ТМД-ның ролі мен маңызы Қазақстан

ЖОСПАР
Кіріспе 4
1 тарау. Интеграция теориясы және саяси негіздері 7
1.1. Интеграция теориясының негіздері 7
1.2. ТМД интеграция негізінің қалыптасуы және дамуы 15
1.3. ТМД интеграциясына әсер ететін факторлар 23
2 тарау. ТМД.дағы экономикалық интеграция және Қазақстан 33
2.1. Орталық Азиядағы Экономикалық Қауымдастық 33
2.2. Еуразиялық Экономикалық Қоғамдастық: Қазақстанның қосқан үлесі 39
2.3. ГУУАМ . саяси . экономикалық бірлестік ретінде 47
2. ТМД мемлекеттерінің әскери саладағы ынтымақтастығы 52
Қорытынды 58
Әдебиеттер тізімі 62
        
        ЖОСПАР
Кіріспе 4
1 тарау. Интеграция теориясы және саяси негіздері 7
1.1. Интеграция ... ... ... ТМД ... ... ... және дамуы 15
1.3. ТМД интеграциясына әсер ететін факторлар 23
2 тарау. ... ... ... және Қазақстан 33
2.1. Орталық Азиядағы Экономикалық Қауымдастық 33
2.2. Еуразиялық Экономикалық Қоғамдастық: ... ... ... ... ... - ... – экономикалық бірлестік ретінде 47
2. ТМД мемлекеттерінің әскери ... ... ... ... ... ... ... аяғында, соңғы орасан зор әлеуметтік империялардың бірі
Кеңестер Одағы өмір сүруін тоқтатты. Бұл ... жүзі ... аса ... Әлемдегі ықпал ету жағынан бұл – Ежелгі Рим империясының, Британ
империясының құлауымен ... ... ... ... ... 30 ... құрған КСРО өз құрылуынан 70 жыл өткен соң өмір сүруін
тоқтатты. Әлемдік ... жаңа ... ... толыға түсті.
Бұрынғы Одақтас Республикалардың, өзіндік егеменді мемлекет болып
құрылуы экономикалық және әлеуметтік ... ... ... ... жүруде.
Енді жаңа тәуелсіз мемлекеттер алдында күрделі таңдау тұрды. Олар:
қол жеткізген ... ... ете ... оқшау қалу немесе
Батыстың шикізат қөзіне айналу, ал енді ең ... ... ... ... ете отырып интеграциялық байланыстарды күшейтіп, кеңестік
аймақта әлемдік дамуда жаңа бір орталық құру.
Қазіргі таңда жаңа ... ... ... ...... ... стадиясы аяқталды, сонымен қатар, әлеуметтік
– экономикалық және ...... ... де ... ... Бірақ
Кеңестер Одағының ыдырауының артықшылықтарымен қатар кемшіліктері де бар.
Солардың бірі Кеңес Одағының ыдырауынан кейін біртұтас халықтың ... ... ... ...... және ... – технологиялық
байланыстар үзіліп қалды. Бірақ мұның тиімді жақтары да бар, яғни ... ... ... ... өздерін зайырлы, демократиялық, құқықтық
мемлекет ретінде таныстыруға мүмкіндік алды.
Бұл жұмыс КСРО-ның ыдырауы мен жаңа ... ... ... ... ... Мемлекеттер Достастық ролі мен
орнын, жаңа құрылымдағы заман ... сай ... ... ... және сол ... ... Республикасының позициясын
қарастырады. Қазіргі уақытта Қазақстан ТМД-да және ... ... ... ... ... ұстанушы аймақтың және
ғаламдық қауіпсіздікті бекітуде өз үлесін қосуға талпынып отырған мемлекет
ретінде ... ... ... ... ... субъектісі ретінде
өмір сүруінің алғашқы күндерінен бастап, бұрынғы Одақтың республикалар
арасында жаңа ... және ... ... құру ... ... араласты. Қазақстан Республикасының ТМД-ны құрудағы орны мен
ролі көпшілікке мәлім. Президентіміздің ұсынысы ... 1991 ... ... ... он бір ... ... басшылары жиналып
Тәуелсіз Мемлекеттер Достастығын құру туралы жариалаған болатын. Содан бері
жаңа ... өз ... ... ... өзектілігі. Қазіргі дүниежүзілік дамуда ғаламдану
үрдісі жүруде. Ал сол ғаламданудың бастамасы ... Біз XXІ ... ... деп ... ... деп ... ... таңда барлық
мемлекеттер интеграциялануға ұмтылуда, өйткені әлемдік тәжірбие көрсетіп
отырғандай оқшау экономика еш уақытта дами ... ... ... гөрі оң ... басымырақ. Міне сондықтан да Қазақстан
Республикасы дамудың ... ... әр ... ... ... ... да өз ... жоғалтпаған. Оған деген қызығушылық, КСРО ыдырап,
әр бір бұрынғы Одақтас мемлекет өз тәуелсіздіген алғаннан ... үдей ... ... ... оның ғылыми-теориялық негізі де
дәлелдейді. Қазіргі кезеңде отандық дипломатия қызметінің даму ... ... оның ... ... орын ... Дипломатиялық
сферада жұмыс істеуші мамандар үшін, Қазақстанның ТМД елдерімен сауда-
экономикалық, ғылыми-техникалық және ... да ... ... ... ... қажеттіліктерін анықтауда көмек ретінде ғылыми
зерттеулердің қажет екендігі анағұрлым сезіледі.
Тақырыптың ... ... тағы бір ... ... кезде
Қазақстанның ТМД-ның басқа елдермен белсенді қарым-қатынасы және жасалып
жатқан екіжақты, көпжақты келісімдер. Мемлекеттер ... ... ... және ... байланысты ТМД органдарының іс-әрекеті
күрделеніп, кеңейе түсуде.
Халықаралық қатынастар тарихы көрсеткендей, ... ... ... ... және мәдениет ... ... ... ... ... ... маңызды роль
атқаратының көреміз.
ТМД елдерінің проблемеларын зерттеу, оның қазіргі даму ... ... ... сыртқы саясатының қалыптасуына негіз ... ... ... мен ... ... ... ... автордың
мақсаты қазіргі кездегі ТМД-ның ролі мен маңызын анықтау және ... ... ... көрсету. Жүйелі түрдегі посткеңестік
кеңістіктегі интеграциялық ... ... және ... халықаралық
қатынастарға ықпалын жан-жақты ашып ... Осы ... ... ... ... ... әлемдік маңызын зерттеу;
• Интеграция теориясын қарастыру;
• ТМД құрылуындағы мәселелерді қарастыру;
• ТМД ... ... ... жақтарын қарастыру.
Деректемелер. Жоғарыда көрсетілген мақсат пен ... ... ... болған деректерді сипатына қарай бірнеше топқа бөлуге болады. Олар ... ... мен ... ... ... ... екіжақты және көпжақты келісімдері; баспасөз материалдары.
Жұмыс жазу ... ... ... деректерге сүйенеді: ТМД
шеңберінде көптеген салаларға арналып ... ... ... атап өтер ... олар - “Соглашение о создании Содружества
Независимых Государств”, “Алматинская декларация”, ... ... ... ... о ... ... “Договор о
создании Единого экономического ... ... ... ... ... и ... Узбекистан” т.с.с. Бұл жұмыста мынадай
мемлекет қайраткерлерінің еңбектерім ... ... Н.Ә. ... он ... “На ... XXІ ... “Евразийский союз: идеи, практика
и перспективы“, Н.Р.Исингариннің ”10 лет СНГ. ... ... ... ... в СНГ“, “Транспорт магистраль экономической интеграции
в СНГ”, ”Казахстан и Содружество: проблемы экономической интеграции“. ... ... ... ... Казахстана” т.б.
Баспасөз материалдарына тоқталар болсақ, “Казахстанская Правда”,
“Панорама”, “Евразийское сообщество”, “Экономист” ... ... ТМД ... ... ... ... ... зерттелмеген нәрселердің бірі.
Әлемдік тарихта мемлекеттер арасындағы ... ... ... халықаралық
келісімдер мен шарттарды, дипломатиялық келіссөздер мен ... ... ... ... асырылады. Посткеңестік кеңістіктегі
интеграциялық процестердің негізгі даму тенденциясын талдайтын ... өтер ... Н. ... ... ... ... айрықша назар
аударатын Н.Назарбаевтың еңбектері, Қазақстанның сыртқы саясатының ... ... К. ... еңбектері. Атап айтар ... ... “На ... XXІ ... ... ... “Сындарлы он жыл”,
“Евразийский союз: идеи, практика и ... ... ... Және осы ... ... ... ... зерттемелік жұмысы бар
Н. Исингариннің еңбектерін айтуға болады. Олар ”10 лет СНГ. ... ... ... интеграции в СНГ“, ”Казахстан и Содружество:
проблемы экономической интеграции“. “Таможенный ... дела и ... ... ... ... ... Шишков Ю.В. “Теория региональной ... ... В.Г. ... ... в Западной Европе”, Haas E. “The
unіtіng of Europe”, Гаджиевтің еңбектерін айтуға ... ... ... танымал ғалым, еңбектері
халықаралық мамандар арасында кең тараған ... ... ... ... ... ... аспектілерін ашып көрсеткен.
Осы негізде бұл жұмыстар белгілі бір ... ... ... ТМД елдерінің қалыптасуы мен даму тарихы тереңірек әлі де ... ... ... ... мен ... ... ғылыми және объективті негізінде ... ... ... ... ... ... ... функционалдық құрылымдық
талдау, сонымен қатар синтез және талдау әдістері пайдаланылды. Зерттеу
тәсілдері: ... ... ... салыстырмалық жүйелік структуралық
әдістерді қолдануға автор тырысты.
Тақырыптың ...... ... ... ... ... ... жақтары мен ТМД-ның құрылуы, посткеңестік аймақтағы
интеграциялық үрдісті автор жан-жақты ашып көрсетті. ... ... ... ТМД ... ... ... ... жұмысының құрылымы үш тараудан, кіріспе, қорытынды, әдебиет
тізімдерінен тұрады. І ... ... ... теориялық, саяси
негіздеріне арналады. Ол үш бөлімнен тұрады. Бұл тарауда ... КСРО ... және оның ... оң және ... ықпалдары, ТМД-
ның қалыптасуы және дамуы, және осы аймақтағы интеграцияға әсер етуші кері
жене оң ... ... ІІ ... ТМД-дағы экономикалық
интеграциялық бірлестіктер және Қазақстанның қосқан үлесі туралы айтылады.
Ал, ІІІ ... ТМД ... ... ... ... ... тарау. Интеграция теориясы және саяси негіздері
1.1. Интеграция теориясының негіздері
Тарихтан бізге мәлім ең бірінші ... ... ... ретінде
б.д.д. 2371 жыл 4 мың жыл бұрын солтүстік Месопатамиядағы ежелгі ... ... ... ... бері ... ... адам өмірінің
ажырамас бір бөлігі ретінде. Адам өзі жалғыз өмір сүре ... ... да өзі ... өмір сүре ... ... осы ... үрдістің
бастамасы. Интеграция сөзінің ұғымы теориясына тоқталатын болсақ,
интеграция термині ... рет ... және швед ... ХХ ... ... ... ... Интеграция түсінігі қайта құру, қосылуды
білдіретін ... ... ... сөзінен шыққан.[1] Интеграцияны топтық,
әлеуметтік, этникааралық, ... ... ... ... ... ... ... мәдени және т.б. интеграциялар болады. Интеграция
мәселесіне байланысты Барановский В.Г. былай деп түсінік ... ... ... ... байланысты жағдайы және осы процеске
әкелетін жағдай”.[2] Ол ... үш ... ... ... ... ... мемлекетттер арасында бар, осы мемлекеттерге тән, бір
жақты байланыстар мен қатынастар жиынтығынан байланыстар мен ... ... ... ... ... интеграциялық процестерде жүзеге
асыратын басқару, яғни интеграциялық тұтастықтағы негізделген қимылдар мен
реттеушілік, осының барлығы ... ... ... ... ... Ал ... интеграциялық кешендегі тұтастық пен
құрылымдық бөлшектердің арақатынасы.
Әлеуметтік өмірге қолданылатын интеграция ұғымы, кең ... ... ... және ... ... ... Топтық,
әлеуметтік, этникааралық, мемлекетаралық болып бөлінеді. Сонымен қатар,
интеграция, саяси-әскери, ғылыми-техникалық, техникалық ... бар, ... ... ... ... ... барлық салаларын қамтыған.
Интеграциялық үрдістің саяси жақтарын зерттеу, түрлі мелекеттерде
болатын ішкі және ... ... ... тығыз байланысты. Бізді
қызықтырып отырған мәселе мемлекетаралық интеграциямен ... ... ... ... шеңберіне кіреді. Мемлекетаралық
интеграция, мемлекеттердің арасындағы ... ... ... ... ... ... көрсету үшін,
зерттеуші ғалымдар саяси интеграция деген ұғым ... айта ... ... ... ... интеграция” ұғымын толық анықтамасын
берген америкалық политолог Э.Хаас деп ... Бұл ... ол ... жүйелердің саяси өмірінің мүшелері өз қызметінде заңдастырды және
белгілі бір заңы бар жаңа ... ... ... ... оны ... ... ... біріккен жалпы теория жоқ. Барановский В.Г. айтып
кеткендей: ... ... ... ... ... жағдайы, сонымен қатар осындай жағдайға алып
келетін үрдіс”.[3] Мысалға интеграция ... ... ... ... Т.Парсонның ұсынысы бойынша екі негізгі компонентті қамтиды:
біріншіден, интеграция элементтерінің ішкі ... ... ... ... ... ... ... спецификалық жағдайын
қамтамасыз ету және сақтау.[4]
Халықаралық қатынастар ... ... ең ... ... ... да бір біртұтастық құрылуын астарлау ... ... ... ... ... ... мемлекет болуы мүмкін. Мынадай ой-
пікірмен келісуіміз қажет “кейбір мемлекеттердің ... да ... ... жүйеге енуі, әрдайым олар интеграция үрдісіне
кірді дей алмаймыз. Мұндай жағдайда біз ... әр ... ... ... әр уақытта интеграция бола алмайды”. ... ... ... – интеграция және интерация еместің ... ... бұл аса ... ... ... ... теориялық мағынасын сараптауға деген қажеттілік,
Батыс Еуропа және Солтүстік ... ... ... ... ... ... ... әдістемелік негізін ең
бірінші Батыс Еуропадағы халықаралық экономикалық интеграция теориясының
шарттары ... ... ... ... ... ... ... заңды-ақ, өйткені соғыстан кейінгі кезеңде
үшінші әлемдегі мемлекеттер интеграциялық ... ... әлі ... ... ... ... ... теориялық тұрғыдан түсіндіруге
тырысқандар 1950 жылғы неолибералистердің ағымында жұмыс істеген ғалымдар
болды. (А.Предоль, ... ... ... сүйене отырып, олар,
интеграция деп бірнеше мемлекеттерді құрамына ... ... ... ... ... Мұны ... ... үшін сыртқы
сауда және валюта-қаржы сферасын мемлекеттік бақылаудан брсату ... ... ... ... етуіндегі либералдық көзқараспен сәйкес
келеді, ол сол кезде Батыс заңдары мен саяси ғылымында болған ... даму ... ... ... ұлттық мүдделерін тиімді
қорғау формуласын ... ... ... ... ... ... ... нәрсе аймақтың ішінде біртұтас кедендік тәртіпттің
қызмет етуіне жағдай жасау және үшінші мемлекеттерге біртұтас әдіс, ... ... одақ 1957 жылы ... ... ... теориялық концепциясы болды.
1960 жылы интеграция формасына деген әдістердің қайта ... ... ... ... ... ... ... шеңберін
кеңейтуге деген қажеттілік туды. Кейбір зерттеушілердің жаңа бағытын шартты
түрде “дирижистер” деп атады. Бұл ағымның ... ... ... ... ... үшін ... ... институттар немесе
институттар тобын құруды қолдады. Бұл әдіс ... ... тек қана ... ... ғана ... ... қатар
реттеуші органдар мен механизмді құруды қарастырады. Дәл осы ... ... ... ... ... бес ... атап ... Олар:
1. Еркін сауда аймағы – мүше-мемлекеттер арасында мөлшерлік және ... ... ... одақ – ... ... ... елдермен саудада ортақ
өлшем енгізілген;
3. Ортақ нарық – саудаға шек қоюлармен ... ... ... мен ... ... шек ... ... тасталынады;
4. Экономикалық одақ – ... мен ... ... ... ... жою үшін ... ұлттық саясат белгілі
түрде сәйкестендірілумен толықтырылады;
5. Саяси одақ – толық ... ... ... ... ... ... және ... шеңберден шыққан билік
мекемелі құрылады.
Әлемдік интеграциялық үрдістің даму динамикысы интеграция теориясының
дирижистік бағытының 1966-1970 жылдарда ... жол ... ... ... ... – Р. Купер, Г.Мюрдаль, П.Стриптен,
Я.Тринберген, А.Филип.
Швед ғалымы ... ... ... ... ... теориялық жағдайдағы концепциялары кедей және бай елдердің
дамуын бірдей ... ... іс ... ... одан ары ... Оның айтуынша, бұл ұлттық-саяси мүдделердің ықпалымен айқындалады.
Осыған сәйкес ол мемлекеттік реттеу рөлін және экономикалық ... даму ... және ... ... қылу үшін ... саясаттың
рөлін күшейтуді ұсынады.[6] Зерттеудің теоретикалық негізінде мамандар
интеграция концепцияларының үш ірі бағытын ... ... ... ... ... ... ... және саяси мүдделерінің бірлігі.
Осыған сүйене отырып, осы ... ... ... ... ... ... Осы ғасырдың 50 жылдары американ және бірқатар еуропалық
саясаткерлер жаңа концепцияны ұсынды, негізгі мәні әр ... ... ... Осы ағым ... ұғымында федерализм деген атқа ие болды.
Биліктің федерациялық жүйесі бір ... ... және ... дамуын қамтамасыз ете алатын қабілетке ие, ал екінші жағынан
әр ... ... ... отырып, нақты федерация субъектілерінің және
ұлтүсті ... ... және ... ... ... ... бағыттағы екінші тәсіл: классикалық ... ... ... ... ... ... және ... идеясына негізделді. Мәні, ... ... ... ... ... ... ... кезде ғана мүмкін. Бұл
ағымның жақтастары федеративтік жүйенің құрылуы интегарцияның ең ... ... АҚШ, ... ... ... мысал ете отырып,
федералистер, федерацияны құру ... ... ... ... ... Жалпы бұл әдіс интеграциялық үрдісте
конституциялық мүмкіндіктердің ... ... ... ... қатар ішкі
және сыртқы факторлардың да. Кейін келе дәстүрлі классикалық федерализм
әдістерінің жетіспеушілігі ... ... және ... ... ... асырылу үшін кең мүмкіншіліктерді талап етті.
Неофедералистік концепция әлеуметтік интеграцияға арқа сүйей отырып,
саяси және ... ... ... ... ... ... Осы ... көрнекті өкілі американдық политолог
А.Этционе, К.Фридрих. Бұл ағым ... ... ... бірден секіру
емес кезең кезеңмен ... ... ... ... ... ... ... қамтуы мүмкін, эволюция барысында сонда
құрылымның федералдық принципі бірте ... ... ... ... да
интеграцияның соңғы бекеті федеративтік мемлекет формасындағы саяси
қоғамдастық.
Федеративтік интеграция ... ... ... ... біраз
байқай аламыз. Қазіргі кездегі ... ... ... ... ... және ... ... құрылымдардың қайта бөлінуі баяу
жүреді. Тіпті кейбір жағдайларда ұлттық мемлекеттің өкілетінің ... кері ... ... мүмкін.
Федерализмнің теориялық кемшіліктерінің орнын ... ... айта ... ... ... ... ... коммуникациялық құралдарының ... ... жол ... ал бұл өз ... функционалды интернационалды
ұйымдардың құрылуына себепші болады. Бірінші кезже интеграция мемлекет
арасындағы қатынастарды реттейтін арнайы құрылымдарда ... ... ... ... ... ... және ... интеграция саласындағы тағы бір ірі ағым ... Бұл ... ... ... ... Карл ... Ол әлемдік
қауымдастықты әр уақытта өзара әрекет (коммуникация) және өзара ... ... ... және ... бару ... және ... мәжбүрлеу
механизмі бар түрлі саяси топтардың жиынтығы ретінде ... ... ... ... ... ... құру ... жағдайына бөлінуі тиіс.[10]
К.Дойч интеграцияның ең басты қозғаушы күші тек ... ... ... ... ... ... ... жасау топтары және басқа ішкі саяси
аренадағы акторлар жатады деп ойлайды. Оның ... ... ... ... ... ... қол жеткізгенде ғана бола
алады. Осыған байланысты осы ... ... ... ... екі ... ... ... қоғамдастықта өз қауіпсіздігін қамтамасыз ету керек. Мұнда
интеграцияланбаған ... әр ... ... ... болады.
❖ Екіншіден, белгілі бір топтардың потенциалды мақсатына қол ... ... ... ... жағдайында барлық мүмкіншілікті
топтастыру.
Оң нәтижеге жету үшін ... ... ... ... ... ... ... арасында бір біріне
бағыныштылық керек дейді.
Коммуникациялық мектептің өкілдері интеграцияланған ... ... ойла ... ... ... сферада негізгі құндылықтардың сиымдылығы;
2. өмір сүрудің белгілі бір түрі;
3. тығыз экономикалық қатынастарды күту;
4. Интеграция субъектілері арасындағы әкімшілік және саяси ... ... ... ... ... ... ... даму;
6. Қоғамның түрлі қабаттары мен ... ... ... ... ... ... топтардың арасында саяси элитаның тарауы;
8. интеграция субъектілері арасындағы коммуникациялық ... ... ... сипат;
10. Интеграцияланған кеңістіктегі түрлі топтардың оңай ауысуы;
11. Интеграция субъектісінің ... ... ... ... ... федералистік және функционалистік
мектептердің айтқандарына келгенімен коммуникацияшылдар ... ... ... ... ... мемлекет
аймақтарының азаматтарының сиымдылығы, қоғамдық сезімін көріп білуі
интеграция жетістігіндегі ең ... ... ... ... шығу тегі, ұғымы және теориясы туралы азды-
көпті баяндадық.
Интеграциялық үрдіс әлемде, ... ... әр ... ... көрсетіп отырғандай қала-мемлекеттерден де ... ... құру ... ... ... ... ... арқасында дүниеге келді, яғни тауар өнімінің ... ... ... ... Осы өзгерістер, дамулардың
нәтижесінде Шығыс Жерорта теңізінде элинистік ... ... ... алуы ... ... дүниеге келуіне жол ашты. Жалпы интеграция
және дезинтеграция экономикада, ... ... ... ... ... Егер де тарихқа үңілсек, біз ... ... ... құрылғанын, ал енді кейбіреулерінің күйрегенін
көреміз. Бұл үрдістерді біз ... және ... деп айта ... бұл ... ... ... қалу ... жоқ болып кетуді
білдірмейді. Бұл жерде үрдіс өз шеңберінде қайталана ... яғни ... ... әр айналымда күшейе түседі. ... ... бір түрі ... ... келді. Әр түрлі халықтарды жаулау
немесе күштеу негізінде біріктіру өз жемісін бермеді. Осы жолмен ... ұзақ ... өмір ... де сол ... ішіндегі халықтардың
шаруашылық және мәдениетінің түрлілігі, ... ... ... ... бұл ... ... ... алып келетін. Осы жерде
біз КСРО-ны ... ... ... кете ... Біз ... ... ... халықтар күштеп осы құрылымға енгізілген. Бірақ уақыт өте
келе бұл өз нәтижесін көрсетті. ... ... ... ...... ... халық бір құрылымға жоғарыдан күштеп емес өз ... ... ... ... ретінде тек КСРО емес, сонымен қатар Рим, ... ... ... ... ... ... ... бұл белгілі бір жүйенің қозғалысы және дамуы үрдісі, мұнда
қатысушылардың саны және ... ... ... ... Бір ... өзіндік кішірейеді, ал дезинтеграция болса, интеграцияға қарама-
қарсы, яғни қатысушылар саны азаяды, ... ... ... ... жайылу, бөліну, оқшаулану үрдісі. Бірақ дезинтеграция әр уақытта
күйреу, ... ... Яғни ... ... ... ... ... немесе кері әсерін тигізуші ретінде болуы мүмкін.
Интеграция әр уақытта ... ... ... бұл ... ... ... болуы мүмкін.
Интеграциялық топтар ХХ ғасырдың екінші жартысында әлемнің түкпір-
түкпірінде дүниеге келе ... ... ... ... 30-ға ... ... бар. Осылардың ішінде ең ... ... ... ... ... бар ... ... жыл бұрын Батыс жарты шарында жаңа ... ... ... ... ... ... туралы келісім), мүшелері АҚШ,
Канада, Мексика.
Латын ... ... ... ... Аргентина,
Уругвай, Парагвай.
Оң түстік Шығыс Азиядағы АСЕАН.
Кейбір кедергілерге қарамастан. ... ... ... ... ірі жобаларды жүзеге асыруда өзінің артықшылығын ... ... ... әсер алған үшінші әлем өздерінің экононмикалық және саяси
мәселелерін мемлекетаралық интеграция жолында шешуге тырысты.
Азия мемлекеттері және ... ... ... жүйелерді
сараптау барысында, қызмет ... ... ... ... ... Ал ... Еуропада дәл осы уақытта сәттіліктерге қол
жеткізді. Бұл жерде алым ... тек ... ... ... ... Азия ... ... сол аймақтағы Үндіқытайдағы
қақтығысының орын алған кезінде ... ... бұл ... ... ... бір ... ... Бұл халықаралық ұйымды 1967 жылы
Сингапур, Малайзия, Индонезия, Филипин, Тайланд мемлекеттері ... ... ... ... ... қауіпсіз дамуға жағдай жасау. Кейін келе,
АСЕАН ... және ... ... ... ... ... сыртқы саяси сферада, аймақтық қауіпсіздік негізін құруда көптеген
жетістіктерге қол жеткізді, сонымен қатар ... ... ... ... ықпал етті, яғни тұрақтылық пен қауіпсіздіктің ... ... ... ... ... мен ... ... бұл ұйымның
мүше саны тоғыз болды. Бірақ өз ... 30 ... ... ... ... ... жоққа шақ. Сыртқы сауданың көп бөлігі
АСЕАН-нан тыс ... ... ... яғни ... ... АҚШ ... ... 1997 жылы Сингапурдағы төртінші жоғарғы деңгейдегі ... ... 2007 ... ... ... ... зонасын құруға
келісті.
Латын Америкасындағы ірі интеграциялық бірлестік ретінде МЕРКОСУР-ды
айтуға болады. 1991 жылы Бразили, Аргентина, Уругвай, ... ... ... ... Бұл ... тауар айналымы 1991-1995
жылдар аралығында үш есе өекен. 1994 жылы ... ... ... ... ... ... істер министрлері бар және тұрақты атқарушы орган,
құрамында атқарушы хатшылығы және он ... ... бар. ... рынок
тобы құрылды, МЕРКОСУР-ға ... ... ... ... де олар ... ... ... үрдісті дамытып, көптеген
жетістіктерге жетеміз деген үмітте.[12]
Қазіргі таңдағы ең дамыған және басқаларға үлгі ... ... ... Одақ ... ... болсақ, ең бірінші артықшылығы, жетістігі,
ол соғыстан кейінгі ... ... ... ... ... ... ... ең дамығандарының шығарды. Бұл ұйымның тарихы 1950 ... ... мен ... ... ... мен ... ... Еуропа
халықаралық қатынастарында негізгі қарсыластар арасында өзара ... ... үшін ... ... беруді ұсынды. Бұл
Германия ... ... ... ... 1951 жылы ... ... құру туралы Париж келісімне Еуропаның 6 елі қол ... ... ... ... ... ... Германия. Одан ары бұл
бастама 1957 жылы Еуропалық ... ... ... 1973 жылы бұл ... Ұлыбритания, Ирландия, Дания, ал 1981
жылы Греция қосылып, құрамы кеңейе түсті. 1986 жылы ... ... жылы ... ... Швеция кірді. Қазіргі таңда ... осы ... ... Ол ... ... ... бұл ұйымның
тиімділігн, жемісін барлықтары мойындайды. Осылайша бұл ұйым ... ең ... ... жоқ ... ... бүкіл әлем интеграциялануға ұмтылуда. Техника, мәдениет, білім
барлығы дерлік бір ... ... ... ... өткерген түрлі
қиыншылықтар, жойқын соғыстар, тәртіп, жүйеге қарамастан, бір ... ... ... ұмтылуда. Мұның айқын айғағы ретінде ... ... ... ... Оңтүстік Америка мемлекеттерінің
бірлестігі, Азия Тынық ... ... ... бір бірі ... ... тиімді түрде саяси және экономикалық мәселелрді
шешуге тырысуда.
Кеңестер Одағының ыдырауы жаңа ... ... ... ... Демек, біз бұл жерден жоғарыда ... ... ... ... ... ... яғни ... Одағы ішіндегі дезинтеграция
немесе ыдырау процесі жаңа интеграцияға бастама болды. ... ... ... ... де осында жатыр, яғни бұл үрдіс ыдыраған
Кеңес Одағының аяқталмаған дезинтеграциялық үрдісімен тығыз байланысты.
Интеграция дезинтеграциясыз бола ... ... ... бола ... Кез ... ... ... үрдіс
мәселесі туады. Ең біріншіден, әлеуметтік және ... ... ... ... ... ... ... білетініміздей, әр кезеңде интеграция және ыдырау үрдісиері
жүріп отырған. Бірақ әр ... ... ... ... ... мемлекеттердің ұстанған оқшаулану саясаты, ... ... ... ... ... да Қазақстан Республикасының интеграцияға
ұмтылуы тарихи заңды құбылыс. Бұл ... үшін ... ... ... ... Ең ... тұрақтылық болмаса, экономикалық
реформалардың жемісті ... ... асуы ... Қазақстан ТМД құрылған
кезден бастап-ақ, Достастықтың тағдыры үшін айрықша жауапкершілік ... қол ... ... ... іске ... ... ТМД-ға қатысушы елдердің интеграциясын тереңдету бағытын дәйекті
түрде жүргізіп келеді. Достастыққа қатысты Қазақстан позициясының заңдылығы
мен өміршеңдігін ... ... ... ТМД интеграция негізінің қалыптасуы және дамуы
Кеңестер Одағының ыдырауы ХХ ғасырдың соңындағы ең елеулі оқиғалардың
бірі. Ол жаңа ... ... ... алып ... ... ... деп ... Әр түннің артынан күн келеді демекші бұл одақтың
ыдырауы жаңа тәуелсіз мемлекеттердің пайда болуына алып келді. ... ... ... ... ... ... ... мәдени қатынастарды
қайта орнату жаңа тәжірибесіз ... үшін ... ... ... ... ... да ... Ол 70 жыл бойы отарда ... ... ... ... ... ... ... қауымдастыққа өздерін жаңа,
тәуелсіз, демократиялы, зайырлы мемлекеттер ретінде көрсетуге мүмкіндік
туды. Алыс-жақын шет ... ... ... мүмкіншілік туды. Көпшілікті
қызықтырған, дүниенің бір ... өз ... ... ... ... тоқталар болсақ.
КСРО-ның ыдырауына алып келген басты себеп – ... ... ... ... орталық билігі бұқаралық
көпшіліктіңсана-сезімінің әсіресе, ұлттың ... ... ... мен ... мойындамағандығынан. Үшіншіден, өзінің дұрыс екендігіне сенген
басқарушы ... ... ... адамдардың мәселелрін тыңдаудан және
түсінуден қалды. Орталықпен одақ республикаларының мүдделері көп нәрселерде
сәйкес келе бермейтін ... ... бәрі ... ... ... ... алып келді. “Қайта құруң кезіндегі “реформаторлар”
қоғамды жаңаша басқаруға қабілетсіз болып шықты. ... ... ... ... түбегейлі өзгерістер күтті. Бірақ ол бітпейтін
саяси талқыламаларға түсіп, ... ... ... КСРО ыдырауының тағы бір
себебі ол оның құрылымдық бөлімдерінің иерархиялығында. Бөлек этникалық
қауымдастаықтар әр ... ... ... сатысына қойылды.
Қоғамның көп бөлігінде осы тәртіпке деген наразылығы күшейе түсті. Дәл
осы үрдіс КСРО өмірінің соңғы 5 ... ... ... ... ... ... жариялылық жетекші элитаның артықшылығы мен
өмір жағдайын ашқан кезде жай қарапайым адамдардың оларға қарсы ... ... ... ... ... және жүйелі қоғамдық
қарсылық қозғалыстарына алып келді. Ортаға ... ... ... ... мен “жергілікті” ұлт өкілдеріні” арасындағы немесе ... ... ... алып ... ... 24 ... ... құралдарына жаңа ... ... ... ... ... ... ... тығыз
байланысы бар, жаңа федеративті келісім республикалардың құқын кеңейту
керек болды. Тура бір ... ... 1991 жылы 24 ... ... ... ... ... бойынша жұмыс аяқталдың және “қосыламын деушілерге”
есігіміз ашық деп ... ... ... ... ... Молдова,
Эстония бұл келісімге ... ... ... ... ... орталыққа өз ойларын білдірмей, екі жақтық келісімдерге
отырды.
1991 жылы 19 ... ... ... ... жағдайлар бойынша
мемлекеттік комитеттің құрылғаны туралы жариялады (ГКЧП). Оның ... ... ... премьер-министр В.С.Павлов,
президенттің ... ... ... ... ... О.Д.Бакланов,
ішкі істер министрі Б.К.Пуго, қорғаныс министрі ... ... ... жетекшісі В.А.Крючков және т.б. Бұл жаңа келісімге
қол ... ... ... бағытталған саяси дағдарыс. ГКЧП ... мен ... және ... газеттердің қызметтеріне тиым салу
туралы шешім қабылдады. ГКЧП-ның құрылуына жауап ретінде Москва, Ленинград
және т.б. қалаларда ... ... мен ... ... Осы ... ... қарсылардың басында РСФСР-дің президенті Б.Н.Ельцин және
басқа Ресей Федерациясының ... ... ... ... ... ... төңкеріс шарасы ретінде қарастырылып, атқарушы биліктің
одақтық органдары РСФСР президентіне қайта бағындырылды. 22 тамызда ГКЧП
жойылды. Оның ... және ... да ... ... 23 ... ... РСФСР территориясында Компартияның ... 24 ... ... ... ЦК КПСС бас ... кететіні
туралы жариялады және ЦК мүшелеріне өз өзін таратуға шақырды. Одақтас билік
органдарының қызметі тоқтатылды. ... ... ... Ресей
жетекшілігіне өтті. Латвия, Литва, Эстония КСРО-дан шығу туралы жариялады,
олардың тәуелсіздігі КСРО-ның ресми ... ... 1991 жылы ... ... ... дағдарысы дезинтеграция үрдісін күшейтіп, КСРО-
ның ары қарай ыдырауын тездетті.[13] 1991 жылы 1 желтоқсанда ... ... өз ... ... үшін дауыс берді. Бір аптадан
кейін Ресей, Украина, Белоруссия президенттері Минскіде жиналып, ... енді ... деп ... Олар “Тәуелсіз Мемлекеттер Достастығы”
құрылғаны және “бұрынғы КСРО елдері үшін ашық” деп ... ... ... ... 8 ... ... ... олар КСРО-ның
ыдырағанын айғақтай түсті.[14]
Өзінің 13 жылдық өмірінде ТМД көптеген сынақтардан ... Ең ... ... ... ... ... ... қарамастан ол өз
өмірін ... Жаңа ... ... ... ... ... ... одақ республикаларының бірігу
идеясын жоққа шығармады. Тіпті өзара ынтымақтастықтың бұл түрі одан ... ... ... ... ... ... ... бір істерде
әсіресе экономикалық сферадағы қатынастармен толыға түсті.
ТМД өз өмірі кезінде бірнеше кезеңнен өтті:
1. Бірінші кезең - 1991 мен 1993 ... ... ... ... ... алады. Мемлекеттілігін, қаржы-экономикалық, кеден,
шекара құрылымдарын бекітеді. ... ... ... ... ... ... бір валютамен өз жұмысын жалғастырып
жатады.
2. Екінші кезең - 1993-1996жылдар. ТМД мемлекеттері ... ... ... ... өз беттерімен халықаралық қауымдастыққа
кіреді, өздерінің кеңес одағына кірмеген жақын көршілерімен шаруашылық
байланыстарын орнатады. Ал ... ... ... келісілген
шешімдерге байланысты қатынастар ауырлай түседі. Көптеген келісілген
заттар орындалмай қалады. Бірақ ... ... ... ... ... талпыныс байқалады, мысалға кеден одағы, Орталық Азиялық
Экономикалық қауымдастық.
3. Үшінші кезең 1997 ... ... ... ... мүшелері
дағдарысты мойындайды. Осы дағдарыстан шығу жолдары мен ортақ мақсат-
мүдде ... ... ... мемлекеттер, ғалымдар ТМД-нің барлық
атқарушы органдарын біріктіріп, ... ... ... ... еркін сауда, кеден, тарифтік зонасын құруды
валюталық одақ идеясын ұсынады.
ТМД-дағы ... ... ... ... ... екінші орынға кетіп, көп елдер үшін өздерінің саяси-экономикалық
егемендіктері маңыздырақ болып кетеді. Нәтижесінде ... ... ... тоқырауға жақын қалады.[15] Қазіріг таңда Достастық ... ... ... тарпынан айтылып жатқан көптеген сындарға тап болуда.
Өйткені, біріншіден, Кеңес ... ... ... ... ... топтар
жағы. Олардың сындары, бұрынғы шекара шеңберінде бір ... құру ... ... ... негізделген. Бірақ ТМД құрылғанның алғашқы
кезінен бастап-ақ бұл мәселелерді ... ... ... Ең ... ... жаңа ... ... мен нығаюы болатын. Ал
екіншіден, ТМД бір ... ... жүйе ... ... ... ... ... интеграциялық байланыстарды сақтай отырып,
экономикалық бөлінуді ... ... ... үшін ... ... ... ... пайда болғаны да түсінікті. Өзін-
өзі басқару мен ұлттық идеялар ... ... ... ... назар аударудың қажеті жоқ сияқты көрінді. Бірақ кейінгі
оқиғалар сауық-сайрандармен қатар ... да ... ... ... ... өту ... ол өз сөзін айтпай ... Осы ... мен ... ... идеялары туындай бастайды.
Белорустың, Ресейдің және Украинаның 1991 жылы 8 желтоқсанда Беловеж
келісіміне қол қоюы және ... ... 13 ... Орталық Азия
республикаларының Ашхабадта кездесуі бұрынғы КСРО аумағында бір ... ... ... және түрік одақтарының құрылу қаупін ... ... ... ... ... ... жол ... үшін барлық күш-
жігерін жұмсады. 21 ... ... ... ... бойынша
Алматыда 11 тәуелсіз мемлекеттерінің басшыларының ... ... ... ... шын ... ... ... болды: “Мәртебелі
уағдаласушы тараптар Тәуелсіз Мемлекеттер ... ... Бұл ... ... ... елдердің мемлекеттілігін қалыптастырумен қатар олардың өзара
қарым-қатынастарының оңтайлы ... ... ... де ... жатты.
Қазақстан ТМД құрылған кезден бастап Достастықтың тағдыры үшін ... ... ТМД ... тең ... ... ... ... орнату және дамыту Қазақситандық сыртқы саясаттың аса маңызды
міндеттерінің бірі ... ... ... сұхбатында Н.Назарбаев Қазақстанның
Президенті былай деген болатын: “ТМД елдері үшін ... ... ... қана еме, бұл ... ... жаңа ... тұрақтылық, ертеңгі күнге деген сенім”. Күрделі экономикалық
кезең жағдайында іс жүзінде барлық кеңестен кейінгі мемлекеттерде ... ... ... ... ... қолайлы ымыраға келу
шешімдерін іздестіру айрықша маңыз алды. Көптеген ... ... және ... ... ... тұрақтылықты сақтау,
қауіпсіздікті қамтамасыз ету, экономикалық ... ... ену ... емес екенін түсінді. Осы жағдайларды ескергенде
ғана ... ... жоқ деп ... болады.
Бұрынғы Одақтың мемлекеттері арасындағы қатынас ... ... ... ... ... ... ... болды. Егер де Ресей,
Белорус, Қазақстан, Өзбекстан, ... ... ... ... ... Украина позициясы қарсы, ал Түркменстан бұл мәселеден өзін алшақ
ұстады. Молдова жалпы Достастық ... ... ... ... ... ... ... бірақ Әзірбайжанмен арадағы
қақтығыстардың нәтижесінде оның интеграциялық үрдістегі рөлі ... ... мәні ... бұл жаңадан қол жеткізген
саяси тәуелсіздік пен экономикалық егемендікті жоғалтып алу қаупі; ... мен ... ... ... қысым өткір идеологиялық және
ұлтаралық қарама-қайшылықтар және т.б.
Сол кездегі Достастық жағдайына Қазақстан Республикасының Президенті
Н.Ә.Назарбаев былай деп баға ... ... даму ... Тәуелсіз
Мемлекеттер Достастығы қатысушы мемлекеттердің “өркениетті түрдегі ... ... Бұл ... ... ... жөнге бағытталып
талпыныстары өз нәтижесін бермеді”.[19]
Кеңестен кейінгі аймақта интеграция осылайша дамып жатты және ... ... ... ... үрдістерден ерекшеленеді. Бұл ерекше-ді салыст
түрде мынадай сипатта көрсетуге болады:
▪ Еуропалық Қоғамдастыққа интеграцияны тәуелсіз өмір ... ... бар ... ... ... ... ... кезеңде біртұтас тоталитарлық ... ... ... ... ... ... мақсат еткен мемлекеттер
қалыптастырды.
... ... ... ... ... ... ... деңгейде болса да) интеграциясы ретінде жүзеге
асырылды. Достастықта ашық ... ... ... ... ... ... ... Еуропалық Қоғамдастыққа интеграция ... ... ... ... ... шешіммен айқындалатын көлбеу экономикалық
байланыстарға қарқын беру арқылы эволюциялық жолмен дамыды. Достастықтағы
интеграцияның мәні жаңа ... ... ... ... ... ... егеменді мемлекеттерді” интеграциялық
қатынастарыны” ... ... ... көрінді.[20]
Әлемнің саяси картасында жаңа мемлекеттердің пайда болуы, олардың
Достастыққа бірігуі осы елдердің тәуелсіздігін қорғауды ... жоқ. ... ... ... ... КСРО ... қуатты әскери
державаға ыдырағаннан ... ... ... бос ... ... туындады. 1992 жылы 15 мамырда ТМД-ң бес мемлекет басшылары
қол қойған Ұжымдық қауіпсіздік туралы шарт осы бағыттағы ... ... ... шарт Қазақстан мен Ресейдің бастамасы бойынша қаралды.
Шартқа қатысушы мемлекеттер мен аралық ... күш ... күш ... ... төндіруден бас тартатын міндеттемелерін
қуаттады. Олар өздерінің арасындағы және ... ... ... ... ... ... міндеттеді. Шартқа ТМД-ң 9 елі
қол қойып, оған Украина, Молдава және Түркменстан ғана кірген ... ... 4 бабы ... ... өте ... және БҰҰ
Жарғысының 51 бабына сәйкес жасалынған. Бұл бап қатысушы тараптар үшін
ерекше маңыз ... Бұл бап ... ... ... ... ... да бір мемлекеттің немесе мемлекеттер тобының тарапынан шабуылға
ұшыраса, онда бұл осы ... ... ... мемлекеттерге қарсы
жасалынған басқыншылық ретінде қаралатын болады. ... ... ... басқыншылық актісі жасалынған жағдайда басқа барлық
қатысушы мемлекеттер әскери жағын қоса алғанда, оған ... ... ... БҰҰ ... 51 ... сәйкес ұжымдық қорғанысқа
арналған құқықтарын жүзеге ... ... ... ... ... ... көрсетеді.”[21]
Өркениетті елдердің экономикалық және саяси интнграцияға ұмтылуы
бүгінгі таңдағы ... ... ... ... Мемлекеттердің
жақындасуы дүниежүзілік дамудың жаңа дәрежесін айқындады., сондай-ақ
қоғамдық өмірдіңбасқа да ... жаңа ... ... ... ... ... қатарында, бірінші деп, дүниежүзілік дамуда
бейбітшілік принциптері үстем болып, интеграцияның саяси қақтығыстарды
шешудің бейбіт механизмін ... ... ... дүниежүзіндегі
мемлекеттердің өзара капитал алмасу, халықаралық сауданың дамуы және
сыртқы экономикалық саясаттың либерализациялану ... ... Бұл ... ... ... ... бірі ... отыр. Үшіншіден,
соңғы жылдары ... ... ... ... бірнеше
механизмдер пайда болды. Олар кедендік, сауда-саттық, валюталық тағы да
басқа. Төртіншіден, жоғарғы ... және ... даму ... ... әкеліп отыр, бұл өз тарапынан ауқымды нарықтық
кеңістікті қажет етеді. Тауар ... ... оның ... әр ... ... бір ... ... елге ауысып отыруды қажет етеді.
Бесіншіден, қазіргі ... ... ... ... ... мен сапасы өзгерді. Экономикалық мықты мемлекетпен бәсекелестік
әлсіз мемлекеттердің бірігуін қажет етеді. Сондықтан да, Қазақстанның
және ... ... ... ... ... ... оған сәйкес экономикалық және саяси жағдайдан туындап
отырған процесс.
Бүгінгі таңда Еуразия басты ... ... ... ... отыр. Қазір
Азия мен Еуропаға бөлек саясат ұстануға мүмкін емес. Осы ... ... ... ... және ... ... ... үшін үлкен тәжірибе болатыны ... ... ... ... ... 1957 жылы Рим ... 1992 жылы ... және
1997 жылы Амстердам шарттарында бекітілді. Еуропаның ... ... “2000 ... күн ... деп ... ... – ТМД-ң өмір сүруінің негізгі қажеттілігі екендігі
даусыз. Аймақтық интеграцияның ... ... ... ... ... басқа, Оңтүстік Азияны жатқызуға болады. Бұл аймақ 60-80 ... ... ... ... ... ... АСЕА-ға мүше елдер
тұрақты дамудың үлгісін көрсетуде.
ТМД-ң құрамында аймақтық интеграцияның даму тенденциялары бүгінгі
күннің шындығы. Бұл жалпы ... ... ... ... тигізуде. Аймақтың интеграцияға Орталық Азияның және үштік
одақтың құрылуын жатқызуға болады. ... ... және ... ... ... Азия ... ... және
оны жүзеге асыру механизмдері: Мемлекетаралық Кеңес, Атқарушы Комитет
құрылды. Бұл Одақ ... ... ... ... ... бұл ... Азия ... сыртқы әлеммен
байланысын нығайту, аймиқтық экономикалық дамуын қамтамассыз етуі қажет.
Орталық ... ... тек ... емес ... қатар
әскери, саяси-гуманитарлық ақпараттық және қауіпсіздік деңгейде дамуда.
Осыған айғақ ретінде біз 1994 жылы 30 ... ... ... ... “Қазақстан, Қырғызстан және ... ... ... ... құру ... ... ... Бұл бойынша Қазақстан, Қырғызстан және ... ... ... ... және ... дамуды тереңдету үшін,
ортақ экономикалық қатынастарды дамыту мақсатында өзара тауар, ... ... ... еркін алмасуы үшін, жер қойнауларының шикізат
ресурстарын тиімді пайдалануы үшін сондай-ақ ТМД-ның экономикалық ... ... ... ... ... Қазақстан, Қырғызстан және
Өзбекстан Республикалары өзара ортақ ... ... ... делінген.[22]
Бұл Одаққа ТМД-ң басқа да мемлекеттері еркін ... ... ... осы үшін ... Тәжікстан да мүше болды. Орта Азия
Республикаларының ТМД құрамындағы аймақтық дамудағы ынтымақтың тағы бір
көрінісі 1995 жылы ... ... ... Мұнда “Ыстықкөл
Декларациясына” қол қойды.
Ыстықкөлде өткен ... ... ... ... жаңа серпін берді. Бұл конференцияда “іс-қимыл жоспары”
қабылданған болатын.
ТМД-дағы жаңа қалыптасып отырған ... ... ... ... ... 1993 жылы ... Одағының құрылуына
алып келді. Қазақстан мен Қырғызстан сияқты көп ... ... ... ... ... зор. ... ... құрамындағы мемлекеттер
Кедендік одақ құрып 1993-1995 жылдар аралығында тауар айналымының өсуі
байқалды. Мысалыға, 1995 жылы Кеден Одағына мүше ... мен ... ... ... - 18 пайызға, Қазақстанның - 40 ... - 12 ... ... ТМД-ң басқа мемлекеттермен салыстырғанда 2
пайызға артық. 1996 жылы ... ... – 27 ... ... ... ... Қырғызстан – 44 пайыз, Ресей – 17 ... яғни 7 ... ... кейінрек дамып, кеңейіп қазір де ол Еуразияның
экономикалық қауымдастық. Бұл жаңа ... Оның ... ... ... бар. ... бірі ол ... бір ... Қазіргі
таңда бұл ұйым өзінің даму жолында. Осы жылдың, яғни 2003 ... ... ... ... ... ... Бұл ... нәтежиесінде
Бірлескен Декларация қабылданды.[24] ... ... ... ... ... ... ... интеграцияның дамуы барысында Грузия,
Украина, Әзірбайжан,Молдова және Өзбекстанның бірлестігі ГУУАМ құрылған.
Бұл саяси- экономикалық сипаттағы ... ... және ... ... ... ... ... қауымдастық, ЕурАзЭқ.
Міне, бұлардың бәрі ТМД-дағы ... ... ... құрылуымен байланысты жаңа геосаяси ... әсер ... бірі ... ... мен ... ... ... болып
отыр. Әйгілі саясаттанушы З.Бжезинский “Каспий – ХХІ ғасыырдың ... атап ... ... ... орай ... ... ... ”Каспий бейбіт интеграция негізіне ... ... Тек ... ... отырып күш-қуатымызды бріктіріп, күшті пайдалы
механизм құра ... ... ғана ... ... ... аламыз.”[25]
Кеңес одағының ыдырауы тарих беттерінде өшпес із қалдырды, ... ... ... ыдырау тарихымен көп ... ... ... ... ... ... мұрагері Тәуелсіз
Мемлекеттер Достастығын айта аламыз. Бірақ ТМД-ның КСРО-дан айырмашылығы
көп, соның бірі ол жаңа тәуелсіз мемлекеттердің ... ... ... әр мемлекет өзінің даму жолын өзі таңдаған. ... ... Бұл ... ... ... ... келешекке
бірге аттанбақ. ТМД құрылғандағы көп сарапшылар оны ... ... ... ... ... де, ТМД әлі күнге дейін бар, яғни бұл
мемлекеттердің ынтымақтастығының ... ТМД ... ... ... ТМД ... әсер ... ... тәуелсіздігіне қол жеткізгеннен кейін, егеменді халықаралық
субъектісі ретінде алған ... ... ... ... жұмсай бастады. Біздің мемлекетіміз сыртқы саясаттық ... ... ... ішінде ең бірінші ”Жақын шетелге” байланысты,
яғни ТМД-ға қатысушы мемлекеттерге.
Н.Ә.Назарбаев “Тәуелсіз газетпен” сұхбатттасқан ... ... ... ... ынтымақтастық тек қана экономикалық пайда ғана емес керек
десеңіз, ... ...... ... ... ертеңгі күнге
сенімділік деген болатын”.
Достастықтың басты мақсаты – саяси, экономикалық және ... ... ... ... ... ... бұрынғы Кеңестік
республикалардың интеграциясын қамтамасыз ету.
Қазақстанның ... ... ... алғы ... ... ... Мемлекеттер Достастығына ... ... ... ... ... ... ... және экономикалық
міндеттерді шешу, тәуелсіз принципі негізінде Достастық территориясындағы
қауіпсіздікті сақтау мәселесіндегі бірлестік, территориялық ... ... ішкі ... ... ... Достастық шеңберіндегі
байланыстарды нығайтуды қолдап отыр.
Бұл бағыттағы ... екі ... ... ... екі жақты
қатынастар мен ТМД ... ... ... дамыту. Қазақстан
ТМД-ға мүше-мемлекеттер интеграциясын күшейту, қол жеткізген келісімдерді
жүзеге асыру ... ... ... ... ... ... позициясының заңды әрі өміршеңдігін, тәжірибе жеткілікті ... ... ... ... ТМД мемлекеттеріндегі өндірістік салалардың
әлсіреуіне, бағаның тым ... ... ... ... өмір сүру ... ... яғни бір ... айтқанда
әлеуметтік–экономикалық дағдарысқа алып келді.
Қазіргі таңда барлық республикалар ... жыл ... ... ... бір ... басқаратын экономикалық жүйесінен бас
тартып отыр. Оның ... ... ... ... жаңа ... ... ал ол болса ерікті ... ... ТМД ... ... байланыстарын қайта қалпына келтірудің шарты – нарықтық
әрбір шаруашылық субъектісінің көтерме және жеке айналымдар бөлімдеріне ену
мүмкіндіктері болып ... Бұл ... да ... ... жаңа
монополиялы құрылымдардың пайда болуынан сақтайды.
XXІ ғасырға өту, барлық ... ... ... және ... ... ... оларды шығарудағы табиғи жолдардың
нашарлауымен капитал сиымдылығының қарқынды өсуімен бірге жүріп ... ... ... ... ... қоғамдық өндірістің капитал сиымдылығы
өсіп, ол оның тиімділік деңгейіне және халықшаруашылық нәтижелердің дамуына
теріс әсерін ... ... ... ... ... ... және ұзақ ... ағымдардың пайда болуы, осы саладағы жағдайды
одан әрі қиындатып, отындық–шикізат пен ... ... ... айналдырып отыр. Республикалар арасында байқалатын, бір ... ... ... ... ... ал екіншіден, межеленіп
бөлінудің басталуымен сипатталатын, территориялық еңбек бөлінісі ... ... өте зор ... ие болып отыр.
ТМД республикаларының шаруашылығының өзара байланысының интеграциялық
күш–қуаты, нарықтық экономикаға ... ... ... даму ... ... ... ... геосаяси және мәжбүрлі
экономикалық кеңістік ... ... ... ... ... ... пайдалану аудандары мен еңбек күштерінің
шоғырлану көздерінің жақын орналасқанын ескере отырып, ... ... ... ... ... ... тиімділігін қамтамасыз ететін, салалық және территориялық
ұзақ ... ... мен ... болжау принциптерімен үйлескен
экономикалық аудандардың мамандандырылуы мен комплексті дамуы;
Экологиялық тепе-теңдікті, ... ... ... республикалар мен ел аймақтары экономикалық дамуын бір деңгейде
теңестіруде;
ТМД елдерінде Кеңестік уақытта ... ... ... ... ... оң ... ал одан кейінгі кезеңде олардың теріс
әсерін сезінбеген ... да бір ... ... саласы болмаған шығар.
ТМД-ның басқа мемлекеттері сияқты, Қазақстанда осы жылдардың ішінде
экономикалық қатынастарды ... ... үшін ... ... ... ... экономикадан нарықтыққа өту жолында едәуір алға ... ... ... ... ... ... құрастыру мен ұйымдастыру,
ресурстарды, мүліктік игіліктер мен еңбекті бір ... бөлу ... ... саудадағы “Темір перде” жойылып, елдің экономикасына шет
елдік ... саны ... ... ... ең ... ... табанды
күш–жігерінің нәтижесінде Достастық қызметін жетілдіру жолдарын іздестіру
жаңа ... ... мен ... ... ... ... ... қана емес, саяси ынтымақтастықты да шығару сияқты ... ... ... ... ... ... бойынша ТМД
мемлекеттері ... ... ... ... ... ... әр түрлі интеграцияның ... ... Н. ... ... ... мұның өзі түрлі аймақтың ... ... ... жағдайларға байланысты ТМД елдерінің басшылары Достастықтың
мақсаттары мен міндеттерін бір ... ... ... ... КСРО шеңберіндегі республикалар мәртебесінен толық дербестік
жолындағы ... ... ... көрінді. Мұндай елдер ТМД-ғы шартты ... ... ... ... ... ... экономикалық және
саяси ынтымақтастыққа бейімдеуге бағыттады.
Кейде Достастықтағы ортақ жұмыстан ... шет қалу ... ... ... саясаты осы елдердің жаңа геосаяси және
геоэкономикалық құрылымдағы өз орнын бағалау ... ... ... жеке экономикалық проблемаларды жемісті түрде шешуден
гөрі, оларды шешуге қаражат бөліп, назар аудандарға кедергі келтіреді деген
де ... ... ... елдерінің арасындағы қарым–қатынаста сенім
білдірудің болмауы белгілі бір деңгейде ТМД-ның тиімді жұмысына ... деп ... ... ... зор экономикалық, адамдардың ... ... болу ... оның ... ... тең қуатты
қарым–қатынас құру ниетінің шынайлығына бірқатар елдердің күмәнін ... ... ... ... орын ... ... ... саясатшылардың
жауапсыз, кейде арандату сипатындағы сөздері себеп болды.
Жалпы бұрынғы Кеңестер Одағы мемлекеттерінің ... ... ... ... жылдардың аяғы – Кеңес Одағының ыдырауына
саяси және экономикалық ... ... ... ...... ... жаңа ... мемлекеттердің пайда болуы, келесі ғасырдың
бірінші он жылдығы – осы ... ... ... ... ... өзара байланыста әркімнің әр түрлі
деңгейдегі өз ... бар. ... ... еске сала отырып, бұл
жайттарға байыппен қарау қажет, өйткені бұл да бір интеграцияның басқаларға
зиян келтірмейтін бір ... ... ... ... қажет. Бұл тіпті
тәжірибенің жиналуына, ... бір үлгі ... ... ... ... ... ... аударғанда іntepratіo – қайта құру,
толықтыру) - өзара ... бір ... ... ... ... және ... байланыстардың болуы, жақындасу, ұйымдастырудың, салалардың,
аймақтардың, елдердің ... ... ... – мемлекеттердің,
аймақтардың шаруашылық өмірінің интернационализациялануы.
Интеграция үрдісі тіпті саяси – экономикалық құрылымы орнығып болған
мемлекеттердің [ЕО] ... оңай ... ... ал енді ... ... ... – одан да ... ұзақ және қарама-қайшы.
Өйткені оның барлық қатысушыларына, өз ... ... ... ... ... керек, рыноктың әріптестерімен тек
құқықтық өркениетті мінез–құлыққа бейімделуі қажет, рыноктың экономикадағы
басқармада жаңа ... ... ... осы ... ғана интеграцияның
артықшылығы, болашағы бар.
Аймақтық интеграция, сараптамалар көрсетіп отырғандай қазіргі әлемдік
дамудағы заңдылық ... ... Оның ең ... ... немесе
бастаушысы ЕО-тың тәжірибесінен, тіпті соңғы кездегі ... ... ... ... алып ... күшті экономикасы бар мемлекетпен
бағалаған. Олар тіпті уақытша шегінулер мен ... ... ... ... ... тырысады. ТМД аймағында біз осындай ... ... осы ... ... зор ... бар Ресей факторын айтпай
болмас. Ресей бұл – ТМД халқының жартысы және ... ... ... 60 ... ... құраушы.
Збигнев Бжезинский Ресейдің ... ... ... ... тарихи ролін былай деп баға берді:“Бұл мемлекет жылдар бойы бір
уақытта ... ... ... ... да, ... да
болды. Бұл сонымен ... ... ... ... ... өзін таза ... ... деп ойламады, бірақ “орыс идеясы”
бар арнайы ұлт үсті миссиясын орындаушы деп айқындады. Бұл ... ... ... ... діни, геосаяси және идеологиялық шеңберде жүрді. Енді қазір
ол өз территориясының этникалық ... ... ... оған ... ... бас ... әйтсе де Ресейдің ролі ... ... ... деп те ... КСРО-ның ыдырағанына қарамастан Ресей өзінің саяси маңыздылығымен
әлемдегі болып ... ... ... бар және оның БҰҰ-ғы Қауіпсіздік
Кеңесіндегі ... де ... ... Оның ... жағдайы мен ядролық
қаруына қарамай-ақ, Ресейдің ресурстық жағдайын, ... ету, ... ... ... онда оны әлі де ... ... держава
деп қорықпай айта аламыз.
Қазіргі заманның геосаяси дамуы Ресейді дүниежүзілік ... ... бірі ... ... ... етеді. Осы тұрғыдан Ресейдің сыртқы
саясатының басты бағыттарын ... ... ... ... ... бірі ... ТМД ... атауға болады. Бұнда, негізінен,
екі жеке дара сегмент - “Батыс” және ... ... ... ... ... бағыт Еуропа, Испания елдері, Қытай мен Индия. Үшінші
бағытқа ... ... және ... ал ... негізгі бағытқа
Латын Америка, Африка, Тынық мұхит экваториясын жатқызуға болады.[28]
Ресей дипломатиясы ... ... ... ... ... ... ... отыр, олардың ішінде:
Ресей шекаралары ашық және қорғау мүмкіндігі төмен болып отыр;
• Ресейге экономикалық дағдарыс және ... ... оның ... ... жіберді;
• Ресейдің ішкі саяси күштерінің өзара күресінің шиеленісуі болып отыр;
• Дүниежүзілік ... ... ... ... дүниежүзілік дамуға
да өз әсерін тигізіп отыр.
Бүгінде ТМД шеңберіндегі Ресей ... ... ... ... жоқ. ... ... ... В. Загладин мен Мунтян “ТМД-ң
ыдырау қаупі бар, бұл орайда ... ... ... ... мүмкін.
Осының салдарынан Славян халықтарының Ресейге миграциясының күшеюі, оның
геосаяси стратегиясының әлсіреуіне алып ...... ... айтуда.
Сондықтан халықаралық қатынастар бойынша ресейлік мамандар Ресей үшін ... ТМД ... ... ... ... олармен
халықаралық субъектінің тең праволық мүшесі құқында диалог ... ... ... Бұл ... ... бірнеше күрделі проблемалармен кездесіп отыр.
Біріншіден Орта Азиядағы мұсылмандық фактор.
Ресейдің Азиядағы саясаты XVІІ ғасырда қалыптасқан ... ... бұл ... оның ... ... ... байланысы болып келеді. Біз
мұны 1819 -1820 жылдары Н.Н.Муравьевтің Туркмения мен Хиуаға әскери–ғылыми
экспедициясынан кейін жазған 1822 жылы ... в ... и Хиву ... и 1820 ... ... ... ... капитана Николая Муравьева,
посланного в сии страны для переговоров” еңбегінен көре аламыз. Осы есептің
негізінде ... ... ... ... ... үшін Шығыс Каспий
аймағындағы саяси бағыттардың болашақта ... зор деп ... ... ... бұл аймақтағы саяси ықпалы туралы бір–біріне
қарама–қайшы бағыт бар. Бірінші ... ... ... Орта ... ... ... ... бағыт Ресей Орта Азиядағы тұрақтылықтың кепілі
болу керек және “исламдық” қозғалыстарға тойтарыс беру ... ... ... КСРО ... ... ... мемлекеттің алдында өз
сыртқы саясатының бағытын белгілеп алу мәселесі ... ... ... ... ... ... ... шығысқа қарай бет алды. Біздің
мемлекет басшысының көрегендігінің арқасында мемлекеттің сыртқы саясаты ... ... ... ... дәл сол ... ... де ... белгісіздіктер, батысқа бұрмалаушылық байқалады. Бірақ тәжірибе
көрсете келе батыс пен ... ... да ... ... ... ... ... президенті Путиннің баяғы саясатты жалғастыруын Индия мен Кубаға
деген қатынасынан көре ... яғни ескі дос еш ... да ... ... ... ... өзектілігінің тағы бір көрінісі
орыс тілді ... ... ... ... 1993 жылы ... бойынша ең
көп орыс қауымы Қазақстанды мекендейді. Елдің жалпы саны 6,2 млн. ... ... ... дамуына пайдалы факторлармен қоса кері әсер етуі
бар екенін атап өту ... ... ... ішкі тұрақтылығы анық сыртқы саясатының,
соның ішінде ТМД-ға байланысты саясатқа тікелей немесе жанама ... Сол ... де ... ... өмір ... мүмкін емес дейтін
қағидалармен келісетін болсақ, ондағы сепаратизмге жол бермеу қажет.
Алғашқы жылдардағы “әлсіз Ресей” ... онда ... ... ... растамай шықты, яғни “әлсіз Ресей”, ”әлсіз Қазақстан“ ал ... ... ... ... ... ... ... Ресейдің күшті болуы
тек Қазақстан емес бүкіл ТМД мемлекеттерінің экономикалық, қауіпсіздігінің
тұрақтылығына бірден бір әсер ... ... ... біз ... ... ... ... тәуелсіз мемлекеттер алдында ... ... ... көп ... бойы ... ... экономикалық,
гуманитарлық байланыстарды бұзбай, сақтай отырып ұлттық ... ... құру ... тұрды. Баяғы Одақтас мемлекеттермен арадағы қатынасты
қайта орнату және әлемдік қауымдастық алдында ... ... ... таныту керек болды.
Біртұтас шаруашылық кешенінің жойылуы, егеменді қаржы–экономикалық
жүйенің ... ... ... ... ... ... ... қызметтің либерализациясы жаңа мемлекеттердің тауар
өндірушілері және қызмет көрсету, өнеркәсіп арасындағы қатынастың алдында
жаңа ... ... Осы ... тән ... ... ... әріптестерінің талғамдағы еріктілігі, ... ... ... ... ... ... қызметтің
либерализация жағдайында алыс шетелдерден тауар–шикізат ... ... ... Өндіріс көлемінің бірден құлдырауы нәтижесінде тауар қолдану көлемі де
төмендеді, халықтың төлемақылық ... ... алыс ... түсе ... ... тауарларға рыноктың ашылуы;
• ТМД мемлекеттерінің әр қайсысы жаңа ақша енгізгендігінен, өнеркәсіп,
өндіріс орындарының ... ... ... ... ... жоғалуы, кейбір ТМД мемлекеттерінің қаржы тұрақсыздығы;
• Өндірістің көбісіне ... ... ... ал ... баяғы
қалыптасқан қатынастар мен кооперациялық байланыстарды дамытуды
қаламады, ТМД мемлекеттерінің шикізатына ... ... ... алып ... шығаруға талпынды;
• Халықаралық экономикалық қаржы институттарының ықпалы бірден өсті,
олар ішкі ... ... әр ... ... бола бермейтін
өздерінің айтқанын орындата бастады;
• Жаңа егеменді мемлекеттер өзара саудадағы тауарға тарифтік, тарифтік
емес шектеулер қоя ... ... ... алым, салым, квота т.б.);
• Рыноктық экономикаға көшудегі әр түрлі желіс. Әр мемлекетте әр ... ... ... ... ... ... бәрі жаңа тәуелсіз ... ... кері ... тигізіп, интеграциялық үрдістің тежеушісі болды.
Бірақ осыған қарамастан баяғы біртұтас ... ... ... ... ... ТМД мемлекеттері интеграциялануға
тырысуда.
Қазақстан ТМД мемлекеттерінің экономикалық интеграциясы идеясын ... ... ... ... демократияның далуына керекті саяси және
әлеуметтік экономикалық жағдайларды жасауды қамтамасыз етеді, ТМД-ның ... ... ... да бір ... ... бір ... хабарлай
отырып жүзеге асыратын шараларды жасауға көмектеседі. Менің ... ... ... қирауының нәтижесінде болған экономикалық
және әлеуметтік дағдарысты минимумға дейін жеткізуге қабілеті бар. ... ... ... ... сөз ... керек. Әрбір мемлекет егеменді даму
жолындағы өз талғамдарын шешті. Бұл талғам шексіз құрметке ... ... оған ... құқы ... – бұл мемлекет ... бұл ... ... ... ... қатынасы механизмі екенін түсінуіміз қажет. Мұны
тек ЕО-мен салыстыра аламыз, айырмашылығы тек ... ... ... ... кезде интеграция идеясына келсе, Достастық
мемлекетінің әр біреуі империяның бір бөлігі болған, ... ... ... ... ... жасайтын факторлар
мыналар:
1) Жаңа ... ... ... ... ... ... ... соның ішінде әскери мүлікті бөлісу процесі;
3) Бұрынғы ... ... мен ... және ... ... билікке деген тартыс;
4) Этника аралық қақтығыс (Карабах, Оңтүстік Осетия, Абхазия)[33]
Интеграциялық ... оң ... ... ... ... ... шикізат базасының болуы, бұл өзіне шикізат түрінің барлығын
енгізеді. Достастықтың дамыған ... ... ... ... ... жаңа ... мемлекеттердің экономикасындағы қайта
құрудың пайдалылығын көре алады.
Бұл интеграцияға ... ... ... жақындық, біртұтас
инфраструктураның болуы ең алдымен транспорт және байланысты жақындығы,
біртұтастығы оң әсер ... ... ... ... мен ... ... ... бір шарттар мен стандарттардың
болуы.[34]
Ал енді интеграциялаушы ... және ... ... тоқтала кетер болсақ:
а) біртұтас одақтас мемлекет шеңберінде:
Интеграциялаушы фактор: 1) барлық әлеуметтік – экономикалық қызметпен
бірге ...... жүйе ... ... ... Одақтың специлизациялық және кооперациялық, республикалар өнеркәсіп
және сыртқы толық қызмет ... ...... ...... ... ... орталықтанған басқарма;
Дезинтеграциялаушы фактор: 1) біртұтас мемлекет және біртұтас
шаруашылық ... ... алып ... ... ... ... ... әдістің тиімсіздігі;
2) Экономикалық тиімділігін ... ... ... байланыстардың көбінің жалғандығы;
б) Рыноктың экономикасы бар жаңа егеменді мемлекеттердің құрылу негізіндегі
өтпелі кезең:
Интеграциялаушы ... 1) ... ... ... ... және ... сақталуы.
Бұларсыз дайын өнімді шығару және көптеген ұлттық экономикалық өнеркәсіп
кешендерінің өзіндік қызмет етуі мүмкін емес.
Дезинтеграциялаушы ... 1) ... ... мен сауда –
экономикалық байланыстарға көшу ... ... ... тиімсіз
кооперациялық байланыстардың үзілуі;
2) Жаңа мемлекеттердің салық, ... ... ... және ... ... ... ... әкімшілік, салық, тарифтік шаралармен өзіндік қаржы
– экономикалық жүйесінің құрылуы;
3) Достастықтың ең жетекші елі Ресейдің интеграциялаушы ролінің түсуі,
қоғамдық–саяси, ... және ... ... шынайы
нәтижелердің болмауы, ал бұл өз ... ТМД ... ... ... бола алуы мүмкін еді.
в) Экономикалық жағдайды тұрақтандырудың келесі ... ... 1) ... экономикалық жүйесінің
жақындығы ... ... және ... ...... байланысының тиімділігі;
2) Интеграцияланған біртұтас экономикалық кеңістікте бірлескен ... ... ... ... ... және ... ... дамып
келе жатқан экономикаға деген өзара қажетттілік, әлемдік экономикалық
рыноктағы дамыған ... ... мен ... ... ... ... ... фактор: 1) өз мүдделерін мен тауар ... ... ... ... ... құрылымға енуші жаңа сауда –
экономикалық инвестициялық байланыс векторлары мен егеменді мемлекеттердің
экономикалық өзіндік дамуы;
2) тауар өндіруші және жаңа ... ... ... ... ... одан әрі ... ... рыногы және арзан
шикізат үшін күрес; алыс шетелдермен жаңа ... ... ... ... ... ... үрдіске әсер еттетін факторлардың тағы біреуі
ол сыртқы және ішкі фактор. Сыртқы фактор дегеніміз ол ... тыс ... ... ... ... ара ... әсер етуі. Бұл
мемлекеттер ең алдымен экономикалық пайданы көздеген ... Ал ... ... ол осы аймақтағы мемлекеттердің бір-бірімен бәсекелестігі.
Мысал ретіндегі Орталық Азия мемлекеттері аймағындағы жағдайды ... ... Азия ... ... кезеңге бөлуімізге болады: 1994-
96 ж.ж. институционалды кезең деп сипаттап, түрлі органдардың құрылғанын
көреміз. 1996-98 ж.ж. ... ... бұл ... ... ... бәрі дерлік орындалмайды. Үшінші ол 98 жылдан бастап қазірге
дейін. Бұл аймақтағы саяси ... көп ... ... ... мен ... ... Бұл ... Орталық Азиядағы ролі өте зор. Бұл
теке ... ... ... ... ... ... қолданып
қалғылары келеді, яғни посткеңестік аймақта әлі де ... ... ... ... көшбасылар мен элитаның ықпалы зор.
ЕО тәуелсіз мемлекеттердің интеграциясы нәтижесі болса, ал ТМД болса,
бір кездері біртұтас ... ... ... ... ... әлі ... дейін қандай да болсын бір ұлтүсті құрылымдарға
сенімсіздікпен қарап, оларды баяғы “Одақтық орталық құру” шарасы ... ... ... ... ал ... деген бағыт сол
қалпында. Қоғамдастықтың тарихында не ... ... ... ... жылы ГФР ... ... ... Гельмут Шмидт пен Францияның саяси
спектрінің оң қанатының өкілі президент Жискар Д’Эстен ... ... ... саяси бағытын өзгерткен 1981-82 жылдардағы сайлаулардың нәтижесінде
валюталық саясатты одан әрі консерватор Г.Коль мен ... ... ... алып ... және ... ... катаклизмді көрмейміз.
Европалық интеграцияның барысына белгілі бір тұлғалар әсер ете ... ... ... ... тағы бір айта ... жайт ол
әлемдік державалар мен аймақтық мемлекеттердің геоэкономикалық мүдделері.
Тәжірибе көрсетіп отырғандай, мемлекет шекарасының ... ... ... ... қайнар көздердің орналасуы, бұл аймақты қақтығыстар
көзіне айналдарып жіберуі мүмкін. Сондықтан президентіміз өзінің ... ... ... ... интеграция көзіне айналуы қажет. Тек бір-
бірімізге ... ... ... ... ... ... құра аламыз, осы жағдайда ғана алдымыздағы барлық кедергілерді
жеңе аламыз.[38]
Сөзімізді қорытындылай келе біз ТМД ... әсер ... ішкі ... атап, ашып көрсетуге тырыстық. Бұдан нәтиже,
оңайлықпен еш нәрсе келмейтінін көреміз. Әр ... ... ... ... бұл ... байланып қалмай, оны жеңу одан әрі даму.
Міне, менің ойымша ТМД мемлекеттері ... ... ... ... бірде жеңіліп бірде ... өз ... ... ... ... интеграция және Қазақстан
2.1. Орталық Азиядағы Экономикалық Қауымдастық
XXІ ғасыр адамзат тарихындағы ең дүбірге толы ... ... ... оқиғалардың бірі де Кеңес Одағының социалистік лагерінің ыдырауы.
Әлемдік қауымдастықтың қатары жаңа ... ... ... ... ... ... ... өз тәуелсіздіктерінің аясында
экономикалық және ... ... ... ... ... ... келеді. Қазіргі таңда жаңа тәуелсіз ... ... ... ... ... ... аяқталды деп айтуға
болады, тек бұл ғана емес қаржы-валюта, әлеуметтік-экономикалық жүйелері де
құрылып бітті. Жаңа құрылған мемлекеттер арасындағы ... ... ... Көп ... бойы ... ... байланыстар да әлсірей
бастады, ал бұл болса өз ... ... жаңа ... ... әсерін тигізді.
Орталық Азиядағы интеграциялық үрдістің, әлеуметтік өмірдің
интернационализациялануы мен ... ... ... ... ... ... ... салдарынан туған
халықаралық қатынастар жүйесіндегі жаңа ағым. Бұл ... ... ... ... кіретін әрбір мемлекеттің ... пен ... ... ету ... жағдай жасауында да өз
өзектілігін атап көрсетуге болады.
Президент Н.Назарбаев ... ... ... – 2030» ... ... қорғауды. Сондай-ақ таяудағы және ... ... ... ... етудегі біздің озық
қаруымыз – интеграция саясаты, бірінші кезекте Қазақстанның, Қырғызстанның
және ... ... ... ... ... ... ... тұру
емес, басқа мемлекеттің істеріне араласпау, келісімге келу актілері үстем
болуы тиіс» - деп атап көрсетті.[39]
Орталық Азиялық ... ... ... жаңа ... ... ... ... экономикалық
негіздердің ұқсастығында. Бұл аймақтағы этнотерриторялдық ... ... ... ... ... ... ошағына айналуы
мүмкін және осы мәселелерді шешуде интеграциялық үрдістің тереңдігі басқа
қажетті ... ... ол да ... роль ... ... Азиядағы су ресурстары мемлекеттер арасында теңдей бөлінбеген.
Ірі-ірі ... ... ... ортасы, аяғы әр түрлі мемлекеттерде
орналасқан. Тәуелсіздікті алғаннан кейін ... ... ... ... өз ... ... ... Осы аймақтағы ең ірі гидрологиялық
жағдайлардың бірі Арал болып табылады. ... бұл ... ... ... ... ... шешкен шешім ең дұрысы деп ойлаймын.
Орталық Азиядағы интеграциялық ағымның спецификалық ерекшеліктерінің
бірі аймақтағы барлық Мемлекеттердің ... ... ... Бұл ... ... ... болуы баланстың бұзылу
мүмкіншілігін тудырады, ад бұл өз ... ... ... кері
әсерін тигізуі мүмкін, ал интеграциялық үрдістер ... ... ... ... және ... топтардың геостратегиялық
мүдделерінің өзара байланыстылықты, яғни корреляцияны талап етеді.
Назарбаев ТМД елдері үшін интеграциялық ... ... қана ... бұл ... десеңіз жақсару, тұрақтылық, керек десеңіз
ертеңгі күнге деген ... деп ... ... әлем ... ... жүйе үрдісінде дамуда. Әлемнің
көптеген аймақтарында сауда, экономикалық, валюталық, кедендік және саяси
бірігулер ... ... Бұл ... және ... ... ... қазіргі
таңда әлемдік дамудағы күшейіп келе жатқан тенденцияның ... XXІ ... ... ... ... Интеграциялық үрдістің өзара бағыныштылығын сезіну
адамға әлемдік және ... ... ... ... Кеңестік республикалар өз тәуелсіздігін алғаннан кейін ішкі
және сыртқы саясатын, саяси, экономикалық, әкімшілік, қаржылық ... ... ... ... ... Кеңестер Одағының құрамына кірген
мемлекеттердің алдында күрделі ... ... Қол ... ... ... ете ... оқшау қалу;
• Күшті мемлекеттің ықпалына қалып, олардың шикі зат көзіне айналу;
... ... ... үлгі ете ... ... ... жаңа ... даму орталығын құру.
Осылайша бұрынғы КСРО территориясында жаңа интеграциялық топтар ... ... ... ... ... Кедендік Одақ, Орталық
Азиялық Кеңес, ГУУАМ т.б.
Экономика сөз жоқ, интеграцияның ... ... ... ... ... ... ... шаруашылық байланыстар, сондай-ақ
геосаяси жағдайдың ерекшелігі жиынтық экспорттық және ... ... ... ... ... ... Оның ... жоғарыда
көрсетіп кеткен екі жақты негізде шеше алмайтын мәселелер бар. Атап айтсақ,
суэнергетикалық ресурстарын және транзиттік-көліктік ... ... ... ... ... ... ... яғни Арал теңізі
ауданындағы апаттың ... ... ... аймақтық қауіпсіздіктің
тиімді жүйесін құру; ... діни ... және ... ... ... ... қызметті үйлестіру туралы болып отыр.
Орталық Азия мемлекеттерін аймақтық интеграциялау идеясы ... ... құру ... (БЭК) ... 1994 жылы 30 ... ... нақты жүзеге асты. Қатысушылары Қазақстан, Қырғызстан және Өзбекстан
(1998 жылы 26 наурыздан бастап Тәжікстан шарттың ... ... ... ... 1 бабы ... ... делінген: «Біртұтас Экономикалық
Кеңістік Қазақстан Республикасын, Қырғызтан Республикасын, ... ... ... ... ... Республикасы,
Қырғызтан Республикасы, Өзбекстан Республикасы арасында экономикалық
интеграцияның тереңдеуі үшін ... ... ... ... мақсатында
құрылып отыр, бұл бойынша тауар, ... ... ... ... ... ... кредиттік-есептік, бюджет, салық, баға, кеден ... ... ... ... ... ... 1994 жылы ... президенттердің шешімімен
Мемлекетаралық Кеңес және оның негізгі ... - ... ... ... Министрінің кеңесі, Қорғаныс Министрлер кеңесі және
олардың тұрақты қызмет істейтін жұмыс ... - ... ... ... ... координациялық-кеңестік, болжау-сараптау, ақпараттық
қызмет және Мемлекетаралық Кеңес пен оның ... ... ... ... ... ... ... Мемлекетаралық
Кеңесте бір дауысқа ие. Шешім - жалпының келісімімен-консенсус ... ... ... – министр , ... ... ... ... ... кеңесінің мәжілісін жарты жылда, бір ... ... ... ... отырған уақытта Орталық Азия ынтымақтастық және даму ... ... ... қол ... оның ... ... мемлекеттердің
үлестік жарналарынан қалыптасады. Сонымен бірге Орталық Азия ... ... ... ... ... ... ... біршама оқшаулығы осы ұйымның шеңберіндегі жұмыстың ... ... ... ... ... Кеңестің мәжілісінде (1998
жылы 17-18 шілде) аймақтық бірлестіктің жаңа атауы – Орталық ... ... ... ... Мемлекетаралық кеңес 1996 жылы
тамызында Ресейді байқаушы ретінде қабылдады, 1999 жылы шілдесінде ... ... ... ... және ... ... ... мемлекеттерінің Орталық Азия мен ... ... ... себептермен түсіндіріледі:
• Біріншіден, олардың территориясы арқылы әуе-коммуникациялық жолар
өтетін Азияның геостратегиялық маңызды жерінде ... ... бұл ... – жер ... ...... металдар, темір
рудалық шикізат, энергетикалық ресурс, ... ... ... ... ... ... Үшіншіден, бұл аймақ өте ауқымды, аз игерілген ... ... ... ... ресурстарды ұтымды пайдаланған сайын өсе түспек;
• Төртіншіден, жаңа тәуелсіз мемлекеттің өндірістік содерасында ықпалды
позицияны ұстана ... ... ... транспортта, көрші
мемлекеттер мен аймақтарға экономикалық ... әсер ... ... ... көп ... бойы ... ықпалы мен ресей
экономикасымен байланыстың әлсіреуі. Сондықтан аймақтың ... ... ... ... және ... күштердің ықпалын
тез қабылдағыш;
Орталық Азиялық мемлекеттерінің ... алуы ... пен ... ... ... жаңа ... ... қажет етті.[42]
Орталық Азия елдерінің тиісті шарттары мен келісімдерінің ... ... ... ... ... ... мәселелерін кең
ауқымы бойынша ынтымақтастықты дамытудағы ұмтылсыын көрсетеді. Қазақстанның
ұстанымы өзара тиімді байланыстарды және ... ... ... ... ... ... жалғастыру қажеттігіне көңіл бөлуінен
көрінеді. Бұл Орталық Азия халқының түпкі мүдделеріне жауап ... жылы 14 ... ... ОАЭҚ ... ... ... ... және Өзбекстан президенттері Қоғамдастықты
дамыту перспективалары мен Орталық Азия ... су ... ... ... ... ... алмасты. Тараптар
халықаралық су энергетикалық консорциумын құру туралы келісімге қол ... ... ... ... ... ... барлық
мемлекеттері мүдделерінің жолында трансшекаралық өзендердің су ... ... ... ... шеңберіндегі интеграцияны тереңдетуге ұмтыла отырып, президенттер
2005 жылы ... ... ... ... даму ... ... ... экономикалық өзара іс-қимылдардың төмендегідей басымдық берілетін
бағыттарда қатысушы мемлекеттердің күш-жігерін жұмылдыруды көздейді.
• Сауда-экономикалық байланыстарды жандандыру;
• Су және ... ... ... ... және ... ... ... дамыту саласында ... ... ... шаруашылық байланыстарды жетілдіру және импортты
алмастыратын ... ... ОАЭҚ ... ... арасындағы гуманитарлық мәдени байланыстарды
кеңейту үшін мейлінше қолайлы жағдайларды қамтамасыз ... ... 2002 жылы ... кезеңге арналған біртұтас
экономикалық кеңістікті қалыптастыру ... ... ... ... ... бекітілді. Қазақстан, Қырғызстан, Өзбекстан,
Тәжікстан ең алдымен ... ... ... ... тауарлардың, қызмет
көрсетудің және капиталдардың ортақ рыногына шыға отырып, кеден ... және ... ... ... құру арқылы экономикалық
интеграция мен өзара іс-қимылдарды тереңдетуге уағдаласты.[44]
Мемлекетаралық автокөлік жолдары мен ... ... ... ... ... ... ... қамтамасыз етуде; Транс-Азия-Европа
(ТАЕ) жолдарын жобалауда оң нәтижелер бар. Мемлекетаралық ... ... ... фармацевтикалық өндірісті және ... ... ... бар және олар жүзеге асырылуда.
Егер Еуропа құрлығының тарихына көз жүгіртсек, ол құрлық бүгінгі күнге
дейін бірнеше ауыр ... мен ... , ... ... әрқашан
қауіп төну жағдайында күш кешу сияқты аласапыранға толы жолды жүріп өткенін
көреміз. Алайда, бұл қиындықтың барлығы тек ... ... ... ... ... Еуропаның екі ірі мемлекеті
Германия мен Францияны алатын болсақ, екі ел ... да қан ... ... олар 1870, ... ... жылдардағы соғыс. Бұл
соғыстар тек Еуропаны емес, бүкіл ... ... ... ... сол ... ... де Голь мен Адэнауэр ол мемлектеттердің
қауіпсіздігін конфронтациялар мен ... бас ... ... жолына түсу керектігін сезініп, Еуропа ... ... ... 1951 жылы ... Болат және Көмір ұйымы 1957 жылы «Орталық Рынок
құру туралың Рим келісімінен кейін Еуропаның интеграциялық ... ... 1993 жылы ... келісімі бойынша Еуропалық Одақ құрылды.
Немесе АСЕАН мүше елдерінің аймақтың интеграциялық тәжірибесін алайық.
Оңтүстік-Шығыс Азияның бұл ... 60-80 ... ... ... болатын
(Вьетнам соғысы, Камбоджа шиеленісі, т.б. қарулы қақтығыстар). Бұл ... ... ... ... ... ... ... мысалы, балық аулауға байланысты шекаралық тартыстар, су және орман
ресурстарын қолдану т.б. ... ... бұл ... ірі ... ... сыртқы факторлар да әсер еткен болатын, яғни «қырғи
қабақң соғысы ... ... тыс ... ... ... 90 ... ... сәтті құрылуы нәтижесінде бұл аймақ
жайлап, әсіресе, Үндіқытай жарты аралы, ... ... ... ... ... ... ... геоэкономикалық -парадигмаға
өту кезеңі болды. Аймақтың ынтымақтастығын одан әрі ... ... мүше ... 1992 ж 2 ... ... ІV конференциясында
Сингапур Декларациясына қол қоюдан байқалады.
Экономикалық интеграцияның маңыздылығы жөнінде айта келе, АҚШ-тай ірі,
күшті мемлекеттердің де ... ... ... бар ... айта ... ... ... АҚШ, Мексика және Канада құрған экономикалық НАФТА
ұйымы. ... ... ... бола ... өз ... экономикалық
ынтымақтастықты күшейтуді жолға қойған бұл елдердің ұстанған экономикалық
бағыты интеграциялық өмір саясатының ... ... ... ... ... ... ... әлем бүгінде – ғаламдық, аймақтық
блоктар диынтығы. Орталық Азия ... де ... ... ... ... талпынуда.
Орталық Азия мемлекеттерінің тәуелсіздік алуы нарықтың экономиканы
құруда жаңа стратегиялық ... ... ... ... және интеграциялық процестерді жеделдетуі, заман талабына сай
құруға бағытталады. Орталық Азиялық ... ... және ... мәселелердің ұқсастығы елдердің шешімін табуда
ынтымақтастықты ... ... ... ... ... ... және сол
сияқты коммуникациялық байланыстың болуы, табиғи шикізат қорының молдығы,
өнеркәсіп өндірісті кооперацияға, біріккен ... ... ... ... ... ... жасайды.
Кейбір мамандар, ТМД аймағындағы, Орталық Азия мемлекеттерінің
интеграцияға ұмтылуы, Москвамен арадағы саяси ойын деп ... ... ... осы ... ... түсінуге болады, бірақ оларды
интеграцияға итермелеп отырған объективті, ... ... ... ... ... ... саяси, мәдени, әлеуметтік-экономикалық
бөлшегі болған, Орталық Азия мемлекеттерінің, басқа ... ... көп ... бар. Олардың діні, мәдениеті, ... ... ... геосаяси аймағы, кейбіреулердің осы аймақты мұсылман
Солтүстік зонасына немесе ... ... ... ... ... біз ... бұл ... өзінің оңтүстік көршісінен
әлде қайда ерекшеленеді. Аймақтағы ... ... ... ... ... ... әсері «мұсылмандық фактордың» «экономикалық фактордың» орнына
келетіндей күшті ... ... ... ... осы ... ... ... бұл аймақ геоэкономикалық, геосаяси ... ... ... ... ... ... ықпалы зор. Әлемдік тәжірибе
көрсетіп отырғандай мемлекет шекарасының жанында бағалы, тіпті ... ... ... ... бұл ... ... көзіне
айналдырып жіберуі мүмкін. Сондықтан бұл аймақтағы барлық мемлекеттерге
тиімді ұстаным интеграция. Бұл ... ... ... баяу да ... ... жалғастыруда.
2.2. Еуразиялық Экономикалық Қоғамдастық: Қазақстанның қосқан үлесі
Көпжақты, сондай-ақ екі жақты үлгідегі ТМД ... ... ... ... ынтымықтастық жатыр. Өйткені,
Достастық елдерінің экономикасы бұрынғы КСРО-ның бір кезде біртұтас ... ... ... ... ... Қазір ТМД мемлекеттерінің
алдында балама тұр: олар бірлесіп ... ... ... ... ... ... газ, арзан жұмыс күшін жеткізушілер ретінде ... бір ... ... ... мен ... өсе ... отырған интеграциясы XX
ғасырдың аяғына тән сипат болып ... ТМД ... осы ... ... қала ... Әлемдік даму жолына тұру үшін Достастық елдерінің ең
алдымен экономикалық ... ... ... ... ... ... және ... байланыстар, олардың
ұйымдық және халықаралық құрылымдарын құрудың ұқсас жүйесі, жаңа тәуелсіз
мемлекеттердің біртұтас ... ... ...... ... ... ... кешенінде болғандығына байланысты туындайды.
Істің шын ... осы ... ... ... ... ... ... айқындайды.
Түрлі жағдайларға байланысты ТМД елдерінің басшылары Достастық
мақсаттары мен міндеттерін бір ... ... ... ... ... шеңберіндегі республиканың мәртебесінен толық дербестік жолындағы
аралық кезең сияқты көрінді. Мұндай елдер ... ... ... ... ... ... басқа мемлекеттермен экономикалық және саяси
ынтымақтастыққа бейімдеуге бағытталды. Достастық ... ... ... ... ... ... ... бір деңгейде ТМД-ң тиімді
жұмысына кедергі келтірді деп ... ... ... зор ... және ... ... болу фактісі оның басқа мемлекеттермен тең
құқықты қарым-қатынас құру ниетінің шынайылығына бірқатар ... ... Көп ... ... ... орын ... ... ресейлік
саясатшылардың жауапсыз, кейде тіпті арандату сипатындағы ... ... ... ... ... ... интеграциялық
үрдісі өте күрделі ол өзіне келісім, бағыт, сыртқы сауда, салық, бюджет,
кеден және де басқа ... ... ... ... Интеграциялық
үрдістің дамуы белгілі бір эволюцияны қажет етеді. Экономикалық интеграция
жолындағы ең ... ... адым – ... ... арасындағы тауар,
қызмет, капитал, жұмыс күші ... ... ... мен ... ... ... шекаралардың алынып тасталынуының
нәтижесінде біртұтас ... ... ... бұл ... ... да ... еркін, бәсекелестік болады, территориялық және салалық
жаңа, әрі эффективті ... ... ... ... ... саты ... ... түрлі факторлардың ауысуында өндірістік шектеулер қысқартылады, ал
бұл мүше ... ... ... байланысын күшейтеді.[45]
ТМД мемлекеттерінің басшылары Кедендік Одақ ... ... ... босатуды, кез-келген тарифтік емес шектеулерді алып
тастауды Экономикалық Одаққа барар жолдағы ... ... ... Бұл орайда шаруашылық жүргізудің нарықтық нысандарын енгізуге,
келісілген ... ... ... ... ... саясатты жүзеге асыруға деген ұмтылысты жақтап пікір білдірді.
Президент Нұрсұлтан Назарбаев өзінің сөзінде ... ... ... ... құрған СЭВ-тің көшірмесі емес, Еуропалық ...... ... тең құқықтық Мемлекеттердің Одағы болуы тиіс
деп атап ... ... ... ... деп 1993 жылы ... ... құру туралы шартқа қол қоюды айтуға болады. Аталған Одақты ... ... ... ... егемендікті, аумақтық тұтастықты
құрмет ... ... ... ... ... ережелерін іске асырудағы
өзара жауапкершілік негізінде құру ... ... рет ТМД ... шартқа қатыспайтын бір мемлекеттің немесе бірнеше мемлекеттердің
тарапынан Уағдаласушы ... кез ... ... ... ... ... жағдайда позицияларды үйлестіру және шаралар
қабылдау мақсатында өзара ... ... ... ... ... ... мақсаттары мыналар:
• Уағдаласушы Тараптар халықтардың тұрмыс деңгейін арттыру мақсатында
олардың экономикасын тұрақты дамытуға жағдайлар туғызу;
... ... ... кезең-кезеңімен ортақ экономикалық
кеңістік құру;
• Барлық шаруашылық жүргізуші субъектілер үшін тең ... ... ... беру, экологиялық мәселелерді бірлесе отырып шешу,
сондай-ақ табиғи зілзала мен апатттардың салдарын жою.[47]
ТМД ... ... ... Одақ интеграцияны
кезең–кезеңімен тереңдету, экономикалық реформаларды жүзеге асыруда іс-
қимылдарды үйлестіру ... ... деп ... ... он бір елдерінің
арасында ... ... құру ... шарт ... ... ... іс-қимылға көшіруге негіз қалады.
Дегенмен интеграция процесі баяу жүріп жатты. ТМД ... ... ... ... ... Осы ... Ресейге тұңғыш ресми ... Н. ... 1994 жылы 29 ... ... құрамы алдында сөйлеген сөзі интеграциялық саясатты
қисынды түрде дамытуға арналады.
6 қаңтар 1995 жылы Ресей Федерациясы мен ... ... ... ... ... ... ... Одақ туралы келісімге қол
қойды.[48] Іс жүзінде, үш ... ... ... көптен бері ойлаған
нәрселерін бекітті, ... мұны ... ... 12 ... ... Бұл ... ... интеграцияны тереңдетудегі келесі қадамды
білдіреді. Бұл ... 1996 жылы ... ... ... ... ... 1996 жылы 26 ақпанда Тәжікстан Республикасы ... ... ... ... ... ... ... мақсат болып мыналар жариаланды:
• Шаруашылық жүргізуші субъектілердің ... ... ... ... тигізетін кедергілерді ысыру жолымен
мемлекеттердің әлеуметтік–экономикалық прогрессін қамтамасыз ету;
• Тұрақты экономикалық ... ... ... ... және шынайы
бәсекелестікті қамтамасыз ету;
• Жалпы ... ... ... ... ... ... Одағына мүше–мемлекеттердің әлемдік рынокқа белсенді ... ... ... ... ... ... экономикалық бірлестік
ретінде:
а) Кеден Одағына мүше–мемлекеттердің біртұтас кедендік территориясының
болуы;
б) Бірыңғайландырылған заң ... және ... ... ... ... ... реттеудің болуы;[49]
Кеден Одағында атқарушы органдар ретінде төрт ... ... ... ...... ... ... Комитет құрылды. Парламентаралық комитет алдына ... ... ... іс-қимылды қамтамасыз ететін бірегей
заңнаманы әзірлеу міндеті қойылды.
Жылдамдығы әр-түрлі интеграция үрдісіне ... ... ... ... Беларусь Республикасының, Қазақстан Республикасының, ... және ... ... ... 1996 жылы ... ... және ... салаларда интеграцияны тереңдету
туралы шартқа қол қойды. Оның басты ...... ... капиталдардың және жұмыс күшінің еркін қозғалысына, шаруашылық
жүргізуші ... ... ... нығайтуға, ортақ ақпараттың,
білім беру және гуманитарлық кеңістікті ... ... ... болып
табылады.[50]
Интеграциялық ынтымақтастық одан әрі 1996 жылы 2 сәуірдегі Беларусь
пен Ресейдің қауымдастық құру туралы ... ... ... Бұл ... ... транспорттық және біріккен энергетика жүйесінде қысқа
мерзімде іс-шаралар ... ... және ... ... ... валютаны енгізуге алғы-шарттар жасау, әлеуметтік
жағдайларды ... ... ... қарастырады. 1997 жылы 2 ... мен ... ... ... ... қол қойылады, ал бұл өз
кезегінде осы ... ... ... жан ... ... ... айтуымыз керек, жалпы ТМД мемлекеттермен экономикалық
байланыстарды реттеуде үлкен ... ... ... ... ... кезеңде жүзеге асырылмай өз өмірін тоқтатып жатты. Егер ... ... ... ... ... реттеуіне
қажеттілікпен айқындалса, көпжақты келісімдер, тек ... ... ... ... үшін жаңа ... ... ... болды. Осы жерден ТМД
мемлекеттері арасындағы экономикалық көпжақты келісімдерге тән ... ... ... ... ... ... ... мен декларациялар көшіп
жүреді, олар кредитті-қаржы саясаты, сауда – экономикалық дамуға ықпал ету,
жағдай ... ... ... жылдар бойы ТМД-ғы ынтымақтастық тағы
біртұтас экономикалық кеңістік құрудағы прогресс аз байқалады, Достастықтың
кейбір мемлекеттері ... ... ... ... ұстауды дұрыс деп
шешеді, интеграция саласындағы деструктивті саясат, ішкі рынокты ... ... әлі де ... ... Н. ... 1998 ... ... бір бастамамен шықты, бұл бастама “Қарапайым адамдарға қарапайым он
қадам ... атты ... осы ... ... Достастық
халықтарының күнделікті өмірін жеңілдетіп, олар бір елден екінші елге өткен
жағдайда, ... ... ... да ... ... ... ... туғызбайтын шаралар қабылдау туралы әңгіме болды. ... ... шын ... ... ... ... және ... құруға бағытталған болатын. Президент Н. Назарбаев “Қарапайым
адамдарға ... он ... ... ... ... ... ... қол қойған, келісімдер мен жобалардың оның қамтиды. Мәлімдеменің
негізгі мазмұны мыналарды құрайды:
Құжаттардың ... ... ... ... асты. 1998 жылы 24
қарашада Алматыда Кеден Одағына қатысушылардың ... ... және ... ... ... ... ... үкіметтерінің
басшылары білім, ғылыми дәрежелер және атақтар туралы құжаттардың өзара
танылатындығы және ... ... ... ... оқу ... түсу үшін тең ... беру ... келісімге
қол қойды.
Ынтымақтастықты кеңейту жөніндегі ұйымдық, техникалық және
экономикалық ... ... ... ... және ... ... тарату үшін қолайлы ... ... ... өздеріне
міндеттемелер алуға келісті. Шағын ... ... және ... ... ... ... ... уағдаластыққа қол жеткізілді.
Қабылданған бірлескен бағдарлама салық салу, материалдық ... ... ... ... ... сондай-ақ инвестициялық салада
шағын бизнес субьектілеріне мемлекеттік қолдау көрсету ... ... ... жылы ... Беларусь, Қазақстан, Қырғызстан және Ресей
Президенттері саяси ... ... осы ... ... елдердің
интеграциялық бірлестігіне Тәжікстанның кіруіне жол ашты. ... ... ... ... демек, осы интеграциялық ұйымның тартымдылығы
туралы куәландыратын процесс еді. Кіші ... ... ТМД ... ... егер олар о баста оқшаулықты ... ... ... ықпал ететін тенденцияларды туғызбайды, қайта керісінше Достастықтың
бүкіл жүйесінің тұтастығын ... ... ... ... басшылары 2000 жылы қазанда
Астанадағы Саммитттің барысында Еуразилық ... ... ... ... және ... қол ... Бұл жаңа ... және ол Кеден Одағымен Достастықтағы басқа мемлекеттер мен
бірлестіктерден ұйымдық құқықтық ... бар. ... ... ... ... дәл ... ... міндеттер мен мақсаттарды ... 2000 жылы 10 ... жаңа ...... ... құру туралы келісім (ЕурАзЭқ) жарияланған мақсаттарды
жүзеге асыруды ... ... мүше ... ... және ... негізделген халықаралық
ұйым альянс ретінде құрылады. Қауымдастықтың ... ... ... ... ... өмір сүру ... ... жылдамдату және тұрақты даму;
• Жаңа ұйымның анық ... ... ... ... халықаралық
құқықтық субъектік статусы бар ұйым, ал Кеден Одағы ... ... ұйым ... ... ЕурАзЭқ Қауымдастық мемлекеттердің
мүдделерін қорғап және өкілдік ете отырып, Қауымдастықты ... ... ... 3 ... ... ... ... өзара тиімді келісімдер жасауға жағдай жасайды.
• Алдыңғылардан да жақсы, ... ... ... ... ... ... ... органдарындағы жұмыстарға
қатысады. Шешімдер барлық мемлекеттермен ... ... ішкі ... ... ... ... ғана өз
күшіне енеді. Мұндай шарт біртұтас әдістер, жақтардың ... ... ... ... жол ... және ... ... барлық
мүшелерге міндетті
• Шешім қабылдаудың жаңа түрі. ЕурАзЭқ-ң құрылу туралы келісім ... ...... Кеңес – барлық шешімдерді консенсус
арқылы қабылдайды. Оның ... ... ... ... ... мен ... мәселелері жатқызылады.
Аталған Кеңестің құрамына мемлекеттер және үкіметтер басшылары ... беру саны оның ... ... сәйкестендірілген:
Ресей – 40%, Белорусь және Қазақстан - 20%, ... және ... 10%. ... ... ... ... ... есептеледі.
Сонымен қатар ол өзінің басқа әріптесіне өз айтқанын жүктей алмайды.
Қоғамның ... ... ... арқа ... ... Осы ... Қоғамға қатысушы мемлекеттердің үлесін жарналары;
• Шешімдерді орындауды бақылаудың жаңа жүйесінің құрылуы. ... мен ... ... ... ... ... ... шеңберінде ғана жүзеге асырылады;
• Заң шығарудың бірыңғайлылығы мен жақындасуындағы жаңа әдістер.
• Мүшелікке деген жоғары талаптар. Мүшелік өз ... ... ... ... ... ... ... Осындай
істі жалғастыратын жағдайда Қоғамдастықтан шығарылып тасталады. Бұл
жағдайда қоғамдастықтың бюджетін ... ... ... да ... ... ... комитет (ИК) – Қоғамдастықтың тұрақты жұмыс ... оның ... ... ... ... ... ағымды жұмысын қатысушы мемлекеттердің басшылары тағайындап,
Тараптардың Қоғамдастықтың жанындағы тұрақты ... ... ... ... пен ИК ... ұйымдастыру тұрғысынан
қамтамасыз ету. Бас ... ... ИК ... жүктеледі.
Қоғамдастықтың жоғары әкімшілік лауазымды тұлғасын – Бас хатшысын – ИК-ның
ұсынысы бойынша Мемелекетаралық Кеңес ұйымдарға тағайындалады.[55]
2001 жылы 21 ... ... ... ... ... ... Тәжікстанның интеграциялық комитетінің мәжілісі
болды. ... ... ... ... ... ... дайындау жобасы туралы мәселе қарастырылады.[56]
Еуразиялық Экономикалық Қоғамдастыққа алып келген құжаттарды сараптай
келе, оқиғаның мынадай ... көре ... 1. ... Одақ құру ... ... 11 мемлекеті, ассоциациялық мүшесі Украина. 2. Еркін ... құру ... ... – 1994. ... 12 мемлекеті. 3. Кеден ... ... – 1995. ... ... Ресей. 4. Экономикалық және
гуманитарлық саладағы интеграцияны тереңдету туралы келісім - 29 ... жылы ... ... Қырғызстан, Ресей. 5. Кеден Одағы туралы
және Біртұтас Экономикалық Кеңістік ... ... – 26 ... ... ... ... ... Тәжікстан. 6. Еуразиялық
Экономикалық Қауымдастықты құру туралы ... – 10 ... 2000 ... Қазақстан, Қырғызстан, Ресей, Тәжікстан. 7. ЕурАзЭқ-ң құқықтық
нормативті құжаттары 31 мамыр 2001 Минск. Белорусь, ... ... ... ... ... ... осы ... яғни 2003 ж. 19-20
ақпан аралықтарында Москвада өтті. Бұл форумның өтуі өте ... ... ... ... ... ... ... келе жатқанын көрсетеді және бірнеше
ұсыныстар, шешімдер қабылданды. Соның бірі, бірінші экономикалық ... ... Бұл ... сауда – экономиканың оң жақтары
көрсетілген және биліктің айқын іс- әрекеттері ... ... ... ... әріптетіктегі іс-әрекеттерін дамытуға
бағыт–бағдарлар бар.[58]
Иинтеграциялық процестерге қатысты ТМД-ға қатысушыларының позициясы
көп жағдайда тиісті елдердегі ішкі ... және ... ... геосаяси шындықтарды бағалауына, сондай-ақ ұлттық экономиканың
оңтайлы үлгісі туралы түсінігіне байланысты. ... ... ... егер ... ... маңызы бар қоғамдық институттарды
жетілдіруге және ... ... ... ... ... ... ... интеграциялық процестерге ерікті түрде
қосылса, оның оң нәтижесі болары ... ... ... ... ... елдердің ұлттық қайта өрлеу және ... ... ... қайшы келмеуі тиіс.
Қазақстан принциптік тұрғыдан барлық мемлекеттердің экономикалық даму
мен ... ... ... бір үлгісін таңдаудағы құқығының
еркіндігі туралы пікірді ұстанады. “Екеудің” және ... енді ... ...... ... ... ... былай тұрсын, қайта оған жәрдемдеседі. Оның үстіне ТМД-ң өмір
сүруінің өзі анағұрлым ... ... ... ... ... іздестірудегі мүмкіндікті кеңейтті. Оның нәтижесі Беларусь
Республикасы, Қазақстан Республикасы, Қырғызстан ... және ... ... ... және ... ... тереңдету туралы шартты жасасу ЕурАзЭқ-ты құруға алып ... бәрі ... осы ... ... ... ... мен ... түрлі деңгейін ескеруге мүмкіндік беретін
ынтымақтастықтың икемді тетіктері қалыптасып келе жатқанын білдіреді. ... ... ... ... үш ... ... ... 1 –
Достастыққа қатысушылардың бәрінің ортақ ынтымақтастықтығы, екіншісі,
анағұрлым жоғары – ... ... ... ... ... Белорусь,
Қазақстан, Тәжікстан, Қырғызстан және ... ... бар ... ... осы ... келешегіне зор үміт артады. Қазақстан әр
уақытта ТМД аймағындағы интеграцияның дамуын ... келе ... ... ... ... күш–жігер, қарқынды жұмыстар жасауда. Сондықтан, Астана
ЕурАзЭқ-тың әлуетін толық ... ... осы ... жұмысқа
басымдылық берілуі тиіс деп есептейді.
2.3. ГУУАМ - саяси – экономикалық ... ... ... ...... ... ... Молдова (ГУАМ) – саяси-консультативті форумы 1997 жылы 10 ... ... Бұл ... ... ... Кеңестің
саммитінің шеңберінде кездесті. «Төртеудің» тобы ... ... ... ... ... ... ... талқылау барысында құрылды.
Страсбургта қабылданған Декларация бұл ... ... ... мен ... ... ... ... процестерге қатысты маңызды ... ... ... ... ... бекітті. Кейінірек, 1999 жылы ... ... ... мен ... саммит кезінде бұл топқа Өзбекстан қосылды. ... ... ... деген атқа ие болды.
ГУУАМ-ның мүше-мемлекеттерінің ... ... ... жаңа ... ... ... бағыттары мен
принциптерін анықтады: халықаралық ұйымдар мен форумдар шеңберінде көпжақты
ынтымақтастықты нығайту, Еуроатлантикалық ... ... ... ... және ... ... ... үшін
әріптестікң Бағдарламасын жүзеге асыруға қатысу, қақтығыстарды ... шешу ... ... ету, ... ... нығайтуда
тәжірибелік ынтымақтастықты тереңдету, этникалық ... ... ... мен ... ... күрес, ядролық қару мен ЖЖҚ басқа
түрлерін жаймайтын режимдерін нығайту, қақтығыстар зонасына ... ... алу, ...... - Азия ... ... ... өзара мүдде болып табылатын сұрақтар бойынша тұрақты кеңестер
өткізу.
Жаңадан құрылған ұйымның мақсаттары мен міндеттерін анықтауда Украина,
Грузия, ... және ... ... ... 1998 ... ... ДВҚ мен Дүниежүзілік банктың жылсайынғы мәжілісінде
өткен кездесу маңызды ... ие ... ... алдыда тұрған қызметтерінде
басқы назар көбінесе транскавказдың ... ... ... ... Оны тек ... интеграцияның маңызды механизмі ретінде ғана
қарастырып қоймай, сонымен қатар топтың елдерінің ... ... және ... ... ... ... ... де қарастыру
керек делінді. Каспийдің мұнай көздерін өңдеу ... ... ... желісін құрылуы ерекше мәнге ие ... Дәл осы ... ... ... ... ... туады.
ГУУАМ өзін-өзі ТМД мен кез-келген басқа ұйымдарға қарсы қоймауға
ұмтылатын координациялық орган болып табылады. Жаңа ... ... ... ... ... ... Грузия, Әзірбайжан және Молдованың
экономикалық және саяси мүдделерінің ортақ болуымен ... ... ... ... мұнайды тасымалдаудың мүмкін болар бағыттарын
іздеумен, Ұлы Жібек ... ... ... ... ... ... жолын құруды жүзеге асырумен байланысты.
ГУУАМ-ды құру инициативасы Балтық – Қаратеңіз альянсының ... Бұл жоба ... ... ... ... жүзеге
асырылатын қаратеңіздік ынтымақтастық туралы Келісімнің құраушыларының бірі
болып табылады. Украина Орталық–вропалық ... ... ... ТМД ... жалғыз болғандықтан, оған жаңа құрылған ГУУАМ-да
бұл өте үлкен ... ... ... көпір рөлі де жүктеледі. Бұған
Украинаны бақылаушы ретінде экономикалық ... ... ... ... ... де әсер ... – бұл ... қайшы болмайтын саяси және экономикалық
бағыттарға ие посткеңестік ... тең ... және ... ... ... құру ... ... түрде қолдайды. Егер бұған
Украинаның Польшамен және ... ... ... ... қатар 1997 жылы мамырда Балтық-Қаратеңіздік альянстың құрылуын
(Украина, Польша, Латвия, Эстония, ... ... онда ... ... процестердің даму тенденциялары айқын көріне
бастайды.
Елдерді ГУУАМ тобына бірігуге себеп болған бірқатар маңызды ... ... ... ... ... ... элитаның басымында ... ... ... ... ... ... ... теріс тенденциялардың өсуі басқа мемлекеттердің
өзінің қауіпсіздігі үшін мазасыздануын туғызады;
• Біртұтас геосаяси кеңістікте ... ... ... ... бір ... әлеуметтік-экономикалық даму деңгейі,
модернизацияның өзекті ...... ... ... ... бір-біріне өзара тартылыстарын білдіреді.
Олар барған сайын өз ... ... ... ... ... оралу олар үшін тиімді болып табылмайды, бірақ сонымен
қатар басқа дүниежүзілік күштер – ... АҚШ, ... ... ... ...... бұл вакуумді толтыру міндетін алуға ... ... ... ... құрылымының бұрынғы кеңестік республикалардың қалдық
ретінде қалыптаспауы; олардың жаңаруға қабілетсіздігі; ТМД-мен ... ... ... ... ... ... ... қызметі Мәскеудің геосаяси және экономикалық бақылауымен өтеді.
ТМД іс ... бұл ... ... ету механизмдерінің бірі болып
табылады, алайда жаңа құрылған мемлекеттердің қажеттіліктері шынайырақ
және ... ... ... ... ... ... Ресей Федерациясы мен Белорусь Одағының, Төртеудің Кедендік Одағының
құрылуы. Ресейлік саяси элитаның посткеңестік кеңістікте ... және ... ... ... ... ... орнату
бағытындағы күш салуының артуына куә болады. Сондықтан мемлекеттердің
аймақтық деңгейдегі жаңа бірлестіктері бұл ... ... ... ... Жаңа ... ... «үлкен ағаң қамқорлығынан азат болуға
ұмтылуы. Ресей Федерациясындағы ... (1998 ... ... уақытша ұсталып тұрған ресейлік капиталдың экономикалық
және саяси ... ... ... жағдайда бірлескен қарсылық
ұйымдастыру керектігін түсіну. Мұндай ... жаңа ... ... ... ... күш ... жоққа шығаруы және
тәуелсіздіктің іс ... ... әкеп ... ... ... ... пайда болуы – бұл, сондай-ақ, тәуелсіз
мемлекеттер тобының Ресей Федерациясының ТМД ... ... ... ... ... ... сұрақтарға өзіндік
жауабы.
• Көбінесе прагматикалық мемлекетаралық ... ... ... ... мен одақтастар іздеу, ең үлкен дәрежеде
посткеңестік мемлекеттердің ұлттық мүдделеріне ... ... ... ... ... ... Мемлекеттердің өзінің тиімді географиялық орналасуының артықшылықтарын
пайдалануға ұмтылуы, әсіресе мәселе Европадан Батысқа, Индияға, АТА
елдеріне апаратын жаңа транзиттік транспорттық-энергетикалық ... ... ... ... мақсаты бір беделді қатысушылар
ретінде Еуропа - ... - ... Азия ... ... ... ... қосылу.
• ГУУАМ елдерінің саяси ... мен ... ... және ғаламдық, аймақтық деңгейдегі халықаралық қатынастарда
болып жатқан ... ... ... ... Бірдей
идеологиялық шарттарда қалыптасқан ... ... ... ... түсіністікке қолайлы ... енді ... ... ... ... ... басшыларының ең аз дегенде жылына бір рет кездесуі, ... ТМД және т.б. желі ... ... ... ... сыртқы саяси ведомстволардың жетекші рөліндегі эксперттердің кездесуі
– екі айда бір рет;
• ГУУАМ мемлекеттері ... ... ... ... ұйымдар
шеңберінде елшілер мен эксперттер деңгейіндегі әрдайым болып тұратын
консультациялар; мұндай консультациялардың ...... ... ... бойынша позициялардың сәйкестігі және
жылпыға бірдей ... ... ... ... сонымен қатар
өкілеті ресми емес топтың айлық айналымын енгізу ұсынылды.
ГУУАМ мемлекеттері АҚШ және ... ... ... ... ... ... жағалауы аймағынан энергоресурстарды
тасымалдаудың жаңа ... ... ... және әскери саладағы
ынтымақтастықты нығайту.
ГУУАМ шеңберінде қарым қатынастың маңызды бағытының бірі ... және ... ... ... ... жүзеге асыру
субаймақтық қауіпсіздік жүйесін құруды талап ... Бұл осы ... ... ... ... ... бастамасы болады.
ГУУАМ шеңберінде әскери ынтымақтастықтың неге керек. Өйткені осы
мемлекттердің әр бірі іштен ... ... ... ... ... жүйесіндегі мәселелердің ұқсастығы мемлекеттердің бір-біріне
тартылуына оң әсер береді.
Қауіпсіздік және бейбітшілікті қолдау барысында ... ... ... ... ... ... ... байқалады.
Өзінің дамуындағы аз уақытта ГУУАМ түрлі кезеңнен өтті, ол ... ... ... ... ... ... ... дағдарыс кезеңі.
Бұл мынадай факторлар нәтижесінде болуы мүмкін:
... ... ... ... ... ГУУАМ мүше-мемлекеттеріне қарсы ресей саясатының қаталдануы;
• ГУУАМ транспорттық коридоры Азия – ... - ... ... ұқсас
варианттың болуы;
• ГУУАМ мемлекеттеріне Батыстың қызығушылығының азаюы.
2000 жылы маусымда Ялтада мемлекет басыларының саммитінде ... ... ... қадамдар жасалды. Қол қойылған Жарғыға
байланысты ГУУАМ бірлестігі әлеуметтік – экономикалық ... ... ... ... халықаралық қылмыс және наркобизнес
мәселелерінде ұйым шеңберіндегі әріптестік. Ұйым ... ... ... ... және ... ... ... жоғарғы органы мемлекет басыларының саммиті, атқарушы орган –
ГУУАМ-ның сыртқы істер министрлерінің мәжілісі. Бұлар бір ... екі ... ... ... ... ... ... істер министрі тағайындайтын
ұлттық координатор комитеті.[60]
Қазіргі таңда ГУУАМ-ға байланысты ... екі ... Бес ... де ... шығу ... ... Егемен мемлекеттердің
екіжақты және көпжақты негізде ынтымақтастық туралы келісімге қол қою құқы
ГУУАМ-ды ұйым деп ... ... ... ... біз ... ... ... шығу немесе Ресейге қарсы ... еш ... жоқ. Бұл ... және ... ... интеграцияның бір
түрі.
2. ТМД мемлекеттерінің әскери саладағы ынтымақтастығы
КСРО ыдырағаннан ... және ... ... ... ... ... кезіндегі геостратегиялық тепе-теңдік бұзылды. Бұрынғы
қауіпсіздік жүйесі қирады. XXІ ғасырдағы Еуразиялық қауіпсіздік ... жаңа ... мен ... ... қызу ... ... Бізге
мәлім, жалпы евразиялық қауіпсіздік жүйесін АҚШ, Ресей және ТМД ... ... ... құру ... ... ... өндірістік саласындағы мемлекетаралық қатынас жылдан
жылға күшеюде. Қазіргі таңда НАТО-ның ... ... ... бар, ... ... ... экономикасы және әскери рынок потенциалына қарамастан өзі
жалғыз қару-жарақ және техника өндірісін ... ... ... ... өндірісті қамтамасыз етуге жағдайы жоқ. Ресейдің ... ... ... өз мүддесін қолдану шектелген, ... ... ... ... ыдырауы, ТМД мемлекеттерінің қорғаныс
өндірістерімен арадағы кооперациялық қатынас үзіліп, ... ... ... шақ. ... ... қорғаныс өндірісінің 80 пайызы осы ... және қару ... ... техниканың негізгі жинақтау жұмысы
соның территориясында жасалынса да Ресей Федерациясы ... ... ... жалғыз қару жарақтың 18-20 пайызын ғана шығара алады. Бірақ әлі ... ТМД ... ... кеңестік қорғаныс кешенінің бөлшектенуінің
теріс салдарын жұмсартудағы қандай да бір ... ... ... ... және ТМД-ң кейбір мемлекеттерімен кооперациялық байланыс
орнатылған. 1996 жылы Молдавияның әскери өнім шығаратын өнеркәсібіне ... ... Осы ... ТМД-ғы әскери-экономикалық интеграцияға кедергі
жасау үшін сыртқы талпыныстар күшеюде. Осындай ... 1996 жылы ... ... ... ... ... ... Түркмения,
Өзбекстандағы Американың қару-жарақ және әскери техниканы жеткізуге деген
эмбаргоны алып ... ... мен ... ... әскери одақтың
құрылуы Ресейді алаңдатпай қоймайды, бұл тек одақ қана емес ... ... ... ... ... ... Одағының әскери-
экономикалық және әскери-техникалық потенциалының бөлігі осы ... ... енді ... жағдайларда Ресейге қарсы қолданылуы
мүмкін. Ал Түркия мен Әзірбайжан арасындағы осы келісім Ресеймен арасындағы
әскери-экономикалық ынтымақтастық ... ... ... ... ... ... екі бағытта дамуда: Достастықтың
барлық ... ... ... ... ТМД ... ... ... (ШКВС) және біраз тар ...... ... ... қол ... ... ... .
Дүниежүзілік саяси картада жаңа мемлекеттердің пайда болуы ... ... ... олардың тәуелсіздігін жеткілікті түрде қорғай
алмады. Жаңа ұжымдық қауіпсіздік жүйесін құруға деген қажеттілік туды.
Бүкіл ТМД ... ... ... ... күрделі де қиын
әрі ұзақ ізденістер басталды, ондай жүйе Достатық ... ... ... ... етіп қана ... ... ... дербес
мемлекеттілігі әлі қалыптасып ... ... ... ... де ... превентивті шара.
Достастықтың алғашқы қалыптасу кезеңінде бұрынғы республикалардың ... ... ... ... және ... ... ішкі ... бетін алу мәселе болса, қазір бүкіл
ТМД кеңістігінде жағдайды ушықтыруды көздеген ... ... ... ... тұру мәселесі шұғыл алға шығып отыр. Бұл әсіресе ТМД Оңтүстік
аймағына тікелей қатысты, оған шырқы бұзылған ... ... ... ... діни ... ... топтарынан ұдайы қысым
көрсетілуде. Ауғанстандағы күрделі әрі түбі не ... ... ... ескерсек әр түрлі топтардың билікке таласы әлі ... енді ... жаңа ... ... деп кепілдік беру қиын. [63]
Байқалып отырған және ықтимал қақтығыстарды шектеп, тұйықтау ... ... ... ... 1992 жылдың 15 мамырында жасалды. Ташкентте
Армения, Белорусь, Қазақстан, ... ... ... Тәжікстан және
Өзбекстан мемлекеттері қол қойған ұжымдық ... ... ... ... келді
Осылайша 1992 жылы 15 мамырда ТМД мемлекеттері ұжымдық ... ... қол ... ... ... ... бап
бойынша мемлекетаралық қатынастарда қауіп және күш қолданудан өздерін алшақ
ұстайтындықтары туралы міндетті мақұлдады. Олар өз ... және ... ... ... тек ... жолмен шешуді
міндеттенді. Мүше-мемлекеттер басқа мүше-мемлекеттерге бағытталған қандай
да бір ... ... және ... ... ... ... Ал
келісімнің төртінші бабы бойынша “Егер де мүше ... ... ... бір ... ... ... ұшыраса, бұл осы келісімнің барлық
мүше-мемлекеттеріне жасалған агрессия ретінде ... ... ... басшылары бар Ұжымдық
Қауіпсіздік Кеңесін және Тәуелсіз ... ... ... ... ... құрды.
Айтып кетуіміз қажет Ұжымдық қорғаныс сипатындағы шараларға барлық
мемлекеттер қатыспайды. Шет жақта қалып ... ... ... ... ... Украина, бейтарап саясатын жариялаған Түркмения, Молдова
сияқты, тағы ... ... ... ... ... қалған
мемлекеттері ұжымдық қауіпсіздікті қамтамасыз ету содерасында белсенді
түрде ынтымақтасуда. [65]
Келісімге қол қойған уақыттан ... 1997 ... ... ... ... бағасы жасалынды: әскери-ынтымақтастық
саласындағы 400-ге жуық ... ... ... ... ... ... әскери-саяси аймақтағы интеграциялық үрдістер тек қағаз
жүзінде қалып оның орындалуын қадағалау, оны жүзеге асыру механизмі, әскери-
техникалық, ... ... ... әлі ... ... ... ... қауіпсіздік келісімінң екіжақтық
әскери-саяси қатынастарының қажетті ... және ... ... шешудегі құрал ретінде қарастырады.[66]
1995 жылы 10 ақпанда осы келісімнің қатысушылары Декларация
қабылдады[67]. ... ... ... өз ... ... Мүше-
мемлекеттер өздері құрған ұжымдық қауіпсіздік жүйесін жалпы Еуропалық
қауіпсіздік жүйесінің және де ... ... ... бір құрамдас
бөлігі ретінде санайды. Мүше-мемлекеттер қауіпсіздік сферасында басқа
мемлекеттермен толық ... ... ... ... ... ... ... шараларын нығайтуды қамтуы мүмкін.
Дәл осы кезде қауіпсіздік ... ... ... ... концепциясын қабылдады. Бұл концепция мемлекеттердің
бейбітшілікке төнген қатерді ... және ... алу, ... ... ... ... ету және территориялық мызғымастық туралы
мемлекеттердің көз ... ... ... БҰҰ, ... 1992 ... ... ұжымдық қауіпсіздік және де басқа ... ... жылы 10 ... ұжымдық қауіпсіздік кеңесі Ұжымдық қауіпсіздік
туралы келесімінің мүшелерінің әскери ... ... ... ... Бұл ... мүше – мемлекеттердің қорғаныс қабілетін
көтерудегі қажетті мәселелерді айқындады.[69]
1995 жылы 26 ... ... ... кеңесі, Достастыққа
кірмейтін мемлекеттермен ТМД мүше-мемлекттерінің күзет концепциясы туралы
шешім қабылдады.[70] Бұл ... ТМД ... ... ... ... күш салу ... және шекаралардың қауіпсіздігін
қамтамасыз етудегі шекара әскерлерінің өзара қатынасы туралы ... ... ... ... мақсаттары: тұрақтылықты,
қауіпсіздікті, шекаралық мызғымастығын қамтамасыз ету; ... ... және ... экономикалық кеңістік құруға қажетті
жағдайлар жасау; шекарадағы территориялық түсінісбеушіліктер мен шекаралық
оқиғалардың ... ... ... ... ету. ... орай ... 12 ... 1996 жылы Достастыққа қатысушы мемлекеттердің сыртқы
шекарасын күзетудегі мәселелер бойынша ақпараттармен ... ... қол ... ... ... ТМД мемлекеттері қауіпсіздік туралы жаңа
қиыншылықтармен соқтығысты. Бұлар ең бірінші Орталық ... ... 1999 жылы ... ... ... ... міне осылар
посткеңестік республикалардың аймағы әлі де болса әлсіз екенін көрсетті.
ТМД мемлекеттері ... ... ... қол ... Бірақ
біріншіден барлық мемлекеттер оған қол қоймады. ... ... ... ... ... ... ... құжаттардың
35%, Молдова - 8%, Өзбекстан - 33%, Туркмения - 7%, Украина - 25%, Грузия -
50% ал енді белсенді ... ... ... ... ... - ... - 91%, Қазақстан – 97%, Қырғызстан мен Ресей 100 пайызына қол
қойған. Екіншіден, ТМД-ң ... ... ... орындалмайды. Мәселен,
қағаз жүзінде Абхазияда бейбітшілікті сақтау ... ... күші ... Ал іс жүзінде бұл қақтығыс алаңында тек ресейлік әскерлер ғана бар,
ал ТМД-ң тек туы ғана бар. ... ШКВС ... ... ... мемлекеттердің өз офицерлері жоқ. ШКВС әскери ... ... ... ол аз. ... ... ... оңтүстік
қақпасы - 2001ң атты оқуы тек ... ... ... ... осы кезде
Орталық Азия мемлекеттеріндегі терроризм қауа күшейіп тұрған кезі еді. ШКВС
шеңберіндегі әскери қатынас осындай болса, ... ... ... ... ... ... Бұл ... кіретін мемлекеттер,
шешімді бір ауыздан қабылдайды. Олардың ықпалы біраз жоғары. ҰҚК-нің
қолдауымен 2001 ... ... ТМД ... ... ... ... ... ТМД Бас штаб басқарма комитетінің
мәжілісі болды. Олар Орталық ... ... ... жүйесінде
әскерлердің коалициялық топтарын құруға келісті. 2001 жылы 25 ... ... ... шартына қатысушыларының президенттерінің
кездесуі болды. Бұл олардың ең бірінші ... ... ... ... ... ... ... кең ауқымды мәселелер бойынша пікір
алысты. ҰҚК-ға мүше-мемлекеттердің қауіпсіздік ... және ... ... ... мәселелер туралы, келісімнің барлық
жүйелерінің тиімділігін арттыру сияқты мәселелер төңірегінде пікір алмасты.
Осы кездесудегі ең маңызды ... ... ... ... беру
және экстремизмнің басқа да түрлеріне қарсы тұрудағы ... ... ... ... ... ... ... мемлекеттер аймақтық қауіпсіздіктің жаңа
үлгісін жасап шығарды. 2000 жылы 24 ... ... ... ... ... ... және оны ... саяси жағдайға
бейімделуі туралы Меморандумды, сондай-ақ ұжымдық қауіпсіздік күштері мен
құралдарын қолдауға қатысты ұжымдық ... ... және іске ... ... ... ... ... мерзімінің 1999 ж мамырда ... ... ... – Беларусия, Қазақстан, Қырғызстан, Тәжікстан, Армения – ... ... ... ... ... ... қол ... Халықаралық
терроризм мен экстремизмнің тарапынан қауіп қатердің өсе түскендігін ескере
отырып, ТМД-ға ... ... ... кеңесі 2000 жылы 21
маусымда Мәскеуде террорға қарсы орталық құру туралы ... ... ... Азияның Оңтүстік шекарасында қауіпсіздік пен тұрақтылықты қолдаудың
пәрменді құралы ретінде қызмет етуі ... қол ... ... бұлжытпай орындауды жақтай
отырып, ТМД-ға қатысушы елдердің интерграциясын тереңдету бағытын дәйекті
түрде жүргізіп келеді. Достастыққа ... ... ... заңдылығы
мен өміршеңдігін тәжірибе барысы дәлелдеді.
1999 жылдан бастап, ... ... ... қатысушылардың
тұрақты кеңесі болып тұрады, бұл кеңес жоғарғы деңгейде, яғни ... ... ... ... бас ... ... ... өтеді. Әскери-саяси ынтымақтастығы ауқымды шара ол 2002 жылы
Минскіде ... ... ... ... сессиясы болды. Дәл осы
кездесуде аймақтық қауіпсіздік үлгісі ойлап шығарылды. Бішкектегі кездесуде
ол өзінің нақты істерге алып ... ... ... бұл ... бес жылға
есептелген ұжымдық қауіпсіздік күшін құру туралы жоспар қабылданды. Осы
күштердің статусы туралы келісімге қол ... алым ... ... ... және ... ... мәселелер талқыланды.[73]
ТМД мемлекеттері арасындағы әскери саладағы қарым- қатынастардың
күшеюі үшінші жақтың қаупін, байыптылығын тудырады. Олардың ... ... ... ... ... ... ... тудырады ма деген
сұрақтар қалады.
ҰҚК-ның әскери бөлігін күшейту, сөз жоқ, оның ... ... бола ... Өйткені мұндай өзара тәжірбие алмасу барысында ... ... ... ... қана ... қоймайды.,
сондай-ақ ішкі шиеленсті факторлардың салдарынан болуы ... ... ... амалдарында қарастырылады. Ішкі ықтимал шиеленісті
тек әскери әдістермен немесе күш қолдану шешімдері арқылы ... ... да ... ... бұл - ... ... ғана ... экономикалық,
әлеуметтік және мәдени ықпалдастық мәселесі.
Қорытынды
ТМД-ның құрылуы, КСРО-ның соңғы жылдары болған оқиғалармен ... ... ... ... ішкі ... ... КСРО-ның
ыдырауының бірден-бір себебі, экономикалық, этникалық, ... және ... ... ... ... және ... жылы 8 желтоқсанда Ресей, Украина, Белорусия үкімет басылары
Беловеж ... қол ... Бес ... ... ... ... ... басшылары жиналып, Славян мемлекеттері құрып жатқан
Тәуелсіз Елдер Достастығына қосылғысы келгісі ... ... ... 1991 жыл бұрынғы Одақтас Республикалардың 11-і кездесіп
Қазақстанда - Алматы декларациясына және ... ... ... ... протоколға қол қойды. Декларацияның негізіне Н.Назарбаевтың
идеясы жатыр, ТМД қатысушыларының өзара ... тең ... ... тұтастықты құрметтеу, ... ... ... ... ... ТМД ... ... өте нашар болды. Бұл
құбылысты түсінуімізге болады. Өйткені бұл мемлекеттер өздері жаңа ... ... ... ... келмеді, олар қандай да болсын
құрылған бір ұйымға ... ... Олар оны ... ... оралу
дегенмен салыстыратын.
Бір кезде біртұтас мемлекеттің ыдырау кезеңіндегі сын-cағатта Н.
Назарбаев КСРО аумағында ауқымды ... ... жол ... ... ... ... жалпы жұртшылыққа мәлім. ... ... ... ... ... аумағында эволюциялық даму жолын, мемлекеттік
құрылысты бірте-бірте өзгертуді жақтады. Қазақстан ТМД ... ... ... ... үшін айрықша жауапкершілік танытты. ... тең ... ... тиімді қарым-қатынастарды орнату және дамыту
Қазақстандық сыртқы саясаттың аса маңызды міндеттерінің бірі болды.
Күрделі ... ... ... іс-жүзінде барлық Кеңестен
кейінгі ... ... ... ... ... өзара қолайлы ымыраға келу шешімдерін іздестіру ... ... ... ... ... ... және ... болмаса, тұрақтылықты сақтау, қауіпсіздікті ... ... ... ... ... ену ... емес ... Осы жағдайларды ескергенде ғана интеграцияға балама жоқ деп ... ... ...... ... ... ... мемлекеттердің өзара іс-қимылының өркениетті нысанына
ауыртпалықсыз ... ... ... ... және ... ... жаңа ... қалыптастыру болды. Осы тұрғыдан мойындау
керек, Достастық қажет болатын. Өзара тиімді ... мен ... ... ... ... бірлесіп шешу үшін құрылған ұйым осы салада
жағымды да, жағымсыз да ... ... ... Кеңестен кейінгі
кеңістіктегі жағдайдың Югославиялық сценариймен дамуына жол бермеуінің
айрықша маңызды болғаны рас, ... ... ... ... және
қарсы тұру ТМД-ны да айналып өте алмады.
Бұрынғы одақтас мемлекеттерді ... ... ... бар. Бұл ... көп ... бойғы орнаған микро және макро
деңгейдегі экономика, шаруашылық – экономикалық жүйені құрудағы ...... ... тұтастығы, сауда –
технологиялық ... ... ... жаңа ... мемлекеттердің
дамуында интеграциялық үрдістің негізін сақтап қалуға объективті негіз бола
алады. Экономикалық жағдайдың тұрақтануы, өндірістің өсімі ... ... өз ... тигізеді. Өз кезегінде байланыстарды, ғылыми –
техникалық, өндірістік және табиғи потенциалдарды бірлесе отырып ... ... ... ... ... ... алып ... мүмкін.
Соңғы кезде жалпы мойындаған, ... ... ... ... қолдау. Тек қана, құқықтық, демократиялық, ... ... бар ... ... қана қоймай, интеграциялық үрдісі
дамыған, ... ... ... жаңадан қол жеткізген егемендік пен
тәуелсіздігімізді сақтай отырып жалпы әлемдік тарихи ... ... ... ... және субъективті себептерге байланысты Достастық
жобаланған интеграциялық үрдісті ... ... ... екіжақты
келісімдер мен протоколдарда көзделген көп нәрселерді ... ... ... ... ... дәл осы ... бұрынғы одақтас мемлекеттердің он
екісін біріктіріп тұрған бірден бір құрылым. Осы ... ... ... ... ... шешім қабылдауда президенттерді, сыртқы
істер министрлерін әр-бір кезенде ... ... бар. ... ғана ... ... ... сферада ынтымақтастық жасау
жүйесі қалыптасқан.
ТМД шеңберінде біз білетіндей бірнеше интеграциялық бірлестіктер
құрылған. ... ең ... ...... ... Өзбекстан,
Әзірбайжан, Молдованың бірлестігі;
Орталық Азия мемлекеттерін ...... ... ... және ... ... көп ... жүрген, бірқатар жетістіктерге
жетіп жүрген ... орны ... ... ... ... ... үрдіске біраз серпіліс берді. Кедендік
Одақтағы бес мемлекет ... ... ... ... ... осы ... барлығына дерлік тиімді. Мұның ... ... ... ... айта ... Қазіргі кезде бірлескен Еуропа экономикалық
ықпалдастық пен аймақтандыруды геостратегиялық ... ... ... алып ... Республикасы КСРО ыдырағаннан кейін посткеңестік шеңбердегі
көптеген интеграциялық бірлестіктердің құрылуына себепші ... ... ... ... ... зор, тек ... ... Кедендік
Одақ, Орталық Азиялық Экономикалық Қауымдастықтың құрылуна да Қазақстан көп
күш-жігер жұмсаған. Бұлардың қатарында ЕурАзЭқ-ты да атап ... ... деп ... Мемлекеттер Достастығы өмір сүруінің он жылға жуық тарихы
Достастық проблемалары күрделі және ... ... анық ... Көп
жағдайда ТМД-ның өз ішіндегі түрлі күштер, интеграцияның қарсыластары
ретінде бой ... ... ... ... егемендіктің бір
бөлігін, экономикалық ... ... үшін ... басқару
органдарына беруді көздейді. Алайда, Достастықтың ... ... ... ... ... ... емес, олардың егемендіктің
өлшемдері туралы өз түсініг бар.
Әйтседе, ешнәрсе оңайлықпен келмейтіндей ТМД ... жолы ... мен ... ... Ең ... ... іс осы
кедергілер мен қиыншылықтарды жеңе білу. ... ... ... мен ... өз ... ... ... осы
кезде ғана интеграциядан пайда көре аламыз. Өз кезегінде ... ... ... жолын тиімді деп санайды. Қазақстан үшін ... аса ... ... осы ТМД ... ... Ең ... ... экономикалық реформаларды жемісті түрде жүзеге асуы екі талай.
Қазақстан қол жеткізілген ... ... іске ... жақтай
отырып, ТМД-ға қатысушы елдердің интеграциясын тереңдету бағытын дәйекті
түрде жүргізіп келеді.
Әдебиеттер тізімі
Деректемелер
1. Алматинская ... ... ... под ред. ... І том. ... ... об ... Евразийского экономического сообщества . ред.
Колегия Г.А.Рапота. Первый Экономический форум. ... 2003. ... ... о ... ... ... пространства между
Республикой Казахстан, Кыргызской ... и ... ... ... под ред. ... ... 1998. ... С.250
4. Заявления глав государств Республики Белорусь, Республики Казахстан,
Кыргызской Республики, Российской Федерации и Республики Таджикистан
об ... ... ... ... ... ЕврАзЭс №1. Сборник документов определяющих правовую основу
деятельности ЕЭС. Алматы, 2001. ... ... к ... о ... Содружества Независимых Государств.
Сборник документов под ред. К. Токаева. Алматы, 1998. І том. ... ... о ... ... Независимых Государств. Сборник
документов под ред. К. Токаева. Алматы, 1998. І том. С. ... ... о ... и ... в таможенных делах. Сборник
документов под ред. К. Токаева. Алматы, 1998. ІІ том. ... ... о ... ... ... ... Республики
Белорусь и Российской Федерации). ... ... под ред. ... ... 1998. ІІ том. С.284
9. Соглашение о создании зоны свободной торговли. Сборник документов под
ред. К. Токаева. Алматы, 1998. ІІ том. ... ... ... ... Государств. Сборник документов под ред.
К. Токаева. Алматы, 1998. І том. С.105
Мерзімдік басылымдар
11. ... Б. ... ... к ... // ... 1998, 23 май.
12. Вашанов В.А. экономическая эффективность интеграции // Вестник
Содружества, спец.выпуск. 1998, ... ... ... Ю.О. О ... сопоставлениях ВВП России и других стран
СНГ// Вопросы Экономики.1998,№1.
14. Иннарбаев Е. Интегративные процессы на ... ... ... Евразийской идеи // Евразийское сообщество. 1999, №3.
15. Исингарин Н. Выбор в пользу единения сравнивая интеграционные процессы
стран ЕС и СНГ // ... ... 2000, №3 ... ... Н. Для становления нормального таможенного союза
потребуется ... года // ... 1997, 29 ... ... Д.Н. Взаимодействие стран членов СНГ и проблемы интеграции
//Экономист.2001, №12.
18. Огневск В.В. СНГ на фоне ... ... ... ... ... ... Х.А. ... связи Ирана с Россией в XVІІІ-XІX
в.в. Москва: Наука, 1981.
20. Барковский А.Н., ... Л.В., ... О.К. СНГ! На пути ... ... Москва, 2000.
21. Гаврилов В. Интеграции в СНГ и ... ... ... ... ... лет ... Казахстана: итоги и перспективы развития.
Материалы ... ... ... ... Кайнар.
Алматы, 2001.
23. Евразийское пространство интеграционный потенциал и его реализации.
Ответственный редактор Тажин М.М. ... ... ... Т.С. СНГ и ... ... ... ... Исингарин Н. Проблемы интеграции в СНГ. Алматы, 1998.
26. Исингарин Н. Транспорт, магистраль экономической ... в ... ... Исингарин Н. Казахстан и Содружество: проблемы ... ... ... ... Н. 10 лет СНГ. ... ... решения. Алматы, 2001.
29. Кушкунбаев С. Центральная Азия на пути к интеграции: геополитика,
этничность, безопастность. Алматы, ... ... У.О. ... ... отношения государств в переходной
период. Алматы, 1997.
31. Лаумулин М. ... в ... ... ... ... ... ... Мацнев Д. Интеграционная стратегия для стран СНГ. Москва, 1997.
33. Мансуров Т. Казахстан – Россия ... в ... ... 1991-2001.
Москва, 2001.
34. Назарбаев Н.А На пороге XXІ века. Алматы, 1997.
35. Назарбаев Н.А. Евразийский союз идеи, практика, ... ... ... ... Н.А. ... ... общества и возрождения
Евразийской цивилизаций. ... ... ... Н.А. 10 лет ... ... Алматы, 2001.
38. Назарбаев Н.А. Сындарлы он жыл. Алматы, 2003.
39. Назарбаева Д.Н. ... ...... СНГ и ... ... 1998.
40. Назарбаева Д.Н. Содружесво Евразия. Москва, 2003.
41. Примбетов С. ... ... ... и ... экономической
интеграций. Москва, 2000.
42. Россия и Казахстан стратегии для будущего. ... ... ... 1993.
43. Токаев К. Под стягом независимости: ... о ... ... ... ... ... к. ... Казахстана. Алматы, 2001.
45. Экономика разных скоростей под ред. Демина А.А. Л.,1996.
46. Хан ... ... Г.Б. ... политика Республики
Казахстан. Алматы, 2002.
47. Хазанов. А.М., Котляров В.С. Россия-СНГ-Азия. Москва, 1993.
48. Шишков Ю.В. Теория региональной капит. интеграции. ... ... ... ... ... ... ... Энциклопедический словарь. Под ред. Г.В.Осипова. Москва: ИСПИ
РАН,1995г. с.440.
[2] Барановский В.Г. Политическая ... в ... ... ... 19983г. с.200.
[3] Барановский В.Г. Политическая интеграция в Западной Европе. Москва:
Наука, 19983г. с.32.
[4] Там же. ... Там же ... ... Г. ... экономика. Проблемы и перспективы. Москва,
1958.с.122.
[7] Шишков Ю.В. Теория региональной капит. инт. Москва Мысль, ... Там же. ... Там же. ... Там же. с. ... Там же. с. ... МЭО. Интеграция. Уч. пособие. Под ред. Ю.А.Щербанина. Москва: Банки и
биржы, 1997г.с.60.
[13] http://encycl.yandex.ru/cgi.
[14] Хан Г.Б.,Суворов Л.С.,Рахманова Г.Б. Внешняя ... ... ... ... ... ... СНГ.: ... и перспективы
взаимодействия.www.nns.ru.
[16] Н.Исингарин. Казахстан и Содружество: проблемы экономической
интеграции. Алматы, 2000. С.78.
[17] Сборник документов по международному праву. Под общ. ред. Токаева ... САК, 1998. Т1. С. ... ... ... Л.С., ... Г.Б. ... политика Республики
Казахстан. Алматы, 2002.с.95.
[19] Н.Назарбаев На пороге ХХ1 века. Алматы, 1996.с.102.
[20] ².Òîºàåâ: ²àçàºñòàí ... ... ... ñ. ... ... äîêóìåíòîâ ïîä ðåä. Ê.Òîêàåâà. Àëìàòû,1998ã. I Òîì.ñ.261.
[22] Ñáîðíèê äîêóìåíòîâ ïî ... ... ... Òîì ... ... Òàìîæåííûé ñîþç: Äåëà è ïëàíû. Àëìàòû,2000. ñ. 54
[24] Ïåðâûé ýêîíîìè÷åñêèé ôîðóì Åâðîçèéñêîãî ... ... 2003ã. ... ... ... 15 àïðåëÿ.
[26] Н. Исингарин. Проблемы интеграции в СНГ. Алматы,1998. С.4
[27] Н. Исингарин. 10 лет СНГ. Проблемы, поиски, ... ... ... В. В. ... СНГ на фоне ... ... России //
Саясат,1996. С. 5-59
[29] История внешней политики России. I половина XIX в. Москва,1995. С. 246-
247
[30] Н.Исингарин. 10 лет СНГ. ... , ... ... ... Н. ... . Евразийский союз идей, практика, перспективы 1994-97.
Алматы, 1997. С. ... ... 31 ... ... А. М., ... В.С. ... (проблемы, перспективы,
сотрудничество). Москва, 1993. С.12
[34] Н. Исингарин. 10 лет СНГ. Ппроблемы, поиски, ... ... 2001. ... Н. ... ... и Соодружество, проблемы экономической
интеграции. Алматы, 2000. С. 73-74
[36] Д. Назарбаева. Содружество Евразия. Москва, 2000. С. 26
[37] Сонда 35 бет
[38] Казахстанская ... // 2001, №5 ... Н. А. ... ... С. ... Сборник документов под ред. К. Токаева. Алматы,1998. ІІ том. С.251
[41] Сборник ... под ред. К. ... ... І том. С. ... Н. ... 10 лет СНГ. ... ... решения. Алматы, 2001.
С.210
[43] Сонда 224 бет
[44] К. Токаев. Қазақстан Республикасының дипломатиясы. Алматы, 2002. ... Н. ... ... и Соодружество: проблемы экономической
интеграции. Алматы, 2000. С.14-15
[46] К. ... ... ... ... 2001. ... ... документов под ред. К. Токаева. Алматы,1998.II том.С. 233
[48] Сборник документов под ред. ... К. ... 1998. II том. ... Н. Исингарин. Таможенный союз: Дела и Планы. Алматы, 2000. С.28
[50] Сборник документов под ред. К. ... I том. ... Хан ... ... Г.Б. Внешняя политика Республики
Казахстан. С.98.
[52] Сборник документов под ... К. ... II ... Информационный бюллетень ЕврАзЭс. Алматы, 2001. 1 часть. С.13
[54] Н. Исингарин. 10 лет СНГ проблемы поиски решения. Алматы, 2001. С. ... ... Т.С. Да ... ... ... Каз. Пр, 2000 ... АЭС обретает контуры Каз. Правда. 2001 г, 21 февраль
[57] Инф. бюллетень ... №1, ... 2001г. Инф. ... ... ... 2002г.
[58] Первый экономический форум Евразийского Экономического Сообщества.
Москва, 2003. С. 274
[59] http://www.cvi.kz/text/ Eurasia/GUUAM.html
[60] Н. Исингарин. 10 лет СНГ. Проблемы, поиски, решения. ... 2001. ... ... На фоне дезинтеграционных процессов в СНГ государства ДКБ создают
собственные силы. ... Н. ... ... он жыл. ... 2003. 172 ... Сборник документов под ред. К. Токаева. I том. С. 260-263.
[65] Хан, ... ... ... ... РК. стр ... ... Дип. ... 1995, №83.С.33
[68] Сонда 34 бет
[69] Бюллетень международных договоров. 1995, №10. С. ... ... ... ... 1996, № 7. ... Сонда. №21. 3 бет
[72] Токаев К.К. Дипломатия Казахстана. Алматы, 2002.
[73] Казахстанская Правда.2000г 13 октябрь

Пән: Халықаралық қатынастар
Жұмыс түрі: Дипломдық жұмыс
Көлемі: 58 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 900 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Қазақстанды дүниежүзілік шаруашылыққа интеграциялау36 бет
Қазақстанның халықаралық экономикада қатысуы28 бет
Адвокатура мен адвокаттық қызметтің түсінігі мен маңызы95 бет
Аймақтық интеграциялық үрдістері мен Қазақстан33 бет
Алматы облысының ұлттық құрамының динамикасын картографиялау61 бет
Біртұтас экономикалық кеңістіктің болашағы қандай?4 бет
Беларусияның географиялық орналасуына табиғи ресурсы, халқына сипаттама23 бет
Беларусь Республикасы63 бет
БТА банк АҚ мен оның кредит жүйесіндегі ролі24 бет
Глобализация және интеграция үрдістеріндегі бүкіл әлемдік экономика және Қазақстан32 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь