Экономика сабақтарында белсенді оқыту формалары арқылы оқушылар ұжымының тұлғааралық қатынастарын дамыту

Мазмұны

Кіріспе ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...5
Нормативтік сілтемелер ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .7
Анықтамалар
Белгілеулер мен қысқартулар
1 Оқушылар ұжымындағы тұлғааралық қатынастар туралы жалпы түсінік
1.1 Оқушылар ұжымындағы тұлғааралық қатынастардың оқыту үрдісіне
тигізетін әсері
1.2 Тұлғааралық қатынастар ерекшелігі мен оларды жақсарту жолдары
1.3. Оқушылардың тұлғааралық қатынастарын дамытудағы
оқытушының рөлі
2 Зерттеу базасы туралы жалпы мәліметтер
2.1 №6 Кәсіптік.техникалық мектептің жалпы сипаттамасы
2.2 №6 Кәсіптік.техникалық мектептің оқыту.әдістемелік жұмысының
талдауы
2.3 №6 КТМ.тің тәрбие жұмысының талдауы
2.4 №6 КТМ.тің оқу тобы ұжымының тұлғааралық қатынастарын зерттеу
3 Экономика сабақтарында белсенді оқыту формалары арқылы оқушылар ұжымының тұлғааралық қатынастарын дамыту
3.1 Белсенді оқыту формалары негізінде оқушылардың тұлғааралық
қатынастарын дамыту
3.2 Экономика сабағында «Іскерлік ойын» арқылы оқушылар ұжымының
тұлғааралық қатынастарын дамыту (әдістемесі)
3.3 Эксперимент
4 Экономикалық негіздеме
5 Қоршаған ортаны қорғау
6 Еңбек қорғау
Қорытынды
Қолданылған әдебиеттер тізімі
Қосымша ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .
        
        Мазмұны
Кіріспе...............................................................
........................................................5
Нормативтік сілтемелер_____________________________________________7
Анықтамалар
Белгілеулер мен қысқартулар
1 Оқушылар ұжымындағы тұлғааралық қатынастар туралы жалпы түсінік
1.1 Оқушылар ұжымындағы тұлғааралық қатынастардың ... ... ... ... ... ... мен оларды жақсарту
жолдары
1.3. Оқушылардың тұлғааралық қатынастарын дамытудағы
оқытушының ... ... ... ... ... ... №6 ... мектептің жалпы сипаттамасы
2.2 №6 Кәсіптік-техникалық мектептің оқыту-әдістемелік жұмысының
талдауы
2.3 №6 ... ... ... ... №6 ... оқу тобы ... ... қатынастарын зерттеу
3 Экономика сабақтарында белсенді оқыту формалары ... ... ... ... ... Белсенді оқыту формалары негізінде оқушылардың тұлғааралық
қатынастарын дамыту
3.2 Экономика сабағында «Іскерлік ойын» ... ... ... ... ... Эксперимент
4 Экономикалық негіздеме
5 Қоршаған ортаны қорғау
6 Еңбек қорғау
Қорытынды
Қолданылған әдебиеттер тізімі
Қосымша_________________________________________________________
Кіріспе
Қоғамдық тарихи қозғалыстың бүгінгі ... ... ... ... мен ... ... ... ұрпақтың тәрбие
тиімділігін көтеру қазіргі таңда өзекті мәселе боып отыр. Қазақсатан
Республикасының Конституциясында , ... ... ... және ... ел ... ... Осыған
орай дамудың дағдарыс кезеңінде қоғамға тән рухани ... ... ... ... ... ... тұту мен
оған тән рухани деградацияға жол бермеу мәселелері қолға алынуда.
Осыған байланысты Үкімет тарапынан ... ... ... көп ... ... ... Осы ... бір жолы мектептегі тәрбие тиімділігін арттыру болып отыр.
Бұл ... 1999 ... ... ... ... ... туралы»
Заңында алға қойылған:
«...біріншіден, тұлғаның физикалық, рухани және ... ... ... және құлықтық өмір салтының берік
негіздерін қалыптастыру, ... ... ... ... жасау арқылы интеллектісін байыту »;
«...екіншіден, өз Отаны – Қазақсатан Республикасын ... пен ... ... ... ... ұлттық әдет-ғұрыптарды ... ... ... ... ... белгілерге деген қарсылық »;
«...үшіншіден, республиканың саяси, экономикалық және мәдени
өміріне ... ... ... ... ... ... мен міндеттеріне саналы қатынасының болуы ».
Ұжымдық тәрбие адамның дамуы, оның тұлғалық сапалар жүйесінің,
көзқарастары мен пікірлерінің қалыптасуының ... ... ... негізгі компоненттерінің бірі болды және ... ... ... ... ... шеңберінде ұжымшылдықты
қалыптастырудың мақсаты, мазмұны, әдістері, тәсілдері мен құралдары
сияқты мәселелер ... ... ... көтеріліп қарастырылды.
Ұжымдағы тәрбиелеу теорияларының әдістемелік және ... көп ... ... ... ғалымдардың еңбектері біздің
зерттеуде негізгі орын алады. Олар: А.С.Макаренко, В.А.Сухомлинский,
Н.И.Болдырев, ... ... ... В.Г.Ананьев, Л.С.Выготский және т.б.
Берілген мәселені ... ... ... ... ... К.Ш.Нұрланова, А.Қасабеков
және т.б. зеттеген, онда қазақ халқының әдеп-ғұрыптары мен салт-
дәстүрлерінің ... ... ... оның халық мәдениеті мен
жастар тәрбиесінде алатын орны ... ... ... ... жағдайларында оқыған қиын балалар мен
жасөспірімдерді тәрбиелеудің, түзету мен қайта тәрбиелеудің әртүрлі
жолдарын көрсеткен ... ... ... ... Г.К.Нұрғалиеваның,Д.Ф.Ақбердиеваның,С.Т.Адешевтің
және т.б. көпжылғы еңбектеріндегі зеттеулерінің нәтижелері аса ірі
қызығушылық тудырып отыр.
Әрине, Т.Т.Тәжібаев, А.И.Сембаев, К.К.Құнантаева, ... ... ... С.К.Қалиев секілді көзге
көрінер ғалымдардың жұмыстары да бізге көп көмек ... ... үшін ... ... ... ... А.Г.Қазмағанбетов, Г.М.Құсайынов, А.А.Калюжный,
Л.П.Илларионованың зерттеулері де маңызды сипатқа ие, онда ... ... ... ... мен ... зерттеледі:
оқушылардың ұжымдық тәрбиесі жөніндегі ... ... және ... ... ... оқыту үрдісіндегі ұжымдық
тәрбие; сыныптан тыс жұмыстағы ұжымдық тәрбие; оқушылар тұлғасының
ұжымдық ... ... ... ... пен ... ұжымдық тәрбиенің факторы ретіндегі мұғалімнің тұлғасы
және т.б.
Зерттеудің өзектілігі. Қазіргі ... ... ... ... ... өзгерістер бұхара халықтың басым
көпшілігінің бағыт-бағдарын психологиялық, педагогикалық тұрғыдан
ауытқытып ... ... ... ... және ... білім беретін
мектептердегі жасөспірімдердің оқу-тәрбие үрдісінің ... ... ... ... осы ... ... ізденісті ұйымдастыру қажеттілігі өзекті
мәселе болып табылады. ... ... ... ... ... ... ... ақиқат.
Жоғарыда айтылғандарды негізіге ала отырып, ұжымдық ... ... ... потенциалы мен оның тұтас оқу-тәрбие
үрдісіндегі тәжірибеде жеткілікті ... ... ... ... бар ... ... ... болады. Осы
қарама-қайшылықты шешу зерттеудің негізгі мәселесі болып, берілген
тақырыпты таңдауыма ... ... ... ... ...... сабақтарында
оқушылар ұжымының тұлғааралық қатынастарын дамытуда белсенді оқыту
формаларын пайдаланудың ғылыми-әдістемелік ... ... ... ... ... – №6 ... мектебінің
экономика сабақтарында белсенді оқыту формалары ... ... ... ... ... ... ... пәні – экономика сабақтарында белсенді
оқыту формалары арқылы ... ... ... ... ... ... ... егер кәсіптік мектептердегі экономика
пәнінің ұстаздары оқу-тәрбие үрдісінде белсенді оқыту ... ... ... ... дамытуға ереше көңіл
бөлсе және де олар оқушылардың ... ... ... үшін ... ... ... болса, бұл кәсіби
бағыттылығы бар оқушылардың ұжымдық тәрбиеленуін ... ... етер еді, ... бұл жас ... ... ... ... кезеңі болып табылады.
Дипломдық жұмыстың міндеттері:
1. Оқушылар ұжымындағы тұлғааралық қарым-қатынастар ... ашу, ... ... ... ... қалыптасудың теориялық негіздерін
жасау;
2. Зерттеу базасы туралы жалпы мәліметтерге талдау жасау;
3. Экономика сабақтарында ... ... ... ... ... ... ... дамыту,соған сәйкес іскерлік ойын
әдістемесін жасау.
Зерттеу әдістері:
- Дипломдық жұмыс тақырыбының ... ... ... ... ... ... ... құжаттарын және оқушылардың жұмыстарын
зерттеу;
- Кәсіптік мектептің бір оқу тобына психологиялық зеттеу жасау;
- Мектептің экономика сабақтарындағы ... ... ... ... әңгімелесу,анкеталау, тестілеу, диагностикалау әдістері;
- Оқушылардың тұлғааралық қатынастарын дамыту үшін ... ... ... ... ... ... ... сабағында іскерлік ойын ... ... ... ... ... ... ... анықтау үшін эксперимент жүргізу.
Зерттеу базасы – №6 Кәсіптік-техникалық мектептің 22 БП тобы.
1 Оқушылар ұжымындағы тұлғааралық қатынастар туралы жалпы түсінік
1.1 Оқушылар ... ... ... оқыту үрдісіне
тигізетін әсері
Күрделі тарихи-әлеуметтік үрдіс болып ... ... ... ... яғни өсіп келе жатқан ұрпақты қоғамдық көрініс ретінде
тәрбиелеу ... ... тыс ... ... ... ... ...
мемлекеттің болашағы. Тарихи-әлеуметтік дамудың әр кезеңінде жасарға
білім беру мен тәрбие беру қоғам өмірінің сипатына және ... ... ... да заңдарда, бірқатар нормативтік
құжаттарда орын тапқан тәрбие және білім беру ортасындағы мақсаттар
мен ... және өз ... ... ... жаңа ... ... ... идеологиялық базалардың өзгерісіне байланысты айқындап
отыр.
Орта білім беруді дамыту тұжырымдамасында Қақақстан Республикасы
үздіксіз білім беру ... ... ... ... тұлғалық
көзқарас, шығармашылық белсенділік пен біліктілікті қалыптастыруды
айқындайды. Демократиялық ... ... ... ... барша адам мәдениеті қол жеткізген жетістіктерге сүйене отырып
еркін, негізделген және ... ... ... ... ... қалыптастыру, оның қабілетін дамытуға,
өзін-өзі жетілдіруге, рухани күш-қуатын дамытуға талпынуды болжайды.
Тұжырымдамадағы тұлғаның құзыреттілігі деген ... оның тек ... ... бар екні ғана ... сонымен қатар ақиқатты
түсіну қабілеттілігін, оған парапар баға беру мен өз ... ... ... әр ... ... ... қабілеттілігі, жалпы
мәдениеттілігі мен кәсіби біліктілігі енеді. Жоғарыда аталған құжатта
айқындалған осы мақсаттар мазмұны, ұжымдық тәрбиелеу мәселесіне қайта-
қайта ... ... ... өйткені ол бүтіндей тәрбиелеу факторын
қалыптастыру жүйесі болып табылады. Ұжымдық тәрбиелеу теориясы үшін
іргетас ... ... ... ... ... тобына жататын
«Этика», «Имандылық» және «Ұжымшылдық» түсініктері болып табылады. Әл
Фараби ұсынған этикалық-философиялық ойлар өз мағыналарын әлі ... жоқ және де ... ... ... ... және оның шәкірті Шәкәрім Құдайбердиев сынды ... ... ... ... практикасы мен теориясын
дамытуға орасан зор үлес ... ...... ... ... және біздің қоғам
жағдайында бала өмірін ұйымдастырудың ... ... Жеке ... үшін ұжымда қолайлы жағдайдың болуы қажет.
Тұлға жан-жақты даму ... ... ... ... ... бас ... болуы басты шарт болып табылады.
Балалар ұжымын ұйымдастыру қажеттігі қоғамның біртұтас ұжым ... ... ... ... ... ... ... түрлеріне қарай ажыратады. Мысалы, кәсіпшіл ұжымдар
(өндіріс, шығармашылық, әскери, оқу орындары), ... ... ... ... бірлестіктер, кәсіподақтар), ерікті
қоғамдар (ғылыми, ғылыми-насихат, әскери-спорт), өз ... ... ... коллекционерлер) және т.б.
Осы ұжымдарда адамдардаң шешетін міндеттері еліміздің әлуметтік-
экономикалық дамуын тездету, ... ... жаңа ... үрдіске айналдыру, халық шаруашылығының барлық салаларында
өмірді демократия және жариялылық принциптерінің негізінде құру. Осы
жағдай талабына сай ұжым ... ... өмір мен ... ... ... бірден-бір құралына айналады. Оқушылар
ұжымы баланың ... ... ... жасампаздығын, күш-қуат
мәдениетін, ойын ... ең ... ... мәселелерін педагогика ғылымының қайраткерлері және халық
ағарту органдарының озат ... ... ... П.П.Блноский, С.Т.Шацкий, В.А.Сухомлинский аса зор
көңіл аударып зерттеді.
А.В.Луначарский жаңа адамды ... ... ... ұжым
болады деді. Оның айтуынша, адамды тәрбиелеу, демек ол, адам біздің
заманымызда ... ... ... жеке ... ... ... боуы ... Тұлға ұжым негінде ғана дамиды.
Н.К.Крупская тұлғаның дамуы мен қалыптасу ортасы ұжым деп ... ... ... олардағы балалардың қарым-қатынасына
үлкен мән берді. Оқушыларды ұжымда өмір сүре және ... ... етіп ... ... екенін ескертті. Ол балалар
қозғалысына байланысты бірсыпыра мәселелерді атап ... ... ... іс-әрекетінің формалары мен әдістері, өзін-өзі
басқару және оны ... ... ... ұжымда жеке адамды ... ... ... ... Оның ... осы ... ... сақтауда және іс-әрекеті, қарым-қатынас, дәстүр сияқты
тәрбие мәселелері ұжым ... ... ... негізі болды.
А.С.Макаренко ұжымда жеке адам тәрбиесінің қоғамдық бағыттылығын
ерекше ... ... тек жай ғана ... адам болу ... ол
ұжым мүддесімен өмір сүре білуі қажет. А.С.Макаренко жеке адам
тәрбиесінің қоғамдық бағыттылығы тұрғысынан ... ... ... ... ... ... ... және объектісі, жеке адам ұжымнан ... ... ... мақсатқа, еңбекке және еңбекті
ұйымдастыруға біріктіреді.
3.Ұжым барлық ... ... ... қоғамның бөлігі.
4.Ұжымның өзін-өзі басқару органдары, мүшелері және өкілдері –
ұйымдастырушылары болады.
60-70 жылдары айтылып отырған мәселе О.С.Богданова, Н.И.Болдырев,
З.И.Васильев, ... ... ... ... ... көрініс тапты. 70-90 жылдардағы ғалымдардың
зеттеулерінде ұжымдық тәрбие теориялары келесі бағыттарда жіктелді:
ұжымдық ... ... ... ... ... ... ... қарастырылды (О.С.Богданов, О.Р.Кунц);
тәрбелеу үрдісі оқушы тұлғасының мінез-құлқы мен моральдық санасының
дамуы ретінде қалыптасты (В.И.Петров, Ф.Гулмазов, ... ... ... көзқарастардың қалыптасуы (А.В.Иващенко,
С.В.Мягченков); оқушылардың тұлғааралық қатынастарын жақсарту арқылы
ұжымдық тәрбиелеуді ... ... ... ... ... Н.И.Монахов, Н.Е.Щуркова); ұжымдық ... ... мен ... ... ... ұжымшылдық тұлға
қалыптастыру (Л.И.Новикова, А.В.Мудрик).
Әрбір ұжым - бұл топ, бірақ ... топ ұжым бола ... ... және ... ... ... ... ұжым – бұл ұжым
белгілері бар ... топ. ... ұжым – бұл ... ұжымдардың
бірлестігі. Мысалы, контактілі ұжым – бұл студенттер тобы, негізгі
ұжым – факультет, т.б. Сонымен ұжым – бұл ... ... ... пен мақсаттылық іс-әрекетімен сипатталатын адамдар тобы.
В.А.Сухомлинский пікірі бойынша әрбір бала ... ... ... ... болады. Оқытушы мен оқушы рухани қарым-қатынас
деңгейінде даму керек деді. Оның ... ... ... ... ... ... ... Демек,
ынтымақтастық оқушылармен қарым-қатынас жасаудың ... ... ... ... мұғалімдердің еңбектерінде ғылыми-
әдістемелік тұрғыдан қарастырылған. Ал мұндай ұжымның өзіндік маңызды
белгілері бар:
1. Жалпы әлеуметтік мәнді мақсат. ... ... ... ... да, ... істеген қылмыскерлерде де ... ... бәрі ... ... оның ... ... қоғамдық мақсаттармен сәйкес келеді, яғни Үкімет заңдарына,
Конституцияға, басты идеологияға сай келмей, қоғам мен ... ... ... ... ... ... ... қол жеткізу үшін
жалпы біріккен іс-әрекет ұйымдастыру қажет. Бұл үшін ... ... ... ... ... ... ... және жалпы іс-
әрекет ұйымдастыруы шарт. Ұжым ... ... ...... ... үшін ... ... өзіндік жауапкершілігінің
болуы.
3. Кері жауапты тәуелділік қатынастары – ұжым мүшелері арасында
өзіндік ереше ... Бұл ... ... ... ... ғана ... ортақ толғаныстары мен бағалы
өзара талқылауларындада көрінеді.
4. Жалпы таңдалған басқарушы орган. Ұжымда ... ... ... Басқару органы ұжымның беделді мүшелерін ашық ... ... Ол ... ... ... ... жетекшілік
жасайды және ұжым көзқарасымен санасуы тиіс.
Педагогика және психология ... ... ... бірі ... ... ... ... ғылымының кез-
келген мәселесі адамдардың жан дүниесінің сырымен, қоғам ... ... сан ... ... ... ... ... болашақ маман тұлғасының қалыптасуының бір факторы
екені ... Ол ... ... ... реттеушісі және
мінез-құлықтың топтық нормаларын қалыптастыру құралы болып табылады.
«Қарым-қатынас» ұғымын педагогика мен психологияға алғаш рет А.Ф.
Лазурский ... Ол – ... ... объектіге, адамға, рухани
байлыққа, материалдық дүниеге қатынасын ... ... ... өзара қарым-қатынасындағы негізгі факторы ... ... мен ... сана» деген. Ал В.М.Бехтерев қарым-
қатынасты адамдарды топқа біріктіру механизмі, тұлға әлеуметтенуінің
шарты сияқты қарастырады.
М.С.Каган қарым-қатынасты адамдардың ... ... ... ... үрдісі ретінде қарастырады. Ол ... ... және ... ... құндылықтар байлығы,
адамзат санасы, тұрмысы, өткені мен бүгіні» деген. Яғни оның ...... ... ... қалыптастыруда оның қоршаған
дүниені қабылдауы, меңгеруі және табиғи, ... ... ... үш ... ... интерактивті,
коммуникативті және перцептивті.
Перцептивті қарым-қатынас – бұл адамдардың бір-бірін қарым-
қатынас арқылы қабылдауы. Коммуникативтік қарым-қатынас – бұл ... ... ... – бұл жеке ... ұйымдасуымен жасалады.
Сонымен қарым-қатынастың жалпы мәні адамның мақсатына ... ... ... ... сол ... ... ... өзін-
өзі тану, бағалау болып табылады; екіншідіен, басқамен өз әрекеттерін
таңдауда мақсатты, саналы, белсенді жан иесі ... ... ...... жағымды әлеуметтік тәжірибесін жинауға
арналған негізгі база. Оқушының тәжірибесі отбасында, құрдастарымен
қарым-қатынаста, бұқаралық ақпарат құралдары, кітап және т.б. ... ... ... ... тек ... ғана оны игеру арнайы
жоспарланады және бағытталады «біз ұжымбыз», «мен ұжым ... ... ... ... оның жас ... ... әсіресе жасөспірімдер үшін бұл күрделі де мәнді
үрдіс. П.П.Блонский, ... ... ... ... жас кезеңдерін зерттеп, Э.Эриксон
жасмөспірімдік ... ... ... бұл ... нормативтік
дағдарысы» болып табылады, яғни тұлғаның потенциалы мен жүйке
тозғыштығы тереңдей ... ... ... ... ... ... ... немесе жағымсыз бағытта дамуы мектеп ... ... ... ... ... ... ... бір сапалар кіретін күрделі көпсалалы құрылым ретінде
қарастырылады. ... ... ... ... қалыптасу жобасын төмендегі суреттен көруге болады.
(Сурет -1.1.)
Сурет-1.1. Оқушылар ұжымындағы тұлғааралық қатынастардың қалыптасуы
мотивтер
біліктер мен
дағдылар
білімдер
оқу ... оқу ... оқу ... ... қызығушылық пен |Қажетті пәндік ... оқу ... мен ... ... бар ... бар ... ... бар болуы |
|болуы | | ... ... ... ... ... ... бағалаудың және|
|деген қажеттілік |қарым-қатынас ... ... |
| ... білу ... мен ... ... ... істеуге |Өзінің тұлғалық |Барлық ұжымның ... ... ... ... ... ... ескере |
| ... ... ... ... ... |
| ... мойындау |жоспарлаудың біліктері |
| | |мен ... бар |
| | ... ... ... ... ... |Өз ... түзету |
|түрлеріне қажеттілік ... ... ... мен |
| ... білу ... ... ... |Әлеуметтік ... ... ... ... ... әртүрлі |мен дағдылары ... ... ... ... ... | ... ... ... бар ... | ... ... | | ... | | ... ... ... ... – бұл ... ... және ... ерекшеліктерін дамытуға бағытталған,
тиімді педагогикалық іс-әрекет негізінде, ұжымның адамға және адамның
ұжымға жоспарланған тұрақты әсеріне бағытталған ... ... ... ... бұл үрдістің негізгі мақсаты – тұлғаның өзін-өзі
тәрбиелеу және өзін-өзі жетілдіру деңгейіне өтуі.
Қоғамның қарқынды дамуында жеке ... ... ... ... қарым-қатынас мәселесімен тығыз байланысты. Бұл
кезеңде жеке ... ... ... жоғарылайды.
Студенттік кезеңнің өзіндік ерешелігі бар. Олар бір-бірінен мінезі,
адамгершілік нормаларды ... білу ... ... ... ... ... арқылы ерекшеленеді.
Қарым-қатынас – студенттік кезеңдегі ең негізгі тенденция. Жасы
өскен сайын оның өзге адамдармен, құрбы-құрдастарымен қарым-қатынасы
ұлғая түседі. Кез ... ... ... ... ... ... ... эмпатиялық жағы. Басқаша айтқанда, өзара
түсіну, басқалардың қуанышы мен қайғысына ортақтасу, ... ... ... әсер бұл кез ... жеке ... ... педагогикалық қарым-қатынастардың негізін құрайды.
Сонымен қарым-қатынас жаңа психологиялық және тұлғалық ... ... ... Ол көпжақты құбылыс. Оның сипаты ... өзін ... ... – адамзат үшін әртүрлі
кезеңде қалыптастыруды қажет ететін құбылыс. Қазіргі ... ... жеке адам ... ... мен басқаруы болып отыр. Жоғарыдағы
теориялық көзқарастар бойынша оқу ... ... дами ... Осы ... қарым-қатынас -
әлеуметтік-экономикалық және қоғамның дамуымен бірігіп, дамып отырған
өзекті ... ... ... ... ... мен ... ... жолдары
Тұлғааралық қатынастардың дамуы, әсіресе жасөспірімдер үшін қиын
да ұзақ мерзімді үрдіс ... ... ... ... ... ересектікке өтудің көпірі ретінде қарастырылады және әр адамда
әртүрлі сипатта ... ... ... ... да ересектікке
әкеледі. Бұл жаста ұжымда өзін-өзі көрсету мен ... өз ... және ... ие болу ... ... ... Сондықтан да
бұл оқушылар үшін маңызды әрі шешуші үрдіс. Көбіне ... ... ... ... ... ... бұл
олардың қарым-қатынас тәжірибесінің және ... ... ... бірі түсінісуде оқушылар көбіне шектен тыс өзімшіл,
субъективті, асығыс қорытынды ... ... ... ... оның ... баға ... өз қабілетін асыра
дәріптеуінен келіп шығады. Өзінің кейбір істерге байланысты ой-өрісі
мен ептіліктерінің мүлтіксіз ... ... ... ... ... да сол ... ... дегендей жаңсақ ойдың
арбауында қалып қояды да, нәтижеде назарға алған адамы жөнінде ... тап ... Ал ... өзі ... де, ... ... ... – заттар мен жан дүниелі адамдарға болған қатынсатардың
өзіндік ерекшеліктерін білмеуден.
Субъектив қателіктің мәні: нақты кезеңдегі өзінің психологиялық
кейпіне ... ... адам ... ... тұрғаны мен естігеніне
сеніп қалады, ал көз бен ... ... ... ... жеке ... жағдайына тәуелді. Қандай да ... ... ... сол ... жан толғанысымыз, көңіл шарпуымыз бен
қажетсінуімізге байланысты келеді. Осы тұрғыдан адам ... ... мен ... пайымдауына да толығымен сене беруге болмайды.
Ситаутивтік қателік мәні: басқаны ... және ... ... өз ... ... қандай жағдайда өтіп жатқанын ескермеуі
және сол ... оның ... ... мен бақылауындағы
адамның болмысына нендей әсер етіп ... ... ... Ал ... ... ... екенін сезсе, өзінің әдеттегі, ... ... ... тырысады. Бақылаушының өзі де нақты
жағдайларға орай өз әрекетінің формасын ... ... ... өзінің қызмет кабинетінде қабылдауы мен сол адамды кездейсоқ
көшеде, не демалыс орнында кездестіріп ... ... ... ... ... образ қалыптастыру үрдісіне ... ... мен ... ... ... шеп болмайды.
Асығыс қорытынды жасауға байланысты қателік мәні: бақыланушы адам
жөніндегі пікір мүмкін болған мәліметтердің бәрі жинақталмай, ... ... ... ... үшін ... түсінуге
ниет еткен әрбір адам өзін ұстамдылықпен, болжамы ... ... ... алынған тұлға жөнінде ой топшылаудан аулақ
болғаны жөн.
Қателіктердің келесі бір тобы ... ... ... ... ... шын ... кім ... білмейтін,
қоғамдық беделі жоқ, аңғырт адамдарда болады. Бұл типтегі жандар
төңірегіндегілердің ішкі жан ... мен ... ... ... жетпегенінен, өзін дүниеден хабарсыз, не болса,
соған сенгіш ... ... кім ... ... ... ... кете
береді.
Ұжым туралы көптеген зерттеулер жасап, оқушылардың қарым-қатынас
заңдылықтарын анықтаған ғалым А.С.Макаренконың еңбектері ... ... ең ... ... ұсынады. Яғни бұл әдіс елеулі
уақыт бойы пайдаланылып келеді және оқушылардың тікелей адамдық
құндылықтарын анықтауға ... ... күш – ... үміт ... ... болашаққа
ұмтылуы, өмірге үміт артуы, адам мен ұжым дамуының маңызды сәттерінің
бірі. Болашақ үміт ... адам ... ... ... ... оның даму ... бүкіл моральдық бейнесі
айқындалады. ... ... үміт ... ... де ... ерекшеліктерінің бірі – баланың алдында мақсат
жүйесі ретінде ашылып, ол ... ... ... жету
мүмкіншілігімен еліктіреді, өзінің және ұжымның болашағын құруға
қатынасу ынтасын, қуанышты ... күйі мен ... ... ... ... Қалыптасқан қажеттіліктерді, тілектрді, мүдделерді
қанағаттандыруға ұмтылу оқушының іс-әрекетін әлеуметтік ... ... мен ... болып табылады.
Мектеп тәжірибесі болашақ үміт дүниесін алға қоюдың төмендегідей
екі жолы ... ... ... жас ... ... ... өзі ... болашақ үміт дүниесін міндет етіп қояды және міндетті шешудің
жолдарын көрсетіп, балаларды еліктіреді;
- өздеріне болашақ үміт дүниесі ... ... ... ... жөніндегі оқушылар бастамасын ... ... оған ... ... ... тәрбие ұжымының жетекші буынға айналуы олардың бүкіл
мектептің өзін-өзі басқару ісіне ... да ... ... ... орындауы ұжым өкілдері бүкіл мектептің өзін-
өзі басқару органдарының құрамына енеді. Осылайша өз ... ... ... ... ... байланыстырады. Бұл байланысты
жүзеге асырудың тағы бір жолы ұжымның өз шамасына сай ... ... ... ... ... ... (мектеп жанындағы
учаскедегі іс-әрекет, қарттарға көмек, сенбіліктер жасау). Олардың
бұл ісі мектеп көлемінде есепке алынады және ... – бұл ... мен ... ... ... ... ... туындайтын
құбылыс. Конфликтілік ситуациялар әсіресе оқушылардың жасөспірімдік
шақтағы ... ... Бұл ... ... ұжым ... ... ... бірден-бір жол.
Тұлғаралық қарым-қатынаста конфликтілік жағдайларды болдырмау және
оның ... алу ... ... ... ... ... бұл тұлғааралық
қатынасты тиімді етіп, оқушыларды бір-біріне жақындастырады, сол
арқылы ұжым дамуын ... өз ... ... ... ... ... екі жолын
қарастырады: бұл ... ... яғни ... тиімді мәлімет
алмасудың жағдайларын жасау» және «басқа адамдардың араласуы», яғни
бөгде адамдар болып ... ... ... шешім жасауға көмек
көрсетулері тиіс.
А.Б.Добрович конфликт қарым-қатынас мүшелерінің бір-бірінен деген
күтілген нәтижелердің орындалмауы мен ... ... ... ... ... ... салдарынан болады
деген. Сонымен қатар автор конфликтілік жағдайлардан ... ... ... ... ... қарсы тараптардың әрқайсысын біртіндеп өзіне шақырады,
шиеленіс себептерін баяндауды талап етіп, ... ... және ... ... ... ... ... топ алдында бір-біріне деген
сындарын айтуын талап етеді, жиналыс жасалады. Шешім осы ... ... өз ... ... шығып айтуы арқылы қабылданады.
3. Егер жасалған шараларға қарамастан конфликт өшпесе, оқытушы
тікелей конфликтіге қатысы бар ... әсер ету ... ... ... ... бастап, әкімшілік айыптарға дейін ).
4. Егер жоғарыда айтылған шаралар ешқандай әсер етпесе, конфликт
жасаушы тұлғаларды ... ... ... ... ... ... асырылады.
Автордың айтуы бойынша конфликтті өшірудің негізгі әдістеріне
қарағанда, көмекші әдістері әлдеқандай тиімді нәтижеге ие, ... ... ... ... ... принциптерін ұсынады. Бұл
принциптерді төменгі кестеден ... ... ... ... ... ... көмекші принциптері
|№ |Принциптер |Жүзеге асыру сипаты |
|1 ... ... ... ... ... ... ... |
| |шығару» ... ... сол ... бұл ... |
| | ... күйге ауысады. |
|2 ... ... |Сіз оның ... ... ... ... |
| | ... болмаса да), сонда оның санасы мен ұяты |
| | ... ... ол ... |
|3 ... ... |Бұнда үшінші бір адам қарсыласушы бір жаққа |
| | ... оны ... ... ... бұл |
| | ... ... бірден-бір жолы. |
|4 ... ... екі ... да бір-бірі туралы ойларын |
| |айқындау» ... ... ... де, ... олармен |
| | ... ... |
|5 ... ... |Әдетте конфликт барысында екі жақ та |
| ... ... ... ... ... айып ... |
| | ... мәні шын ... ... ... |
| | ... ... ... бәсеңдету. |
|6 |«Ұстанымдарының ... ... ... оның ... |
| ... |орнына қоюға итермелеу,бұл әртүрлі ... |
| | ... ... ... |
|7 ... ... ... адамгершілікке шақыру, олардың |
| |кеңейту» ... бос ... ... ... |
Ұжымдағы тұлғааралық қарым-қатынасты жақсартудың тағы бір жолы –
ұжымдағы кіші топтарды ... ... ... бағалайды.
Осы тұрғыдан қатынастың тұрақты жүйесін және кіші топтың рөлін еске
алу қажет. Жеке қатынас ... ... бала өз ... ... ... ... жолдастарының алдында беделді, ал
екіншілерімен ешкімнің қарым-қатынас жасағысы келмейді. Бірақ барлық
балалар қарым-қатынас жасауды ... ... ... ... ... ... оқушылар қатынас арқылы ынтымақтық достықты тілейді.
Осыған байланысты кіші топ дербес қатынас жасаудың ... ... ... ... ... ... немесе тұрақсыз болуы мүмкін. Кіші
топтардың маңызды ерекшеліктері - ... ... ... ... ... ... ... сақтау мүмкін емес. Әрбір оқушы
бір ұжымның оқушыларымен немесе ... ... ... үшін олардың арасында өзара ... ... ... ... ... ... тақырыптарға өзара
әңгімелесуі, достық кездесуі, ... ... ... баланы
қызықтырады, ынталандырады. Балалардың дербес өзара қатынастарын және
олардың мақсаттылығын топ жетекшісі ... ... ... ... және ... ... ... тиіс. Дербес қатынас
жүйесінде мұндай шығармашылық тәсіл ұжымда педагогикалық меңгеру
жоладрының бірі.
Өзара ... ... ... қабылданған мақсатқа сәйкес
жалпы істі орындау үшін ұжым мүшелерінен ... және ... ... ... ... ... мынандай жағдайларын есепке алған
жөн:
- ұжым мүшелері тең құқықты болады;
- басқарушы міндетін орындаушы ұжым ... ... ... ... жауапкершілік және өзара тәуелділік жүйесінде жалпы істі
орындаудың барысында ... ... жол ... ... ... болдырмау үшін әрбір ұжым ... және әлді ... емке ... оның ... ... ету ... Ең бастысы – адамгершілік, мораль және
демократия ... ... ұжым ... ... нығайту.
Ұжым өмірінде гуманистік қатынас ерекше орын алады. ... ... ... ... ... ... ... ұжым мүшелерінің
достық бірлігі, бір-біріне ілтипатты болу, өзара жәрдем ... ... ... ... өз ... ... тұйықтық,
бөлектенушілік, лидерлік болмаы тиіс;
- басқа ұжымдарға жолдастық көмек беру, үн қосуға ... ... ... ... тек қана іс ... көзі ... ол
ұжымда балалардың жеке байланыстары дамуының құралы болады. Ұжымда
балалардың іс-әрекеті және қарым-қатынасы үрдісінде жеке тұлғааралық
қатынас ... ... ... және ... қатынасы, сондай-
ақ гуманистік қатынас оқушылардың дамуы мен ... әсер ... ... ... ... мен ұжым ... ... кең тараған үш түрі анықталған: 1) ... ... ... 2) ... мен ұжым ... ... ... 3) тұлға ұжымды өзіне бағындырады (наноконформизм,
лидерлік).
Бірінші түрі ... ... ұжым ... өз ... ... ... ұжымға сырттай бағынып, әрі қарай ... ... ... ... ... Егер тұлға ұжымға кіргісі келсе, онда
ұжымның құндылықтарын, нормаларын және дәстүрлерін қабылдайды.
Екінші түрі бойынша жағдай әртүрлі жолмен дамуы мүмкін: 1) ... ... ... ... ұжым ... ... ... 2)
тұлғаның кейбір өзіндік іс-қимылы ұжым талаптарына сай ... ... көп ... мотив немесе себеп-салдарынан тұлға
кейбір қиын іс-қимылдарға бой ұрады. Мұндай жағдайда оқушы ұжым
нормалары мен ... ... ... талқылау кезінде
ұжымның одан күтетінін айтады, ... ... ... ... ... ... ... ұжымынан тыс жерде
бұрынғы қалыптасқан тәжірибесі ... өзін ... ... ... ... ... Бұл жағдай кейде уақытша болса, кейде
тұрақты болып отырады. Соңғысы тұлғаның бұрынғы әлеуметтік тәжірибесі
ұжым тарапынан қолдау көрмей, өз ... ... ... жиі ... Біздің мектептерімізде ұжымға ашық ... шығу көп ... ... ... кейде қарсылық
білдіреді, оның өзі де негізсіз себептерден туындайды: көбіне өзін-
өзі қорғап қалу сезімінің үстемдігінен ... мен ұжым ... ... ... ... сай типі –
бұл бірлікті өмір сүру ... ... мен ұжым ... ... ... тиіс.
Үшінші жобада тұлға ұжымды ... ... бұл ... ... ... ... еңбектері, іс-әрекеттері ескерілумен,
бұл жобаға тиісті бағасын алады. Жарқын ... оның ... ... ұжым ... ... ... ... қарым-қатынас стилін дұрыс тануды, ... ... ... ... ... ... орнатады
және өзара түсіністікке әкеледі.
1.3. Оқушылардың тұлғааралық қатынастарын дамытудағы ... ... ... ... ... ... ... деңгейін түбегейлі қайта қарастыруды қажет
етеді. Әсіресе әлемдік деңгейде ... ... ... ... адамның адамға қатынасын ізгілендіру, оны
жоғарғы мәдениеттілік деңгейіне көтеру қажеттілігі ... ... орай ... ... ... ... дамыту әрбір
педагог назарынан тыс қалмауы тиіс.
Оқушылар ұжымы – ... ... ... және ... ... бала ... ... негізгі формасы. Жеке тұлғаның
дамуы үшін ұжымда қолайлы жағдайдың болуы қажет. Тұлға жан-жақты даму
мүмкіншілігін ұжымнан ... ... ... ... ... болуы басты шарт болып табылады. Балалар ... және ... ... ... ... – оқытушы болып
табылады.
Ұжым проблемасын, оған жетекшілік ету талаптарын педагогика
ғылымының қайраткерлері және ... ... ... озат ... ... Н.К. ... А.С. Макаренко, П.П. Блонский, С.Т.
Шацкий, В.А. ... аса зор ... ... ... Сухомлинский пікірі бойынша әрбір бала тәрбиесі ұжымда
негізгі тәрбие құралы болады. ... мен ... ... ... ... қатынастың даму үрдісі, В.А.
Сухомлинскийдің қарым-қатынас жайындағы идеясы жаңашыл ... ... ... ... ... ... қарым-
қатынас жасаудың нәтижесінде туды. Оқушылар мен оқытушылардың ...... ... ... тұлғалық қасиеттерін
анықтаудың бірден-бір жолы.
Ұжым үнемі өзгеріп отырады, себебі оны құрайтын адамдар ауысады.
Бірақ ... даму ... ... ... оған ... жетекшілік
етеді. Ұжымға жетекшілік етудің нәтижелігі, оның даму заңдылығын
қандай ... ... ... ... қаншалықты дұрыс
анықталғанына, педагогтың әсер ету тәсілдеріне байланысты.
Тұлғааралық қатынастарға дайындық кезеңінде оқушыларды өмірлік
жағдайларда дұрыс шешім ... ... ... ... ие ... ... ... атқарар жұмысы сан ... бұл – ... ... адам ... ... ... ... қасиеттерін қалыптастыру. Оқушы ұжымда өзін-өзі
қалай ұстау керектігін, конфликтілі ситуацияда ... ... ... ... ... ... ... Ол мынандай көптеген
сұрақтарға жауап іздейді: мен кіммін? Ұжымдағы орным қандай? Неге ... өмір ... ... Мен ... қарым-қатынасқым
келеді?Осылайша тұлғада өзіне деген және ... ... ... ... құлықтық қатынасы дами түседі. Оқытушы өз
қызметінде оқушыларға тек білім беріп қоймай, оларды қарым-қатынас
жүйесіне ендіріп, ... ... ... ... ... мектепте, отбасында және басқа да ортада ... пен ... ... ... ... ... ... қасиеттерінің дамуын қалыптастырады.
Тұлғааралық қатынастарды дамыту мақсатында оқытушы ... ... бар ... ұжымдық дайындық шараларын
өткізуге міндетті. Оқытушы бірқатар міндеттерді жүзеге асыру ... ... ... ... ... ... Сондықтан
да ұрпақ тәрбиелеуші әрбір педагогқұндылық-бағдарлы ... ... оны ... ... үшін ... және ... білімді, тәрбиені игеріп, өз бойына дарыта білген жөн.
Себебі, мұғалім – оқушы үшін ең ... ... ... ... ... алғышарты болып табылады. Ол оқушы үшін
болашақ ... ... және ... ұжым ... оның жан-жақты дамып, еркін қарым-қатынасты орнатуы үшін
жағдай жасайды. Сонымен қатар ... ... өзін ... ... ... ... да түсінуге, оны дұрыс қабылдауға көмек
көрсетеді. Әр оқушы өзінің ... ... сол ... өзін
көрсеткісі келеді. Бұл жерде айтылатын мәселе: ... жылы ... ... ... ... ... тыңдай білуге
шақыруы қажет. Ол үшін әрбір мұғалім төмендегі мінднттерді орындауы
қажет. (Схема-1.3.)
Схема-1.3 Оқушылардың ... ... ... ... міндеттері
әсер ету
Жоғарыда аталып өткен міндеттерді қамтамасыз ету арқылы оқытушы
тұлғаға, одан әрі тұлғаның ... ... ... ... ... ... ... – үздіксіз болып келетін, ұжымға әсер
ететін ... ... бір ... ... Ал ... келесі жолдар арқылы қол жеткізуге болады:
1) ұжымға тиісті педагогикалық әсерлерді кешенді пайдалану;
2) күнделікті өмірде ұжым мүшелерінің бір-біріне тұрақты және ... ... ... және оның жеке ... жағымды әсер ететін
жағдайлар тудыру;
4) оқушылардың өзін-өзі ... ісін ... ... ... ... ... ... талпыныстарын
біріктіру.
Мектеп ұжымын басқарудың педагогикалық тәжірибесінде ... ... ... ... Педагогикалық жетекшілікті оқушының өз қызығушылығына,
ынтасына, тәуелсіздігіне ... ... ... ... ... Ұжым – ... жүйе болғандықтан, ол үнемі өзгеріп, дамып
отырады және кемелденеді. Сол үшін педагогикалық жетекшілер қарым-
қатынас және әсер ету ... жиі ... ... ... сынып жетекшісі ұжым тәрбиесінде мұғалімдер тобына, ... ... ... ... байланыста бола отырып, жоғары
жетістіктерді көздеуі лазым.
4. Жалаңдық – ... қас ... ... жақсы көрсеткіші – сынып ... ... ... ... пікірдің болуы;
6. Ұжым мүшелерінің өз міндеттерін ... ... ... ... дамыту;
7. Тәрбиені ұжымдағы қарым-қатынас құрылымының көп ... ... ... ... ... ... ... қатынастарын дамыту;
3) Әлеуметтік мәні бар ұжым іс-әрекетіне байланысты қатынас
жасау;
8. Ұжым ... ... ... ... мен ... шын
мәніндегі мүмкіндіктерін дұрыс пайдалану;
9. Ұжымдағы қатынастың өтіп жатқан жағдайына белсене араласу;
10. ... ... ... ... ... жоғары мүмкіндіктерге
жеткізе алатын ұжымға ауыстыру;
11. Ұжымдағы оқушыларды жаңаша ... ... ... ... түрлерімен олардың қалпын өзгертуді әр кез естен шығармау.
Қазіргі ... ... беру мен ... ... ... ... ... қалыптасты, оқытушының оқушыларға деген
гуманистік қатынасы арта түсті. Тәрбие ... ... ... ... ... ... сақтау және қайта жаңғырту
болып табылады. Куратордың немесе сынып жетекшісінің тәрбие жұмысы,
бұл – оқушыны ... ... ... ... ... мәселелерін
шешуге бағытталған оқытушының әсер ету үйлесімі. Осыған орай, сынып
жетекшісінің оқыту мен ... ... ... ... ... ... реттеуші ретінде
рөлі арта түседі.
Осы жағдайларда сынып жетекшісінің жұмысының маңызы ... ... ... ... ... міндеттері мен
әдістері қайта тұжырымдалады. Қазіргі заманғы ғылым мұғалім үшін
адамға қатысты көптеген жаңа ... ... ... жұмысына деген
қатысы өзгереді, әсіресе сынып жетекшісі ... ... мен ... әр ... ... ... мен дамытылуына
бағытталған. Әр ... – бұл ... ... әлем және әр ... ... оған жеке әсер ету әр ... міндеті. В.А. Сухомлинский
былай жазған: «Өмірде адам ... бай, әрі ... ... ... ... әр ... әсіресе әр сынып жетекшісінің алдында
үлкен міндет тұр - бұл ... әр ... ... ... ... ... ... тәуелсіз тұлға қалыптастыру.
2 Зерттеу базасы туралы жалпы мәліметтер
2.1 №6 Кәсіптік-техникалық мектептің жалпы сипаттамасы
Тарихы. №6 Кәсіптік-техникалық мектеп ... ... ... ... елді ... орналасқан. «№6 Кәсіптік мектеп» Ақмола
облысының Білім Департаменті Мемлекеттік ... ... ... ... ... 1999ж №349 ... ... Ақмола облысының әкімдігі
Құрылтайшысы және мемлекеттік ... ... ... ... ... ... ... және орта мектебін бітірген оқушылар
санынан емтихансыз, құжаттар конкурсы бойынша күндізгі оқыту қатарына
қабылданады. ... ... ... ... білім беру дайындығымен
қатар, тереңдетілген кәсіби мамандық бойынша дайындық ... 2.1.1. №6 ... ... оқу ... ... мектептің оқу бөлімдері ... ... ... ... ... ... мен | ... ... ... ... және | ... ... шебері» | | ... ... оқу ... жүйесі: ... ... ... |Ауыл шаруашылығының ... күту және ... ... |өндірісінің ... іске ... ... ... ... ... ... тағамдарын |Ауыл шаруашылығы |
|Темір ұстасы-жөндеуші; ... ... мен ... ... | ... |
|Автокөліктің техникалық | ... ... ... | ... ... |
| | ... ... |
| | ... |
| | ... ... ... ... ... ... міндеттерді алдына
қойып, ұйымдар мен бірлестіктер құрамынан тұрады.Олар:
- ... ... 25 мүше ... М.К.-төрағасы)
- әдістемелік кеңес, 5 мүше (Кожахметова К.Қ.-әдіскер)
- аттестациялық комиссия, 6 мүше (Бейсембаев Б.Ж.-кәсіподақ төрағасы)
- әдістемелік бірлестіктер, 11 мүше (Ибраева Қ.Ж. ... ... ... ... алдына қойған міндеттері:
- жалпы орта және алғашқы кәсіптік білім берудің ... ... ... жасау, тұлғаның шығармашылық, рухани,
физикалық қабілеттерін дамыту, адамгершілік пен салауатты өмір ... ... ... жеке ... ... ... құра ... зердені
байыту;
- азаматтық пен патриотизмге, өз Отанына ... ... ... құрметтеуге, халықтар дәстүрін қадірлеуге, заңға
және қоғамға қайшы келетін қай бір істерге қарсы тұруға тәрбиелеу;
- тұлғаның өз құқығы мен міндеттеріне ... ... ... ... экономикалық және мәдени өміріне қатынасу
қажеттілігін қалыптастыру, әлемдік және ... ... ... ... халқының, басқа да халықтардың салт-дәстүрін,
тарихынүйрену, мемлекеттік ана тілі, орыс ... шет ... ... ... жаңа ... ... ... беруді ақпараттандыру,
халықаралық ғаламдық коммуникация жүйесіне шығу.
Оқу-тәрбие жұмыстарын ұйымдастару міндеттері:
1. Әлеуметтік және интеллектуалдық жағынан дамыған тұлғаны
қалыптастыру:
а) оқытудың белсенді формалары мен ... ... ... білім сапалары мен өткізілетін сабақтардың тиімділігін
жоғарылату;
ә) кәсіби циклдағы сабақтарда оқушылардың ... ... ... ... ... ... ... жұмыстарында қазақстан
Республикасының мемлекеттік рәміздері мен ұлттық әдет-ғұрыптарын
пайдалану.
2. Кәсіби, білімді, біліктілік деңгейі жоғары мамандарды дайындап
шығару. Оқыту ... әр ... ... ... ... тиімді пайдалану.
3. Контингент жинау және оны тұрақты қалыпта сақтау, ... ... ... 2.1.2. Оқу жылы ... ... ... ... |Жоспарланған жұмыс ... ... ... | | | ... |
| | | | ... |
|1 |2 |3 |4 |5 ... ... жарлақтарын ұстану|Жүйелі |ОӨЖ б-ша ... |
| |мен ... ҚР ... | ... ... |
| |тағайындаған нұсқаулар мен | |ОІ ... ... |
| ... ... ... | |ТІ ... ... |
| ... | | | ... ... ... ... |ІХ-Х |ОӨЖ б-ша | |
| ... ... ... |орынбасар | |
| ... ... | |ТІ ... | ... |Оқу ... І-ІІ ... жылы |І, VI |ОІ б.орынб. ... |
| ... топ ... | | ... |
| ... ... талдау | | | ... |Оқу ... ... ... |Сынып жетекшісі |Тәрбие |
| ... ... | | ... |
| ... ... | | ... |
| | | | ... |
|5. |Айлар және жарты жылдар | |ОІ ... ... |
| ... үлгерімдік, | | | |
| ... ... | | | |
| ... | | | ... ... нашар оқушылармен |Жыл бойы |Оқытушылар | |
| ... | | | ... ... түскен оқушылармен |Жыл бойы |ТІ б.орынб. ... |
| ... курс ... | | ... |
| ... | | ... |
| | | | ... ... |Оқушыларды оқулуқтармен, |Жыл бойы |Директор | |
| ... ... | ... | |
| ... оқу | | | |
| ... ... | | | |
| ... | | | ... ... ... ... ... ... жет-рі |Сабақ |
| |пән бойынша үлгермеушілікті | |ТІ ... ... |
| |жою | | | ... бойынша оқу |Жүйелі |ОІ ... ... |
| ... ... | | ... ... ... | | ... |
| |тексеру | | | ... өмір ... |Жыл бойы ... | |
| ... ... | ... ... | ... мен ... рейд |Жыл бойы |ТІ б.орынб. | |
| ... | ... | ... ... ... |Жыл бойы |Қабылдау | |
| | | ... | |
| | | ... | |
| | | |ОӨЖ б-ша орб. | |
| | | |ОІ ... | ... ... ... ... |Директор | |
| ... мен ... ... |ОІ ... | |
| ... ... өткізу | | | ... ... үшін ... ... | |
| ... ... ... |рет |ОІ б.орынб. | |
| ... курс ... | | | ... оқу жылы ... ... ... оқушылар саны 138
адамды құрады. Өткен жылмен салыстырғанда бұл көрсеткіш 15,2 %-ға өсті.
Оқушылар санының осылайша ... орта ... ... ... ... ... мен ... ұлттық тестілеу
нормаларының ... ... ... оқу ... ... ... мектеп оқушыларының оқу бөлімдеріне
жіктелу сипатын төмендегі ... 2.1) ... ... ... 2.1. №6 ... ... ... оқу бөлімдері бойынша
жіктелуі
Осы деректерге ... ... ... оқу ... ... оқушыларының 46%-ы «Мекен-жай иесі» мамандығы бойынша, 36% -ы
«Ауыл шаруашылығы техникалары мен жабдықтарын жөндеу және күту ... ... 20%-ы ... ... ... ... мамандығы
бойынша білім алып жүр.
Кәсіптік мекетепте білім беру үрдісін қамтамасыз етуші оқытушылар
мен әкімшілік мүшелерінің жалпы саны 27 ... ... ... ... жоғары
санаттағы мұғалімдер, екеуі І санаттағы, жетеуі ІІ санаттағы және үшеуі
ІІІ санаттағы мұғалімдер. Сонымен қатар мектепте ... ... ... 9 ... жұмыс істейді. Мектеп оқытушылары мен
шеберлері жыл ... ... ... ... ... орай ... іс-шаралар жүзеге асырылады.
Өткен 2006-2007 оқу жылының деректеріне сүйенетін болсақ, бітірген
38 оқушының 17-сі жұмыспен қамтамасыз етілді; 6 ... ... ... өз ... ... 4 оқушы колледждерде білімдерін
жалғастыруда; 5 адам ҚР-ның Қарулы күштер ... ... ... ... ал 6 оқушы жұмыспен қамтамасыз етілуге ... ... ... ... ... мен ... ... арқасында көптеген шетел фирмаларында келісім ... ... Олар ... ... ... кәсіптік мектеп оқытушылары жұмыс беруші тарапынан алғыс
хаттарға ие болып отыр.
2.2 №6 Кәсіптік-техникалық мектептің ... ... ... ... ... ... ... істеген
әдістемелік мәселесі, бұл-оқушылардың ... ... ... ... және практикалық оқыту сабақтарына белсенді
әдістер мен ... ... ... ... мен ... ... ... мен өндірістік оқыту шеберлеріне әдістемелік көмек көрсету;
- оқыту жүйесін жетілдіру жұмысы;
- оқушылармен сыныптан тыс ... ... ... ... ... жас ... әдістемелік көмек көрсету.
№6 Кәсіптік мектепте екі айда бір рет ... ... ... ... ... ... төмендегідей
мәселелер талқыланады:
- Оқүшылардың шығармашылығын дамыту.
- Жаңа оқушылардың ... жаңа ... ... ... қарым-қатынас түрлері.
- Бірлесіп қызмет атқару педагогикасы.
- Оқытушылардың кәсіптік қызметінің мониторингін ұйымдастыру.
- Патриотизм сезімін тәрбиелеу.
- Оқушыларды практикалық оқытудағы жетістіктерге жету ... ... ... ... ... мен өндірістік оқыту шеберлерінің әдістемелік
бірлестіктерінің төрт отырысы өтті.
- Жалпы оқыту және арнайы маманданған ... ... ... ... Білімді тексеруге арналған аралық бақылаулар ұйымдастыру және өткізу;
- Тұлғалық-жеке меңгеруші оқыту («Оқушы қоржынын» құру)
- Модульдік бағдарлама бойынша оқыту.
«Жас оқытушы ... ... ... ... ... жүргізілді.Келесі сұрақтар қарастырылды:
- оқушылардың білімін бақылау әдістері;
- оқыту жүйесін құрастыру;
- сабақтарда көркемдік құралдарды қолданылу;
- ... ... ... ... ... ... әдістемесі;
- шығармашылық жинақ кұрастыру.
Қазан айында «Жаңа оқытушы клубының» презентациясы өткізілді.Бұл
жаңа оқытушылар үшін бірінші сынақ болды. ... ... ... ... көрсетті, сабаққа қалай ... бір ... ... ... педагогикалық жағдайлардағы
проблемаларды шешті, бір көркемдік-шығармашылық номер көрсетті. Оқу
жылының бойында өткізілген ашық сабақтар саны – 21, ... тыс ... саны – 9. Екі пән ... ... ... ... және ... пәндер апталығы. Бұл апталықтар ... ... және ... емес ... ұсынды. Бұл тарих
пәнінен сот-сабақ (оқытушы Ибраева Қ.Ж.), Антонимдер еліне саяхат-
сабақ (Қожахметова К.Қ.), ... ... ... ... ... ... ашық сабақтар өткізген оқытушылар Пазылова
Б.М., Хамидуллина А.Б., Сұлтанова ... оқу ... ... ... ... рет ... ... сабақтар
өткізіп көрді. Дене шынықтыру мен математикадан (оқытушылар Светличная
О.И., Әбдрісова С.Т.), автокөлік жүргізу негіздері мен жалпы ... ... Б.Ж., ... ... ... ... бір ... мәселені талқылап, сонымен
жұмыс істейді. Жаңа ... ... ... енгізіп,
белгілі бір нәтижелерге жетуде. Ибраева Қ.Ж. ... ... ... жаңа ... ... де, сол ... ... істеп «Оқушы
қоржынын» құрастырды.Өткен жылы жаңадан екі оқыту құралы рецензиядан
өтті. Бұл оқытушы ... Қ.Ж. ... ... ... ... есеп ... ... оқу құралы, оқытушы Пазылова
Б.Т.
Педагогикалық тәжірибені жинақтау мен алмасу бағдарламасы бойынша
маңызды ... ... Бұл, ... №11 Кәсіптік лицей
базасында өткізілген біріккен педагогикалық оқу. №6 ... ... мен ... ... шеберлері өз тәжірибесін басқалармен
бөлісті. Облыстық ... ... ... ... ... ... жоғарылату мақсатымен көптеген
оқытушылар квалификациясын жоғарылату курсынан өтті, ... ... В.И., орыс тілі мен ... ... курсы
- Шарипов А.Ұ., Дене шынықтыру мен АӘД оқытушыларының курсы
- Хамидуллина А.Б., информатика пәнін ... ... ... О.И., дене ... оқытушыларының курсы
- Бастрон Л.И., «Модульдік бағдарлама бойынша оқытуды ұйымдастыру»
- Ибраева Қ.Ж., Тарих пәнінен ... ... ... ... Б.М., ... есеп ... курсы
- Қосмағанбетов С.К., педагогикалық білімі жоқ оқытушылар мен өндірістік
оқыту шеберлерінің курсы.
Оқытушылардың аттестациясы үш кезеңде өткізілді: оқу ... ... ... әдістемелік мәселе бойынша аттестацияланатын
оқытушылардың ... ... ... ... ... комиссияның талқылауы, аттестациялық комиссияның отырысы.
Аттестациядан келесі оқытушылар ... ... ... өткізілген жұмыстардың көздеген мақсаты оқушыларды
жаңа заман талаптарына сай ... ... ету және ... маман иелерін дайындап шығару.
№6 Кәсіптік- техникалық мектептегі кәсіптік ... ... ... кетейік. Өндірістік оқытудың формасы деп сабақ
барысында оқыту шебері мен оқушылардың өзара қарым-қатынасын айтады.
Сабақ барысында ... ... ... жолы ... және оған ... ... ... мен өткізілетін жерін
жатқызуға болады.
Сондықтан да оқыту формалары мынандай құбылыстарды қамтиды:
- ... ... ... ... ... ... оның ... және оқушылардың құрамын;
- сабақтың қрылымын, былайша айтқанда оның өту кезеңдерін;
- оқушылардың өзіндік жұмыс деңгейін.
Кәсіптік-техникалық мектепте ... мына ... ... түрлі типтегі сабақтар, дәрістер, зертханалық-
сарамандық жұмыстар, теориялық және ... ... оқу ... үй ... оқыту: оқу шеберханасындағы ... ... ... ... ... ... аясындағы еңбек, өндірістік
практика, жұмыс орны, диплом алдындағы практика, т.б.
3. Сыныптан тыс ... мен ... ... факультативті
сабақтар, консультациялар, үлгермеушілермен қосымша сабақтар, үйірме
жұмыстары, т.б.
4. Оқушылардың білім, ... және ... ... ... ... қорытынды конференциялар,
біліктілік байқау жұмыстары.
Сабақ – оқу-тәрбие барысының нақты түрі. Мұның ... ... ... дамыту тығыз байланысты қоғам талабынан туындайтын
білім беру міндеттері арнайы дайындығы бар ... ... ... ... беру – ... беру және тәрбиелеу мақсаттарына бағытталған
мұғалім ұйымдастыратын оқушылар іс-әрекетінің түрі. Оқу – ... ... ... ... мен дағдыларды меңгеріп қамтамасыз ететін,
тұрақты бағдарлама мен жоспар арқылы жүзеге асырылатын ... ... Ол ... ... ... қиялын, ойлауын
дамытуды, жан-жақты тәрбиелеуді қамтамасыз етеді. Сабақты дұрыс
ұйымдастару ... ... өз ... білім және тәрбие алуды
қажетсінуін ... ... ... оның ... ... олардың теориялық және педагогикалық дайындығына, оқушылардың
дайындық деңгейіне, оқу ... ... ... ... ... болады. Кәсіби білім беруде сабақ өту – мұнда
инженер-педагог ... ... ... тұрақты топтарға немесе
топшаларға, бригадаларға біріктірілген оқушыларға кәсіп ... бір ... ... ақпарат беретін оқу үрдісінің негізгі түрі.
Кәсіби оқытуда сабақ берудің мына түрлері ... ... ... сабағы;
- Практикалық оқыту сабағы.
Теориялық оқыту сабағы – оқушыларға болашақ кәсіби-еңбек қызметін
жүзеге асыруда ғылыми ... ... мен ... ... дағдылық
қабілеттіліктерін жетілдіруге арналған оқу үрдісі. Кәсіптік мектептерде
сабақ түрлері теориялық жақтан негізгі дидактикалық мақсаттардан ... ... де ... Жаңа ... ... ... Білім мен дағдыны жетілдіру және бекіту.
3. Қайталама – жалпылау.
4. Бақылау – тексеру.
5. Аралас сабақтар, т.б.
Теориялық оқыту ... ... ... ... түрі ... ... сабақтың ұйымдастару және дидактикалық ... ... ... ... ... дидактикалық құрылымы мына 3 элементті қамтиды:
- тірек білімдері мен қимыл-тәсілдерінің өзектілігі;
- жаңа ұғымдар мен әрекет тәсілдерін қалыптастыру;
- білімді өмірде қолдана ... ... пен ... ... ие ... білімді бағалау, білік пен дағдыны қалыптастыру.
Бұл құрылымды әрі қарай мынадай 3 бөлікке бөлуге болады:
- логикалық-психологиялық;
- мотивация;
- әдістемелік.
Логикалық-психологиялық бөлім ... ... ... ... психологиялық әрекеттерден тұрады:
- бұрыңғы алған білімдерін қайта жаңғырту;
- жаңа білім мен әрекет тәсілдерін ... жаңа ... ой ... өткізіп, есте сақтау,
- білім негіздері мен әрекет тәсілдерін жалпылау;
- білім мен жаңа әрекет тәсілдерін түрлі ... ... ... ... ... ... ... жинақтау және бағыттай білу;
- сабақтағы негізгі қимыл-әрекет мәнін ... ... ... ... жасау;
- оқушылармен бірлесе оотырып сабақ мақсатын айқындау;
- түпкі мақсатқа жетуде құрал-жабдықтармен қамтамасыз ету;
- оқытуда оқушылар қимылындағы ... ... ... мен ... ... ... сабақтың барлық кезеңінің практикалық тұрғыда
жүзеге асуына ... ... Ол мына ... ... асырылады:
- оқу шеберханаларында оқыту (оқу-өндірістік цех орындары, оқу
шаруашылығы, т.б.);
- өндірісте оқыту.
Оқу шеберханасында - өндірістік ... ал ... - ... ... ... ... ... 2 кезеңге бөлінеді:
1. Операциялық
2. Кешенді жұмыстарды атқару
Өндірістік ... ... оқу ... ... ... ... бар:
- жаңа еңбек тәсілдерін үйрететін сабақ;
- өткен тәсілдерді бекітуге арналған сабақ.
Мұның өзі:
а) жаттығу сабақтары;
ә) оқу-өндірістік бұйымдарды өз ... ... ... ... ... 2.2.1. Өндірістік оқытудың түрлері
Өнеркәсіп не өндіріс ... ... ... оқыту
түрлері:
- өндірістік жағдайда білім мен дағдыларды қалыптастыратын
кешенді және күрделі жұмыстар ... ... ... ... ... ... оқушылардың бақылауын
ұйымдастыратын оқыту түрі;
- сол жұмысты практикант-студенттің атқаруы,
- нақты кәсіп бойынша ... ... ... ... ... ... және ... сынақтарын жүргізетін оқыту түрі;
- топсаяхат экскурсия ұйымдастыру.
Өндірістік оқыту түрін жоғарыдағы ... ... ... ... ... ... ... өндірістік оқыту жүйесі
екі түрге бөлінеді. Бірінші түрінде оқыту оқу ... ... ... ... білімдерді практикада
қолданылуына нақты мүмкіндік туады.Сонымен қатар олар ... ... ... таныс болады, ал өндірісте оқыту
кезінде оқушылар ... ... ... №6 ... ... жұмысының талдауы
Тәрбие жұмысының негізгі мақсаты оқушылардың құқықтық және
физикалық дені сау тұлға ретінде ... ... ... болашақ маман ретінде жаж-жақты дамуына бағыт
беру.Оқу-тәрбиелік процесте педагогикалық ұжым бар күшін төмендегі
мәселелерді шешу үшін бағыттайды:
- ҚР мемлекеттік рәміздеріне деген ... ... ... ... ... тәрбиелеу
- рухани-біліктілік көркемдік-эстетикалық тұлға қалыптастыру
- оқушылардың ... өмір ... ... ... ... пен құқықтық қабілетін қалыптастыру
- оқушылардың экологиялық мәдениетін қалыптастыру
Осы ... ... ... үшін ... ... ... ... жұмыстарының жоспары, құқыққорғау
профилактикасы жөніндегі жұмыс жоспары құрастырылып, сынып жетекшілнрі
мен өндірістік оқыту шеберлерінің бақылау және ... ... ... ... ... мен оқу ... ... жүргізеді.
Методикалық көмек көрсету мақсатымен сынып жетекшілерінің
айсайынғы отырысы жүзеге асырылады. Онда ... ... және одан шығу ... ... А.Е., ... ... ... Қ., «Топтағы психологиялық ахуал»
Незаметдинова А.А., «Топтағы ұжымдық-шығармашылық жұмыс» Нұрманбекова
А.Е. және т.б. негізгі тақырыптар.
Патриотизм мен туған ... ... ... ... ... ... ... бағыты болып табылады. Бұл бағыт
бойынша мынадай жұмыстар ... ... Қ., ... А.Ұ. ... ... ... пайда болу
тарихы мен мағынасын оқушыларға таныс қылған 11және 12 ... ... ... ... ... ... бер, ... жер» атты қабырға газеттерінің сайысы
2. «Қазақстан Республикасы күні» атты топтардағы тәрбие ... ... ... ... ... ... сағатында (Ибраева К.Ж., семинар) ҚР Президентінің халыққа
жолдауын түсіндіру жұмысы жасалып, информациялық стенд безендірілді.
9 - ... күні ... орай ... ... өткізу
жоспарланған:
- «Соғыспен жаралған әндер» Әбдрісова С.Т.
- Қабырға газеттері сайысы - сынып жетекшілері
- «Жігіт ... ... ... «Ұлы ... ... ... - ... А.Е., Құсниева Ш.Ж.
- «Еске алу…» буклетін безендіру-Шарипов А.Ұ.
- «Қантөгіс жылдары» ашық сынып ... ... ... ... арналған ескерткішке гүл шоғырын орнату
Қыркүйектің 6-нан 11-не дейін «Бірінші курс апталығы»
өткізілді, бұның мақсаты жаңадан келген оқушыларға жаңа жағдайларға
үйрену және ... ... ... ... ... ... атты ... сынып сағаты.
2. Шашка, шахмат, үстел теннисі бойынша турнир.
3. ... ... ... ... атты ... Комиев Е.
4. «Қош келдің, бірінші курс!» атты танысу кеші.
Экологиялық тәрбие беру концепциясын жүзеге асыру ... ... ... ... ... денсаулық кепілі» акциясы
2. «Бізді қоршаған орта» атты қабырға газеттерінің көрмесі
3. Топтардағы тәрбие сағаттары
4. «Қазақстандағы ... ... атты ... ... сағаты.
Біздің ұйым қазан айында өткен «Жастар агрофорумы 2008» ... онда олар ... мен ... перзентпен марапатталды. Жылдық
дәстүрлі іс-шаралар өткізілді: «Күз кеші», «Посвящение в учащихся»,
«Жаңа жылдық бал-маскарад», ... ... «Қыз ... «Қош ... ... күні», «Кәсіптік шеберлік смотры», ақпанның 16-сы
күні Ғашықтар күнініе арналған ... мен ... ... ... Сайысы өткізілді, оның тақырыбы «Махаббат жасқа
қарамайды».Ең бірінші жүлделі орын алған топ-«Супер ... ... ... жалпы сынып сағаттары өтті-
«СПИД-ғасыр індеті»незаметднова А.А., «Президенттің халыққа ... Қ.Ж., ... ... Ауғанстан»Шарипов А.Ұ., «Нашақорлық»
Цой В.
«Ақ сұңқар» ұйымының мүшелері.
Мұғалімдер күніне арналған өзін-өзі ... ... ... ... ... ұйымдастырылды.
Қазақстан Республикасының Тәуелсіздік ... ... ... пен ... ... ... ... оқу жылында сынып жетекшілерімен келесі ашық
сабақтар өткізілді: «Адам қарым-қатынасының мәртебесі» ... ... ... ... ... Л.И., «Қазақстан
Республикасының Тәуелсіздік күні» Ибраева Қ.Ж., «Әдеп және ... Б.Ж., ... ... ... С.Т., ... тағзым етейік» Омаров Қ.О. Ұлы Отан соғысының ... ... ... тілдің мемлекеттік даму концепциясын жүзеге асыру
мақсатымен ... ... ... ... ... атты ... ... тілдерінің фестивалі
2. Мемлекеттік тіл күні (әр бейсенбі сайын)
3. Оқу сайысы.
Сынып жетекшілері өз топтарымен «Мемлекеттік тіл» күнін мына
тақырыптар бойынша өткізді:
«Мемлекеттік ... ... ... ... мен ... ... ... киімдері»-Бастрон Л.И.және т.б.
Мемлекеттік жастар саясаты концепциясының жүзеге асырылуы
мақсатымен келесі жұмыс жасалды: «Балбұлақ»жастар ұйымы жұмыс жасайды,
жастар ұйымының жарғысы қабылданды, ... ... ... ... ... және оқу ... ... етеді, аудиториялардың санитарлық жағдайын қадағалайды.
СПИД-ке қарсы күрес апталығы ... ... ... ... іс-
шаралар:
1.Жалпы сынып сағаты-Незаметдинова А.А.
2.«Сіз СПИД туралы не білесіз?» тестілеу-Махамбетова М.Қ.
3.Қабырға газеттері сайысы. «Біз СПИД-ке ... би ... ... ... ... ... ең ... мәселе өсіп келе жатқан ұрпаққа өзін-
өзі тану тәрбиесін қалыптастыру болып табылады.Сынып ... ... қиын ... ... ... арнайы күнделік
жүргізеді, бұл оқушылардың ата-аналарымен үзіліссіз ... ... ... олқылықтар бар оқушыларға анкета толтырды.
Нашақорлыққа қарсы бірлестік ... ... ... ... мына тақырыптарға конференциялар өткізді: «Біз
нашақорлыққа қарсымыз», «Жастар салауатты өмір ... ... ... ... жеке ... жүргізген психолог Незаметдинова
А.А. Жатақхананың тәрбие жетекшісі Мусина Ж.Т. редколлегиямен бірігіп
информациялық бюллетендер шығарды: ... ... ... ... кеңесі тәрбие жетекшісіне тәртіпті,
жатақханадағы дисциплинаны қадағалауға ... №6 ... ... тәрбие жұмысы
жылдан-жылға жаңартылып, басқа оқу-орындарынан ... ... ... нұсқау етіп алады. Қазіргі кәсіптік мектептердің
көбі тікелей маман ... ... ... ... ... маңызы өте зор. Бұл ... ... ... үшін маңызды жұмыс күші болып табылады, сондықтан да олардың
қоршаған ортаға деген, ... ... ... мен қарым-қатынас
мәдениеті мектептер үшін өте маңызды. Қазіргі кездегі ... ... ... ... ... Республика үшін ұлттық
патриотизм сезімі қалыптасқан, өз істеріне жауапкершілігі мол азамат,
отбасын құруға, болашақ ... ... ... ... тұлға
қалыптастыру болып табылады.
2.4. №6 КТМ-тің оқу тобының тұлғааралық қатынастарын зерттеу
«Студент» сөзі латын тілінен аударғанда ... бір ... ... мағынасын білдіреді. Студенттік кезең – ... ... ... ... байқалатын балалықтан
ересектікке өтудің кезеңі. ... жеке ... ... ... ... рөл ... Жас кезеңдерін анықтау
теорияларына (Э.Эриксон, Ф.Фельдштейн, Б.Г. Ананьев, А.В. ... Кон, В.Т. ... және т.б.) ... ... ... адамның бозбала шағы мен жастық кезеңін ... ... шақ пен ... ... адам өзі ... адамдармен қарым-
қатынастағы алатын орны туралы мәселелерге ерекше мән ... ... ... ... ... өзін тәрбиелеу мен
дамытуға ден қояр ... де осы ... ... ... ... ... ... болсақ, онда 16-20 жас – бұл кезең адамгершілік,
эстетикалық сезімдердің дамуы, ... ... мен ... ... ... ... рөлдерін (азаматтық, кәсіби-еңбектік, т.б.)
иемденуімен ... Бұл ... жеке ... ... ... Студенттік кезеңнің өзіндік ерекшеліктері бар.
Олар бір-бірінен мінезі, адамгершілік нормаларды сақтай алу ерекшелігі,
қарым-қатынасты құра білуі ... ... ... ... ... ... әлеуметтік адаптациямен
сипатталады. Адаптация – бұл бұрыңғы стереотиптердің өзгеруі, ... ... ... жаңа ... ... ... Олардан өмір
белгілі бір жауапкершілікті, шешімділікті, өз бетімен ... ... ... ... ... ... бірігіп олардың «есеюіне»
өз ықпалын тигізеді. Адаптация кезінде ... оқу ... ... ... ... ... ... қарым-қатынасын атауға болады, бұл
оқу үлгерімінің бастапқы ... ... ... ... Әлеуметтік
адаптацияның екі түрі бар: кәсіби адаптация және әлеуметтік-
психологиялық ... ... ... – оқу ... сипатына, білім
алу ерекшелігіне, мазмұнына, әр пәнге, жалпы алғанда мамандыққа үйрену.
Әлеуметтік-психологиялық адаптация индивидтің топқа, өзара ... ... ... ... ... ... жеке адамдық қарым-қатынастарға көшеді және оның тұлғалық
қалыптасуына әсер ... ... ... жалпы оқушылар контингенті 14-25
жас аралығындағыларды қамтиды. Оқушылардың оқу үлгерімі жақсы нәтижелер
беруде, ал тәртіп сақтау деңгейлеріне келетін болсақ ... ... ... ... ... келеді. Бұл оқушылардың 37%-ы қалыпты
отбасынан, ал ... 63%-ы ... емес ... ... ... ... ... балалардан тұрады. ... ... ... өсу ... тәрбиеленуіне, қалыптасуына және де
әртүрлі ... ... ... ... ... ... үшін ... қарым-қатынас жасау қиын да күрделі үрдіс
болып табылады.
№6. Кәсіптік-техникалық ... оқу тобы ... ... ... үшін 22 БП тобы ... Бұл топ ... иесі»
мамандығы бойынша 2006 жылы орта мектеп ... ... ... ... жылы ... ... жоспарланған. Осы мамандық ... ... оқу ... ... ... екі ... ие ... бұл бухгалтер және жеміс-көкөніс өсіру шебері. Бұл мамандық
негізінен көкөніс өсірумен және ... ... ... орай ... 17 қыз бала және 6 ұл бала оқиды. Топ
ұжымындағы оқушылардың жас ... ... ... ... ұлттық құрамына келетін болсақ, бір татар қызынан ... ... ... ... және 5 адам ... мемлекеттен қоныс аударғандар.
(Қосымша Г)
Бастапқы қалыпта топтың саны 27 адамға жеткен, бірақ 4 ... ... оқу ... ... ... және ... оқу
орнына ауысуына байланысты оқудан бас тартты. Осындай және ... да ... ... ... ұжым болып қалыптасқан кезеңін
оқу ... 2-нші ... ... ... Алғашқы келген
уақытынан бастап бүгінгі күнге дейін бұл топқа экономика негіздері
пәнінің ... ... ... ... жетекшілік етіп келеді.
22БП тобының ұжымдық тәртіптілігі ұзақ уақыт жұмыс жасауды ... ... әрі ... ... ... Топтың
өзі бірнеше кіші топшалардан құралған, бұл топшалардың ... ... ... ... ... «топ ... ... болу мақсатын көздеп отыр. Осыған байланысты топтың ұжымдық қарым-
қатынас деңгейі төмен ... ... ... ... негіз бар. Бұл топ
ұжымының тұлғааралық қатынастарының тоқырау күйін ... ... шақ ... пайда болатын көптеген қиыншылықтармен
байланыстаруға ... шақ – бұл ... ... ... ішіндегі ең
негізгісі, әрі күрделісі. Бұны өтпелі кезең деп те ... ... ... ... адам ... ... ... өтеді және бұл жасөспірім
дамуының барлық жақтарын қамтиды: анатоммиялық-физиологиялық қалыптасу,
интеллектуалдық, құлықтық даму және ұжымдық тұрақтану.
Жасөспірім – бұл ... ... ... мен ... ... кезеңінде орналасқан тұлға: ересек атануы үшін әлі
толықтай дамымаған, ... ... ... түсу және ... ... мен ... сай ... жасау үшін толық дамыған
тұлға. Жасөспірімнің жүріс-тұрыс тәртібіне және ... ... ... ... қиын ... деп ... Тәртіпті сақтауы, үлгерімі
төмендейді, қыз ... мен үл ... ... ... ... Бірқатар балаларда қоғамға қарсы қылықтар жасау
әдеттері көріне ... ... өз ... оқушылармен қарым-
қатынасуға деген қажеттілік уақыт өте арта түседі. ... өмір ... яғни оның ... мен ... ... ... - өзінің адамдарға деген қатынасын анықтау,
әлемдегі өз орнын ... Бұл ... ... ... ... етіледі. Осы кезеңде әр жасөспірім білімнің әр
саласында өз қызығушылығын іздейді. Мысалы үшін музыкада, экономикада,
географияда, ... т.б. ... ... ... күші ... ... сол арқылы оқу еңбегі олар үшін
маңызды ... ... ... ... сол ... ... арқылы әр
оқушы қоғамдағы өз орнын анықтайды. Бірақ бұл кезеңде жасөспірімдердің
көпшілігінде оқуға деген ынта ... ... бұл ... өзге де
қызығушылықтарының басып озғанын көрсетеді. Жасөспірім өз ... ... ... дос ... ... досы – бұл ... ... жасауға арналған адам емес. Бұл дос – оның өзінің айнасы,
оның ойларының серігі, оның жаңа армандары мен сезімдерінің куәсі ... ... ... ... ... тек өз ... балалармен
дос болу міндеті енді әлсіздене түседі, оқушылар қарама-қарсы жыныспен
дос болғысы келеді, оларға деген қызығушылықтары оянады.
Жүргізілген ... ... ... ... ... т.б.) топтың психологиялық ахуалының қазіргі
таңдағы жағдайлары айқындалды. Социометриялық, референтометриялық әдіс
және ... ... мен ... ... ... ... ... бұл топ ұжымының тұлғааралық қарым-
қатынас, жеке-дара ... ... ... Г). Яғни бұл топ ... ... беделді топтарының ... ... ... тән ... ... ерекшеліктерге байланысты,
топ ұжымы бір-біріне деген ... ... ... ... ... ынталарының төмендігімен,
қамқорлық және жауапкершілік сезімдері ... ... Әр ... тек ... ... ... ... басқалармен қарым-қатынас орнатады, көбіне бұл қысқа уақытқа
созылады. Сонымен қатар бірқатар оқушылардың тұйықтылық, көп сойлемеу,
өз ойын жеткізе алмау және ... ... ... ... секілді
тұлғалық қасиеттеріне байланысты, ұжымдық тәртіптілігі мен ортақ іс-
әрекетке қатысу деңгейі төмен болып келеді. ... ... ... ... ... ... көруге болады:
Сурет-2.3.
қыздар
2
3
ұлдар
18
11
10
20
Топтың ұжымдық қалыптасуының төмен деңгейін және тұлғааралық қарым-
қатынасының нашар дамуын ... ... ... ... топ ... ... жас ерекшеліктерінің сай келмеуі;
- оқушылардың әртүрлі өмір сүру жағдайларында тәрбиеленуі мен
білім ... ... ... әр ... ... ... жеке-дара тұлғалық ерекшеліктеріне байланысты өзара бөлінушілік;
- оқу үлгерімі бойынша әртүрлі топшаларға жіктелу;
- тәртіп ... ... ... ... байланысты;
- оқытушылар тарапынан «белсенділер» мен «әлсіздерді» бөліп
көрсету, ... ... ... ... т.б.
Жоғарыда айтылған көптеген себептерге байланысты 22БП ... 5 кіші ... ... болады. Яғни бұл кіші топшаларды ортақ
мақсатты көздей отырып, жеке-дара тұлғалық ерекшеліктеріне байланысты,
өзара қызығушылықтары мен қызметі ортақ топтар деп ... ... ... ... ... екіге бөлінеді: қыздар тобы және ұлдар тобы.
Бірінші топ, ұлдар тобы өздерінің ... ... ... барысында көбінесе өздерін еркін ұстпа, оқыту үрдісіне қатысуға
қызығушылық танытпайды, сонымен ... өзге ... да ... ... ... ... ... Жалпы оқу үлгерімі бойынша төмен болса
да, мәдени іс-шараларға, қоғамдық еңбектерге атсалысып, топ ұжымында
беделді топша болып табылады. Ұлдар ... өз ... ... ... ... тәртіп бұзуға бейім тұратын, өз ойын еркін жеткізіп,
жанажал тудыруға жақын тұратын және ... ... деп ... тобы. Оларға Абитаев Нұрсұлтан, Хадалбек Бақдаулет, Базарбаев
Нұрсұлтан және ... ... ... ... ... екінші топшасына бірінші топшаға қарағанда біршама
тәртіпті, ... ... ... Бұлар көбінесе белсенді ... ... және ... ер ... ... өз ... ... тырысады да бірінші топпен бірігіп іс-
қимыл жасайды. Яғни белгілі бір іс атқаруға қызығушылықтары болмаса да,
«көппен көрген ұлы той» ... ... тура ... ... ... пен ... Нұрланды жатқызуға болады. Осылайша ұлдар тобы
өзара екі топшаға бөліне арқылы біріншіден, оқу үрдісін төмендетуге
әсер етеді, ... топ ... ... ... ... ... тигізеді. Өйткені екті топша өзара түсініспеушілікке
тап болған жағдайда немесе дау туған кезде, қыздар тобы тарапынан екі
жаққа ... ... ... ... өз ... қорғау
мақсатымен екі топқа бөлінеді. Бірінші топқа жататын ұлдардың бір
одаққа бірігуін ... ... ... ... Ең ... ... ... жататын үш оқушы да ата-ананың қамқорлығынсыз өскен ... ... ... ... тәрбиеленген, екіншісінің анасы бар, бірақ
қамқорлық ету құқығынан айрылған, ал ... ... ... ... ... ... бұл ... екінші топша оқушыларына
қарағанда материалдық жағынан әлдеқайда төмен және ... ... ... ... ... ұстанымда. Бірінші топша ұлдары жағымсыз қылықтары
арқылы ... ... ... ... ... ... ... сезімін тудырғысы келмейді, жастық ерекшеліктеріне байланысты
өздерін тұлға ретінде көрсеткісі келеді. ... ... ... өз күштілігі мен дәрменін көрсетуге тырысады.
Ал екінші ... ... ... бұл топ ұлдары материалдық жағынан
жоғарылау болып ... ... ... үйлеріне барып ... ... ... ... және ... ... бар. Осыған орай екі топ көбінесе қарама-қайшылыққа тап
болады да, ... ... ... ... ... ... туып, достық қарым-қатынас орнатқысы келмейді. Өзара
сенбеушілік, күмәндану, ... ... ... ... тудырады. Сонымен қатар бірініші топ оқушылары көбінесе
қалалық жерде өсіп, әртүрлі қиын ... ... ... ... мол болса, екінші топ ... ... ... ... ... жеке-дара жауапты іс атқармаған
оқушылар. Бірініші топ өздерін ересектер деп санайды да, екінші ... ... ... деп атайды. Ал екінші топ болса өздерін
тәртіпті, ... топ деп, ... ... ... ... ... Бірінші топшаның лидері Н.Базарбаев, ал екінші ... ... ... табылады. Бірақ күрделі қарым-қатынаста бола ... ... ... ... мен ... ... бірге атсалысып
қатысады да, бір-біріне қолдау көрсетеді.
Қыздар ... ... ... бұл ... өзара бөлінуінің санқилы
себептерін ашып, қарым-қатынас ерекшеліктерін күрделі де, жан-жақты деп
айтуға болады. ... тобы ... үш ... ... ... ... деп ... болады. Оның құрамына топтың
бес қызы жатады. Аты айтып тұрғандай бұл топ ... оқу ... ... ... ... ... ... іс-шараларға атсалысып қатысуымен көзге түседі. Бұл топша барлық
22БП ұжымында өз үстемдігін жүргізіп, өздерін топтың бетке ... ... ... ... ... үздік оқитындар, адамдармен тез
тіл табысқыш, ойларын еркін ... ... ... ... ... бір оқушылар. Олар өзге топтарға әсер ету
арқылы өз ... ... ... Өзара қарама-қайшылықтар жиі
болып тұрса да, отақ жауларына қалыспай ... ... ... ... ... ... ... ісін дұрыс деп санап, өзге қыздарға жоғарыдан
қарайды да, барлық жағынан олардан асып ... ... ... тиіс ... ... ... осы ... қабылдаған шешім жүзеге
асады. Қыздардың екінші тобын тым қарапайым деп санап, үшінші топшамен
тіпті қарм-қатынаспауға тырысады.
Қыздардың екінші ... ... ... ... Бұл ... көп ... ... құрамына 7 оқушыны қамтиды. Бұл
топшаның ерекшелігі – біркелкілігінде. Әр оқушы ... ... ... дамымаған, нақты орынмен иеленбеген қалыптаспаған тұлғалар. Олар
барлық ... ... ... ... бірақ басқалары
көбінесе жақтыртпайды. Өзара тұлғааралық қарым-қатынасы жақсы дамыған,
бірақ әрқайсысы өз ойын іске асыру мақсатында ... ... Бұл ... ... деп ... өзі қиын, өйткені ортақ мақсат
айқын көзделмеген. Оқу үлгерімі де ... ... ... мен ... ... біршама ұқсас. ... ... ... ... ... да кездеседі. Топшаның әр мүшесі
«Жұлдыздар» топшасы мен ұлдар ... ... ... ... бұл ... үлгі ... құндылық қасиеттерді дамытып, қарым-
қатынас орнату қажет, сол ... ... ... өз ... ... ... топшаға өз бетімен жүретін оқушылар тобын жатқызуға болды.
Оқушылардың бұл ... 5 ... ... ... ... ... ... де, ұжымдық іс-әрекетке де ешқандай қызығушылығы жоқ.
Сабақтарға жиі қатыспайды, бойларын ... ... өзге ... көп ... ... өзара пікір алмасып, өз
дегендерін жасайды. Топшаның өзара бірлігі жақсы дамыған, тұлғалары бір-
бірі туралы жақсы ... ... ... көрсетеді, өзара жақын болап
келеді. Яғни олар бір-бірінің жағдайларын жақсы түсініп, демеу болуға
тырысады, біақ көбінесе ... ... да ... Бұл топша
мүшелері материалдық жағдайлары төмен оқушылар, дамалыс уақытында жұмыс
істейді. ... ... ... жиі ... ең жақсы
араласатын оқушылары ұлдардың белсенді топшасы.
22ЬП тобының жалпы ұжымдық ... ... ... ... ... әрі Жан-жақты жұмыс жасауды
қажет етеді. Оқытушының тарапынан ұжымның шығармашылық қабілеттерін
айқындауға ... оқу ... де, ... тыс ... да
оқушыларды ұжымдық тәрбиелеу қажеттілігі туып отыр. Ондай шараларға
жататындар, куратор сағаттары, әр түрлі дәстүрлі ... ... ... ... еңбек, тәрбие сағаттары, қоғамдық-мәдени іс-шаралар,
т.б.
3 Экономика сабақтарында белсенді оқыту формалары арқылы оқушылар
ұжымының тұлғааралық қатынастарын ... ... ... ... негізінде оқушылардың тұлғааралық
қатынастарын дамыту
Кәсіби-педагогикалық бағдарда оқытудың тұжырымдамасы ... ... ... шеберлікткрінің негізін қалыптастыруда жалпы
ғылыми және әдістемелік мәселелерді біріктірудің маңызы зор. Қазіргі
қоғамымызда болып жатқан ұлы өзгерістерге ... ... ... ... әдістері мен формаларын білулері тиіс. ... ... ... оқу ... ... кәсіби-
педагогикалық білімдерді, іскерліктер мен дағдыларды қалыптастыра
отырып, тек оқытатын ... ... мен оны ... ... ғана емес, сонымен бірге келешекте мектеп оқушылары ... ... ... мен ... ... керек.
Оқу үрдісін ұйымдастыруға ... ... ... ... ... нәрсе, осы іскерліктерді жүзеге асыратын
тікелей іс-әрекеттер мен практикалық жаттығулар (іс-әрекеттік тәсіл).
Бұл бір жағынан оқу үрдісін қарқындатуға ... ... ... ... ... жұмыстарына көмегін тигізеді. Осы айтылған
тәсілге сәйкес дәрісте, практикалық немесе семинар сабақтарында
экономика ... тән ... ... үлгілеу мәселесі
туатыны өзінен-өзі айқын. Экономиканы оқыту әдістемесіндегі ... ... мен ... ... экономиакны нәтжелі оқытуға
әсер ететіндерін және ... ... ... ... ... ... ... тұлғааралық қатынастарын
дамытуға мүмкіндік беретіндерін таңдап алған орынды.
Экономика сабақтарында оқушылардың кәсіби іскерліктерін айқындау
үшін студенттерді оқу ... ... ... ... ... Мұндай жұмыстардың түрлерін ұйымдастырғанда келесі
жағдайларға назар аударған жөн.
Біріншіден, ... ... ... үшін берілетін
материалдардың мазмұны олардың шамаларына сай болуы керек.
Екіншіден, оқушыларға белгілі бір ... ... ... ... ... талдап беруді, ал басқа біреулеріне
оларға толықтырулар енгізуді жүктеп қою керек.
Үшіншіден, алынған ... ... ... ... мәнімен қатар, оқыту формалары оқушылардың тұлғааралық
қатынастарына әсер ете ... ... ... ... ... тек ... ... ұйымдастыру
мүмкін емес. Сынып-сабақтық жүйенің негізгі кемшілігі – ... дара ... ... ... мүмкіндіктердің
болмауы – оқытуды ұйымдастырудың басқа жолдарын іздестіруге себеп
болды. Сондықтан оқушылардың сынып-сабақтық ... ... ... және ... ... белсенділіктерін, қабілеттерін
арттыру және де олардың тұлғааралық қарым-қатынасын ... ... ... ұйымдастырудың қосымша түрлері қолданылады. Оларды –
белсенді оқыту формалары деп ... ... ... ... ... ... ... оқу, үйдегі
оқу жұмысы, тәжірибелік-зертханалық және пәндік үйірме ... ... және ... ... қатарына жатқызуға болады.
Осыған қоса, қазірігі таңда белсенді оқыту ... да ... ... ... ... ... беруде бұл белсенді оқытудың
- нақты жағдайды үйрену, еліктеу ойындары, іскерлік ойындар, сценарий,
болашақ шеберханасы, бағыттау әдісі, ... ... ... ... ... пайдаланылады.
Семинар сабақтары көбінесе оқылған дәріс тақырыбына байланысты
негізгі өзекті ... ... ... ... ... ... ... шығарамшылық белсенділіктерін шыңдау
мақсатын көздейді. Тақырып сұрқтарына сай ... ... ... ... ... ... оқу ... меңгергенін, соған орай ... мен ... ... ... ... және бағыт-бағдар беріп
отыруға мүмкіндік туғызады. ... ... ... ... ... ... ... сен баяндамалар жазады, соны талқылайды,
пікір алмасады, сол арқылы оқушылар әрқайсысының көзқарасын ... ... ... ... ... барысында мұғалім проблемелық
жағдай туғызып, талқыланып отырған сұрақтарға оқушылардың қызығушылығын
оятады, ... ... ... оны талдаудың жоспарын құрады және
ұжымдық ізденушілік әрекеттеріне қолайлы жағдай туғызады. Оқушылар үшін
бірін-бірі ... ... ... ... ... ... мақсаты – оқушылардың сабақта алған ... ... ... жалғастыру, бекіту. Сондықтан оқыту
процесінде оның маңызы зор. Ол барлық оқу ... ... ... биология, тарих, экономика және география сабақтарында кеңінен
қолданылады. Бұл оқушыларды оқу ... ... ... ... оқу материалын өмірмен байланыстыра алуға үйретеді.
Экскурсия сабағын өткізу орнына: мектептің оқу алаңына, табиғат
аясына, ауыл ... ... ... мұражайға бару және
т.б. нысаналар жатады. XVІІІ ғ. Францияның атақты ғалымы Жан-Жак Руссо
балалардың сезімін дамыту үшін, ... ... ... ... ... деп тапты. Оқытудың бұл түрі тек ХІХ ғ. ... ... Оны ... Л.Н. Толстой ұйымдастырған Ясная Поляна
мектебінде кеңірек пайдаланды. Экскурсия ... ... ... әсер тигізеді, өйткені мектептен тыс жерге топпен
бірге саяхат жасау, бір мақсатты көздей отырып іс-әрекет ... ... ... келу оқушыларда ұжымдық мақсаттылық және жауапкершілік
қасиеттерін қалыптастырады.
Оқыту жұмысын ұйымдастырудың факультатив түрі оқушылардың сұранысы
мен қызығушылығы негізінде әртүрлі ... ... ... ... ... оқушыларды ғылымға қатыстыра отырып, олардың
дүниетанымын тереңдетеді және кеңейтеді; белгілі бір ... ... ... ... қалыптастырады. Оқушылардың пәнге
бейімділігін ескере отырып, факультативтік ... ... ... сай ... және практикалық дайындығын арттыру
және кәсіби ... ... ... ... ... ... олар жоғары сынып оқушыларының еңбекке дайындығына елеулі үлес
қосады.
Конференция ретінде өткізілетін сабақ түрі ... ... ... оның ... дәрежесін көтеру мақсатын көздейді. Сол
үшін де семинар сабақтарына қарағанда, конференция түрінде өткізілетін
оқу жұмысы ұсынылған әдебметтер мен ... ... ... кеңірек
болады. Оны дайындау және өткізу тәртібі семинар сабағына ұқсас келеді.
Бірақ, оқу конференциясында баяндамашылар мен ... ... ... ... ... оған ... қатар сыныптардың немесе
топтардың оқушыларын қатыстыруға болады, сол арқылы олардың ұжымдық іс-
әрекетке бейімділігін қалыптастыруға жол ашылады.
Сынақ жұмыстарын ... ... ... және ... бір ... аяқтаған оқушыларға енгізудегі ...... ... ... ... және оқыту үрдісінде оқушылардың
жоғары белсенділіктерін, жауапкершілігін, дербестігін орнықтыру.
Сынақ жұмыстары өзінің ... ... сай оқу ... ... өздігінен білім алуын жалғастыруға ықпал етеді.
Сынақты ұйымдастыру оқушылардың жеке жауаптары, бақылау және топтық
практаклық-лабораториялық жұмыстары, тақырып ... ... ... жазу ... ... кез келген жүйесінің басты мақсаты жекетұлғаны дамыту, оны
әлеуметтендіру болып табылады. Жеке тұлға әрбір объект, үрдіс, құбылыс
сияқты ... бір ... ... ... ... жұмысында жеке
тұлғаның құрылымына жиынтық мінездеме келтіреді. Жеке тұлға білім ... ... ... болып табылады, ал тұтастық дегеніміз – «әрбір
жүйенің белгілерін бірінші айқын және назар аудара ... ... ... ... пән ... ... бес ... анықтауға болады. Дидактикалық қарым-қатынас педагогикалық
зерттеу саласы ретінде төмендегідей шаралармен ... ... ... және ... ... ... сәйкес пән бойынша сабақ жүргізу;
2) оқытудың өтетін және ... ... ... қоғамдық жағдайларды және оқушыларға пәннің әсерін, сонымен
қатар оның мектеп оқу бағдарламасындағы ... ... және ... ... ... ... және оны одан әрі ... мүмкіндіктерін
талдау және рефлексиялау;
5) мектеп пәні мен осы пәнге ... ... ... ... ... ... ... оқыту әдісін жіктеудің бірнеше түрі кездеседі:
- білім алу және ... ... ... ... ... ... мен ... әрекет түрлері бойынша (материалды баяндау
әдісі және жеке ... ... ... танымдылық белсенділік деңгейі ... ... ... ... дидакткалық мақсаттар бойынша (жаңа білімді хабарлау әдісі,
іскерлік пен дағдыларды қалыптастыру және ... ... мен ... ... оқыту тұжырымдамасын дайындау барысында, Х.
Каминскийдің ... ... ... ... ... ... ... зерттеу, сценарийлер, іскерлік ойындар тәрізді іс-
әрекет түрлері ерекше рөл атқарады, себебі ... және ... ... үрдістер мен құбылыстарды түсінуге мүмкіндік
беретін әдістердің жиынтығын қолдануды ұсынады. ... ... ... келесі түрдегі негізгі ... ... ... ... ... (Harvard Business School ... шыққан. Бұл оқу орнында сабақ берушілер 1908 жылы теріс
пікірді ... ... ... ... ... дәстүрлі
дәрістен бас тартып, оның орнына олар экономикалық практикадағы нақты
жағдайларға негізделген пікірталасты оқытуды енгізді. Сол ... ... ... ... ... бойынша бай материалдар жинайды. Және бұл
әдіс оқытудың ... ... ... ... ... әдебиетте
нақты жағдайды оқыту әдісін гарвардия әдісі деп жиі ... ... әдіс ... ... ... ... ... оқу орындарының
экономиак факультеттерінде кең таралды. Мектептерде практкадан ... ... ... ... ... тырысу жалпы білім
беретін және кәсіби мектептерде гарвардиялық әдісті кеңінен қолдану
барысында, соның ... ... ... ... және ... ... ... Бұл әдіс арқылы білім алу ... ... ... әрі ... ... ретінде өздерін
көрсетуге тырысады, қоғамда өзін-өзі ұстану қағидаларымен танысады.
Еліктеу ойындары өзіне ойын ... қоса ... ... ... ... тапты. Оған рөлдік ойындар,
кикілжінді ойындар, шешім қабылдауға ... ... ... ... ойын ... компьютерлік еліктеу және т.б. да
ойындар кіреді. Еліктеу ойындары болмыстың ... ... ... ... ереже тәрізді ойын элементтерімен үйлеседі.
Экономиканы оқытуда рөлдік және ... ... ... ... ие
болады.
Сценарий оқушылардың болашақтағы проблемелермен жүйелі ... ... ... дамытуға және серіктесуге, проблеманы
шешуге қабілеттілік тәрізді біліктілік деңгейін дамытады. Сценарийдің
көмегімен ұзақ ... ... және ... ... ... ... оларды сабақта кәсіпорын саласындағы және барлық
халық шаруашылығындағы проблемаларды талқылау үшін қолданады ... ... ... стратегиялық жоспарлау әдісімен
таныстырады. Жоғарыда аталып өткен ойындар әр ... ... ... ... мүмкіндік беріп, ұжымға деген қатынасын
анықтайды.
Болашақ шеберханасы әдісінің мәні мынада. Егер әдістің сценарийі
болашақтағы дамудың болуы ... ... ... ... онда ... болашақ әдісі болашақтағы аса маңызды өзгерістерді
талдауға ... ... ... ... ... ... үшін әртүрлі мүмкіндіктер береді. Болашақ шеберханасының
ерекшелігі үйреншікті болашақты өзгертуге ерекше назар ... ... ... қазіргі уақыттың жалғасы деп қарастырмайды,
керісінше, болашақтың позициясымен қазіргі ... даму ... ... ... ... ... ... иемденеді.
Мәтінді бағыттау әдісін бағыттаушы мәтіндерді жиынтық оқу
тапсырмалары шеңберінде ... ... және ... оқу
үрдісін орындайтын оқытудың орталық әдісі ретінде қарастыруға болады.
Мәтінді бағыттау әдісі алты кезеңнен тұратын оқу ... ... ... ... 1) ... 2) жоспарлау, 3) шешім қабылдау, 4)
орындау, 5) бақылау, 6) бағалау. Бұл әдіс оқушыларда ... ... ... ... ... әдіс ... формасының мәні мынада. «Жоба» сөзі латынның
«projicere» деген ... ... ... ол «жоспарлау, жобалау,
дайындау» мәнінде қолданылады. («жоспарды практикалық жүзеге асыру»
дегенді білдіреді). «Жоба» ұғымына ... ... шек ... ... ... және зерттеуде өз қолданысын тапқан: құрылыс
жобасы, ... ... ... ... жоба және ... жұмысы үшін жобаның өту кезеңдерін жоспарлау ерекше болып
табылады: 1) мақсат қою, 2) жоспарлау, 3) бағалау және ... ... ... ... кәсіпорынға келгенде
кәсіпорын туралы жалпы түсінік алады. әдетте ол ... ... ... ... ... алдын ала дайындықсыз және соңғы
қорытындысы шығарылған бір жолғы шара тәрізді кездейсоқ ... ... ... ... ... ... ол оқу үрдісінде туындаған сұрақтар мен проблемаларды көрнекі
баяндау және ... ... ... ... ... ... ... сабағында әзірленеді;
- зерттеу сабағында талқыланған тақырыпты айқын және дәл түсіндіру
үшін кәсіпорын қызметінің белгілі бір аспектілерімен шектеледі;
- оқушылар ... ... ... ... ... ала алады;
- зерттеу уақытында алынған ақпарат келесі ... ... ... әдіс ... ... ... тануға әсер етуші
негізгі құрал. Бұл ... ... ... ... ... алатын орны Платон заманынан белгілі болған. Ойынның оқу
үрдісіндегі маңыздылығы ... Я.А. ... ... ... екен:
«Мектепке – ойынға асыққандай бар, ол сондай ғанибет». Ал Ж.Ж.Руссо мен
И.Г. ... ойын ... ... ... өмірге бейімдеу керек деп
түсіндірген.
Кез келген іскерлік ойындардың негізіне ... ... ... ... ... ... ... Олар екі компоненттен тұрады:
1) ойын үлгілері, 2) ойындар. Үлгі ойынның шеңберін анықтайды, ойын
үшін база жасайды. Ал ... өзі ... ... ... ... ... ... береді. Сабақ барысында іскерлік ойынның
басты мақсаты – білім беруді ойынмен ұштастыру. ... ... ... ... оның ... ... да әрекеттерін айқындайды. Іскерлік
ойындардың оқыту үрдісіндегі ... ... ... көруге болады.
Кесте 3.1. Іскерлік ойындарды оқыту үрдісінде пайдалану тиімділігі
|1. Мәліметті |2. ... ... ... үрдісін |4. Зейіннін |
|қабылдау ... ... ... ... ... | | ... |
|жоғарылауы | | ... ... ... |2.1. ... ... - ... Тұрақты |
|дәріс ретінде |уақыты 30-50% |деңгейі 40% артады ... 40% ... ... | | ... 20% | | | ... | | | ... ІО ... |2.2. ... |3.2. Оқушылардың |4.2. |
|кезінде ... ... ... ... ... |тиімділігі 40-60% |есе артады ... |
| ... | ... |
| | | ... 1,5 |
| | | ... ... ... көрсетілген кесте мәліметтері іскерлік ойындардың қалыпты
оқыту формаларына қарағанда неғұрлым тиімді екенін анықтап отыр. Жалпы
іскерлік ойындардың оқу ... ғана ... ... ... ... да ... маңызы аз емес. Көбінесе
оқушылардың ұжымдық тәрбиеленуін ... ету ... ... ... ... олар әсіресе ... ... ... ... ... ... ... әсерін
тәрбиелейді.
Аталып өткен оқытуды ұйымдастырудың белсенді оқыту формалары оқу
үрдісін қарқынды дамытумен қатар, оқушылар ... ... ... тәуекелділік, жоспарлылық және бірізділік қасиеттерін
дамытады. Оқушылар ұжым ... ... ... ... олардан тапсырманың дұрыс орындалуын талап етеді. Сондықтан да
ойынға қатысушы әр тұлға өзіне жүктелген ... ... ... өз ... неғұрлым пайдалы қызмет атқаруға тырысады.
Әкімшілік орнындағы оқушылар топ мүшелерінің жекелеген ерекшеліктерін
ескере ... ... ... мен күшті жақтарын бақылап, көмек көрсетуге
тырысады. Осылайша аталып өткен әдістер мен ... ... ... ... ... айтарлықтай үлесін қосуда.
5 Қоршаған ортаны қорғау
Қоршаған орта дегеніміз – ... оның ... ... ... ... ... суды, топырақты, жер қойнауын, жануарлар
мен өсімдіктер ... ... ... қоса ... ... ... әрі жансыз жиынтығы.
Қазақстан Республикасының қоршаған ортаны қорғау Заңы қазіргі және
болашақ ұрпақтардың мүдделері үшін ... ... ... ... және ... ... белгілейді және экологиялық
қауіпсіздікті қамтамасыз етеді.
Қазақстан Республикасының 2001 жылы 24 ... ... ... ... ... Заңы ... және болашақ ұрпақтардың
мүдделері үшін қоршаған ортаны қорғаудың әлеуметтік негіздерін ... ... ... ... ... ... және де ... табиғи, экологиялық жүйелерге зиянды әсерін болғызбауға,
биологиялық алуан түрлілікті ... мен ... ... ... ... ... ... қауіпсіздікті қамтамасыз
етудің мүлде жаңа мемлекеттік жүйесінің құрылуының және ... ... ... ... ... ... ... жақсы ұйымдастырылған және аумақтық таралған жүйесін – қоршаған
ортаны қорғау мен табиғат ... ... ... Бұл ... ... және табиғи ресурстарды ұтымды пайдалану саласындағы мемлекеттік
саясатты ... және ... іске ... ... ... ... адам баласы бұрын-соңды болып көрмеген ... ... ... қажетті энергия қуатын, материалдық шикізаттарды
тікелей табиғаттың өзінен алу ... ... ... ... Республикасының 2001 жылы 24 ... ... ... қорғау туралы» заңы қазіргі және ... ... үшін ... ... қорғаудың әлеуметтік негіздерін белгілейді
және экологиялық қауіпсіздікті қамтамасыз етуге, шаруашылық және өзге ... ... ... жүйелерге зиянды әсерін болғызбауға,
биологиялық алуан ... ... мен ... ... ... ... мен еңбек қабілетін сақтау, ... ... ... ... ... ... ... мен өзге де зиянды
физикалық әсерлердің жол беруге болатын шекті деңгейлерінің нормативтері
белгіленген. Елбасы ... ... ... ... және табиғи сипаттағы төтенше жағдайлардың алдын алу шаралары
жөнінде көптеп айтуда.
Экологиялық қауіпсіздік ... ... – 2030" ... ... отырып, Қазақстан Республикасы дамуының 2010 жылға
дейінгі стратегиялық жоспарына сәйкес және XXI ... күн ... ... мен ... орта және даму жөніндегі 1992 жылғы Рио-де-
Жанейро декларациясының ... ... 2002 жылы ... ... даму жөніндегі дүниежүзілік саммиттің шешімдерін ескере
отырып әзірленді.
Қоршаған ортаның жай-күйінің ... ... қол ... ... қауіпсіздіктің оңтайлы деңгейін ... ету ... ... ...... іске ... ... келген экологиялық мәселелерді шешу үшін адамдардың ... ... ... жетістіктердің барлығына, болашақ ұрпақтардың
сақталуына, денсаулығына, болашағына тұжырымдама беретін адам ...... ... ... ету жағдайларын және
ағзалардың тіршілік ету ... ... ... ... ғылымының бөлімі.
Қоршаған табиғи орта – адамның және басқа тірі ... ... ... ... және жер ... ... қоса ... табиғи тіршілік ортасы мен қызметі.
Экологиялық қарым-қатынастарды ... ... ... заңдарды қабылдаудан басталады.
Қазақстан Республикасының Конституциясы – негізгі заң ... ... ... сай ол ... ... қатынастарын
реттеудегі жалпы бағытын анықтайды. Дүние жүзінің ... ... 1948 жылы БҰҰ ... ... ... ... ... сонымен қатар адам құқығы бойынша басқа да халықаралық
құжаттарда көрсетілген ... ... ... Конституциясында: «Әрбір азамат оның өмірі
мен денсаулығы үшін қолайлы қоршаған ортаға құқығы бар» делінген.
Қоршаған ... ... ... ... саясаттың негізінде
Қазақстан Республикасы Президентінің 1996 жылғы 30-шы сәуірдегі өкімімен
мақұлданған. ... ... ... енгізіліп, онда өтпелі
кезеңнің экологиялық басымдықтары қарастырылған болатын.
Аталған тұжырымдаманы ... ... ... ... ... ... ... өзгерістер болды. Мемлекет
дамуының стратегиялық құжаттары әзірленді, табиғат қорғау қызметін басқару
жүйесі құрылды.
2004-2015 ... ... ... ... ... өзектілігі мен басымдықтары ... ... ... көрсеткіштеріне қол жеткізе отырып, экологиялық қауіпсіздіктің
оңтайлы ... ... ету осы ... ... ... ... көздейді.
Бірінші кезең (2004-2007 жылдар) - қоршаған ортаның ластануы деңгейін
төмендету және тұрақтандыру жөніндегі іс-қимылы жоспарын әзірлеу.
Екінші кезең (2008-2010 ... - ... ... сапа ... және ... пайдалануға экологиялық талаптарды жетілдіру.
Үшінші кезең (2011-2015 жылдар) - қоршаған ортаның сапасын ... ... ... ... ... ... ... қол жеткізу.
Осы құжаттың ережелерін іске асыру Республикалық деңгейде іс-шаралар
жоспарын әзірлеуді, ... ... ... ... мен ... табиғат
пайдалану саласында мемлекеттік қолдау мен реттеу ... ... ... ... ... ... ... экологиялық білім беру-жалпы білім ... ... ... ... ... ... қай ... іс
атқарса да экологиялық тиімді еңбек ... ... өте ... ... ... ... ... жалпы бағыты адам баласының ... мен ... ... ... ... талап ететіндіктен, осы әлеуметтік өзекті
мәселені ... ... ... жеке ... даму шеңберіне
ығысуына қарай көңіл бөлуді қалайды.
Қазақстандағы экологиялық білім ... ... ... ... және ... ... реттеледі және үйлестіріледі.
Қазақстан Республикасының «Қоршаған ортаны қорғау» туралы заңының 73
және 74 баптарында ... ... мен ... ... мен
жалпылығы қарастырылған. Ал біздің ... ... беру ... ... қабылданған экологиялық білімнің бірнеше сатысы бар:
- бірінші - мектепке дейінгі мекемелерде және отбасындағы ... ... - орта ... оқу ... және ... жалпы орта
мектептердегі білім беру;
- үшінші - жоғары оқу ... ... ... төртінші - жоғары оқу орындарынан кейінгі дайындық саты.
Мектептерде оқушыларға экологиялық білім беру ... ... ... ... етеді. Олар:
- оқу жоспарларын, оларға сәйкес ... және ... ... ... музейлерін, сабақтан тыс жұмыстарды ұйымдастыру. Бұлардың
бәрінде ... ... ... оқушыларда экологиялық көзқарас
қалыптастырудағы білімі мен біліктілігі шешуші рөл атқарады.
- пәндердің, солардың ... ... ... ... ... ... ... пайдаланады, табиғат музейлеріне,
зоопаркке, табиғат аясына топсеруендер ... ... ... ортаны қорғау туралы оқушылардың білімін анықтайды,
тіршілікке деген пікірін қалыптастырады.
Кез-келген жоғары оқу ... ... мен ... ... ... ... емес. Әрбір білім ордасында «компьютерлік
сыныптар» бар. Осыған байланысты экология ғылымының ғалымдары компьютердің
адам ... ... ... зерттеуде.Көптеген зерттеулерде шетел
және ТМД елдерінде ... ... ... ... ... тидіретіні
анықталды:
Электронды – сәулелік трубка экраны электростатистикалық алқабы;
Аз айнымалы электромагнитті алқабы және төмен жиілікте, жоғары жиілікте
диапоздарда (2-400Гц) сәуле шығаруы;
Инфрақызыл сәуле ... ... ... 390 ... 760 мм ... ... ... (толқын ұзындығы 10 бастап 390 мм дейін).
Осы аталып өткен зияндықтардың көзі ... ... және ... ... әуе ... ... ... құралдар радиолокациялық және
негативтік орнатқы құрылғылары нервтік жүйке, жүрек-қан тамырлар жүйесіне,
қан айналым жүйесіне, көру және ас қорыту мүшелеріне ... ... ... ... ... ... ... шудың шығуына
негізгі себеп ДЭЕМ ұйымдастырылушы техника құрал-жабдықтар болып ... ЭЕМ де ... ... ... ... ... ... шығаратын шу шығуына себеп болады. Сонымен де
бірге кабинеттерде жиіліктердің дыбыстық диапазонында тербелетін ... ... және тағы ... ... заттармен шығатын құрамдас шу пайда
болады.
Жүйлік шу адам организіміне нашар ... ... ... ... және ... адам ... шаршау секілді сезімдері пайда болуы ... ... ... шу ... яғни ... шу, жылдам емес шу, өз ... сай шу ... ... ... тек ... ... ғана ... көңіл-күйін көтеріп, оң эмоцияларды туғызып жұмыстың жылдам әрі ... ... ... тигізеді.
Зиянды шу әсерлерін алдын алу ... ... ... мектептерді
изоляциялау керек, бөлек бөлмелерге ... ... ... ... ... ... Шудың зиян әсерін талдар, өсімдіктер өсірілген
жасыл аймақтар біраз бөлігін жұтып алып адам ... ... ... өңдіріс жүзеге асу салдарынан газдардан басқа да қатты заттардың
мың бөлшектен бір миллиметрге дейінгі көлемдегі ... ұшып ... ... ... санитарлы – гигиеналық тұрғыдан қарағанда еңбек ... аса ... ... ... ауа ... ... шалдықтыруы
мүмкін.
Адам ағзасына кері әсерлі жағынан шаң улы (қорғасын, сынап) және улы
емес (көмір, ағаш ... ... ... Улы шан ... ... ... ... немесе жазылмайтын ауруларға душар етуі мүмкін. Адам
үшін шанның қауіптілігін анықтайтын факторы ... оның ... ... ауа көлемі (мг/м3) бірлігіндегі бөліктердің көлемі саналады. Адам
демі ... ... шаң ... оның дем алу интенсивтілігіне
байланысты болады. Мысалы: ... ... 10-13 ... ал дене
қозғалыс физикалық жұмыста 50-70 л/мин ауа тұтынады. Шаңмен ... ... ... ... ... адам ауруға тез арада шалдығады. Шаң
және ластануға қарсы кабинеттерде, бөлмелерде әр күн ... су ... ... ... ... да жер болсын керек.
Қоршаған ортаның адам денсаулығына әсерін айта ... ... таза ... ... ... ... Олар әрқашанда
тікелей немесе жанама түрде саясатпен, экономикамен, жаңа ... ... ... экологиялық сана сезімінің жетілген ... ... ... ... ... және ... жеке ... жауапты
экологиялық сезімі қалыптаспаса, ол жағдайда экологиялық проблемалар
шешіледі деп айту ... ... ... ... пайдалану, қоршаған орта, жер, су
тазалығын сақтау, олардың зиянды ... ... жол ... ... ... ... азаматтың бірден-бір парызы.
6 Еңбек қорғау бөлімі
Қазақстан ... ... ... ... ... қызмет пен кәсіп түрін таңдауына құқығы бар. Еріксіз еңбекке
салу үкімі ... не ... ... ... ... ... ғана ... Әркімнің қауіпсіздік пен тазалық ... сай ... ... еңбегі үшін нендей бір кемсітусіз ... ... ... ... қорғалуға құқығы бар.
Қазақстан Республикасының жаңа Еңбек Кодексі 2007 жылдың маусымынан
бастап өз ... ... ... ... ... ... мен экономикалық
дамуды қамтамасыз етуге бағытталған, еңбек қатынастарын құқықтық жағынан
реттеудің үлгісі болып табылады.
Еңбек ... және ... ... ... ... ... Кодексінде" қарастырылған. Қазақстан Республикасының
Еңбек Кодексі еңбек қорғау саласындағы қоғамдық қатынастарды реттейді ... ... ... еңбек қауіпсіздігін қамтамасыз ... ... мен ... ... ... ... еңбек
қауіпсіздігі және еңбек қорғау саласындағы мемлекеттік саясаттың негізгі
принциптерін белгілейді.
Оның нормалары бойынша ... ... мен ... ... ... саясаттың негізгі бағыттары белгіленген – Қазақстан
Республикасының нормативтік-құқықтық актілерін әзірлеу және ... ... мен ... ... ... жағдайын жақсарту жөніндегі
қызметті экономикалық жағынан ынталандыру жүйесін жасау және жүзеге асыру,
қауіпсіздік технологияларды, ... ... ... ... жеке
және ұжымдық қорғану құралдарына қатысты құралдар өндірісін әзірлеу ... ... ... ... мен ... ... саласына мониторинг
жүргізу және т.б.
Қазақстан Республикасы Конституциясының ... ... ... пен ... талаптарына сай еңбек ету жағдайына, ... ... да бір ... ... ... ... ... әлеуметтік
қорғалуға құқығы бар делінген.
Қазақстан Республикасының еңбек Кодексінің ... ... ... ... ... және ... қарсы жалпы қауіпсіздік үшін жауапты
болып ... ... және оның ... ... жөніндегі
орынбасарлары тағайындалған.
Мектепте жалпы еңбекті қорғауды ... ... ... ... ... ... ... процесін еңбек қорғау жөніндегі әрекет етуші
заңнамаға сай өткізуге жағдайлар жасау бойынша ... ... ... ... жұмысы жөніндегі орынбасарына: оқыту процесінде
еңбек пен денсаулықты қорғаудың ... мен ... ... ... ... ... процесінде құрал-жабдықтарды, аспаптарды,
оқытудың техникалық құралдарын қауіпсіз пайдалануға бақылауды қамтамасыз
ету, оқушыларға нұсқамалар берудің өз ... ... мен ... журналда тіркелуін бақылау;
- директордың тәрбие ісі жөніндегі орынбасарына: сынып жетекшілері ... ... ... мен ... ... қорғау бойынша
өздеріне жүктелген міндеттерді орындауын қамтамасыз ету;
- директордың әкімшілік-шаруашылық жұмыс жөніндегі ... ... ... мен ... құрылыстарын, технологиялық және
энергетикалық құрал-жабдықтарды пайдалануда еңбек қорғау ... ... ... ... ету, негізгі ғимарат пен қосымша
құрылыстарда өрт ... ... ... жыл сайын электр
қондырғыларының, электр сымдары мен жерлендіру құрылғыларының, желдетуші
жүйелердің оқшаулау кедергісін өлшеуді өткізуді, су ... және ... ... жұмыс істейтін ыдыстарды, сұйытылған газбен
толтырылған баллондарды куәландыру мен ... ... ... ... ... сақталуын ұйымдастыру, мектептің негізгі
ғимараты ішінде ауа ... шаң мен ... ... ... жарықтану, шу мөлшерін өлшеуді ... ... үшін әр ... ... ... ... беру, техникалық
қызметшілерді арнаулы киіммен, арнаулы аяқ-киіммен, жеке қорғанудың
басқа ... ... ... ... ... ... кезеңінде оқушылардың өмірі мен денсаулығын
қорғауды қамтамасыз ету, оқу орындарын қауіпсіз ұйымдастыру мен ... ... ... спорттық жабдықтардың жағдайына
бақылау ... ... ... оқушыларға түрлі нұсқамалар ... ... ... ... және оны белгіленген үлгідегі
журналға ... ... ... оқу ... еңбекті қорғау ішінде міндетті ... ... ... ... желдеткіш жүйелерді жерлендіруді тексеру;
- мектеп қызметкерлерінің еңбек қорғау жөніндегі білімдерін тексеру;
- пәндік кабинеттерде еңбек қорғау бойынша ... ... ... ... ... өткізу кезіндегі қауіпсіздік ережелері мен
денсаулықты қорғауды тексеру ... ... ... ... жөніндегі нұсқаулықтар
жүргізіледі. Әрбір нұсқаулықтар бойынша еңбекті қорғауға жауапты ... ... ... ... сабақтарын өткізуде жауапты пән
мұғалімдері бекітілген болып ... ... ... ... ... ... ... сабақтарға кіріспестен бұрын оқушылар тиісті нұсқаулармен
танысып, журналға қол қояды. Сынып жетекшілері жыл ... әр ... ... он ... ... мен қысқы уақытта, әр түрлі ойын-
сауық орындарында, табиғатқа жорық жасау кезіндегі мінез-құлық, ... ... ... ... ... Бұл нұсқаулардың еңбек
қорғау мен оқушылардың қауіпсіз және ... ... ... ... ... ... 77-бабына сәйкес жұмыс уақытының қалыпты ұзақтығы
аптасына 40 сағаттан аспауға ... ... ... жұмыс істеу
уақыты кодекске сәйкес белгіленеді. Кодекстің 181-бабы бойынша білім беру
мекемелерінде ... және оқу жылы ... ... жұмыспен қатар алып жүретін
он алты жастан он сегіз жасқа дейінгі оқушыларға ... 3,5 ... ... ... ... ... кабинеттерінде ауа температурасы 18-190 С, ылғалыдылығы 40-60
, бұл нормаға сәйкес келеді.
Жарық адам организмін ... ... ... ... ... сыртқы орта туралы хабардың 90% оның көздері ... ... ... ... ... ... жүйесіне әсер етіп, одан барлық ... ... ... ... ... ... ... және сапасы
артады. Ал егер жұмыс орындарында ... аз ... ... ... ... ... ... болады. Көз талып, бас ауырады. Сондықтан
өндірісте қолайлы орнатылған ... ... мен ... ... ... ... ... оған үлкен техникалық, экономикалық және гигиеналық
талаптар қойылады.
Жасанды жарық электр шарықтарын пайдалану ... ... ... ... ... 16 шам) ... ал желдету басқа кабинеттерде
тәрізді ... ... ... ... мектебінде жол қозғалыстары ... әр ... ... мен құрылғылар, оқытудың техникалық құралдары
және т.б. қолданылады. Олармен жұмыс ... ... ... ... ... ... ЖҚЕ лабораториясында электр жарақатын алдын алу үшін:
мұғалімнің рұқсатынсыз тоқты іске қосуға, жермен жалғанбаған құрылғылармен
жұмыс ... тиым ... ... ... ... ... мен сәйкес инструкциялармен жабдықталынған. Тамақ өнімдерін
өңдеу кабинетінде де бірқатар ... ... ... ... ... қышқыл, сілті, тұз қосылыстары қолданылады. Бұл заттар улану
және күдіктің себебі болады. Оның алдын алу үшін ... мен ... ... ережелерімен таныстырылады және ең бастысы мұғалімдер
тарапынан жоғары талап қойылады.
Информатика сабақтарында техникалық қауіпсіздік ... ... ... ... ... компьютермен жұмыс жасау ережесімен
пән мұғалімі таныстырады және ол кабинеттің бұрышында орналасқан. Дербес
компьютерде ... ... ... қауіпсіздік талаптары:
- Қоректендіру көзіне қосылған дербес компьютерді мұқият ... және ... ... мен ... ... жоқ екеніне көз
жеткізу керек.
- Сымдары ... ... ... ... кетуіндей болып салбырап
тұрмағанына көңіл ... ... ... ... ... және ... ... алу журналына белгілеп
қою керектігін ескеру керек.
Дербес пайдаланылатын компьютер жұмысы кезіндегі жалпы талаптар:
1.Сымдарды, жалғаушы ... ... ... қозғауға,
жабдықты мұғалі мнің рұқсатынсыз жылжытуға тыйым салынады.
2.Мұғалімнің рұқсатынсыз компьютерлік сыныпқа кіруге және одан ... ... ... ішінде жүгіруге болмайды.
4.Дербес компьютерде ылғалды қолмен және дымқыл киіммен жұмыс істеуге
болмайды.
5.Қорабы немесе сымдары зақымданған дербес ... ... ... ... компьютермен қатар үстел үстіне портфель, кітап қоюға тыйым
салынады. Үстел үстінде тек қалам мен дәптер ғана жату ... ... еш ... ... ... сыныпта жүгіруге, ойнауға, жұмыс істеп отырған
оқушылардың көңілін алаңдатуға, ... ... ... ... ... ... және техникалық шаралар бойынша түсінедіру
және адамдарды қатерлі әрі қауіпті электр ... ... ... ... ... ... ... бұл электр тогын арнайы құрылғысыз таба
алмайды, сондықтан бұны адамға әсері байқаусыз болып жиі ... ... адам ... ... ... ... әсер кезінде қан және
ағзадағы сұйықтықтар ... ... ... ... ету адамдардың өмiрi мен денсаулығын,
меншiктi, ұлттық байлық пен қоршаған ... ... ... ... ажырамас бөлiгi болып табылады.
Адамдардың өмiрi мен денсаулығын, меншiктi, ұлттық байлық пен ... ... ... мемлекеттiк қызметтiң ажырамас бөлігі ... ... ету ... ... Өрт қауіпсіздігін сақталуына
мектеп директоры және орынбасары жауапты, міндетті түрде ... ... ... жауапты адам тағайындалған. Мектеп қызметкерлері мен
жұмыскерлері өрт ... ... ... міндетті, сонымен қатар
өрт болған ... ... ... ... ... білуге алдын-ала
мектеп директоры қадағалап отырады. Өрт жағдайында ... ... ... ... ... ... сөндіру бойынша өртке
қарсы жаттығуларды жүйелі ... ... ... шыға
берістеріне еркін баруды қамтамасыз ету ... Өрт ... ... оның ... ... ұстамдылық, жағдайды ... ... ... ... ... ... қажет. Бұл ережелерден басқа
Мемлекеттік от бақылау талаптарын және жергілікті өрт қорғаушы ... ... ... ... ... орындау міндетті. Жанар-
жағар майдың жануы жағдайында
(бензин, киросин және т.б( өртті от сөндіргішпен, топырақ лақтырып және
тағы басқа әдістермен өшіруге болады.
Мектептің ... ... ... спорт залында,
шеберханада өрт сөндіргіш баллондары бар және ... ... бар. ... ... ОПГ 1 ... көбікті және ұнтақты, 2 ОП ... ... адам ... ... жағдайды болдырмау үшін жүргізілетін
шаралар, арнайы ережелер мен нормалар бар, ол ... ... ... ... ала жоспарланады. Өрт ... ... ... мақсат –
адамдарды көшіру болып табылса, мектеп ... 2 ... есік ... жолдары әрқашан бос және ... ... ... ... айтылғандарды қорыта келе еске ... ... ... ... ... азаматы еңбек ету бостандығына, қызмет пен
кәсіп түрін еркін таңдауға және қауіпсіздік пен тазалық ... ... ету ... ... Сондай-ақ әрбір азамат еңбек қауіпсіздігі
үшін еңбек қорғау саласындағы негізгі заңдық нормативтік ... ... ... мен ... ... ережелер мен нормаларды қатал
сақтауы тиіс. ... ғана ... ету ... біз ... сақтап,
еңбек ету қабілеттілігімізді арта түсіреміз.Бұл өз ... ... ... ... ... ... ... таңда біздің мемлекетіміздің көздеп отырған нақты мақсаттарына
қол жеткізуі үшін дамудың ең маңызды ... ... ... ... ... экономика саласын жоғары деңгейге жеткізуді қолға алып отыр.
Қазақстанды жан-жақты жаңартудың жаңа ... ... ... ... бар ... айқындау және пайдалану, сондай-ақ
жаңа бәсекелестік артықшылықтар қалыптастыру арқылы Қазақстанды жаһандық
экономикаға ... ... ... ... ... іске ... болып отыр. [ ]
Қазіргі заманда “экономика” сөзінің түсінігі көп ... ... ... ... ... мен қызметтер көрсететін
өндірістік және өндірістік емес салалардың ... ... ... ... ... өмір сүре ... ... “экономика” сөзімен
экономиканың қатынастар жиынтығы қарастырылады. Осы қатынастар өндіру,
бөлу, айырбастау және тұтыну жүйесінде ... Бұл ... ... ... ... онда ... және ... қондырма
орналасады.
Екіншіден, “экономика” сөзін ғылымдар тоғысындағы экономикалық
қатынастарын ... ... ... ... ... деп ... ... өкілдері өндіріс деңгейінің ... - ... және ... ... қарағанда да “экономика ”
ұғымын түсіндіреді. Интерэкономика дүниежүзілік шаруашылықтың ... ... даму ... ... ... ... ... түрлерін бөліп қарайды: дәстүрлі, нарықтық, ... ... ... және ... “экономика” сөзі экономикалық ғылым жалпы экономикалық
теория ретінде қарастырылады.
Төртіншіден, “экономика” сөзімен оқыту пәні ... ... ... ... ... ... орын беріледі, себебі, ол
саяси, құқықтық, рухани және ... ... өмір ... ... ... - ең ... ... бірі. Алғашқы рет
“экономия”( “ойкономия”) термині біздің дәуірімізге ... III- ... грек ... ... (б.д.д. 430-355 ж.ж) және Аристотель
(б.д.д. 384-322 ж.ж.) еңбектерінде пайда болды.
“Ойкономия” (экономия) сөзі ... – (үй, ... ... ... ... ... ... ұсыныстар
жиынтығын түсінген.
Экономикалық ғылым үш ғасыр бойы (XVII-XIX ғ.ғ.) ... ... ... ... ... ... көзқарастың
басымдылығын дәлелдей отырып, К. Маркс оны кеңінен қолдануды ... ... ... рет ... ... әрі ... Людвиг XIII- тің сарай
қызметкері, Антуан ... ... ... ... ... ол ... ... трактаты” атты кітабын 1615 ж. жазған болатын
[].
Қазақстан Републикасының 2015 ... ... ... ... ... орта ... ... мақсаты – жылдам өзгеріп отыратын дүние
жағдайларында алынған ... ... ... ... лардың негізінде еркін
бағдар білуге, өзін-өзі іске асыруға, дамытуға және өз ... ... ... ... ... ... ... жеке
тұлғаны қалыптастыру екендігі көрсетілген [].
Осы тұрғыдан алғанда оқушыларға экономикалық білім беру мәселесінің
ғылыми-теориялық негізде ... ... ... болып табылады.
Себебі, экономикалық білім берудің басты ... ... ... ... ... қаруландыра отырып, нарық заманында өмір
сүріп, еңбек ... ... ... ... ... ... ... білім берудің негізгі ... ... ... мен ... ... ... ашу. Экономикалық
тәрбие берудің мақсаты анағұрлым кең: алған білімі ... ... ... бейімдеу. Ол адамдарды шаруашылыққа мемлекеттік көзқарас
тұрғысынан қарауға, ішкі және халықаралық көлемдегі оқиғаларға экономикалық
сауаттылықпен ... ... әділ баға ... ... ... мамандығы мен өз
еңбегіне техникалық жаңалықтар енгізуге баулиды.
Экономикалық білім берудің бастауы - үнем мен ... ... ... етіп ... ... отбасының күнделікті күн көруіне қажетті
табыс көзінің қайдан келетінін және ... ... ... ... кететін
шығынды балаға түсіндіру керек.
Экономикалық білім оқушыларға нарықтық экономиканың табиғаты, ... болу ... ... ... банк ... акционерлік қоғамдар,
инфляция, бизнес, табыс-кіріс, оқушылар еңбегін нарық жағдайында әлеуметтік
қорғау ... ... ... ... береді.
Экономикалық тәрбие беру мәселесін зерттеуші ғалымдардың пікірінше,
“оқушы жастарға ... ... ... біз ескеретін жай: экономикалық
жаңаша ойлау өздігінен пайда болмайды, ол қажырлы еңбекпен келеді. ... ... адам ... үнемі бағдарлап отыру негізінде
қалыптасады”.
Мұның мәнісі - объективтік экономикалық заңдардың ... ... ... ... пайдаланған жағдайда ғана ғылыми негізде экономикалық
ойлауды қалыптастыруға, яғни жеке тұлғаны әлеуметтендіруге болады ... ... - ... көп ... ... Экономиканың бірнеше тұрақты
деңгейін бөліп көрсетеді: элементарлы (қарапайым) экономика, кәсіпорындар
мен үй ... ... ... экономикалар, жалпы әлемдік экономика.
Қарапайым деп элементтері арасындағы байланыс еңбек (адам ... ... ... ... ... айтады. Экономикалық
жүйелерді ұйымдастырудың екінші деңгейінде кәсіпорындар (фирмалар) мен үй
шаруашылығы (отбасылар) орналасады. Кәсіпорындар мен үй ... ... ... ... Рынок деп шегінде контрагенттердің ізденісі
тиімді ... ... бір ... мәміле жүргізу жиынтығы
түсіндіріледі. Ұлттық ... ... ... ... ... жолы ... да ... шектейтін
рыноктардың өзара байланысы ... ... ... ... ... ... ... деп – кәсіпорын қызметі тиімділігінің ең басты ... ... Оның екі түрі ... ... ... ... өндірістің негізгі және ... ... ... кәсіпорынның тапқан пайдасының сатылған өнімнің өзіндік құнына қатынасы.
Экономикалық тиімділік – адамның қайрат қуатының ең басты мәселесі.
Тиімділікті арттыру- бұл бір ... ... ... көлемі, өнім
бірлігіне деген және т.б.) шығынды қысқартуға қол жеткізу.
Нарықтық экономикаға өтуде ең жоғарғы өндіріс тиімділігін оның дамуының
гуманистік ... ... ... ... Қазіргі жағдайда сыртқы
экономикалық байланыстар мен әлемдік шаруашылық ... мән- ... ... ... да ... ... интернационалдық категорияға
айналуда.
Өндіріс тиімділігінің өсуі бұл кездейсоқ нәрсе емес, ... ... ... қоғам экономикада өндіріс тиімділігі артуының экономикалық заңы
объективті іс-әрекет жасайды. Бұл заң- тенденциялық заң, ... ... ... ... ... әсер ... факторлар кедергі жасайды.
Өндіріс тиімділігінің барынша өсуі ұлғаймалы ұдайы өндіріс интенсивті
типінде жүзеге асырылады.
Өндіріс тиімділігінің ең басты көрсеткіштеріне ... ... ... ол ... ... өнім ... ... атқарғандар
санына қатынасымен анықталады:
Еңбек өнімділігі=ЖӨК/Жұмыс атқарғандар саны
(4.1)
мұндағы ЖӨК -
Кәсіпорын деңгейінде:
Еңбек өнімділігі=Q/T(уақыт)
(4.2)
мұндағы Q – ... ...... ... Қор ... (ұлттық табыстың(ҰТ-НД) негізгі және айналмалы қорлардың
орташа жылдық құнына ... ҰТ- ... ... ... ... ... қорлар, тг
3) Қор қарулануы өндірістік қорлар (негізгі және айналмалы) құнының жұмыс
істейтіндер санына қатынасымен өлшенеді:
Қор қарулануы=Қнег.+Қайн./Жұмыс істейтіндер саны
(4.4)
4) ... ... ... еңбек өнімділігіне кері көрсеткіш (жұмыс
істейтіндер санының өндірілген өнім санына қатынасын анықтайды):
Еңбек сыйымдылығы=Жұмыс ... ... ... ... ... ... жеке ... ретінде анықтау
мүмкін емес, сондықтан интегралды көрсеткіш қолданылды:
Өндіріс ... Т- тірі ... ... ... ... саны), тг
М- қоғамдық еңбектің ағымдағы шығыны, тг
Ф- өндірістік қорларға бір мезгілдегі салымдар, тг
γ- ... ... ... ... және ... ... ... мүмкіншілік жасалады.
Пайда – тауарды сатудан немесе қызмет көрсетуден түскен табыстың оған
жіберген шығындардан ... ... ... ... ... кәсіпорын
қызметін қорытындылап, баға беретін көрсеткіштің бірі. Пайда аса маңызды
қызмет атқарады:
1) Кәсіпорын қызметінің қаржылық ... оның ... ... ... ... ... және әлеуметтік даму шығындарын
қаржыландырудың басты көзі болып табылады. ... ... ... ... мөлшерін арттыру. Сондықтан пайда өндіріс тиімділігінің
негізгі көрсеткіші болғандықтан нарықтық қатынастың дамуы пайданың
дәстүрлі ұғымын кеңейтті. Пайда келесідей формуламен анықталады:
П=Сатудан түскен түсім - ... ... ... субъектісі деңгейінде пайданың біртұтас жүйесі туындайды:
1) Жалпы баланстық пайда
2) Кәсіпорынның негізгі қорларын және ... ... ... ... Өткізуден тыс операциялардан түскен пайда
4) Таза пайда
Рентабельділік - деңгейінің көрсеткіштері кәсіпорынның шаруашылық
қызметінің тиімділігін әртүрлі позициядан көрсетеді, олардың
рентабельділік түсінігімен базаланады. Рентабельділік ... ... ... ... қанша тиын пайда немесе зиян алып отырғанымызды көрсетеді.
Егер рентабельділік деңгейі 30%-тен жоғары болса, кәсіпорын тиімді жұмыс
істеп жатыр деп ... ... ... деңгейі келесі формуламен
анықталады:
Рдең=Пайда/Толық өзіндік құн*100%
(4.8)
№6 Кәсіптік-техникалық мектепте экономика сабағын ұйымдастыруда
оқушылардың тұлғааралық қарым-қатынасын дамыту мақсатымен іскерлік ойын
жүзеге асырылды. Оқушылардың психологиялық ... ... ... ... ... қолданылды, олар: социометриялық,
референтометриялық тестілеулер, т.б. Сонымен қатар іскерлік ойын
барысында көптеген көрнекілік құралдар пайдаланылды, мысалы үшін схема,
плакаттар. Іскерлік ойын арқылы ... ... ... ... бұл ... ... ... есепке алайық.
22БП тобына үш анкеталау жұмыстары өткізілді, топ 23 оқушыдан тұрады.
Жалпы анкеталардың ... саны А4 ... жеті ... ... ... 12 ... ... көшірме жасалды. Яғни, бұл шығындарды
диагностикалау шығындары деп атаймыз.
Шд = 7 * 12 * 5 тг = 420 ... ... ... өткізуге арналған көрнекілік құралдардың шығыны.
Оқушыларға үш А1 форматындағы парақтар, үш ... үш ... ... кеңсе тауарлары сатып алынды. Осы заттарды алуға кеткен шығын 870
тг шығындалды. Сонымен ... ... топ ... ... ол ... ... орташа блокноттар мен командаға арналған кәмпит қорабы.
Сыйлыққа кеткен шығындарды есептейік :
Шс = 7* 70 + 350 = 840 тг
Жоғарыда ... ... ... ... қосу арқылы, экономика
сабағында іскерлік ойынды өткізуге кеткен жалпы шығынды есептей аламыз.
ЖШ = 420 + 870 + 840 = 2130 тг
№6 ... ... ... ... ... ... ... дамыту мақсатында өткізілген іскерлік ойынға
2130 теңге шығын жұмсалғаны анықталып отыр.
Экономика - өмір ... Адам өмір ... ... ... ... ... мамандықтың, бірде-бір елдің экономикалық заңдарды
мойынсынбай әрекет ... ... тыс өмір ... ... ... ... экономика әлемінің талаптарын ескеріп отырады. Адам экономикаға қатыссыз
мәселені шешсе де, оның мәні экономикамен тікелей байланысты болады.
Қолданылған әдебиеттер
1. ... ... ... ... ... ... ... білім беру тұжырымдамасы // Қазақстан
мұғалімі, 2001. №2 , 14-17 ... ... ... ... білім беретін мектептеріндегі
экономикалық білім беру стандарты, Алматы, 2000, РБК, 38 ... ... ... Орта ... ... ... ... 2002, 133-149 б.
4. Экономикалық білім негіздері, оқыту әдістемесі 5-11 ... ... 2003, 56 ... ... ... ... ... жылы
2007-2008
2006-2007
2005-2006
60
45
30
15
0
63
28
23
12 ... ... 22
5 15
4 ... 8
9 23 7
13 ... және оның ... және оның ... ... ... ... оқыту
Тұлғааралық қатынастар
ТҰЛҒА
Оқытушы
- ұжымдық қатынастарда тұлғаның мәнін анықтау;
- тұлғаның басқа жақтарын тану, психикалық үрдістер мен қалпының
ерекшеліктерін ескеру, жеке ... ... ... ... ... даму ... ... ұжымындағы тұлғааралық қарым-қатынас
Кешенді жұмыстар атқару
Операциялық тәсілдері

Пән: Педагогика
Жұмыс түрі: Дипломдық жұмыс
Көлемі: 59 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 900 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Физика сабағында оқушылардың ізденімпаздық және логикалық ойлау қабілетін дамыту20 бет
Түрік тілін үйретуде оқулықтың және көрнекі құралдардың алатын орны10 бет
Қазақ тілін оқытуда қолданылатын оқу-әдістмемелік кешендер34 бет
19-20 басындағы қарақалпақтардың отбасылық некелік қарым-қатынастарына байланысты әдет-ғұрыптары мен салт дәстүрлері жүйесі44 бет
2 – сынып математика сабақтарында оқытудың тәрбиелік функциясын жүзеге асыру64 бет
2- сыныпта математика сабақтарында халық педагогикасы элементтерін қолдану53 бет
3 - сынып оқушыларының математика сабақтарындағы есептеу дағдыларын дамытуға модульдік оқытудың әсері62 бет
5-7 сынып оқушыларына технология сабақтарында ағашты өңдеудің әдістемесі69 бет
6-7-жасар балалардың таным белсенділігін дамыту динамикасы, ерекшеліктері8 бет
XVI-XVIII ғғ. Қазақ-Орыс қарым-қатынастарының зерттелуі мен елшіліктер тарихы10 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь