Мектепке дейінгі балаларға ертегі кейіпкерлерімен таныстырудың маңызы

Мазмұны

Кіріспе

1 Мектепке дейінгі балаларға ертегі кейіпкерлерімен таныстырудың маңызы.
1.1 Балаларға халық ертегілерін оқытудың мәні ... ... ... ... ... ...1
1.2 Халық ертегілеріндегі кейіпкерлер арқылы тәрбиелеу ... ... 4

2. Балаларға ертегікейіпкерлері арқылы мінез . құлықты, қоршаған ортасын таныту
2.1 Ертегі ішіндегі кейіпкерлер образын сомдау арқылы тәлім . тәрбие беру ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..8
2.2 Халық ертегілері арқылы табиғатты танып . білу жолдарымен қалыптастыру сабақтары ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..16
Кіріспе
Бұл курстық жұмыста мектепке дейінгі балаларға ертегі кейіпкерлерімен таныстырудың маңызытуралы айтылады. Ондағы кейіпкерлердің мінез – құлқы, істеген іс – әрекеті, жағымды - жағымсыз кейіпкерлер туралы айтылған. Ертегіден халықымыздың ертеңге деген сенімі мен арман тілегін, қиялын, даналығын ғасырлық өмір тәжірибесін көреміз. Бірінші бөлімде ертегінің ерекшелігімен оны оқытудың мәні жайында сөз етілген.
Екінші бөлімде кейіпкер обрызын сомдау арқылы баланы тәрбиелеу мәселелері қарастырылады. Сондай - ақ бірнеше әдіснемелік сабақтар ұсынылған кустық жұмыс жан - жақты зерттеліп жазылған.
        
        Мазмұны
Кіріспе
1 Мектепке дейінгі балаларға ертегі кейіпкерлерімен таныстырудың
маңызы.
1.1 ... ... ... оқытудың
мәні.......................1
1.2 ... ... ... ... ... ертегікейіпкерлері арқылы мінез – ... ... ... ... ... ... ... сомдау арқылы тәлім
- ... ... ... ... ... танып – ... ... ... ... ... ... ... ертегі
кейіпкерлерімен таныстырудың ... ... ... мінез – құлқы, істеген іс – ... ... - ... ... ... Ертегіден халықымыздың ертеңге деген
сенімі мен ... ... ... ... ... өмір ... Бірінші бөлімде ертегінің ерекшелігімен оны ... ... сөз ... бөлімде кейіпкер обрызын сомдау ... ... ... ... ... - ақ ... ... ұсынылған кустық жұмыс жан - жақты зерттеліп
жазылған.
Кіріспе
Зерттеудің өзектілігі. ... ... бала ... ... аса зор. Қазақ фольклорындағы ертеден келе ... ... бірі - ... Ол ... - ... ... ... мол
мұра. Оның осы дәуірге дейін жетуі ертекшілермен ... ... ... ... ... ие ... ертекшілер ертегіні шебер орындаған.
Ертегіден халқымыздың ертеңге деген сенімімен, ... ... ... ... өмір ... көреміз. Ертегінің қай түрін алсақта ол
баланың ой қиял ұшқырлығын күшейтеді, мінез - ... ерік - ... ... ... оқытуда оның жанрлық ерекшелігін
ескеріп, тәрбиелік мақсатына айрықша көңіл бөлгеніміз жөн. Сондай - ақ ... ... ... ... ... ... ... түрде сөз етіп, ертегідегі кейіпкерлердің іс - эрекеті арқылы
ишарамен ... ... ... ... өсиет етеді. Халықтың сыны да,
міні де ... ... ... ... ... көрінеді.
Шындығында ертегі айту еріккеннің ермегі емес, жастары сөз өнерінің
қырымен ... ... ... ... ... саналады, неше түрлі
ғажайып оқиғаларға құрылған ... ... ... ... ... әр ... ... қыл өтпестей етіп байланыстыру,
кейіпкерлеріне мінездеме беру ... ... көз ... ... бейнелеп бере білу, әр кейіпкердің мінез — ... іс - ... сөз ... ... ... таба білу ... мол ... тіпті
аитқыштық шешендікті, әрі дикторлықты, әрі ... ... ... ... , ... ... қызықты тыңдаушыға әсерлі ... ... ... ... ... ... балалардың халық ертегілеріндегі
кейіпкерлерді оқу барысындағы ... ... ... ... ... ... - ақ ... дейінгі
балалардың ертегі кейіпкерлерін оқу іс - ... ... ... ... ... ... ... ертегі кейіпкерлерінің іс - әрекетін
қалыптастырудың ғылыми теориялық негізін анықтау.
- ... ... ... көлемін және оның жүйесін
қатысымдық әрекет негізінде белгілеуі.
- Мектепке ... ... ... ... танысу
әдістемесін жасау.
Зерттеудің әдістері: Мектепке дейінгі тәрбиені ... ... ...... ... қолданылымы: Мектепке дейінгі балаларға ертегі кейіпкерлерімен
таныстыру жолдарын қалыптастырудың тиімді ... ... ... ... ... ... ... жүзеге асыру.
Практикалық қолданылымы: Мектеп алды топ балаға ертегі кейіпкерлері
туралы түсініктерімен дағдыларын қалыптастыру мен зерттеу жұмсының ... ... ... бала - ... ... процесінде енгізілген жағдайда
баланың ертегі кейіпкерлер туралы түсініктерін қалыптастыруға кең мүмкіндік
жасайды. ... ... ... ... оқу ... оқыту үрдісіне
кеңінен пайдалануға, сондай -ақ жоғары және орта ... ... ... ... тәрбиешілердің білімін жетлдіру және
қайта даярлау курстарында пайдалануға болады.
І тарау Дүниетану ... ... ... табиғатты танып білуі
1.1 Халық ертегілернің бала ... ... ... бала ... ... ... аса зор.
Қазақ фольклорындағы ертеден келе жатқан көне жанрлардың бірі - ертегілер.
Ол ... ... ... мол ... Оның осы ... ... ... тығыз байланысты.Халық арасында үлкен ... ие ... ... ... орындаған.Жаңадан ертегілік сюжетті тудырып
толықтырып отырған. Ертегіден халқымыздың ертеңге деген ... мен ... ... ... ... өмір ... көреміз. Ертегінің
қай түрін алсақта ол баланың ой-қиял ұшқырлығын күшейтеді, ... - ... ... ... ... ... оның жанрлық
ерекшелігін ескеріп. тәрбиелік мақсатына айрықша көңіл ... ... ... ... қалыптасуы ұзақ және күрделі үрдіс. Балалық
шақтан балаларды қоршаған болмысқа дұрыс түсінікті тәрбиелеу қажет. Әрине,
бала қоршаған ортамен өзі-ақ ... ... ... ... және
мектептің жұмысы балада болмысқа деген белсенді танымдық ... ... ... ... қатнасты ояту мен тәрбиелеудің бір жолы ... ... ... ... әдебеттерде жатыр.
Бүгінгі күні оқытуға қойылып отырға талаптардың бірі-өмір шындығын
балаларға ... ... ... ... көрсету, оның негізінде
балалардың ой-өрісін, ... ... және ... ... ... ... ... шығармашылығына сүйіспеншілігіқ ... ... ... ... болып табылады.
Егер халық ертегілеріне педоагогикалық-психологиялық тұрғыдан қарайтын
болсақ мұның жас өспірімдерге ... ... ... ... ... үлгілері ғасырлар бойы жасалған халық
шығармашылығы болғандықтан оның ... ... тіл ... ой ... ... де табылады. Оның осы сияқты аса жоғары идеалық көркем
қасиетін ... ... ... үшін бұлардың да өзіне лайық оқып
үйрену ... әдіс ... бар, ... ертегілерді алатын болсақ, ол ел
аузында ғасырлар бойы ... ... ... ... Ал осы ... бала ... ... адамдарды кеңірек танып ұстанымдылыққа
еңбек сүйгіштікке ие болады.
Ертегі бала ойында сақталу үшін түрлі ... ... ... болады;
Ертегі оқу. Мұнда сол ертегі кейіпкерлерінің бейнесіне еніп соның
көңіл-күйін образ арқылы бейнелеп ... ... ... сөз ... сол ... ... ... Әр түрлі жәндіктер бейнеленген суреттер немесе
бір ертегідегі барлық қимылдарды суреттер арқылы көрсету.
Баланың табиғат ... ... ... ... ... сезімдерін оятып, қамқорлыққа алуға тәрбиелеу. Сабақта
үнтаспа, бейнетаспа суреттер ... ... ... ... ... ... ... білу балалардың өмір тәжрибесін
байытып, олардың ... ... ... ... ... ... ... күшейтеді. Халық ұғымында ... ... сөз Жер ... жер, ... ... ... көп айтылады.
Бастауыш мектеп жасында балдырғандар шын мағынасындағы оқырмандар
емес, олар тек ... ... ... ... арналған шығармалар
қысқа да ықшам жазылған суретті кітапшалар ... ... Бұл ... ... ... жанры жағынан көбіне жеңіл сюжетке құрылған
шағын шығармалар, хайуанаттар жайында жазылған әңгімелер белгілі оқиға ... ... ... өлеңдер, ертегілер болып келеді. Бұл жастағы
балдырғандарға арналған шығармалардың тақырыбы көбінесе ... ... ... ... ... ... оқиғалардан алу керек. Тілі жеңіл, сөзі
ойнақы болып келеді.
1) Балалардың психологиясына зерттеу жасағанда,олардың ойлау ... ... ... ... обрыздың нақтылығын дәлдігін
өз өмірінің аймаласынан алуды қажет етеді.
2) Әңгімеленіп отырған ... ... ... ... ... ... дүниесіне ой-санасына бірден әсер ететін күшті де мағыналы бейнелер
алу керек. Балаларды өмірдің ... ... ... қажет.
3) Балалар әдебетінде оқиғаны және адам ... ... ... ... ... жаратылысының көркем көріністерін, пейзажды шебер
суреттеуді ... ... ... ... ... ... әдебеті шығармаларының мазмұны идеясы оларды еңбекке,
ғылымға әр қилы мамандықтарды ... үлес ... ... рөлі ... ... ... ... көрініс тапқан. Аса көрнекті педагог
В.Сухамлинский өзінің педагогикалық қызметінің өн ... ... ... және ... ... шұғылданды. Ол ... ... ... ... тәрбие жүзге аспайды деп саналады.
Жалпы қазақ ертегілерінің ел ... ... ... ... XIX
ғасырдың II жартысынана басталады деуге болады. Бұл ретте Ш.Уәлиханов,
Т.Потанин, В.Радлов, Э.Диваев, ... ... және т.б ... ... ... ... ... М.Әуезов, М.Ғабдуллин,
С.Садырбаев, С.Қасқабаев және басқалардың қосқан үлесі елеулі болды.
Белгілі қазақ жазушысы академик М.Әуезов қазақ фольклористерінің ... бірі ... ... ... деп анықтамасын берді: "Ертегі
деп ... ... ... дүниеге көзқарасын білдіретін, я сол көзқарастың
белгілі ізін көрсететін онан соң, елдің белгілі санатын ... ... ... жамандықты жерлеп жақсылықты айтқан, ойдан шығарған көтерме
әңгімені айтады.
Баланы еңбекке тәрбиелеуде отбасы мүшелері үлкендерінің ... ... ... ... әсер ... ... ... сүйгіштікке
тәрбиелеуде, өнерге баулуда ауыз әдебиеті ... ... ... ... еңбек сүйгіш өнерлі жандар жайында балаға
ертегі, әңгіме, өлең-жыр ... беру ... ... ... ... ал оған ... ... сүймейтін арамтамақ жатып ішер жалқау
деген жиркенішті сезімге тәрбиелеуге болады.
Өз ұрпақтарының тәрбиесі ерлі-зайыптыларға,ата-әжелерге ... ... ... ... ... есте жоқ ерте замандағы,
ауыздан-ауызға тарап келген ертегілер арқылы бала ... ... ... ... ... нәрі ... арқылы ана сүтімен қоса
сіңіріледі.Өйткені, оныңжаны күнәдан пәк, таза, ... ... ... де ... ... жайлы, одан рахат ... ... ... сол
ертегілерден адам бойына керектінің бәрін сіңіріп өстік. Бала жанын
қоректендіретін рухани қор - ... ... ... ... жанды
мақлұқтың бәрімен табыстыратын, терең де таң ғажайып сырларға ... Бала ... ... қасиеттер мен адалдықты, мейрімділікті,
имандылықты егетінде осы ... - ауыз ... ... ... ... Ертегілер -бірнеше
ғасырлардың жемісі. Ертегінің негізгі бір саласы қиял-ғажайып ертегілері.
Бұларда өмірде ... ... ... ... қозғалады. "Ұшқыр
кілем","Адам жеңбек Айыртас батыр"т.б қиял-ғажайып ертегілердің де ... ... ... ... көне ... бірі - хайуанаттар жайлы
ертегілердің ... ... көп. ... қоршаған табиғаттың әрбір бөлшегі
соныңтыныс-тіршілігі қызықты әрі жұмбақ.
Мектепте сабақ үстінде кім хайуанаттар, еңбек және өнер ... ... ... ойын арқылы балаларға тиянақты мағлұмат,тәлім-тәрбие
беруге болады.
Ертегінің бір түрі-тұрмыс салт ертегілері.Бұл ертегіде көбінесе елдің
бақташылық тұрмыс - тіршіліктері суреттеледі.
Еңбек ... биік ... ... ... күшті?", "Қуыршақ"
сияқты балаларға арналған қысқа ертегілердің мазмұны да аса қызық тартымды.
"Кім кім күшті?"ертегісінде мұздан күшті ... жоқ деп ... ... ... жер, ... қасқыр, осылардың бәрінен оқтың ... ... Ал ... ... ... жеп қоятын тышқақ тышқанның ін қазып,алты
баптан ауыруды сүйреген құмырсқа күшті болып шығады. ... ол ... ... ... қыз бен ... және ... ... оқиғалары еңбекпен
тікелей байланысты.
Балаларды табиғатпен байланыстыратын ертегілердің бірі -"Орманға ... үшін ... ... ... ... ... оқушыларды рольге бөлу
арқылы оындауға болады. Яғни ... бөлу ... ... жадында жақсы
сақтап"алып қалады. Ертегі баланың ой-өрісін дамытуда үлкен үлес қосады.
Жамандық пен жақсылықты ... ... ... ... ертегілер баланың
табиғатқа қамқор болуға;оны аялап қорғауға үгіттейді.
Қазақ ертегісінің ең мол түрі - ... ... ... ертегі
кейіпкерлері қиял- ғажайып ... ... ... ... өмірден еңбек адамдарынан алынған. Мысалы; "Аяз би", "Тазша
бала", "Ұр тоқпақ","Атамтай Жомарт"т.б ертегілер ... ... ... табиғат туралы өз білгенін үйретуді мақсат
етіп,оны ... ... ... ... ... ... ... мен
тәрбиесінің сарқылмас қайнар көзі екендігін көре білген. Бар өмір ... ... ... өмір сүргеннен соң адам баласы өзі туып өскен
жеріне деген сүйіпеншілік пайда болады.
Батырлар жыры - ел - ... ... ... ... ... өмір ... Бұл, әсіресе ерте кездегі жаугершілік замандарда ... ... ... ... ел ... хас ... аңсаған.
Олардың батырлық қаһармандық істерін ... ... ... ... бір ... ғана айтылса, кейін басқа да жорықтар жалғасып,
оқиға тізбегі өрбітілген. Сөйтіп, халық ... ... де ... бір түрі ... жыры ... ... Жырды өзі шығарып, өзі ... ... деп, ал ... айтушы, таратушы адамды жыршы деп атады.
Балаларға ертегілердің түрлері көп. ... - ... ... ... ... ... ... Ал батырлық ертегілер арнайы жанрда
қарастырылып жүр. Міне, сол дәстүр негізінде ... ... ... батырлық ертзп жанрын бөліп алып, оны ... ... ... сондай-ақ қиял-ғажайып ертегімен қаһармандық эпостың
аралығындағы жанр деген пікірге келді.
Қазақтың батырлық ертегілері екі сипатта болады. Бірі - көне ... миф пен ... ... мен ғажаиып ертегілер негізінде ... ... ... ... "Ер төстік", "Керқұла атты Кендебай " сияқты классикалық
фольклор үлгілері. Бұл қиял - ... ... ... ... Сол себепті мұндаи архаикалық элементтер көп. Екінші ... ... ... ... ... ... ... ішінен бір
жағынан көне түрлері яғни ... ... ... ... ... аиналып
үлгірмеген шығармалар бар. Ал екінші жағынан классикалық батырлар жырының
қара сөзге ... ... ... Мысалы; "Қабанбай батыр", "Алпамыс
алып"," ЕрТарғын шығармаларын атауға ... ... ... ... ... ... бөртеде.
Қырғауыл жүзі қызылда,
Балақ жүні ұзында
Атақты бір бай бопты
Төрт түлігі сай болыпты
Деп басталатын ертегілердің құлақ күйінде барлық ... дүн ... ... көңіл жайлық түптің - түбінде ұрпақ игілігінің қасында түкке
тұрғысыз ... ... ... өсиет етіп ерекше ескерткендей.
Бабалар ... ... ... ... ... ... ... іргелі егемен еліміз, мұрагерлер мүдесін үнемі назарда ұстаумен
келеді.Әлем балалар әдебетінің 50 томдық асыл ... ... ... шығаруды жедел қолға алуда соның бір айқын айғағы ... ... ... ... ... ... отан сүйгіштік,
бауырмалдыққа баулитын ертегілер.
Халық ертегілері - ... ... ... ... ... оқиғалы көркем шығарма. Онда еңбекші халықтың ғасырлар бойы ... өмір ... оның ... ... ... мен ... шаруашылық
кәсібімен түрлері, тілінің шебер ерекшеліктері қамтылған. Табиғаттың адам
баласына жұмбақ болып келген неше ... ... ... ... ... ... ... әрекеттері халық ертегілерінің негізгі
өзінің тыңдаушысына ақыл -парасаты баяндайды. Адам ... ... қол ... Өмір ... ... Ол ... ... жанның
айнасы" - деп атаған.
Халық ертегісінің ішінде балалардың сүйіп оқитын ... жас ... ... өте көп, ... ... ... бойы ... ықыласын өзіне
қызықтыра тартып, жас жанына әсер ... ... ... ... бөлеп
қуантады. Халық ертегілерінің бай фонтастикалық балалардың ойына ... ... неше ... ... ... сана - ... ақыл - ... ерте дамуына, ерте қалыптасуына жәрдемдеседі.
Халық ертегісін балалардың сүйіп оқитын барлық ықыласынасы ... оның ... бойы ... ... айтылып, әбден текшелеп
халықтың тапқыр ой -пікірлері ... әрі ... әрі ... тілмен
берілетіндігінде.
Халық ертегілерінің балаларды қызықтыратын тағы бір ... адам ... ... ... ... жетілген болады.
Кейіпкерлердің ең терең, ең айқын және көркемдігі жағынан ... ... ... ... ... халықтың ауыз әдебетінде жасалған.
Көптеген халықтардың ертегілерін атап айтуға ... ... ... ақ ... ... халық ертегісі, "Тылсым Тауыс" Үнді ертегісі,"Ата
мұра" Парсы ертегісі. Міне, бұлардың бір-бірінен ерекшеліктері әр халық ... ... ... ... аңыз, әңгімелер пайда болады.
Халық ертегілері ... ... ... кең тарағаны, әсіресе
сүйіп тыңцайтын ... ... ... ... ... ең ... кең ... балаларға алғаш осы хайуанаттар жайындағы
ертегілер арқылы берілеген "Бармақтай бала","Қотыр ... ... қыз ... Хайуанаттар жайында айтылатын ертегілер ... өзі ... ... ... ... өмір сүру ... ... болуы жолындағы
қақтығыстармен қарым -қатнастар олардың айла - ... жас ... ... ... ... ... ... иөлерінің өмірге
икемділігін, жеңгіштігін көрсету тақырыбы балаларға арналған ... ... да ... Бұл ... ... ой - ... ... өздерінің күш -жігеріне сене білуге, ... ... ... жетуге үйретеді. Хайуанаттар жайындағы ертегілердің қай
түрін алсақ та балалардың ... сай, ... ... ... ... ... ... жайындағы ертегілерде балаларды қызықтырарлық
және оларға ой саларлық екі түрлі сипат бар, ... ... ... сырт ... күн ... ... Есіту арқылы олар
енді тікелей білуге, зерттеуге құштарланады. Екінші, хайуанаттар жайындағы
ертегілер арқылы соны ... ете ... ... ... ... ... байқайды. Үстем тап өкілдерінің қарапайым момын
елді қалай алдайтынын, ... күш ... ... неше ... ... ... ... Сондықтан халықтың шығармалары
ішіндегі хайуанаттар жайында айтылатын ертегілер ... ... ... ... деп ... "түлкі мен тауық" деген ертегіні мысал етіп көрейік. Бір түлкі
жортып, тамақ ... келе ... биік ағаш ... ... тауықты көреді
де, бұл тауықты алдап, ... ... деп ... ... ... неге отырсың? Тілімді алсаң, жерге түс, дос болайық, осы
жерде намаз оқып алайық, ойнап - ... ... ... Рас айтасың, түлкім, бесін намазының мезгілі болып қалды, анау жерде имам
жатыр, оята ғой -дейді.
Жердегі ... ... ғой деп ... ... тазы ... ... тұра ... қуады. Түлкі қаша жөнелді. Тауық оны намазға ... ... бас ... тазы түлкіні қуып жетіп, алқымынан алады.
"Біреуге ор қазба, өз ... ... ... ... ... ... ... түлкіні тауық па еді алдағандай. Осының өзі балаларға үлгі өнеге
боларлық терең ... ... ... ... ... мерт ... сақталудың жолдары
көзделген. Әсіресе қиын -қыстау кезінде асып саспауға, не нәрсен ... ... ... ... ... үйретеді. Тапқырлыққа баулиды. Сонымен қатар,
хайуанаттар жайында айтылатын балалар фольклорындағы ертегілер де өзінің
шағындығымен ... ... ... ... ... ... көбіне
мектеп жасына дейінгі балдырғандармен бастауыш мектеп оқушыларына лайық.
Мұндағы тапқырлық күлкілер мен ... ... ... балаларды мәз -
мейрам етеді. Олардың эстетикалық талғамын ... ... ... ... ... тағы бір ертегісі "Алтын сақа".
Онда жамандықтың өмірі қысқа екеніқәрдайым жақсылық жеңіске жететіні туралы
айтады. Осындай ертегілер балалар әдебиетінде ... ... Бір ... болады, байдың үйір-үйір жылқылары болады. Бай ... ... ... ... су ішпейді, сонда бай барып қараса судың
бетінде қалқып жүрген өкпені көреді, оған ... ... ... ... ... алқымынан ала түседі. Сонда бай; Мені қойып ... осы бар ... ... ... Ал ... кемпір;-Жоқ маған
жалғыз балаңды бересін дейді. Мақұл жақында мен ... ... ... ... тастап кетеміқсонда аларсың дейді. ... ... ... бай ... онда ... ... сақасын тастап кетеді. Яғни
мұнда жалмауыз кемпір қанша баланы сүріндірмек болып, көп әрекеттенеді.
Бірақ ... жеңе ... ... ... бала жеңіп мұрат мақсатына
жетеді. Мұнда ... ... ой ол ... ... ... бірі Тазша бала.
Басты кейіпкері Тазша бала болып келетін және балалар ұғымына жеңіл де
әсерлі ... ... ... ... көбіне балалар фольклорына жақын
тұрады. Соларға тән. Көркем ... мол ... ... ... ... ойға ... ... білдіреді. Мысалы; "Тазшаның қырық
өтірік" деген ертегіде хан ... шарт ... ... ... бойлап
нартәуекел деп отырған тазша бала қырық ауыз өтірікті мүдірмей айтып ... да, ... ... оқыс ... ... аса тапқырлықпен жауап
береді. Бәйтеректің қысқа шығар ? - деген ... ... ... ... болар, түбінен таңертең ұшқан күйкетай басына кешке жетіп қонушы еді
- дейді.
-Күннің қысқа шығар? - дегенде бала: ... ... ... ... марал
кешке бұзаулаушы еді,-деп ханның жетекші сұрақтарына да мүдірмей жауап
береді. Өзінің тапқырлығымен өлімнен ... ... өзі ... ... да, ақыл - парасаты жағынан ханнан асып
түседі. Халық даналығының ұтымды қасиеті, биік ... ... ... идеялы осындай тапқырлығымен көрінеді. Оның балаларға ұтымды ... жағы ... ... ... ... барқын таз ,
"Тоқсанбай баймен тоғыз ... ... т.б ... әңгімелер мен өтірік өлеңдер
бар. Осы әңгімелердің қайсысы болсада ... ... ... ... ... "Ел ... үлкендерден гөрі балалардікі балалар
әдебиетіне жатады" ... ... ... ... ... әсер ... ... көп айтылатын тазшалар бейнесі сыртқы пішіні жағынан
елеусіз жан боп көрінсе де, ... - ой, ... ... ... бәрінен
де асып түсіп отырады. Алдынан ажал тосып тұрса саспайтыны, жас ... ... ... сүйсіндіріп, көп ойға қалдырады.
Тазша бала қырық өтірікті мүдірмей айтып, ханның жетекші сұрақтарына
жауап берген соң, хан бұл ... ... ... таң қалады. Баланы
сөзден жаңылтып мерт ете алмағанына хан бір жағынан іштей қатты ... бала бір ... ... Сөзауар, тапқырлығың да бар екен.
Қырық өтірікті сөзбен айттың, тағы да осындай қырық өтірікті ... ... ба? - деді хан, ... осы ... ... ... бала оған да мүдірместен тіпті қиналмастан " ... ... ... төгілтіп жіберді.
Қамыстан жылқы ұсауға құрық қылдым, Жусаннан үйге тіреу сырық қылдым.
Бір ... ... ... алып ... мал ... ... ... Дүненің
ауыры үрген қуық, Жалғыз өзім көтердім аузын буып, Үлкеніне шіркейдің ... ... ... ... өзім ... ... өтірік өлеңдері қиынан қисын тауып, осылай біріне -
бірі жалғасып айтыла береді. ... ... ... айту ... да ... ... ... отырған хандарды, сұлтандарды жоқтан өзгеге мәз
етіп қояды.
Өтірік өлелдер аса ... да ... ... жоқ ... ... ... қыран жапқан күлкіге көңіл сергітерлік
ойын - сауыққа, думан сейілге айналдырып жіберді әсіресе, ... мәз ... ... ... ... ... арқылы балаларды мәз -мейрам ету мен
қатар, оларды нешеалуан жәндіктердің ... ... іс - ... шама ... ... қағанақ пен қуыкггы кереметтей алып суреттегені,
көбелекпен қасқыр өқуғаны, шымшықтың ... келі ... ... ... тағы бір ... - ... ... қиыстырып
келтіретін тапқырлыққа үйретеді. Сөздің реті, орнын тауып ... ... ... ... ... ... ... тапқан көркем
сөздер, жақсы теңеулер көп. Өтірік өлеңдердегі суреттелген ... де ... ... ... ... ... ... етіп көрсету арқылы оқыс көріністер жасайды.
Заманның жарқын болашағын, бақытты тұрмысын, ... - ... ... ... ... ... ... да ергіге енгізген.Халық
ертеплерінен адам болашағының гүл бақшасы, бақытты ... ... ... ... ... неше ... ... сезімдерді, тапқырлықты байқаған
балалар осындай түрмысты көруді өздеріне мақсат етіп қояды. ... ой ... ю ... ... ... Талаптан туған жігер, қаират оларды
өмірдің ... ... ... тұрмысын құраушылардың қатарына қарай
баурайды.
Қазақтың халық ертегілері ... ... ... ... ... роль
атқарып келе жатқандар да аз емес. Көп заманан бері ... ... ... ... ... діннің жарқын- шақтары ел арасында елеулі орын алып, ... ... ... ... ... ... келтіріп
отырған.
Халық өз ұрпақтарын сондай жалған сенімге, дінге баулудан ... ... ... тырысқан. Мысалы "Өтірікші дәруиш", " Молда
неге итке ... ... ... ", " ... мен бай ... ... байдың ит үйіне ақ құба, ақ сақалды бір молда келіп ... ... ... соң молда мақамдап құран оқи бостады. Оқып отырғанда молданың
құба сақалын желк-желк етіп ... Бай ... ... ... отырып,
өтірік еңкілдеп жылап қоя ... ... оқып ... соң, ... байдан
сұраиды. Байеке, құран әуезіне бойыңыз балқып жылаған шығарсыз?
-Жоқ, молдаке, анау күні мың қойымды ... ... ... ... өлді.
Сақалы желк - желк етіп, ылғи қойды бастап жүруші еді. ... ... ... ... соң, сол ... есіме түсіп жыладым депті. Осы бір
кішкентай ертегінің мазмұнда ... ... ... ... мен ... қатар түреген өтірік сатира, келісті тапқырлық бар.
Күлдіре отырып, діни ғұрыптардың құл талқанын шығаратын ... ... келе ... ... ... кейіпкерлері бала
дүниетанымын қалыптастыруда үлесі үлкен. Халқымыз ... ... ... ... ... ... ... әдеттер де қең жағымсыз мінез
– құлықта құнамсыз істерден құтылу,оны ... ... ... ... жеткізген. Табиғатпен біте қайнасып, оны адам мінез-
құлқына сіңісті етіп табиғатқа терең сүйіспеншілікпен ... оның ... ... ... ... Табиғатты аялау, қорғау
мәселелеріне арналған ... ... ... ... ... алу
тәрбиешілерге байланысты. Өйткені бала ес білгенен бастап ... ... ... ... ... ... жақсылық дегеніне
жеткізеді, бақыт құсын басына қондырады ... бәрі ... ... ... сол адам ... биік болады.
Қорытындылай айтқанда ертегілер бала ақылының дамуына ықпал жасайды,одан ... ала ... ... ... дер ... ... рухани қор мейрім
мен махаббатты, сұлу сезім мен ұлы сенімді ұята білсек,ертеңгі күні олардың
еліне,жеріне сүйіспеншілігі мол болады деп ой ... ... Кез ... ... ... ... ... шаттық, жайдарлылық, күлкі
мейрімділік және бұған керісінше қаталдық, зұлымдық, ұайым-қайғы, т.б ... әсер ... ... ертегілердің педогогикалық
маңыздылығы балаларға әсер ететін эмоциялық ... деп ... ... ... өмір оқулығы деп қарауға болады, өйткені ұлттық
психологиялық мәдениеті ... бұл ... ... ... Ертегіде
халықтың мінезін, психологиясын, тұрмыс салтын, әдет-дәстүрін ... Ауыз ... бұл ... кең тарауы ұлттық көшіп-қону
өмірімен және малшылық кәсібімен айналысуымен ерекшеленеді. ... өмір ... ... ... бай, екіншідең жер ауыстырған
сайын жаңа болмыстармен кездеседі, ... өзі әр ... ... ... ... ... үйретеді. Сол себепті де қазақ
халқына жұмбақтап, астарлап сөйлеу тән.
Қазақ ертегілерінің аса бай, ең мол түрі - ... ... ... ... Бұған "Ғажайып бақ" ертегісін қосуға болады.
Ертегіні әңгімелегенде, халықтың тұрмыс-тіршілігі ... ... ... бақ" ... қиял-ғажайып көріністің молдығынан оның
ең ежелгі ертегінің бірі екендігін байқаймыз.
Халықтың ... ... ... ... халық өміріне, оның
тұрмыс-тіршілігіне байланысты барлық жағдайларға жауап табуға ... ... ... тән ... ... ... адамның жеке
басына тән қасиеттерге дейін сөз болады. ... пөн ... ... ... ... пен оған қарсылық, жауыздық пен жақсылық, арамдық пен
адамдық күресі - ... бәрі ... ... ... ... болып келеді. Бүл ертегілер ең алдымен баланы ақыл
парасаттылыққа, кішіпейілділікке, ой тапқырлығына, адамдарды, ... ... ... да ... ... ... бақ" ... мазмұны халықтың тұрмыс-тіршілігін, өмірге,
дүниеге деген әр алуан көзқарастарын білдіреді. ... ... ... ... ... жақын.
"Ғажайып бақ" ертегісінде халықтық сарын, халық мүддесін қорғайтын
идея басым. Халық өз ... ... ... адамдарының ісі мен
әрекеттерін ... ... ... ... ең асыл ... адалдықты
сөз етеді.
Ертегі өз күндерін адал еңбектерімен өтеп жүрген екі дос Асан ... ... ... ... ... Мал ... ... бір күні жүтқа ұшырап, барлық малы қырылып, Асанмен
қоштасып қайыр ... ... ... Асан ... жан дегенде жалғыз
досына қол үшын беріп көмектесетіндігі бала ... "дос" ... ... түсіп, Асанның досына көрсеткен көмегіне дән риза болған жас өспірім
адамдықтың ең бірінші сатысы адамгершілік, ... ... ... ... ... әрі ... ... Қасеннің жер қазып жүріп бір
қазан алтынға тап болғанын, оны досы ... ... ... ... болады. Осы кішкене ғана оқиғаның бала санасына адалдық деген не
екенін ұялатып олардың тек жақсы істерін ... қана ... ... ... ... мен ... түсінуге, әрі дүниені танып-білуге
үйрететініне ықпалын тигізуі сөзсіз.
Ертегі желісінде алтынды екеуінің де ... ... ұзақ ... сөз ... ... ... ... үйлендіріп алтынды соларға беруді
ұйғарады. Үй болып жеке отау болған ұл мен қыздары аталары берген ... ие бола ... ... ... да әртық асыл қазына
махаббаттары бар екенін айтады. ... оқи ... ... ... ... сөздерінің адамгершілікпен ұштасып жатқанын
байқайды. Ертегі одан әрі баланы қызықтыра түсіп, "енді ... кім ... не ... - ... ... баланың ой-қиялын әрі қарай ұштай
түсуге көмегін тигізеді. Алтынның иесі кім ... ... ... ... енді әділ қазыға жугінуге бір қарияның алдына барып, ақыл беруді
сұрайды. Қария ... төрт жас ... яғни ... отырады. Қария не
істеу керектігін өз ... ... ... бірі ... беру ... ... өзі алатынын, үшіншісі жерге көміп
тастайтынын ... ... ... ... оған дән ... ... Қария шәкіртінің бұл ісіне дән риза ... оны ... ... Жас ... жолда сауда керуенін көреді. Сол ... бір ... топ ... ... ... ... ... көрген жігіт, одан құстарды қайда
алып бара жатқанын сұрайды. Саудагер құстарды базарға сатуға алып ... ... да, ... кете ... Жас жігітті саудагердің бұл ісі
қатты толғандырады, құстарға жаны ... ... ат ... ... ... да, құстарды бостандыққа жібереді. Міне, осы оқиғаның
өзінде бала бойына ... пен ... ... ... ... керектігін сіңіре түседі.
Ертегі соңы әлбетте ете жақсы аяқталады. Жас ... ... ... кең ... ... ... ол мәуелі бау-бақшаның
ішіне тек жарлы-жақыбайлар ғана кіріп ... дөм тата ... ... ұлы сүйіспеншілік, мейірімділік сезімдерін жоғалтпауға, кішкентай
жәндіктен бастап, барлық тіршілікке деген қамқорлық қасиеттерін одан ... ... - бала ... қоректендіретін рухани қор. Мейірім мен
махаббатты, "сұлу ... мен ұлы ... ... ... де осы ...

Пән: Педагогика
Жұмыс түрі: Реферат
Көлемі: 20 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 400 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Адвокатура мен адвокаттық қызметтің түсінігі мен маңызы95 бет
Мектеп жасына дейінгі балаларды қарапайым математикамен таныстыру12 бет
"Мектепке дейінгі кезеңде тілді қатынас құралы ретінде пайдалана білуі. мектепке дейінгі кезеңдегі балалардың сенсорлық дамуы."6 бет
5-6 жасар балаларды мектепке даярлау әдістері7 бет
5-сынып оқушыларының қиялын ертегілер арқылы дамыту27 бет
6м010100- "мектепке дейінгі оқыту мен тәрбиелеу" мамандығының магистратураға қабылдау емтиханының бағдарламасы28 бет
«Батырлық ертегілер»14 бет
Ақыл ойы бұзылған балаларға білім беру6 бет
Бірінші сынып оқушыларының мектепке бейімделу жолдары46 бет
Балалар қабілетін ертегі арқылы дамыту7 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь