Тұлға қалыптастырудың халықтық тәжірибесі

Халықтық педагогикалық көзқарастарын жұзеге асыру жұмысын мақсатқа сай қамтамасыз ету мен тәрбие дәстүрлерін бекіту, оларды нақтылау, толықтыру жөне жетілдіруге көмегін тигізген жеке сынақ әдісі ел арасына кеңінен мәлім болды. Жеке сынақ әдісі қандай да бір жаңа заңдылықтар ашудың емес, ой мен идеяны тексерудің сөтті төжірибеден туған құралы, немесе белгілі зандылықтарды нақтылаудың тәсілі қызметін атқарды, яғни бұл әдістің көмегімен халық педагогикасында бұрыннан белгілі сыни тұрғыда қайта қаралды. Ал әңгімелер халық педагогикасының дамуындагы ең кең тараған бастаулар болды. Тәрбиешілердің бір-бірімен әңгімелесулері, ата-анамен, ата-әжемен тәрбиеленушілердің өздерімен әңгімелер педагогикалық ойланулар үшін қашаңда саналуан және құнды материал берді және педагогикалық мәдениеттің биіктеуіне ықпал етті. Халық даналары әңгімелерді тәрбиенің озық төжірибесін таратуда, бақылаулары мен жеке сынақтарында жене басқа жағдайларда пайдалаңды, яғни өңгімелер халық педагогикасының дамуына ықпал еткен көмекші құрал қызметін атқарушы тәріздес.
Қалай болғаңда да әңгімелер жинақталған мәліметтерден құңдыны және пайдалыны екшеп алу, қажет емес немесе күмән тудыратыннан бас тартуға жәрдемдесті, яғни, жағымды педагогикалық мәліметтерді жинауға, осыған орай халықтың педагогикалық ойының дамуына ықпал жасады. Халыққа сөзбен әсер етудің сан түрлі тәсілдері белгілі, сезім мен санаға ықпал ету шараларының көптеген түрлері бар. Дәстүрлі бата-тілектер әсерлі ықпал етуді көздеді. Әрине шаралар қолдану мен сөзбен өсер етуде. халықгық педагогика сезімге ықпал жасау шарттарын естен шығармады. Балалар достарына, есейе келе өзіне, үлкен ағаларына, ата-аналарына, ауылдастарына ант берді. Балалар ортасындағы серттар сөзге, борышқа, достыққа берік болу міндеті сипатыңда болды. Халықгық пікір анттарға байыпты қарым-қатынасты ұдайы қолдап отырды. Балалар мен жастар ортасының аса тиімді құралдарының келесі бірі - ойындар. Халық педагогикасы олардың бала өсуі, дамуы мен қалыптасуы факторын көрді. Оның
        
        Тұлға қалыптастырудың халықтық тәжірибесі
Халықтық педагогикалық көзқарастарын жұзеге асыру жұмысын мақсатқа сай
қамтамасыз ету мен ... ... ... ... нақтылау, толықтыру
жөне жетілдіруге көмегін тигізген жеке сынақ әдісі ел арасына кеңінен мәлім
болды. Жеке ... ... ... да бір жаңа ... ашудың емес, ой мен
идеяны тексерудің ... ... ... ... немесе белгілі
зандылықтарды нақтылаудың тәсілі ... ... яғни бұл ... ... ... ... ... сыни тұрғыда қайта
қаралды. Ал әңгімелер халық педагогикасының дамуындагы ең кең ... ... ... ... әңгімелесулері, ата-анамен, ата-
әжемен тәрбиеленушілердің өздерімен әңгімелер педагогикалық ойланулар үшін
қашаңда саналуан және құнды материал берді және педагогикалық ... ... ... ... даналары әңгімелерді тәрбиенің озық
төжірибесін таратуда, бақылаулары мен жеке ... жене ... ... яғни ... ... ... ... ықпал
еткен көмекші құрал қызметін атқарушы тәріздес.
Қалай болғаңда да әңгімелер жинақталған мәліметтерден құңдыны ... ... алу, ... емес ... ... тудыратыннан бас тартуға
жәрдемдесті, яғни, жағымды педагогикалық мәліметтерді жинауға, ... ... ... ... ... ... ... Халыққа сөзбен әсер
етудің сан түрлі тәсілдері белгілі, сезім мен ... ... ету ... ... бар. Дәстүрлі бата-тілектер әсерлі ықпал етуді көздеді.
Әрине шаралар қолдану мен сөзбен өсер ... ... ... ... ... ... естен шығармады. Балалар достарына, есейе келе өзіне,
үлкен ағаларына, ата-аналарына, ауылдастарына ант ... ... ... ... ... достыққа берік болу міндеті сипатыңда
болды. Халықгық пікір анттарға байыпты қарым-қатынасты ұдайы ... ... мен ... ... аса ... құралдарының келесі бірі - ойындар.
Халық педагогикасы олардың бала өсуі, дамуы мен ... ... ... ... өсірген ата-ана бала болып ойнайды, Бала оқытқан ұстаздар ... ... деді ... тек жұбаныш пен уақыт өздыру, сауық-сайран мен балалар үшін
қуаныш қана емес. ... ... ... дене ... дамыту,
көркемдікке және адамгершілікке баулуда маңызды мәні бар. Мәселен, балалар
ойындарын этнографиялық және ... ... ... үмтылған
Ә.Диваев талпынысы үлкен ғылыми қызығушылық туғызады. (А.А.Диваев. Игры
киргизских ... ... ... ... ... жэне кез келген халықтың педагогикалық мәдениетінде ... ... ... асыруға бейімделген озіндік табыстары бар. Бұл
табыстардың жекелеген кейбіреулері тек тұлғаның ... ... ... болса, ал өзгелері кемелденудің халықтық идеалын ... ... ... ... ... мәні оның ... ... құралдарының және т.б. сабақтастығын қамтамасыз ... ... ... ... сай ... ... кеңейіп, байып және түрін
өзгертіп ауысып отырады.
Халықтық тәрбие ... ... ... ... ... өзге
салаларымен, сенім-нанымдарымен дәстүрлерімен, салттары жөне ... ... ... түрлерімен, қоғамдық тәртіп қалыптарымен
ажырамас бірлікте алға шығады. Бұл қалыптар ... ... ... ... ең ақырыңда, қоғам мүшелерінің әдеттері мен тәртіптерін
белгілейді, белгілі өмір тәжірибесі сондай-ақ ішкі мақсат пен ... ... ... ... ... мен ... ... бағыттайды. Төменде автор мақалаларымен және балалар мен жастар
ойындары жайлы ... өзге де ... ... ... "Қазақ балаларының ойындары" мақаласында ер балалар мен
қыздардың саз ... ... ... мүсіндерін жасау, қуыршақтарына
киім тігу қабілеттері көрсетіліп, "Соқыр ... "Көк ... ... т.б. ... ... ... Сондай-ақ "Қырғыз жастарының көне
ойындары" мақаласыңда, тойда, айттарда ауыл жастарының ат жарыстары "Қыз
қуу", "Көкпар", ... т.б. ... ... ... ... бұл ... дене ... алатын орны өзгеше, әсіресе, спорт
саласында. А.Диваев "Қырғыз балаларының ... ... ... ... ... ... айта ... жас өспірімдерді негізінен үш топқа бөледі:
1. Бір жастан ... ... - ... жеті ... он бес ... ... ал он бестен отызға дейін - жігіт. ... орай ... ... ойыны, бозбалалар ойыны және жігітер ойыны деп негізінен үш ... ... ... үш топқа белгендегі ескергені біріншісі ежелгі
қазақ ойындары; екіншісі ... ... ... ... ойындары.
Сондай-ақ А.Диваев мына мәселеге ерекше көңіл бөлген: "бұл ... ... егер қыз ... қолдан жасайтын қуыршақгары мен ер ... ... ... ... ... мен түйе ... ... мүсіні
болмаса, қазақтың балалар ойыншығы мүлде жок, ...Бірақ та антрапологиялық
қөзқараспен қарайтын болсақ, олардың осы ұсқынсыз ... ... ... ... ... ... болып есептеледі." Шындығында
балалардың өмір сүрген ортасына ... ... ... ... ... ... ... өзін қоршаған дүниенің танып білуіне
мүмкіндіктің бәрі ойын ... іске ... ... ... ... бір ... Сөкен Сейфуллин өзі "Біздің ауылда барлық жерде
өнді де, ертегіні естуге болатын. Кештер, ... ... ... Бала ... осы ... ... ошақ ... естіген осы
ертегілер мен аңыздар менің санамда қалып қойды," - деп ... ... ... ... ... Қазақ халқының өмірінде
ойынсыз тірлік бітпеген ... ... ... да ... ... ... ... "Бүл елдің ескі бір салты бойышша, көші-көн кезінде
жастар әуелі үлкендердің үйін тігісіп ... Одан соң ... ... ... ... Ең ... отау үйлерді қалдырып, аяғын ойын-сауыққа
айналдырып әкетеді" - деп ... екен ... ... ... ... ... бірінші жартысында казақ даласын Сібірге жер аударылған
поляк А.Янушкевич өзінің жазып жүрген күнделіктерінде ... ... ... ... әдет-ғұрпымен қоршаған ортамен
астасып жатқанын таң-тамаша еткенін сөз етеді. ... ... үйде ... ... Ол әр түрлі аңдар мен құстардың, әсіресе, түйенің, ... ... ... ... Бұны одан ... айнытпай салу ешкімнің
қолынан келмейді." - деп таң-тамаша болған.
Жаңылтпаш ойыны. Бүл ойыңды әуелде тілінің мүкісі бар, әр ... ... айта ... ... үшін пайдаланған халық педагогикасының
бір саласы. Кішкене кезіңце "р"-дың орнына "и" ... ... ... ... үні, ... ... өлеңдетіп:
Дегеңде, ей, Тайқарбай, өй, Тайқарбай,
Қойынды мол жусанға жай, Тайқарбай,
Тайқарбай, Майқарбайлар толып жатыр,
Әй, Тайқарбай, дегенің қай Тайқарбай?
- деп ... әр ... өз ... ... дағдыландыру арқылы тіл
мүкісін түзетуге көмектескен - ойын түрі. Халық ойнатып отырып, ... ... ... ойыны. Оның шарты қатысулардың әр ... мал ... Ең ... ... бала ... ... ... бота, құлыншақ
Тоқты, серке, тай торпақ,
Тана, тайлақ, құнан, дөнен, бесті бар.
Малдың жасын айыра біл, естіп ал,
Бұқа, бура, айғыр, ... теке ... ... ... жеке ... байла, теке-теке "бақ-бақ"
Соқыр теке қайдан бізді таппақ.
Ойын үлкен шеңбер ... ... ... ... ... ... байлап, ортаға шығарып: «ал ойын басталды» дегеңде, "Тентек теке"
былай дейді:
Қараңғыда ... ... ... ... ... ... ... қыз ұстап беріндер!
Балалар көзі байлаулы "Соқыр текені" мазақтап өлеңдетіп:
Соқыр, соқыр, соқырақ,
Оң көзіне топырақ
Топырағын алатын,
Тотияйын салатын.
Ал үстап көр, ... келе ... ... әр ... ... Ары ... оиын ... береді.
Сәбит Мұқанов өзінің "Өмір мектебіңде" кейбір ойын-түрлері жайлы былай
деп баяндаған екен: "Хан" деген ... мен ... ... ... ... есін білер-білмес кезде, асық ойнай ... ... да ... Ол - өрі оңқай, әрі қошқар сияқты үлкен қойдың ... ... ... ... Асық ... бір ... ойынға қатынасатын балалар
сан мөлшерін бірдей ғып асық ... да ... ... ... ... ... балалар "ханды" жағалай иіріп ... да, кім ... ... сол бастайды. Ойын бастаған бала, балалардың ойынға салатын
асықтарын жерге шашып жібереді. Тәртіп: ... ... ... шікті шікпен
ғана, тәйкені тәйкемен ғана, алшыны ... ... ... ... ... және бір ғана үсік ... ... Бала ең алдымен "ханды" атып
алады. Атқан асығына тигізе алмаса, ... ... ... ... ... шашқанда, "хан" алшы түссе, "хан таламақай" болады, онысы - шашылған
асықты үлгергенше талап алу... Бүл ... да, әр бала ... ... ... ... бұл - бір ... Екінші түрі, балалар түнде жиналады да,
екіге бөлініп, әр топ орталарынан бір баланы "хан" сайлайды. Екі ... ... екі ... ... ол араны "орда" деп атайды. Аржағындағы
тәртіп "Ақ ... ... ... - екі топтан бір бала шығу керек те, даярлап
қойған малдың қу сүйегін ... ол ... ... ... алыска апарып
лактырып келуі керек. Сол сүйекті балалар іздеп, тапқан бала, өз "ордасына"
алып кашу керек. Ол баланы өзге ... ... ... ... ... ... ... сүйекті бермеуге тырысып, қай жүйрігі кағып ... ... ... қай ... ... ... да, ... карсыласпай
береді.. Сүйек келген "орда" жеңген жақ болады. Жеңілген жақ айыпқа бала
береді. Мақсат - баланы көп ұту. Егер бір ... ... ... ... ... ханын" балалар түйе-бас қылады.
"Хан" ойынының үшінші түрі, қыз-бозбала жиналғанда "хан жақсы ма?"
ойнайды, оның тәртібі: ойынды ... "хан" мен ... жөне ... ... "хан ... жігітпен, "ханша" келіншектен болады.
"Уәзір" қай жігіт болса да мейлі.) Ойынды ... ... ... бір қыз, бір ... ... отырады. Хан жігіттерді кезекпен
шақырып, әртүрлі өлендер айтқызады.) Хан бұйыратын өлеңнің барлық саны 24
ауыз және жігіттер бірін-бірі қайталамай, ... ... ... ... ... ... ... жігітке "ханның" берер сыйы - тандаған кызының
касына отырғызу. Бұйрықты орындай ... ... ... ... ... қалады. Қу "хандар", өленді ақшамен де, немесе орамал, айна, тарақ,
кисет сияқты заттармен де өтеді. ... ... олай ... ... ... ғана ... ... олай өтеген жігіт, тек орнынан ... ... ... ... ... Ойын осы тәртіппен өткеннен
кейін, ... ... ... "хан ... ма?" деп ... Әдетте
жастар ойынды "ханды" мазақтаумен аяқтайды. Балалардың да, жастардың ... ... "хан" ... ... ... естідік те,
естігеңдерімізді озгелерге де ... ... ... қылығына қарай жақсы
көрген де, жек көрген де "хандарымыз" болады...- дейді.

Пән: Психология
Жұмыс түрі: Материал
Көлемі: 6 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 200 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Қазақ батырлары және көркем әдебиет15 бет
Бастауыш сынып оқушыларының тұлғалық қасиеттерін қалыптастыру тәжірибесінен75 бет
Заңды тұлғаларды несиелеу58 бет
Көру қабілеті бұзылған мүгедек балалардың тұлғалық дамуының теориясы58 бет
Педагогикалық технология дегеніміз не?6 бет
Бастауыш сынып оқушыларының ұлттық дүниетанымын музыка арқылы қалыптастырудың педагогикалық шарттары57 бет
Болашақ бастауыш сынып мұғалімдерінің технологиялық құзыреттілігін қалыптастырудың педагогикалық шарттары22 бет
Дүниетану сабағында жаңа технологиялар28 бет
Кәсіпорындардың қаржылық ресурстарын басқаруды қалыптастырудың экономикалық механизмін жетілдіру жайлы17 бет
Мектепке дейінгі ұйымдарда балалардың этностық-мәдени сәйкестілігін қалыптастыру33 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь