Бірінші дүниежүзілік соғыс қарсаңындағы халықаралық жағдай

Мазмұны

Кіріспе ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..3

І тарау. І Бірінші дүниежүзілік соғыс қарсаңындағы халықаралық жағдай

1.1.Соғысқа қатысушылардың көздеген мақсаттары ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...5
1.2.Соғыстың сәтсіздіктері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .9
1.3.Дипломатиялық күрес ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .12

ІІ тарау. Соғысушы державалардың саяси
қарым.қатынастары мен соғыс барысы.

2.1.Соғысушы державалардың ішкі жағдайы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .16
2.2.Ресейдегі революция және соғысқа АҚШ.тың кіруі ... ... ... ... ... ... ... ...20
2.3.Ішкі қарама.қайшылықтың шиеленісуі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .22
2.4.Төрттік одақтың жеңілуі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .25

Қорытынды ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..28

Пайдаланылған әдебиеттер тізімі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 29
Дүние жүзін қайта бөліске салу жолында «Үштік одақ » пен Англия, Франция, Ресей коалициясы арасындағы саяси-экономикалық қайшылықтардан туындаған соғыс.ХІХ ғ. аяғына таман бұл мемлекеттер арасында өз ықпал аймағын кеңейту үшін бәсеке күшейе түсті. 1879 ж. Германия австрия-Венгриямен соғыс одағын жасасты,бұған 1882 жылы Италия қосылып, «Үштік одақ» құрылды. Алайда, 1914жылдан бейтарап саясат ұстанған Италия кейін өзінің бұрынғы одақтастарына қарсы соғысты. «Үштік одаққа» Осман империясы мен Балгария қосылды. Оған қарсы 1907 жылы Англия, Франция мен Ресейдің коалициясы – Антанта құрылды. Бірінші дүние жүзілік соғыс кезінде Сербия, Бельгия, Жапония, Италия, Румынья, Португалия, АҚШ, Грекия Қытай мен Латын Америкасының бірқатар елдері Антанта елдерімен одақтасты. 1914 ж. 15маусымда Сараевода серб ұлтшылдары Австрия-Венгрия тағының мұрагері эрцгерцог Франц Фердинандты өлтірді.Бұл оқиға халықаралық жағдайды шиеленістіріп жіберді. Германия өз одақтасын қолдайтынын мәлімдегеннен кейін Австрия-Венгрия Сербияға 24 сағаттың ішінде орындалуы талап етілген ультиматум тапсырып, қанағатанарлық жауап ала алмаған соң, дипломатиялық қатынасын үзді. Франция өз тарапынан одақтастары алдындағы міндеттерін орындауға дайын екендігін мәлімдеді. Англияның келісімге келтірмек болған әрекеттері еш нәтиже бермей, Австрия-Венгрия Сербияға 15 шілдеде соғыс жариялады. Германияның бейтарап саясат ұстану жөніндегі Франция мен Ресейге қойған ультиматумы халықаралық жағдайды ұшықтырып жіберді. Германия 19 шілдеде Ресейге, 21 шілдеде Францияға соғыс жариялады. Германияға қарсы Ұлыбританияның доминиондары-Австралия,Канада, Жаңа зеландия және Оңтүстік Африка Одағы соғысқа араласты. Соғысқа барлық құрлықтың 38 мемлекеттері тартылды. Бірінші дүние жүзілік соғыс ең алдымен аталған державалардың экономикалық мүделерімен, аграрлы елдердің шикізат көздері мен оларды өткізу рыноктары үшін таласы мен және отарлық үстемдікке ұмтылумен сипатталады. Ұлыбритания мен Франция Бірінші дүние жүзілік соғыс қарсаңында-ақ нағыз отарлы империяға айналса, Германия дүние жүзін бөліске салу күресіне кешеуілдеп араласты.
Пайдаланылған әдебиеттер тізімі.

1. Новая история стран Европы и Америки: Второй период. /Под ред.
М.И. Кривогуза и Е.Е. Юревской. М., 1998.
2. Новая история стран Европы и Америки. Второй период. /Под ред.
А.В. Адо.М., 1986
3. Новая история 1870-1918 /Под ред. И.С.Галкина. М., 1973.
4. Новая история 1871-1917 гг. /Под ред. И.С.Овчаренко. М., 1983.
5. Новая и новейшая история стран Европы и Америки. В 3 ч. М., 2000
6. Историография новой и новейшей истории стран Европы и Америки
/Под ред. А.В.Адо, И.С. Галкина, И.П. Дементьева, А.Д.Колпакова.
М., 1977.
7. Европа және Америка елдерінің жаңа заман тарихы.1870-1918жыл.
Сманова.А.М. Алматы 2006ж. 194бет.
8. Жаңа тарих. Хасен Мырзағали. Алматы. 2002ж.
9. Жаңа заман тарихы. Қ.Ізтілеуов. Алматы. 1995ж. 120бет.
10. Тарле Е.В. Европа в эпоху империализма 1871-1919. 2-ое изд.,
М.1998.
11.Ковалев П.А. Тыловые робочие Туркестана в годы первой мировой
войны,Таш. 1957.
12.Иолетика Н.П. Вазникновение первой мировой войны. М., 1964.
13. Қойгелдиев.М. Алаш қозғалысы. А., 1995ж
        
        Мазмұны
Кіріспе.................................................................
.................................................3
І тарау. І Бірінші дүниежүзілік соғыс қарсаңындағы халықаралық жағдай
1.1.Соғысқа ... ... ... Соғысушы державалардың саяси
қарым-қатынастары мен соғыс барысы.
2.1.Соғысушы ... ... ... және ... ... ... ... ... ... ... бөліске салу жолында «Үштік одақ » пен ... ... ... ... ... қайшылықтардан
туындаған соғыс.ХІХ ғ. аяғына таман бұл мемлекеттер ... өз ... ... үшін ... ... ... 1879 ж. Германия австрия-
Венгриямен соғыс одағын жасасты,бұған 1882 жылы ... ... ... ... ... 1914жылдан бейтарап саясат ұстанған Италия кейін
өзінің бұрынғы ... ... ... ... ... ... мен ... қосылды. Оған қарсы 1907 жылы Англия, Франция мен
Ресейдің коалициясы – Антанта ... ... ... ... ... ... Бельгия, Жапония, Италия, Румынья, Португалия, АҚШ, Грекия Қытай
мен Латын Америкасының бірқатар елдері Антанта елдерімен ... 1914 ... ... серб ... ... ... ... Франц Фердинандты өлтірді.Бұл оқиға халықаралық ... ... ... өз ... ... мәлімдегеннен
кейін Австрия-Венгрия Сербияға 24 ... ... ... ... ... ... қанағатанарлық жауап ала ... ... ... ... ... өз тарапынан одақтастары алдындағы
міндеттерін орындауға дайын екендігін мәлімдеді. ... ... ... әрекеттері еш нәтиже бермей, Австрия-Венгрия Сербияға
15 шілдеде соғыс жариялады. Германияның бейтарап саясат ұстану ... мен ... ... ... ... жағдайды ұшықтырып
жіберді. Германия 19 шілдеде Ресейге, 21 ... ... ... жариялады.
Германияға қарсы Ұлыбританияның доминиондары-Австралия,Канада, ... және ... ... ... ... ... Соғысқа барлық
құрлықтың 38 мемлекеттері тартылды. Бірінші дүние жүзілік ... ... ... державалардың экономикалық мүделерімен, аграрлы елдердің
шикізат көздері мен ... ... ... үшін ... мен және ... ... ... Ұлыбритания мен Франция Бірінші дүние
жүзілік соғыс қарсаңында-ақ нағыз ... ... ... ... ... бөліске салу күресіне кешеуілдеп араласты.
І тарау.Соғыс қарсаңындағы саяси ... ... ... мақсаттары
Еуропалық ұлы державалар мүдделерінің кақтығысы бірінші ... ... ... ... ... бұл ... тұжырымдай
келіп, қаржылық ... ... ... ... ... Парижде 1871 жылы болған ... ... ... ... ... және ... десе Рейн шекрасына
орналастыру француз халқының ... ... ... деп
сендірді, оның амбициясы құрылықта жетекші роль ойнап тұрған кезде бұл одан
әрі күшейді. Лондонда Германияны негізгі бәсекелестіктен алып ... ... ... ... ... ... дәлелденді. Петербург және Мәскеуде ол қабылданды, германдық
бәсекелестік секілді қиылыспайынша, славяндарды ... ... ... ... ... ... ... қосқанда Ресей
өркендей алмады. Берлинде неміс халқының қажеттіліктерін ... мен ... ... ... Вена мен ... арнайы
насихат халықты Австрия-Венгрия Балкандағы панславяндық ошақгарды және оның
басты ... ... ... ... ... өмір сүре алмайды деп сендірді.
Бұл мақсаттар әрбір билеуші таптарда неғүрлым шешімді болса, ... ... көп ... және ішкі ... тепкіш күшті жоюды,
социалистік және ұлттық оппозицияны ... ... ... ... ... ... дегенмен әрбір ұлы
державалардың басқарушы топтары өз ... ... ... ... ... және Таяу ... Қытай, Африка елдеріне ықпал
ету мүдделерін ... ... ... ... олар дүниежүзін қайта беліске
салу жоспарын жасады.
Ұлы державалардың басқарушы ... ... ... ... отырып, өз еліндегі халыктың назарына шағымданды, бірақ оларды
империялық мақсатта олигархия және ... ... Осы ... үшін олар, шиеленістің бейбіт құралдарын аяқтамай, ... ... ... және ... ... қоя ... соғысты алаяқгық
жолмен шешті, тек өзінің өмірін сақгап калуға тырысқан ... ... және ... ... ... әрбір елдердің тұрғындарының көпшілігі мемлекетті жалпы
халықтың мүддесін қорғаушы деп білді, ... шын ... ... ... ... ... ... билеуші тап
ұсынғаннан басқа өзіндік жолдары болмады. Халықтың бір ... ... ... десе ... ... Әрине, көпшілігі державалар
мақсатына соғыссыз қол ... ... ... ... және ... ... билеуші топтар оларды өз ... ... ... шешу ... қарсыластарына аудара салып және оған ... ... алға ... ... ... және зұлымдық, Ресей патшалық кертартпалық, Австрия-
Венгрия славяндарды қанау.[2]
Бұған пацефистер де, ... де ... бола ... ... ... ... ұлттық көтерілістерді және шовинистік ... ... ... ... Оның көпшілік жетекшілері халық аралық
қарулы күштер арасындағы келіспеушіліктің дәлелді біреуін, шын ... ... ... ... ... алмады. Интернационалды
пролетариат ынтымақгастығына қарағанда, ұлттық-мемлекеттік қоғамындағы
халықтың санасы көп ... ... ... бұл ... ... ... және кәсіподақтардың беделін пайдалана отырып өз
елдерінің ... ... ... ... ... ... ... несиелерге
дауыс берді және сонымен бірге кесіподақ басшыларымен тұрғындарды біріктіру
үшін ... ... ... ... ... ... ... күреске" шақырды. Француздық социалистер соғыстағы
жалынды ... ... ... ... ... олар да ... дауыс берді, Ұлыбританияда тредюниондар "өнеркәсіп өлемін"
жариялады, ал ... ... ... ... ... ... соғысқа" шақырды.[3]
Ірі жұмысшы ұйымдарының интернационалды ынтымақгастықты саяси-идеялық
кайта бағытталуына және II Интернационалдың құрылуына әкелді. ... ... жаңа ... шақыра алмады, халықаралық социалистік ұйымда,
Пацифистік қозғалыс та құлады.
- Тек елдегі кер тартпа интернационалистердің ... ... ... ... оның ... ... ... импералистік соғыс
жариялады, социал-шовинистік ретінде өз елінің үкіметіне қолдау көрсеткен
социалистер ... және ... ... дейінгі резолюциясы
рухында еңбекшілерді, капитализмді жою үшін ... ... ... ... үндеуін екі жылдан астам уақыт кұтуге тура ... ... ... қыза ... және оның ... да ... ... Германияға Жапония соғыс жариялады. Оның мақсаттары айқын болды: ол
Қиыр Шығыстағы және Тынық мұхитындағы неміс отарларын қамтыды. Күзде ... ... Қара ... ... жағалауларын атқылаған Германия
кемелерін жіберді. Осмаи империясы немістер қысымымен Антантаға ... ... ... ... ... кұруға мәжбүр болды, ал оның
бұғаздары арқьлы өтетін одақтастарымен байланысы үзілді. ... ... ... ... ... ... Египет шықгы.
Антанта және оның одақтастарының бүтіндей адам және ... ... және ... ... ... көп
болатын. Қайта қаруланғаннан кейін ... 11 ... жуық ... ... оның ... ... 5,5 миллион, ал Германия және Австрия-
Венгрия екеуі бірге тек 6,1 миллион әскерлер болды. Бірақ австрия-германдық
блок Антанта құлайды деп ... өз ... ... және ... ... ... ... құртуға ұмтьлған және
өздерінің бар ... ... ... ... ... ұшыратуға
мүмкіндігі болды.[4]
1.2.Соғыстың сәтсіздіктері
Германдық қолбасшылар негізінен ... ... ... ... ... ... күші ... Батыс фортта, Франция,
Бельгия әскерінен артық салмақта шамамен 10 ... ... және ... ... ... корпусынан артық орналасты. Бұнда 3/4-ін
иемденген Бельгия шекарасының осал қорғанған тұстарымен ... ... оң ... ... ол ... негізгі күшін қоршап алып,
оларды Швейцария шекарасына тықсырып және "күзгі жапырақ ... ... ... Франция талқандалғаннан кейін кезек Ресейге келер еді.
Үш аптада Бельгияны ... ... ... ... ... ... шекарадағы Франция әскерінің қарсылығын жойып,
Францияға басып кірді. ... ... ... Франция дивизиясын
солтүстіктен-батысқа жүріп өтуге оларға күш ... ... 4 ... Марнудан Мо мен Шолон өзендеріне ... ... ... ... ... ... Парижге қауіп төндірді. Францияға өлімшідей қауіп
төніп тұрды. Оның үкіметі ... ... ... ... ... сұраған
уақытта Ресей әскерін күшейту,жабдықгау, топтастыру әлі ... ... да орыс ... ... ... екі армиясы Пруссия помещиктері ... үрей ... ... Пруссияны қорғау үшін Францияны басып ... екі ... ... және атты ... ... жіберуге
мәжбүрледі.
Қимылдардың келісілмей жүргізілуі салдарынан Ресей әскері Мазур
көлінде жеңілді, ал немістер ... ... ... ... ... армиясы оңтүстік бағыттағы қимылдары жалғаса
берді. Австрия-Венгерлік әскердің қорғанысын бұзып өтіп, оларды ... ... ... қоршап, бұл армия Полшаның және Галицияның Австрияға
кіретін бөліктерін басып алды. ... ... ... ... ... ... ... Варшавада күйреуге ұшырады:
оларды орыс әскерлері 100 км-ден астам жерге шегіндірді. Орыс әскерлерінің
қимылдары Германия үшін маңызды ... ... ... және ... ... ... ... Ресей әскері Шығыс Пруссияға қайта шабуыл
жасады. Олардың ... тек ... пен ... ... ғана
кідіртті. Оларды тоқгату үшін Германия Франциядағы әскерінен тағы да ... және ... да ... ... тура ... Мүмкін Францияны
құтқарған, үлкен шығынға ұшырап соғысқан ... ... ... ... мәртебелі неміс күштерінің оң қанатына шоғырлануға
мүмкіндік туды. 5-ші қыркүйекте, яғни Ресей ... ... ... ... ... әскері Парижден шабуылды бастап; соғыс қимыддары Марнға
бұрылды. Ауыр ... ... ... ... олардың Франция астанасына
кауіп төндірген күші ... ... мен ... ... ... ... болған сәтсіз әрекеттерінен кейін, күзде Францияда ... ... ... ... ... шекарасына дейін траншеялар
қазылып, блиндаждар жене қорғаныс шептері тұрғызыдды.
Австрия-германдық блоктың 1914 жылғы ... ... қол ... үшырады. Германдық және австрия-венгерлік әскерлер бастаған
Оңтүстік Польша шабуылы да сәтсіздікпен аяқгалды. Немістер ... ... ... жетпеді. Лодзидағы қан төгіс шайқаста олар Ресей әскерін қоршай
алмады. Олардың соққы беретін ... ... ... ... қалды, бірақ
Ресей қолбасшылары бұны пайдалануға бара алмады.[6]
Немістер Бельгаяны және Францияның 10 ... ... ... ... беру ... ... және ... батыстағыдай шығыста
да салмақты соғысуы ... ... Оның Бас ... ... ... ... ал ... майданның қолбасшысы болып Гинденбург
тағайындалды.[7]
1.3.Дипломатиялық күрес
1915 жылы Германия және Австрия-Венгрия басшылары "осы жаздың ішінде
Ресейге тағы да ... ... және ... ... ... ... ... үйғарды. Ресейге қарсы осы державалардың қарулы күштерінің жартысынан
астамы жұмылдырылды, ал оңтүстіктен Осман империясының әскері кірді. ... ... ... ... ... ... ... Ресей әскерін
Шығыс Пруссиядан ығыстыруға мүмкіндік туды. Мамыр айында австрия-германдық
әскер Горлиц ауданындағы майданды бұзды. Немістер солтүстік Варшаваны ... ... осы ... ... ... пен ... керек еткен
Ресей әскері жеңілістерге ұшырады.
Осы уақытта герман әскерінің Батыс майданда, яғни Шампани, ... ... ... ... ... ... басталды. Олардың
белсенді қозғалысы солтүстік Ипр ... ... ... осы ... ... ... рет ... қару-газ қолданылды, ол иприта
деген атқа ие болды. Бүл ... ... ... бұзу ... Ал
немістердің жетістіктері тактикалық түрде ғана жүрді.
Күзде Австрия-Венгрия және Германия ... ... ... ... ... ... ... еддерінің бір бөлігін басып алды, бірақ ары
қарай жылжый алмады. Ал, Ресеймен бейбіт ... ... ... жылы ... ... ... шабуылымен қатар Ұлыбританияны
тізе бүктіруге тырысты. Ол ... ... ... ... еткісі
келмеді, ал соғыс крейсерлері үлкен ... жете ... ... жаңа ... қайықгарымен жабдықгалған шексіз су асты соғысы
басталды. Олар ... ... ... ... ... десе ... де жойып отырды. 1916 жылдың қаңтарына дейін 700 -дей корабльдер
жолаушыларымен қосылып жойылды.
1915 жылы ... ... ... ... ... ... ... да әртүрлі елдердің азаматтарымен қосылып жойылғаннан ... ... су ... ... ... ... тұрде тоқтатуын
талап етті. Германия қолбасшылары жолаушы корабльдерін олардың ескертуінсіз
батыруды тоқтатуға бүйрық беруге мәжбүр болды.
Ұлыбритания өз сотын ... ... және ... Онда ... ... соғыста тиімді құрал және одан төнген қауіптен құтылу
жолдары ... ... ... ... тізе ... ... жылы ... төңірегіндегі дипломатиялық күрес шиеленісті, билеуші
орта 1914 жылы австрия-германдық халықгың пацифистік көңіл-күйін ескере
отырып және ... ... ... ... ... ... аз екенін ескеріп
соғыста жол беруден бас ... ... ... Австрия-Венгрия Италияның
талап тілектерін қанағаттандыруды каламады және оның Балкандағы ықпалын
кеңейтуге келіспеді. Германия үкіметі Ватикан ... ... ... ... ... ... және ... бола Австрия-Венгрия басшылары
Италияға ... ... ... ... ... ... ... несие беруге және жағдай жасауға уәде берді. Сондықтан Италияның
басқарушы тобындағы тербеліс ... ... ... 1915 жылы ... ... ал келесі жылдың тамызында Германияға соғыс
жариялады.[8]
Италия әскері ... ... ... ... ... ... сәтсіз, дегенмен
Жерорта теңізі австрия-германдық блок үшін жабық болды.
Болгария үкіметі Сербия, ... ... және ... десе Түркия
территорияларының жерлерін беруге уәде етіп, олар қыркүйекте ... ... ... келісе отырып Болгарияға кіруге қол жеткізді. Сонымен
бірге Германия, Австрия-Венгрия, ... ... және ... ... ... Австрия-германдық әскер болгарлық әскердің қолдауымен
Сербияның қорғаныс әескерін шегінуге мәжбүр етіп оның ... ... ... мен Вена ... арқылы Стамбулға тікелей байланыс орнатты.[9]
Бірақ Антантаның Грециядағы қысымы онда ... ... ... ... ... ... ағылшын-француз және серб әскерлерін
орналастыруға келісім берді.
1916 жылы Германия ... ... жету ... ... барысында
Францияның күшін әлсіретуге қол жеткізуді іске астырды. Олар 12 дивизияны
және көп санды артиллерияны Вердендағы 10 км ... ... ... үшін
топтастырды. Бүл Парижге бағытталған еді, немістер осы жерде талқандалмаса
онда француздар соңғы демі қалғанша соғысады деп ... жылы ... ... ... ... ... ... мықты дайындық пен
басталды. "Бүтіндей орман шабылды, масақ ... ... үш ... ... ... барлық кедергілер ашылды, барлық қиылыста болат жауынмен
толтырылды, барлық жолдар ... ... ... Әр ... ... ... ... сүйектері, жарылған қарулар шашылып жатыр" деп
жазды осы соғысқа қатысқан А.Барбюс. Бірақ француздардың қарсылығы ... ... ... ... бір ... тек ... ... бекіністерді
ғана ала алды. Францияның бас қолбасшысы Жоффр солдаттарға "өлімге бас
тігуді!" бұйырды және ... ... ... ... ... ... тастады. Солдаттар Вердендік "ет тартқыш" деп атаған ... ... ... ... ... ... ... әскерінің қозғалысы
шамалы ғана болды, олардың күші әлсіреді, ал германдық ... ... жете ... жылы ... және ... ресейлік әскердің Шығыс майданға енуімен
Верден қысымнан босатылды. Маусымдағы ... ... ... ... ... ... ... және олардың қозғалысы
сол жерде 60-100 км-ді қамтуы, германдық қолбасшылардың көз ... ... ... ... ... ... ... неміс дивизиялары
түсірілді. Брусилов әскері бұған карамастан ... және ... ... басып алып, Карпатқа кірді. Олардың әрі ... ... ... ... және ... жетіспеуі кедергі болды.Немістердің
Вердендегі сәтсіздігі және Брусиловтың шабуылындағы жетістіктері ... ... ... ... ... аяқгалуына соқдырды. Олардың
бұрынырақга Антанта дипломаттары несие бере ... және ... ... ... ... ... деп уәде беріп, Төрттік
одаққа қарсы соғысқа үгіттегенмен, ... ... ... ... ... тамызында жариялады. Дегенмен, оның армиясы кешікпей ... ... ... шабуылына төзе алмады және Ресейге мұнда
өз әскерін аттандыруға тура келді.[11]
Ағылшын-француздық қолбасшылар ... Сомм ... ... ірі ... ... ... әскері жақсы қарсыласып өз шебін бұзғызбады.
Сондағы ... және ... ... ... ... айналды, және ол
күздің аяғына дейін созылды. Қыркүйекте ағьлшындар бірінші рет ... ... ... ... ... Тек қана ... қысымын әлсіретті.Екі жылдан астам уақыт ішінде ... 4,6 ... ... адам қаза ... одан да көбі жарақаттанды.
Соғыс ондаған ... ... ... ... ... қимылдары үлкен
құндылықгарды жойды, бүтіндей облыстарды қиратты. Үкімет соғысты жүргізу
үшін күнделікті өте көп ... ... және ... шикізаттарды
топтастырды.Еуропалық бейтарап елдерді-ІПвейцария, Испания, ... ... және ... - ... державалардың бақталастық алаңы
болды, оларды жетіспейтін шикізат және азық-түлік ... ... ... ... және ... ... ал аяғы әлі көрінбеді.
ІІ тарау. Соғысушы державалардың саяси қарым-қатынастары мен соғыс
барысы.
2.1.Соғысушы ... ішкі ... ... ... ... ... туралы кітабын "Әлемдік
дағдарыс"-деп атады. Ол 1914 жылы державалардың қарулы ... ... ... ... ... халқына шексіз күш және
құрбандық ... ... ... ... ... өмірін және ұлы
державалардың тағдырын қойды, ... ... ... Бұл ... ... көп кешікпей айқын болды.
Халықаралық бағынуы және басқарушы ортаның шикізаттарына ұмтылуы,
соғысқа қатысушы ... ... ... ... ... ... ел ... саяси күшті ең ... ... ... ... ... ... және ... ұйымдарының орталықтары әсер
етті. Францияда "қасиетті бірлік" жарияланды, Ұлыбританияда кең негізде
коалициялық үкіметі құрылды, ... ... ... ... әр ... фракцияларының әріптестігіне қол жеткізді, ал Австрияда бұл
қатынасқа сенімсіздік білдірген парламент таратылды.[12]
Соғысушы ... ... ... ... ... ... ... танытқан жағдайда алмастырылды және қайта ... ... Осы ... 1915 жылы ... ... үкіметін
А.Браин үкіметі алмастырды, Ұлыбританияда 1916 жылы ... ... ... ... үкіметі келді, Ресейде 1916 жылы император Кеңес
министрлерінің төрағасы-И.Горемыкинді ... ал ... ... Тек ... ... басқаша өрбіді,
Кеңес министрінің төрағасы К.Штюргк қазан айында өлтіріліді, ал 1916 жылы
карашада қаза болған Франц ... ... Карл ... ... ... жағынан нығайту үшін, Ұлыбританияда ... ... ... және ... ... ... ... Халықтың патриоттық бірігулері полиция және ... ... ... ал ... ... және ... ... билікте қосылды. Олар сенімсіздігін басуға немесе тыныштандыруға
тырысты, үкіметке қарсы шыққандарды репрессияға ұшыратты. ... ... ... ... Дума ... ... және айдауға жіберілді,
жаппай толқулар қатаң тұншықтырылды.[13]
Соғысушы державалардың ... ... ... ... ... "Барлығы жеңіс үшін!" ... ... алға ... ... өндіріс орындарының қару-жарақ, оқ-дәрі және басқа да ... ... ... күшейтуге көңіл бөлуі болды. Арнайы
мемлекеттік органдар әскери тапсырыстарды және ... ... ... аз мөлшерде барлық жерлерге таратып, қадағалап отырды. Азық-
түлік өндірісінің ... жене ... да ... ... ... ... тарату уақытын белгілеуге мәжбүрледі. ... ... ... ... ... және өндірістер, әскери
мемлекеттік монополистік капитализм дамыды. ... ... ... ... ... ... ал ... кіріс пен
қамтамасыз етті.[14]
Соғысушы державалардың дамуы жалпылық белгілері ... ... ... ... ... өмір ... төмендету бодды. Барлық жерде
еңбекті қорғау заңы қабылданбады, оның жағдайы нашарлады, және жұмыс ... ... және май ... ... өсуі ... Бұл, ... жоқ ... шығындардың өсуі мен бірге,
сондай-ақ коррупция бүлігі және соғыста пайда тапқандар, ... ... ... ... және ... ... ... күшейтті.
1915 жылдың өзінде Ресейде, Германияда, Австрия-Венгриада, Францияда және
Ұлыбританияда жұмысшылар арасында "азаматтық өмірді" ... ... ... ал пацифистердің және интернационалистердің бөлшектенген топтары ... ... ... ... ... және ... ... қатары "Соғыс соғысқа!" деген ұранмен
Швейцарияда ... ... ұйым ... 1916 жылы ... ... ... ... айтарлықтай күшейді, ал Ресей мен Германияда
олар жаппай көрініс алды.
Соғыс уақытындағы державалардың әлеуметтік-экономикалық және ... ... әр ... ... ... ... ... әр келкі болуына және елдердің ... тең ... ... ... ... ... өндірістің орнын елеулі
мөлшерде тиімді толтырды және таратуды қатаң ұйымдастырды, оған ... ... және өз ... ... роль ойнады. Австрия-Венгрияда
1915 жылдың өзінде-ақ мұндағы дәстүрлі ұлтаралық ... ... ... және ... ... да бұл мүлде күшейді. Жабдықгаудың
қиындығына қарамастан Франция мен Ұлыбритания өндірісті тиімді ... ірі ... және ... мен ... шикізаттарын қоса
пайдалануға мүмкіндіктері, сонымен бірге, АҚШ және т.б. ... ... ... ... ... бұл елдегі
үкіметтен германдық және Австрия-Венгриялықтарға қарағанда ішкі шиеленістен
құтылуға ... көп ... ... ... ... мүмкіндіктер
болмады. Соғыс жылдарында қоғамның жоғарғы бөлігімен және өте кең төменгі
бөлігімен арасындағы ... ... ... ... арасындағы күрес өндіріс
тиімділігін және орналасуын төмендетті, сондай-ақ қарулы күштің, ... ... ... ... Ресей жартылай самодержавиелік күште
не соғыста жеңу, не соғыстан шығу ... да ... ... ... мүмкіндігіне күдіктену және ішкі мәселенің
шиеленісуі пацифистер ... ... ... және 1915 ... ... елдердің кейбір баскарушылары соғыстың аяқталуын қалап,
ымыраға келудің ... ... ... ... ... әлем ... ... патша айналасында болды. Соғыстан тездетіп шығуды
император Карлдың кеңесшілері династияны сақтап қалудың ... ... ... ... ... ... үшін қарсыластарымен басқа
елдерде де жүргізілді.
Керек десе германдық бас ... жаңа ... ... ... жағдай "төтенше қиындатылған және шығатын жол жоқ" дей
келіп, келісімге қарсылық байқатпады, Бірақ Германия өз ... ... ... ... мүдде тиімсіз болған Польша тәуелсіздігін
жариялады және сонымен ... әлем ... мен ... ... Германия
үкіметі бейбіт келісім жасауға дайын екенін жариялады, бірақ жаулап алған
территориясынан бас ... ... ... бас ... герман үкіметі төтенше жағдайды
жақтауға пайдаланды. Гинденбург ... іске асты ... және ... ... ... ... және ... қолдауына шектеу
енгізу мен жүргізілді. Ал 1917 жылы ... ... ... ... ... егер ол Англияға жүзіп барса.Германия шексіз су ... ... ... ... ... басқару топтары соғыстың жалғасы қауіпті екенін
мойындады, бірақ өз мақсаттарынан бас тартқылары ... ... ... тоқтата алмады.
2.2.Ресейдегі революция және соғысқа АҚШ-тың кіруі
Солдаттар мен халықтың жаппай бас ... ... 1917 ... ... ... астанасы Петроградта патша тақтан түсуге мәжбүр
болды, билік Думаның Уақытша комитетіне және барлық жерлерде ... ... ... және ... ... ... өтті.
Думаның Уақытша үкіметі депутаттарынан құрылған либералды-демократиялық
күштің әріптестігіне арқа ... Оны ... ... ... ... Ресей бостандығы және тұтастығын қорғауды бүтіндей көтеріп жалғастырды,
бірақ бұған соғыстан шаршаған халықты, негізінен-солдаттарды ... ... ... ... ... ... топтастыруға мүмкіндік
туғызған көтерілісі табысқа жетпеді. Ресейде демократиялық бостандық оның
тек жақтаушыларында ғана емес оның ... да кең ... ... ... ... жағдай туғызбады, бірақ
Уақытша үкімет демократиялық жағдайды ... үшін ... ... ... және ... жер беру ... ... бұл олардың халықтан алатын алғашқысынан айырылуға
әкелді.
Генералдардың астанада әскери диктатура ... ... ... ... 1917 жылы ... ... ... арқа сүйеген және
кеңстік билік ұйымына айналдырған В.И.Ленин басқарған болшевиктерге орнынды
басып алуға мүмкіндік ... ... ... ... ... олар өз
жеңістерін дүниежүзілік социалистік революцияның бастамасын ... ... ... ретінде қарады.[17]
Кеңес үкіметі, Ресейді дүниежүзілік революцияның тірегі деп есептеп,
барлық елдердің халықтарына ... ... ... ... және ... ... жоюға үндеу тастады. Осы қылығымен ол өзіне барлық
державаларды қарсы қойды. Бірақ, ... ... ... да соғыстан
шығуға деген нақгы шешімдері, шаруаға жер, ал ... ... ... кез-келген қарсыласының қысымы болшевиктердің билікте нығаюына
мүмкіндік берді.
Кеңес үкіметі өз билігін сақгап қалу ... ... ... ... ... оны ... ... революция жойды деп сенді.
Ресейдегі бұл оқиға соғыска елеулі өзгерістер енгізді. Германия
басшылары ... ... ... ал ... оның ... ... өз ... толықтырды және батыста жеңіске жету үшін өз күшін
жұмылдыруды ойластырды.
Дегенмен, ... ... ... АҚШ, Антанта елдерінің
қарыздарынан ... елге ... ... олардың жеңілуіне жол бермеді.
Сонымен қатар, АҚШ-тың билеуші тобы "дүниежүзінде басты роль ойнауға" жене
оның соғыстан ... ... ... ... ... Бұл ... ... және конгресс қоғамының ... су асты ... ... топтасуын, немістердің Мексикадағы тіскілік әрекетін
ескере отырып, 1917 жьшы 6 ... ... ... ... ... АҚШ ... елдеріне жол беріп өз әрекетін Еуропаға бағыттауды
ұйғарды. Сонымен қатар Германияға қарсы соғысы 14 мемлекет ... ... ... ... Сиам және ... да ... Ішкі ... шиеленісуі
Әрине, австрия-германдық қолбасшылар ағьшшын-француз әскерін АҚШ
теңіз арқылы ірі күшке айналғанға дейін талқандағысы келді. Су ... ... бұл ... ... ... ... керек еді. Ресейді
талқандау Германияның кұшейуін және уақытты талап етті. ... ... да ... да соғысушы державалар сияқгы шиеленісумен санасуға тура
келді.
1917 жылғы репрессияға қарамастан барлық елдерде ереуілдер ... ... ... алды, қатысушылар еңбек ... ... ... келтіріп кеңейтуді, сондай-ақ соғысты тоқтатуды талап
етті. Ашыққан азаматтардың бүліктері жиілей түсті. Соғысқа карсы ... ... ... Көптеген әскери қызметкерлер соғысқа қарсы наразылық
білдірді: командирлерге бағынудан бас тартты, қарсыластардың ... ... ... ... ... және ... революциямен жетуді көздеген революциялық ... ... ... ... ... наразылықтың және жаппай
қозғалыстардың өсуіне себеп болды. Майданда күн сайын мындаған ... және ... шегі ... ... салдарынан өлім көбейіп, бала туу
азайды. Германия халқының көпшілік бөлігі шала ... өмір ... ... жылу ... ... елдердің барлығында халықгың жағдайы
нашарлады.
Ресейдің ... шығу ... және ... ... ұрандары,
барлық жердегі наразылықтар мен олардың ... ... ... Әсіресе
Германия және Австрия-Венгриядағы ... ... ... ... ... Кеңестер және большевиктердің ... ... ... Бұны ... революцияның соғысқа
жауапты және оның капитализмге ауыртпалығын, социализмнің әділетті өмірге
сенімін ... ... ... ... оларды
моральдық және материалдық жағынан қолдады.
1917 жылы ... ... ... ... 300 мың ... істеуден бас тартты. Кеңестер құруға қамданып әрекет етті. Саяси
ереуілдер және ... ... ... орталығында камтылды.
Германдық әскери флоттың матростары арасында да ... ... ... ... жетті. Г.Гаазе және К.Каутский қарсыластарынан құралған
Тәуелсіз СДП үкіметтен соғысты шұғыл түрде ... және ... ... ... ... ... ... қолбасшысы Г.Михаэлис басқарған
үкімет шілдеде репреесиямен революциялық бағытты ұстанған соғысқа қарсы
қозғалыстарды ... жол ... жьшы ... ... ... ереуілдер және соғысқа ... ... ... ... ... жаппай ереуілдері және
көтерілістері майданға шығуға және шайқасудан бас тартты. Репрессияға
зығырданы қайнаған екі ... ... ... "Революция жасасын!"
деген ұранмен әрекет жасады. Жұмысшылардың үкімет ... ... одан ... ... өтуге мәжбүрледі. Бірақ солдаттардың
көтерілістері тұншықтырылды. Француздық ... ... ... ... ол ... ... ... ұранды көтеріп және барлық пацифистерді
жазалаумен қорқытты.[21]
Италияда мамыр айында ... және ... жиі ... ... өз ... ... ... етті, және "Ресей
секілді жасаймыз!" деп жариялады. ... ... ... ... ... ... дейін барды.Ұлыбританияда
жұмысшылардың және олардың ұйымдарының құқықтарын қорғау ереуіддер ... да ... ... ... ... ... ... өндірістік зақымдарға компенцацияны үлғайтуға мәжбүрледі. Үкімет
мұндай күшейген көтерілістер мен есептеспеуге бара алмады, бірнеше ... ... ... ... Бұл ... ... ... тигізді. Бірақ
соғысушы елдердің бүтіндей жүйесі әр түрлі болды, ... ... әлі бар еді, ... және ... ... ... ізбасарлары
1917 жылғы көтеріліс дүниежүзілік ... ... ... да ... ... көрінді.Әскер қарсыласуы жалғастырылды. 1917
жылы сәуірде Франция қолбасшысы Нивелмен Батыс майданда Аррас, Сен-Кантен
және Реймс аудандарында ... ... 1000 ұшақ және орыс ... ... ... ... ... қатысқан күшті шабуыл
ұйымдастырылды. Шығын көп болды, бірақ ... ... ... ... ... ... кейін ағьлшын-француздық қолбасшылар 1917 жылы
Камбрде бірінші рет 378 танк ... да өте ірі ... ... ... ... ... Италияға 11 дивизия жіберуіне тура
келді, оған себеп Италия әскері қазанда Капортеде үлкен жеңіліске ұшырап ... ... ... еді. ... ... ... елді ... құтқарды.
Австрия-германдық ... ... ... ... ... айтарлықгай операция жасамады. Ол 1917 жылғы 2734
кемелерді батырған су асты соғысы Ұлыбритания мен ... ... ... ... бір ... ... ... ауыстыруына кедергі болды деп
есептеді. Шынында, кеме жасау шығынды толтырып ... ... ... ... ... қарсы қорғаныс тиімділігін жоғалтты, ал
батыста-Германия теңіз блокадасын бейтарап елдерден тасымалдаудан айырылып,
және оның сүңгуір ... ... ... корабльдер мен жапты.
Германияның жағдайы ... мен ... ... ... болды.
2.4.Төртгік одақгың жеңілуі
АҚШ-тың Германияға қарсы ... ... ... ... ... ... келтіре алмады, бірақ оның Төрттік одақган әскери және
саяси-моральды жағынан артық болуына мүмкіндік туғызды. Президент ... жылы ... 14 ... өзінің соғыстан кейінгі қайта ... ... ... ... ... ... Ол барлық елдерге кең
насихатталды.
Әрине, оны алға ... ... ... ... ... ... өзінің
әлемдегі рөлін нығайтуға қол жеткізді. Бірақ бұл ... ... ... ... ... ... ұзақгығына және берік өмірге
ұмтылуы кең таралуы еді. Онда ашық ... ... ... ... ... және ... бостандығын қамтамасыз ету, қару-жарақты қысқартуға уәде
берді, ... ... әділ ... ... ... ... және ... қалпына келтіруді, ал негізгісі-
Ұлттар Лигасын құру мемлекеттер одағы барлық елдердің тәуелсіздігін ... ... ... Ол ... көпшілігіне түсінікті болып
көрінді және олигархтарды ұстап қалу жоспары ... және ... ... ... ... ... және ... оның пікірлері мен келісуіне тура ... ... 1918 ... ... 300-мыңнан астам АҚШ-тың солдаттары ... ... ... ... келісіміне қол қойғаннан кейін Германия қолбасшылары
мықты шабуыл бастады: Пиракида да ағылшындық 32 ... ... ... және ... бар 62 күшейтілген дивизиясы жіберілді. Шеті
бұзылды, ағылшын әскері қайта көшуге дайындалды, ... ... ... ... генерал Ф.Фош одақгастар әрекетін келістіріп соғысқа ірі қорларды
қосты және жеңілістен құтылуға мүмкіндік туды. Германия ... ... ... ... ... талкандау арқылы бекіте түсу жоспарын
іске асыруға мүмкіндік болмады.[22]
Ағылшын-француз қолбасшылары резервтері аландата отырып, ... ... және ... айларында үш ірі шабуыл ... ... ... мүмкіндік туып Марн өзені шықты және олар Парижден 70 км жерден
бірақ ... ... ... Марндағы шабуылы 1914 жылғы сияқгы
жеңіске жете алмады. Олардың шабуылдары тұншығып қалды, ал француз ... ... ... 8 күні ... ... ... әскері үлкен жеңіліске
ұшырады, және бұл олардың моральдық жағдайын бұзды. ... бұл ... ... қаралы күні" деп атады. Германия қолбасшылары бейбіт
келісімге дипломатиялық жолмен қол жеткізуге шешім қабылдады. 1918 ... 800 мың адам ... ... рухы ... ... ... және
қыркүйекте көктемгі шабуылды бастаған орнына қайта оралды.
Барлық жерде бастама Антанта ... ... Оның ... ... ... ... ... бұзды, және 29 қыркүйекте
Болгариямен уақытша бітімге қол ... 26 ... ... ... Батыс майданға толықтай шабуылы ... ... ... Германия қолбасшылары үмітсіз жағдайға тап болды және 5
қазанда Германия үкіметі АҚТТТ президенті Вильсоннан бейбіт келісім сұрады.
Бірақ 11 қарашадағы ... ... ... ... ... көтеруімен 3 қарашада революция басталды. Кайзер елден ... және ... ... жарияланды. Қазанда Туркия әскері Палестинада жеңіліске
ұшырады, ал 30 қазанда Осман империясы Антантамен ... ... ... әскері Австрия-Венгерлік майданды бүзғаннан кейін 3 қарашада
Габсбургтер империясыда тізе бүкті, бұнда да революция басталған еді.
Төрттік одақ ... ал ... ... ... ... ... ... Алайда, жеңгендердің мақсаттарын іске асыру оңай
болған жоқ, әсіресе Вильсонның бағдарламасы жоғары тұрды.
Қорытынды
Еуропалық ... ... ... 59 ... 33 тәуелсіз мемлекеттер,
олардың 1,5 млрд. халқы бар, яғни дүниежүзі ... 87%-ын ... ... адам қаза болды, ал жаралылар одан екі есе көп. Соғыстағы әскери ... оның ... сол ... 266 ... ... ... ... қи
аратылған елдер де болды. ... ... ... ... ... Австрия-Венгрия және Осман империялары жойылды. Әлем өзгерді,
бірақ соғыс кезінде басталған әлемдік ... ... ... ... ... ... барысында және ол аяқталған соң, Европаның
әскери-саяси құрылымы өзгерді. Германия,Австрия-Венгрия, Ресей және Осман
империялары ... 1919 ж. 28 ... ... ... ... Германиямен Версаль бітімшартына қол қойылды.
Пайдаланылған әдебиеттер тізімі.
1. Новая история стран Европы и ... ... ... /Под ... ... и Е.Е. ... М., 1998.
2. Новая история стран Европы и Америки. Второй период. /Под ред.
А.В. Адо.М., 1986
3. Новая история 1870-1918 /Под ред. ... М., ... ... ... ... гг. /Под ред. И.С.Овчаренко. М., 1983.
5. Новая и новейшая история стран ... и ... В 3 ч. М., ... ... ... и ... истории стран Европы и Америки
/Под ред. А.В.Адо, И.С. Галкина, И.П. ... ... ... Европа және Америка елдерінің жаңа заман тарихы.1870-1918жыл.
Сманова.А.М. ... 2006ж. ... Жаңа ... ... ... ... ... Жаңа заман тарихы. Қ.Ізтілеуов. Алматы. 1995ж. 120бет.
10. ... Е.В. ... в ... ... ... 2-ое ... П.А. Тыловые робочие Туркестана в годы первой мировой
войны,Таш. 1957.
12.Иолетика Н.П. ... ... ... войны. М., 1964.
13. Қойгелдиев.М. Алаш қозғалысы. А., 1995ж
-----------------------
[1] Европа және Америка ... жаңа ... ... ... 2006ж. 194бет.
[2] Новая и ... ... ... ... и Америки. В 3 ч. М., 2000
[3] ... ... и ... ... ... ... и Америки
/Под ред. А.В.Адо, И.С. Галкина, И.П. Дементьева, А.Д.Колпакова.
М., 1977.
[4] Ковалев П.А. Тыловые ... ... в годы ... ... ... ... ... Европы и Америки. Второй период. /Под ред.
А.В. Адо.М., 1986
[6] Новая история стран Европы и Америки: Второй ... /Под ... ... и Е.Е. Юревской. М., 1998.
[7] Новая история стран Европы и Америки. Второй период. /Под ... ... ... ... история 1870-1918 /Под ред. И.С.Галкина. М., 1973.
[9] Иолетика Н.П. Вазникновение первой мировой войны. М., 1964.
[10] ... және ... ... жаңа ... ... Алматы 2006ж. ... ... ... ... гг. /Под ред. ... М., 1983.
[12] Новая история 1871-1917 гг. /Под ред. И.С.Овчаренко. М., 1983.
[13] Бұл да сонда
[14] ... және ... ... жаңа ... ... ... 2006ж. 194бет.
[15] Бұл да сонда.
[16] Новая история 1871-1917 гг. /Под ред. И.С.Овчаренко. М., ... ... Алаш ... А., ... Бұл да сонда.
[19] Историография новой и новейшей истории стран Европы и Америки
/Под ред. ... И.С. ... И.П. ... ... ... Жаңа ... ... Қ.Ізтілеуов. Алматы. 1995ж. 120бет.
[21] ... және ... ... жаңа ... ... ... 2006ж. 194бет.
[22] Историография новой и новейшей истории стран Европы и Америки
/Под ред. ... И.С. ... И.П. ... А.Д.Колпакова.
М., 1977.

Пән: Қазақстан тарихы
Жұмыс түрі: Курстық жұмыс
Көлемі: 26 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 500 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Күрдістан және күрдтер мәселесі (хіх ғ. 90 ж.– 1917)52 бет
Қазақстан бірінші Дүниежүзілік соғыс қарсаңында6 бет
Валюта жүйесі66 бет
Дүниежүзілік валюта жүйесі туралы мәлімет42 бет
Дүниежүзілік сауда ұйымы (ДСҰ)88 бет
Дүниежүзілік экономикалық қатнастар13 бет
Сыртқы экономикалық қызметті мемлекеттік реттеу91 бет
Халықаралық валюталық жүйе және валюталық бағам29 бет
Халықаралық валютаның жүйесінің және бағамының іс-әрекет механизмдерін зерттеп талқылау33 бет
Халықаралық сауда жайлы72 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь