологиялық орталық құрылып, ол ... ... ... мен
пән мұғалімдерімен, оқушылар парламенті, мектеп ... ... ... ... құқықтық орталық, ата-ана, 12-жылдық ... ... ... ... ... жас ... ... еңбек етеді. Қазіргі уақытта оқу тәрбие ... ... ... ... ... ... әр мектептегі алдына белгілі мақсат
пен міндет қояды, ал сол мақсат пен ... ... ... ... байланысты:
• Педагог мамандардың кәсіби біліктілігі жоғарғы деңгейде болуы
керек.
• Оқу тәрбие процесінің мақсатын педагогтар мен ... ... ... ... ... жеке тұлғаның қабілеті мен қажетіне
лайық құзырлы білім мен тәрбие беруі.
Психопрофилактикалық жұмыстар:
... ... ... ... ... білімді насихаттау.
• Мектеп оқушыларына арналған психологиялық үйірмеге жетекшілік жасай
алады.
... ... ... ... ... кері
өзгерістерді анықтайды және анықталған өзгерістерді болдырмау мен
бейтараптандыру жөнінде педагогикалық ұжымға ұсыныстар әзірлейді.
• Психологиялық ... ... ... ... ... ... және олардың дамуын түзетудің жеке жоспарын
жасауға көмектеседі.
• Мектеп бойынша жайлы хал-ахуал ... ... ... ... ... ... ... психопрофилактикалық жұмыстар жүргізу үшін мектеп
психологы жеткіншектердің өзіне тән психологиясын жақсы білуі керек.Олар ... жас ... ... ... психологг-ғалымдар олардың
ерекшеліктеріне қарай «қиын ... ... ... ... ... деп
сипаттайды.Бұл кезеңнің өзіне тән психологиялық ерекшеліктері :
1. Бала қиялға ... ... ... ... ... құрбыларына еліктейді.
2. Бұл кезеңдегі дағдарыс өзге ... жас ... ... мазмұнда өтеді, осы кезеңдегі жас
дағдарысына үлкен жауапкершілікпен қарамаса жеткіншек ... ... ... ... ... ойын ... ... шаралар
Жаттығулар:
1. «Миға шабуыл» және жылдамдық әдістемесі.
Жылдамдық. Бір сәтте бірнеше шешім табу қабілеті ... кез ... ... келуге жағдай жасайды.
1-жаттығу.
Жай заттарды ерекше қолдану. Бір затты қолданудың түрлі тәсілдерін ба-
рынша көбірек ұсыну қажет. (мысалы: ескі тері тон) Бұл ... ... ... мен ... ерекшелігі бағаланады.
2-жаттығу.
Таңқаларлық жағдайлар.Керемет бір жағдайдың нәтижесінде адам ... ... ... ... Ол ... ... шақ үй, ... қарым-қаты-
нас жасайтын орта, көлік табуы қажет. Жаңа ойлардың саны мен оның ... ... ... ... ... ... табу ... ерекше болса да – бұл істің біткенін
білдіреді. Идеяны дамыту, жетілдіру және оны ... ... ... мен бекіту аса қажет.
3-жаттығу.
Жарнама жаймасы.
3 Тұлғаны диагностикалау әдістемесін анықтау
Жеке тұлғаның өзіндік санасы мен өзін дамытуы.
Мақсаты: Психологиялық диагностика және ... ... ... өз ... ... ... ... көзқарасын
өзі бағалау туралы ... ... «Мен ... ... ... ... кезеңі.
Тринингі жүргізуші қатынасушыларды тапсырмамен таныстырады: өзін-өзі
барынша ашу, өз «Менін» сезіну, ... ... ... ... ... ... принциптері мен қағидалары «Осында және енді» ... ... ... ашу және ... ... ... қа-тысушысы
өз белгісін ұсыну керек, ол төс белгісі, сөз, бейне болуы мүмкін.
ІІ Өмірге деген өз көзқарасын бағалауға ... ... ... ... ... ... ... «Менің
сізден өтінерім», өздеріңізге тән қасиеттерді басқалардың айтуынша емес, ... ... ... ... ... ма? Өзі-өзі баға
беру негізінде өз түсінігін зерттеп білу жатыр.
Баға мынадай параметрлермен беріледі:ақыл,денсаулық,бақыт,мінез, ... ... ... бағалау қырынан қарағанда ара іспеттес болып келсе тұлғаның ұс-
тамсыздығы немесе тұлғаның қалыпты дамуы болмаған жағдайда топ ... ... ... ... ... жасалады. Бұл адамның өзін-өзі бағалауында
айтарлықтай нашар көрсеткіш те, жаңалығы да болып табылмайды, ... ... ... ... ... ... табу ... Бұл тәсіл
тұлғаның мінез-құлықтық ерекшеліктерін анықтауға мүмкіндік береді.
ІІІ Өз ақыл-ойын бағалау.
Нұсқау: ақыл-ой туралы ... он ... ... ... ... біреуін таңдап алып, сол жағыңыздағы санды сызып
қойыңыз.
|1 |Менің ақыл-ойым ... ... ең ... ... көрінеді |1 |
|2 |Мен азғана ... ... |2 |
|3 |Мен ... ... ... қатарына жатамын. |3 |
|4 ... ... ... ... |4 |
|5 |Мен ... жағынан өзімді қоршаған адамдардың үздік тобына |5 |
| |жа-тамын | |
|6 ... ... мен ең ... адаммын |6 |
|7 ... ... ... ... |7 |
|8 ... мен ... ... ... ... ... |8 |
|9 |Мен ... ... ... ... |9 ... |Мен ... ... ақыл жағынан төменмін |10 ... ... ... ... ... ... ... өзін-өзі бағалау» тесті.
Нұсқау: Өзіңіздің жеке пікіріңіз бойынша сіздің мінез-құлқыңыздың ерек-
шеліктерін,сіздің тұлғаңызды анық ашатын 16 ұғымды ... ... ... соң осы 16 сипаттың ең маңыздыларын 1,2,3 және т.б. 16-ға дейінгі ... ... етіп ... ... ... ... өктем, содыр.
Сақ, қылжақ, жасық, жауапсыз, еренсіз, жүрек жұтқан, мінезсіз, салдыр-
са-лақ, парасаттылық, биіктік, қорқулық.
Сыпайылық, ұрысқақтық, риза болу, қызбалық, ... ... ... ... әсершілдік, қозушылық, тәкәпарлық.
Қызбалық, мақтаншақтық, дөрекілік,іскерлік,бейбастақ, өктемшілдік, жай-
дарлылық, тәртіптілік, сенгіштік.
Сараңдық, қаталдық, шапшаңдық.
Күншілдік, жанашырлық, зиялылық, ақылдылық, даралық.
Қырсықтық, мықтылық, ұйымшылдық, сыншылдық, мәдениеттілік.
Сүйкімділік, ... ... ... тез ... ... ... көп сөйлемеушілік, меланхолинтік, кекшілдік, секем алғаш-
тық, ... ... ... ... ... алға ... өзін
құрметтеу.
Ү Жаттығу. «Мен кіммін»
Қатысушылардың бірнешеуіне өзінің «Мен» образы төңірегінде, белгісі,
жазбалары, қимылдық бейне, би, ән төңірегінде ойлануға ... ... ... осы ... бұл ... ... сай ... тұлғаның сыпайылық, әдептілік қасиеттерін дамыту тақырыбында
жүргізілген психолрофилактикалық жұмыстың жоспары
І Кіріспе
1) Сыйпайылық, ізгілік туралы ... ... өте алыс елде бір қала ... Бұл өте ... қала ... не күн ... не бақшалар гүлдемеген, не гүлдері бүршік
атпаған. Кі-сілердің көңілдері жабыраңқы,қайғылы, ал балалары ... ... ... ... ... ... да ... сөздер
айтпайтын.Өйткені өмір лері қуанышсыз еді. Күндердің күнінде бұл ... ... бір ... ... ұшып ... Ол бір өте биязы, сыпайы
еді. Ол ... ... өтіп ... ... ... ... ... айтады, «рахмет»,«өтіне-мін», «рахым етіңіз». Оның ... ... ... ... биязы,сыпайы ізетті бола бастағаннан
кейін,олар күннің жарық шашқанын, бақ-шалардың гүлдегенін, ... ... ... ... біз нені ... қандай сиқырлы сөздер айтты?
ІІ Негізгі бөлім.
2) Талдау. Мыналар жайында сұхбаттасу.
а) Әдептілік туралы нені білеміз?
ә) Неге әдепті болу керек?
б) Қалай әдепті ... ... ... ... ... білу және жақсы мәнерге ие болу. Сү-
йіспеншілік танытып әре ескерте білу. Шын мәніндегі ізеттіліктің ... ... ... ... ... болу ... үйде де, достармен де, барлық жерде
де, кез-келген уақытта сондай болу.
3) «Сиқырлы ... ... ... ... ... айтады, ал оқу-
шы оны әдепті түрде ... ... ... ... бер» - ... ... ... берші». Топқа
кез-келген өтініш айту, олар сиқырлы сөз қосып әдепті түрде айту.
4) Нақыл сөз айту. «Ізеттілік – ... ... ... ... ... ашу, ізеттілікті неге анамен теңейтінін түсіндіру.
5) Мұғалім.
Келесі сөздерді іштерінен қайталауды сұрайды (музыка ойналып тұрады)
«Мен ... ... ... тырысамын, өзімді өзгеден артықпын деп
есептеймін. Мен әдепті баламын». Келесі осы сөздерді хормен ... ... ... ... ... түсіндіріледі.Оқушылар дөңгеленіп отырады. Бір-бірімен
балық аулауға не алып баратындығын айтады. Егер де ... сөз» ... ... ... ... ол ... балыққа бірге барады. «Сиқырлы сөз»
қосып айтпаған ойыншы балыққа ... ... ... сөз: өтіне-мін,
рұхсат болса, рахмет, рақым етіңіз)
Бұл ойын жеке тұлғаны ізеттілікке, сыпайылыққа тәрбиелейді.
Қорытынды бөлім.
7) Сурет салу. Ізеттілік жоқ ... ... бір ... ... ... бар, сиқыршы келгеннен кейінгі қаланы салу.
Сыпайылық, ізеттілік, әдептілік қасиеттерді дамыту ... ... ... ...... ... жəне ... өзгерістерінің жүрісі мен нəтижесі.
Даму нəтижесінде адам биологиялық түр жəне əлеуметтік тіршілік иесі болып
жетіледі. Адамның биологиялық ... өз ... ... ... ... ... тəн- дене дамуынан көрінеді. Ал
əлеуметтік даму оның психикалық, ... ... ... ... ... ... жəне ... өзгерістердің желісі мен
нəтижесі. Даму барысында адам ... ... сана мен ... ... ... ... иесі болып жетіледі. Дамудың қозғаушы ... ... ... дамуы ішкі жəне сыртқы жағдайлармен
анықталады.
Дамуға нəсілдіктің, ... ... жəне ... ... ... ... аса ... жағдаяттардың жəне бірі – бұл тұлға іс-əрекеті. Іс-
əрекет ұғымы ... да ... ... үшін жасаған адам қимыл-
қозғалыстарының бəрін аңдатады.
Тұлға дамуы туралы ізденістегі психологтердің айтуы ... әр ... өз ... оны ... әсер етер ... дамытуға болмайды, тек
оңтайлы ықпал жасауға болады. Осы пікірден ... ... беру ... да тұжырымы бар. Оқушы тұлғасын дамыту, ол оның ... ... ... ... өзіндік жетілуінің амалы ... ... ... ... баланың табиғи күштері мен
мүмкіншіліктерінің өзіндік ашылуына қолайлы жағдай жасау болып табылады. ... ... ... ... ... ... беру үрдісін ұйымдастырудың
түрлі әдістері мен амалдарын анықтап, жүзеге асыру қажет.
Сонымен, адам баласы тұлға ретінде өмір сүру ... ... ... ... ... әлеуметтік сапалар мен ... әрі ... ... ... ол ... биоәлеуметтік тұлға,
субъект, яғни тарихи-қоғамдық қызмет пен таным иесі деп ... ... ... ... ... және ... (қоғамдық), сапа мен
қасиеттердің бірлігін білдіреді.
Жеке тұлғаның дамуы үшін баланың қарқынды іс-әрекеті қажет. Алайда кез-
келген іс-әрекет ... ... ... ... белгілерін, білік
пен дағдыларын дамыта алмайды.
Тұлғаның өзін-өзі тануы – үзіліссіз процесс. ... ... ... ... беру мен ... ... жас ... ... ... ... ... жетілдіру өзіндік сананы дамыту арқылы жүзеге асырылады.
Ол үшін ... ... ісі ... болмақ. Психоанализдің қолданбалы
әдістері кең мағынада тұлғаның өзіндік дамуын мақсатты, ... ... ... ... ... тізімі
1.Ж.Қоянбаев,Р.Қоянбаев. Педагогика.-Алматы, 1998, 2000.
2. Е.Сағындықұлы. Педагогика. - ... ... ... ... А.Бейсенбаева. Оқушылардың
тұлғалық қасиеттерін дамытудық педагогикалық ... - ... ... Саданова С.К., Саданова Ж.К. Тәрбие ... жеке ... ... // ... КАСУ №1 – 2005
5 Алдамұратов А. Жалпы ... – 300 ... ... ... ... / Под ... проф. Т.Д.
Марцинковской. М.: Гардарики, 2003. – 350 ... С.М. ... ... Білім беру мекемелерінде қолданылатын
психодиагностикалық тесттер Тараз,2006-448.

Пән: Педагогика
Жұмыс түрі: Курстық жұмыс
Көлемі: 24 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 500 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Тұлға дамуын диагностикалау37 бет
Б. Эльконин бойынша тұлға дамуы18 бет
Мінез – құлық функциялары мен мінез – құлық дамуындағы үш саты15 бет
Мектеп психологының іс-қағаздары3 бет
Мектепке дейінгі мекемелердегі психолог қызметі5 бет
Шымкент қ. «Лада-Сервис» техникалық қызмет көрсету станциясының қызмет көрсетілетін жеңіл автомобильдерге диагностикалаудың ұйымдастырылуы мен технологиясын жетілдіріп, автомобильдің басқарылатын доңғалақтарының орнатылу бұрыштарын бақылауға және реттеуге арналған стендті жобалауғ80 бет
«жасанды интелект дамуындағы кибернетикалық рөлі: білім беру саласында »9 бет
Адамның тарихи дамуындағы биологиялық және әлеуметтік факторлар 16 бет
Ақша реформасы: ұлттық экономиканың дамуындағы қажеттігі мен маңызы24 бет
Бала дамуындағы ата-ананың рөлі. Отбасылық тәрбиенің қателіктері68 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь