Қазақ халқының дәстүрлері, адамгершілік әрбиесі

Ж о с п а р

1. Қазақ халқының дәстүрлері, адамгершілік әрбиесі ... ... ... ... ... ... ... ... ... 3
2. Адамгершіліктің асыл белгілері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 6
3. Адамгершіліктің ең жоғарғы түрі және этикалық педагогиканың орны ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..8
4. Пайдаланылған әдебиеттер ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..10
ҚАЗАҚ ХАЛҚЫНЫҢ АДАМ ТӘРБИЕСІ
Адам баласы қоғамда өзінің адамгершілік қасиеттерімен, қайырымдылығымен, адалдығымен, әділеттілігімен ардақталады. Моральдық қасиеттер адамдардың қимыл-әрекеттерінен, қарым-қатынасынан шығады. Жақсылық пен жамандық, зұлымдық пен махаббат, әділеттік пен әділетсіздік, борыш пен намыс, ар мен ождан адамнын, іс-әрекеті арқылы өлшенеді. Бұларды адам бойына жастайынан мінез-құлық ережесі етіп қалыптастыру тәрбиеге байланысты. Осыны ұстанған қазақ халқы жастарды от басында кішіпейілділікке, ізеттілікке, имандылыққа, инабаттылыққа тәрбиелеуді бірінші міндет етіп қойған. Ер балаларға ауылдың үлкендеріне қос қолдап сәлем беруді, қыз балаларға ибалық жасап, үлкендерге жол беруді, олардың алдын кесіп өтпеуді уағыздаған. Жастардың жадына «сіз» деген сыпайылық, «сен» деген анайылық, «Адамдықтың белгісі, иіліп сәлем бергені», «Кішіпейілділіктен кішіреймейсің», «Жұпыны жұтамайды, сыпайы сүйкімді», «Құдай деген құр қалмайды» деген қағидаларды үнемі уағыздаған. Халқымыз «Әкеге қарап ұл өсер, шешеге қарап қыз өсер» деп бала тәрбиелеуші ата-аналардың да өнегелі болуын талап еткен. Отбасының, қоғамның тәрбиесі аналарға байласты екеніне ерекше мән берген, қыздың керкіне ақыл-ойы мен мінез-құлқының сай болуын қадағалаған. «Қыз қылығымен сүйкімді», «Қызым үйде, қылығы түзде», «Қысыла, қысыла қыз болдым» деген мақал-мәтелдер үлкен жауапкершілік жүктейді. «Қыз өссе — елдің көркі» деу арқылы арлы, инабатты, сымбатты қызды бүкіл ауыл-аймақ болып тәрбиелеуді меңзейді.
Адамгершілік қасиеттің өзекті мәселесі — қайырымдылық, достық. Халық ұғымында жақсылық пен жамандық, достық пен қастық адамгершілік қасиеттіқ екі түрлі белгісі ретінде егіздің сыңарындай қатар салыстыра суреттеген. Еліне қайырымды, бойындағы бар қасиетін халыққа жақсылық
Пайдаланылған әдебиеттер

1. Әдеп. Инабаттылық дәрістері. Ұлықман Асылов, Жарылқасын Нұсқабайұлы. Алматы, «Рауан» 1998 ж.
2. Инабат. Ж.Базарбаев, Ж. Нұсқабаев., К. Даулетов, Ұ. Әбілдаұлы
Алматы, «Білім» 1995 ж.
3. Тамыры терең тәрбие С.Ұзақбаев Алматы, «Білім» 1995 ж.
4. Қазақ тәлім тәрбиесі Жарықбаев, С.Қалиев Алматы, «Санат» 1995 ж.
5. Қазақ эпнопедагогикасындағы құқық тәрбиесі Оқу құралы Әділбай
Табылдиев Алматы, «Қазақ университеті» 2003 ж.
6. Әдептану (10-11) Ұ.асылов, Ж.Нұсқабайұлы «Мектеп» баспасы.
        
        Ж о с п а р
1. Қазақ халқының дәстүрлері, адамгершілік
әрбиесі....................................3
2. Адамгершіліктің асыл
белгілері...................................................................
.6
3. ... ең ... түрі және ... ... Пайдаланылған
әдебиеттер..................................................................
............10
ҚАЗАҚ ХАЛҚЫНЫҢ АДАМ ТӘРБИЕСІ
Адам баласы ... ... ... ... ... әділеттілігімен ардақталады. Моральдық
қасиеттер адамдардың қимыл-әрекеттерінен, ... ... пен ... ... пен махаббат, әділеттік пен әділетсіздік,
борыш пен намыс, ар мен ... ... ... арқылы өлшенеді.
Бұларды адам бойына жастайынан мінез-құлық ... етіп ... ... ... ұстанған қазақ халқы жастарды от ... ... ... ... ... ... етіп қойған. Ер балаларға ауылдың үлкендеріне қос қолдап
сәлем беруді, қыз балаларға ... ... ... жол ... ... кесіп өтпеуді уағыздаған. Жастардың жадына «сіз» деген ... ... ... ... белгісі, иіліп сәлем ... ... ... ... ... ... деген құр қалмайды» деген қағидаларды үнемі уағыздаған. ... ... ұл ... ... ... қыз ... деп бала ... ата-
аналардың да өнегелі болуын талап еткен. Отбасының, ... ... ... екеніне ерекше мән берген, қыздың керкіне ақыл-ойы мен
мінез-құлқының сай болуын қадағалаған. «Қыз қылығымен ... ... ... ... ... қысыла қыз болдым» деген мақал-
мәтелдер үлкен ... ... «Қыз өссе — ... көркі» деу арқылы
арлы, инабатты, сымбатты қызды бүкіл ауыл-аймақ ... ... ... ... ... ... — қайырымдылық, достық. Халық
ұғымында жақсылық пен жамандық, достық пен қастық ... ... ... ... ... ... ... қатар салыстыра суреттеген.
Еліне қайырымды, бойындағы бар қасиетін халыққа ... ... ... «Ел ... ... - ер» деп ... ...
мүддесі, кіріптар ... ... ... ... жан ... іс жүзінде жақсылық жасау.
Адамгершілік қасиеттің жоғары түрі — ... ... ... ... сабырлы, адал, арлы азамат болуға үндеп отырады. «Жаным — арымның
садағасы», «Өлімнен ұят күшті», «Ақылды ... ... ... ... әр ... ... құны — жүз жылқы, ары — мың жылқы» деп ар-
ожданды қастерлеген, оны адамгершіліктің туы ғып ... —ай мен ... ... ... ... туса — ... ырысы»,
«Жақсы келді дегенше жарық келді ... ... ... ала ... ... ... ... адамның көпшіл, халық қамын ойлайтын абзал
азамат екенін ... ... ... ... қара ... ... ... жоғары қоятын өзімшіл, қорқау, қорқақ, алдампаз, опасыз жандарды
«Жаман қорықканын ... ... ... мал ... ... ... «Бір ... мың қолды ірітер, бір құмалақ бір ... ... деп ... ... ... сақ жүруге шақырады. Халық
мақалдарының жақсы мен жаманды салыстыра суреттеп, жақсының ... ... ... паш ... Оны: ... іс ... ... көмек
етеді, жаман күліп кетеді». «Жақсыдан әкім қойсаң, елді ... ... ... елді ... ... ... ... Сондай-ақ
халық ертегілерінде де ел қамын жейтін батыр ұлдарға қапылыста жармасьш,
жауыздық жасайтын ... ... ... ... жалғыз көзді дәуді,
жез тырнақты суреттеп, олардьщ опасыздығын іс-әрекеті арқылы ... ... ... ... ... ... Бүл — ... әділдік жеңеді деген халык үғымының ауыз әдебиетіндегі ... ... ... жыры мен лиро-эпос жырларында ... ... ... ... ... ... ... Қозы Керпешке
қастандық жасаған Қодарды, Төлегенге қарақшылык жасаған Бекеженды, олардың
өлімін суреттеу аркылы «Қарақшыны қарғыс атады», ... ... ... іске ... ... ... ... Бұл жерде, біріншіден,
жастарды халық камын жеуші батыр ұлдарға деген сүйіспеншілікке тәрбиелеу
көзделсе, екіншіден, екі ... ... ... ... өшпенділік сезімін
оятып, адамгершілік қасиетті паш етіп отыр. Халық шығармаларында дос ... ... ... ... ... дос болғанша шаттан, дұшпаныңмен дос
болғаннан сақтан», «Досы жоқпен сырлас, досы көппен сыйлас» дейді. Мал үшін
алдамшы дос болушыларды ... ... ... ... — малына жолдас»,
«Есептескеп ел болмас» деп олардың опасыздығьнан сақтандырады.
«Қозы Көрпеш — Баян сұлу» жырында ... да, малы мен жаны да ... ... бас ... үшін достықты ұмытып, сатып кететін
дүниеқоңыз, ... ... ... ... ... ... бейнесі
алынған. Ол мал дегенде ар-ұятты, адамгершілікті аяққа басуға барады. Қара
жүрек, ... ... ... ... ... арқылы жыр жастарды
жауыздыққа қарсы өшпенділік сезіміне тәрбиелеуді көздеп отыр. ... ... ... қасьщдағы қас жаман», «Жыланның уы
басында, бейқамның жауы қасында», «Мьң жаудан бір ... ... деп, ... ... дос ... ... ... сақ болуға шақырады. Қайсыбір
мақал-мәтелдерде: «Жүз сом ақшаң болғанша, жүз ... ... ... жау ... ақылы көпті дау алмайды», «Мал көтерер өлімді, дос
көтерер көңілді» ... ... ... ... ... ... ... өмірің көңілді болсын десең, досың көп ... ... ... ... ... ... ... дос бол — берекең
кіреді, азамат-" пен дос бол — қадіріңді біледі, білімдімен дос бол — ... ... ... ... ... ... ... «Қатын ашынса, қатты
айтар, бала ашуланса, бетің қайтар» деп әйел мен ... ... ... ... асыл белгілері
Адамгершіліктің асыл белгілері ар - ұят, ождан сақтауды,
сыпайыгершілік, ә) әдептілік, ... б) ... ... Ар — жеке ... ... дәрежесінің белгісі. Қазақ халқы «малым
жанымның садағасы, жаным арымның ... деп, арды ... да ... ... деп есептейді.
Ұят — адамгершілікті сақтай білудің, имандылықтың жанжүйелік белгісі.
Ұят нышандары жан толғаныстары арқылы бетбейнеден, ... ... ... ... ... қақпақ кетсе, иттен ұят
кетеді" деп ... ... ...... ұрлық, мақтаншақтық,
өтірік айту, т.б. адамгершілік қалыпты бұзу болып табылады деп есептейді.
Ұялшақтық ұяттан пайда ... ол — ... іс - ... ... ... ... да ... Халық ұяла біл, бірақ
ынжық болма деп үйретеді, ал ұятс ыздық ел ұғымында ... ... ең ... түрі.
Ұятсыз арсыз адам — халыққа ... ... ... дақ салатын
кісілігі жоқ, адамдық қасиеті жоқ, адам емес көлеңке.
«Ұятсыз, арс ыз ... ... ... ... ұлы Абай ұятсыз, арсыз адам — ... бұза ... ... ... ... кесепат деп түйіндейді.
Халық мақалдарында жастарды сабырла болуға, адал ... ... ... ... ... ... ұят ... “Ақылды болсаң
арыңды сақта, ар-ұят керек әр уақытта”, “Жігіттің құны- жүз жылқы, ары мың
жылқы” деп ... ... оны ... туы қылып көтерген.
ә) Әдеп ... ... ...... ... тарихи қалыптасқан
қоғамдық санасының практикалық көрінісі, әлеуметтік ... ... ... ... айғағы. Халық өмірлік практикада ешбір тыйым салусыз-ақ өз
қалауынан адамгершілік ... ... ... әдеп ... ... Әрине, "Тауына қарай аңы, заманына қарай заңы", "Әр
елдің заңы басқа, иті бар қара ... ... әдеп ... ... ... ... де болған, ал қазақхалқының әдеп ... ... ... ұлтты, нәсіл мен жыныс айырмашылықтарын алаламайды.
Онда релятивизм, абсолютизм, ... ... ... сақтаудың әлеуметтік (қоғамдық) мәні зор. Әулет, әлеумет, қоғам
мүшелері қалыптасқан әдептілікті бұзбауға ... ... ... кез келген қоғам мүшесі (жасына, нәсіліне қарамай) өз ... ... ... ерікті, өйткені әдеп сақтау — әлеуметтік дәстүр.
Әдеп сақтаудың ... мәні де зор. ... адам ... ... ... тиіс. Табиғаттың әсемдігіне, әдемілігіне кір ... Суды ... ... кесу, қайнардың көзін ашпау, жолдағы кедергі
затты алып тастамау, құдыққа түкіру, нанды лақтыру — әдептілік ... ... ... кешірмейді.
Әдеп сақтау — этикет, яғни мінез-құлық пен ... ... ... Ол ... ... ... дәстүр де
бұзылады, ұлттық намысқа нұқсан келеді. Әдеп сақтау ұлттық ... ... ... ... ... сол ... ... атап айтқанда, адамгершілік борышты өтеу болып табылады.
«Әдептілік — ... ... ... Әдеп ... ... ... ... болады. Әдептілік — имандылық, кішіпейілділік, көтпілік деген сөз.
Отбасында, әлеуметтік қарым-қатынастың негізіретінде әрбір адам әдеп
сақтауды қатаң ... ... ... жол ... тәртіп
сақтау үшін, қалыптасқан ережені заң деп түсінуді талап ... ... ... ... ... ету — әулеттің бәрінің міндеті.
Адамгершіліктің ең жоғарғы түрі және ... ... ... ең ... түрі — ... ... ... дос тұту, көпшіл болу. Қонақжайлық, барын ... ... тосу ... ... бауырмалдық-мейман достық дәстүрінің әдемі көрінісі. Ал
мұның өзі қазірде ұлт ... ... ... ... ... отыр.
Қазақ жыл мезгілінің, күн тәулігінің (азанғы, сәске, бесін, ... т. б.) қай ... ... ... ... деп ... ... құрақ ұшып қарсы алуға, ренішсіз қабылдауға, астына
төсеніш, алдына дастарқан жайып, ... ... ... ... — тәңір ақысы», «Құтты қонақ келсе, қой егіз ... ас — умен тең, кісі ... үй — ... тен» ... мақалдар кең
пейілді қазақ халқының меймандостығын дәлелдейді. ... ... ... ... ... ... ... көздеген қазақ
халқы оны барынша дәріптеген. «Ырыс алды — ... ... ала ... ... ... ... болса, төбедегі келеді» т. б. мақал-мәтелдер
— осы пікірдің айғағы. Б. Бұлқышев: «Адал адам ... ... ... ... Отан — ... ... дегенін істеу — қуаныш, мақтаныш. Отанға
деген махаббатты өлшеуге болмайды» деген болатын. Осы айтылғандар халықтың
асыл ... ...... өзекті орын алған. Мәселен, жас
ұрпаққа ел қадірін «Өз елің — ал-тын бесігің», ...... да ... ... туың ... ... елінде сұлтан болғанша, өз еліңде ұлтан бол»,
«Жекен жерінде көгерер, ер елінде ... ... асыл ... ... кіндік кесіп, кір жуған жері үшін, әлпештеп өсірген елі үшін қасық
қаны қалғанша жаумен жағаласа ... ... шын ... ... ... ... халық өзінің өлең-жырларын, аңыз әнгімелерін, мақал-
мәтелдерін осы ... ... ... ... ... басты кейіпкерлері ата-анасы, сүйген жары, туған жері, өскен ... ... ... ... ... ерлікпен даңкын шығарған халықтың
сүйікті ұл-қыздары болып келеді. «Отан үшін отқа түс, күймейсің, арың үшін
алыс, ... «Ер ... ел үшін ... ел үшін ... деп ... ... ... сүюге шақырады.
Ауыз әдебиетінің асыл үлгілерінде махаббат пен зұлымдықтың,
адамгершілік пен екіжүзділіктің, ... пен ... ... өмір ... ... көзін жеткізу, зор адамгершілік қасиетін
мәпелеу сезімдерін ояту кезделеді. Мұндай гуманистік қасиеттерді қастерлеу,
оған деген құштарлық ... ... ... ... шарты. Халқымыз
өзінің өлең-жырларында, мақал-мәтелдерінде осы қағиданы тәрбиенің басты
мақсаты қойған.
Халық тәрбиесін құндақта ... ... ... ат ... ... болғанға дейін естіп ескен ұрпақ бабалар өсиетін ғасырлар ... іске ... ... Оған елінің бостандығы, ар-намысы үшін: құрбан
болған Амангелді Иманов, Тоқаш Бокин, ... ... т. б. ... ардагер батырлары, Ұлы Отан соғысындағы Бауыржан Момышұлы,
Төлеген Тоқтаров, Мәлік Ғабдуллин, ... ... ... ... ... ... мыңдаған қазақтың батыр ұл қыздарынын ерлік істері айғақ
бола алады. Қиын-қыстау ... ... алға ... күштің қайнар
көзі – алтын бесігінен жастайынан алған тәрбиесінде, бойына ана ... ... ... ... ауыз ... арқылы сіңген
батырлық, өжеттілік, Отан сүйгіштік қасиеттер.
Пайдаланылған әдебиеттер
1. ... ... ... ... Асылов, Жарылқасын
Нұсқабайұлы. Алматы, «Рауан» 1998 ж.
2. Инабат. Ж.Базарбаев, Ж. Нұсқабаев., К. Даулетов, Ұ. Әбілдаұлы
Алматы, «Білім» 1995 ... ... ... ... ... Алматы, «Білім» 1995 ж.
4. Қазақ тәлім тәрбиесі Жарықбаев, С.Қалиев Алматы, «Санат» 1995 ж.
5. Қазақ эпнопедагогикасындағы ... ... Оқу ... ... ... ... ... 2003 ж.
6. Әдептану (10-11) Ұ.асылов, Ж.Нұсқабайұлы «Мектеп» баспасы.

Пән: Педагогика
Жұмыс түрі: Реферат
Көлемі: 7 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 200 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Алматы қаласы музейлеріндегі ат әбзелдері мен қару-жарақ қоры коллекциялары112 бет
Киіз үйдің символикасы6 бет
«Абай жолы» эпопеясындағы кездесетін салт-дәстүрлердің қазақ әдебиетінде алатын орны4 бет
Ағылшындардың салт-дәстүрлері мен мерекелері4 бет
Бала тәрбиесіндегі халықтық салт- дәстүрдегі тәрбиенің маңызы9 бет
Бастауыш білім беру сатысында қазақ халық дәстүрлерін рухани құндылықтарын пайдаланудың ғылыми-теориялық негіздері67 бет
Мектепке дейінгі балалардың халық тәрбиесі5 бет
Халықтық тәрбие әлеуметтік-педагогикалық құбылыс ретінде6 бет
Қазақтың салт-дәстүрлері мен әдет-ғұрыптарының тәрбиелік мәні14 бет
"Қазақтың салт-дәстүрлері."35 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь