Соғыстан кейінгі жылдардағы Қазақстанның ауыл шаруашылығы (1946-1960)

Соғыстан кейінгі ауыл шаруашылығының жағдайы. Соғыстан кейінгі бірінші жыл ауыл шаруашылығы үшін аса қиын болды. Құрғақшылық елдің, әсіресе оның еуропалық бөлігінің ауыл шаруашылық жағдайына ете ауыр тиді. Жағдай жұмысшы күшінің жетіспеушілігінен де ушықты; ауыл шаруашылық машиналардың көп бөлігі соғыс жылдарында істен шықты, ал жаңадан алынатын машиналар саны аз болды. Басқарудың әкімшілік, күштеу тәсілдерінің, экономикалық заңдарды есепке алмаудың зардаптары ауыл шаруашылығына кері әсерін тигізді. Жер өңдеу мәдениеті темен болып, қоғамдық мал шаруашылығы нашар дамыды.
Ауыл шаруашылығының ауыр жағдайының себептеріне талдау жүргізген ел басшылығы шаруашылық және партия органдарын бұрынғы колхоз және совхоздарға қатысты бұра тартушылықтарды жоюға міндеттеді. 1949 жылға қарай қабылданған қаулы бойынша Қазақстанның колхоздарына түрлі ұйымдардың 214 млн сом қарызы, көп мал, техника, 540 мыңға жуық, заңсыз тартып алынған жер қайтарылып беріліп, әкімшілік.шаруашылық басқару аппараты елеулі түрде қысқарды. Ауыл шаруашылығының материалдық.техникалық жағынан жабдықталуын шұғыл жақсарту мақсатында мемлекет қосымша қаражат бөлді. Ауыл шаруашылығы мамандарын даярлау және қайта даярлаудың жүйесі жолға қойылды.
        
        Соғыстан кейінгі жылдардағы Қазақстанның ауыл шаруашылығы (1946-1960)
Соғыстан кейінгі ауыл шаруашылығының жағдайы. Соғыстан кейінгі бірінші жыл ауыл шаруашылығы үшін аса қиын болды. ... ... ... оның ... ... ауыл ... ... ете ауыр тиді. Жағдай жұмысшы күшінің жетіспеушілігінен де ушықты; ауыл шаруашылық машиналардың көп бөлігі ... ... ... ... ал ... алынатын машиналар саны аз болды. Басқарудың әкімшілік, күштеу тәсілдерінің, экономикалық заңдарды есепке алмаудың зардаптары ауыл шаруашылығына кері әсерін ... Жер ... ... ... ... қоғамдық мал шаруашылығы нашар дамыды.
Ауыл шаруашылығының ауыр жағдайының себептеріне ... ... ел ... ... және ... ... бұрынғы колхоз және совхоздарға қатысты бұра тартушылықтарды жоюға міндеттеді. 1949 ... ... ... ... ... ... ... түрлі ұйымдардың 214 млн сом қарызы, көп мал, ... 540 ... ... заңсыз тартып алынған жер қайтарылып беріліп, әкімшілік-шаруашылық басқару аппараты ... ... ... Ауыл ... ... ... ... шұғыл жақсарту мақсатында мемлекет қосымша қаражат бөлді. Ауыл шаруашылығы мамандарын даярлау және қайта даярлаудың жүйесі жолға қойылды. Колхоздар мен ... ... ... тиіс ... ... (МТС) техникамен жабдықтауға үлкен көмек көрсетілді. Төртінші ... ... ... ... МТС-тары күшейіп, колхоздардың 95%-ына қызмет көрсетті, ал бұл көрсеткіш 1946 жылы 76% ғана болған еді. Соған қарамастан, үкімет ... ... ... ... ... Өндірісті арттыру үшін ұсақ колхоздар ірі колхоздарға біріктірілді. Колхоздарды қысқа мерзім ішінде ірілендіру жаппай сипат алды, нәтижесінде Қазақстандағы олардың саны 6 737- ден (1945 жыл) 2 047-ге (1952 жыл) ... ... ... ауыл ... жағдайын біршама жақсартты. МТС техникасы неғұрлым тиімді пайдаланыла бастады. Егін, мал өнімдері бойынша белгіленген жоспарды асыра орындау үшін қосымша төлемдер ... Мал ... саны ... ... ... ... ... ауданы 16%-ға артты.
Ауыл шаруашылығын басқарудың әміршіл-әкімшілік жүйесі. Дегенмен республиканың ауыл шаруашылығы бүкіл КСРО - ның ауыл шаруашылығы ... ... ... шикі заттағы халық сұранысын қанағаттандыра алмады. Бұған колхоздарды, жалпы ауыл шаруашылығын басқарудың әміршіл-әкімшіл жүйесі себеп болды. Жоғарыдан жоспарлау, бюрократиялық ... күш ... ... ... ... да, ... нәтижелерінен де шеттетті. Колхозшылардың еңбегіне ақы өніммен төленді (азық-түлік, киім-кешек). Колхозшыларда төлқұжат болмады, олардың есебі селолық кеңестер ... ... ... ғана ... Бұл ... ... ... өзгертуіне мүмкіндік бермеді, олар заңды түрде колхозға байланды, басыбайлы шаруалар сипатында болды.
Ауыл ... ... тура ... ... түрде әсер еткен барлық қиыншылықтарға, бұра тарту мен жаңсақ есептерге қарамастан олар елді қолдарынан келгенше азық-түлікпен қамтамасыз ете берді. ... ... мен ... ... де аз емес ... ... жылдары өнеркәсіп және ауыл шаруашылығында дамудың біржақтылығын жоюдың кажеттілігі анық сезілді.
Аграрлық секторды дамытуды ынталандыру үшін ... ... ... ... ... салық келемі елеулі түрде азайды. Ет, сүт, жүн, картоп, көкөністің сатып алу бағасы ... ... ауыл ... өндірісі жүйесін жақсартуға бағытталған реформалар қалыптасқан шаруашылық ... ... ... әсер ... ... жүйе әлі де ... ... жалғастыра берді.
Мәскеу басшылығы Қазақстанда астықтың және басқа ауыл шаруашылық өнімі ендірісін шұғыл арттыра алатын мүмкіндіктер бар деп есептеді. Сондықтан да ... ... ... деңгейінде дәнді дақылдар егетін алқаптардың аумағын кеңейту үшін тың және тыңайған ... ... ... ... ... Міндеттерді табысты жүзеге асыру үшін Н.С.Хрущев республикалық ... ... деп ... 1954 жылы, ақпанда Қазақстан Компартиясының ОК- нің бірінші хатшылығына Қазақстанда ешкімге белгісіз П.К.Пономаренко сайланды. Ж.Шаяхметовті қызметінен алу мәселесін ... ... ... ... Шын ... ... бұл ... өзінің кадрларын түрлі орындарға қоя бастаған болатын, ал Ж.Шаяхметов болса тың жерлерді тез арада меңгеру идеясын қолдамады.
Тың игеру. Одақ ... ... ... ... ... солтүстік аудандарында, Сібірде, Оралда және Солтүстік Кавказда дәнді дақылдар егуді шұғыл арада арттыру туралы шешім шығарылды. Жаңа жерлерді ... ... ... ... 13 млн ... жер ... 1955 жылы одан 1100-1200 млн пұт астық алу ... тың ... ... ... ... 1954 жылғы тамыздың басына қарай орындалды: 13,4 млн гектар жер немесе ... ... 103,2%, оның ... ... 6,5 млн ... аса тың жер ... ... жаңа қаулы қабылданды. Онда 1956 жылы тың жерлердегі дәнді дақылдар егуге арналған аудан ... 28-30 млн ... ... жеткізу міндеті қойылды. Ғалымдардың тың жерлерді осыншама кең көлемде игеру өзін-өзі ақтамайтындығы туралы ... ... ... ... 1955 жылы тың ... ... 7,5 млн ... орнына 9,4 млн гектар жер жыртылды. Тың жерлерді игерудің басым ... ... ... ... алты ... - ... ... Солтүстік Қазақстан, Көкшетау, Торғай және Павлодар облыстарында жузеге асырылды.
Республика еңбекшілерінің ... 6,3 млн ... тың және ... жерді игеру арқылы дәнді дақылдар өнімін арттыру міндеті тұрды.
Партия комитеттерінің қысымымен жалпы жиындарда жоғарылатылған ... ... олар ... ... бермеді және жүзеге аспады. Нәтижесінде тек 1954 жылдың өзінде қосьмша 636 мың гектар тың және тыңайған жерлер жыртылды. Тек сол жылы ғана ... және ... 4847 мың, ал ... 3 684 мың ... жаңа ... игерді. Осылайша, тың және тыңайған жерлерді көтеру туралы екі ... ... ... ... ... ... бір жыл ... жүзеге асты. Республикада жаппай жолдар салынып, жаңа елді ... ... ... тың ... ... Тың ... ... үшін мыңдаған ауыл шаруашылық өндірісінің мамандары, ұйымдастырушылары аттандырылды. Тың игеру кезінде ... ... ... ... ... ісі ... ... Қоныстандыру ісін ұйымдастыру 1938 жылы құрылған Бас қоныстандыру басқармасына жүктелді. 1954 жылы Қазақ КСР Министрлер ... Жер ... ... ... миграциялық үрдістерді реттеу енгізілді. 1954 жылдан 1963 жылға дейін Қазакстанға Одақтың әр түрлі республикаларынан - ... ... ... ... және ... ... отбасылар қоныстандырылды. Қазақстандық тың игеруге Болгария азаматтары және Қытай Халық Республикасының қазақ репатрианттары да қатысты. 1954 жылдың ... ... тек ... ... ғана 20 ... астам адам тың көтеруге келді. Бұған қоса, өнеркәсіп орындарының ұжымдары ауыл шаруашылығына, тың және тыңайған жерлерді игеруге 1 386 ... мен ... ... ... ... ... ... ауыл шаруашылық кәсіподағының облыстық комитетінен 300, зауытынан 121 ... оның ... ... бар 5 ... ... ... жылдары совхоздарға 4,5 мың маман жіберілсе, 1959 жылы ... 15 ... ... ... және орта ... мамандар еңбек етті. Тек 1953-1958 жылдары ауыл шаруашылығына 266,6 мың механизатор мамандар жіберілді. Ең ... тың ... бірі ... ... болды. Ол Қазакстанға 1954 жылы наурызда алғашқы тың игерушілердің қатарында ... ... ... ... ... ... облысындағы ауыл шаруашылық техникасын пайдалануда жаңашыл болды. Ерен еңбегі үшін ... ... ... Ері атағына ие болып, жоғарғы заң шығарушы орган - Қазакстанның Жоғарғы Кеңесіне ... ... ... ... ... тың ... елеулі жеңілдіктер көрсету, сондай-ақ өндірістік жоспарды орындаған совхоз жұмысшыларына және олардың еңбек сіңірген жылдары үшін елеулі сыйақылар беру ... тың ... ... ... Тың ... ... ... жеке мүлкімен тегін көшіп келді, отағасына бір жолғы берілетін ақшалай жәрдем келемі 500-1000, ал отбасының әр мүшесіне берілетін жәрдем келемі 150-200 сом ... үй ... 10 ... 10 мың сом ... ... ... 35%-ын мемлекет ез мойнына алды), мал алуға 1500-2000 сом көлемінде ... ... 1,5 ... ... немесе үн түріндегі азық-түлік қарызы беріліп, тың игерушілер ауыл шаруашылығы салығынан 2-5 ... ... ... ... ... тың ... игеруге 20 млрд-тай сом қаражат жұмсалды.
Қазақстан аумағына жұмыс күші, көлік құралдарын, құрал-саймандар жұмылдырылды. Осының бәрін үйлестіру, адамдарды орналастырып, ... ... және ... ... ... ету, ... мекемелерінің жүйесін жолға қою қажет болды.
Тың жерлерді игеруге байланысты кеңес кезіндегі еңбектер мен ... ... ... ... және бұра ... ... Тың игеру тек мамандар мен шынайы энтузиастарды ғана емес, көп ақша ... ... ... ... да ... ... Мысалы, зерттеушілердің пікірі бойынша, алгашқы 2 жылда Солтустік ... ... 650 мың ... тек 130 мыңы ғана тың ... ушін ... ... Тың ... облыстардың бірқатарында осының салдарынан құқық тәртібі бұзылып, мемлекет қаржысын талантаражға салу, урлау орын алды.
Тың ... ... ... Тың және тыңайған жерлерді жаппай игеру кезінде дамудың интенсивті жолына түсу туралы жиі ... ... ... мен ... ... ... ... байланысты қыруар жұмыстар атқарылғанымен, ауыл шаруашылығы өзінің экстенсивті мәнін жоя алған жоқ. Тыңда ұйымдасқан совхоздарға бөлінген ... мен ... да ... ауыл шаруашылығын интенсификациялау жолындағы ірі қадам ретінде кең ... сол ... ... колхоздарға тозығы жеткен комбайндар, тракторлар мен автомашиналар берілгендігі туралы еш нәрсе айтылмады. Көрсеткішті үшін орасан зор ... ... ... ... ... ауыр ... әкеп ... топырақ эрозиясы күшейді, топырақтың құнарлы қабатын жел ұшырып кетті. Жалпы жаппай тың игеру үшін егіншілікті жүргізудің тиімді әдістері екі ... ... ... ғана ... ... Егін үшін ... ... гектар жер шабындық пен жайылымдық алқаптардың көлемін тарылтты. ... ... ... елді ... ... ... алынып, олардың инфрақұрылымын жүргізу үшін құнарлы жерлердің елеулі көлемі бөлінді. ... ауыл ... ... ... - мал ... орны ... шығынға үшырады. Мал шаруашылығының даму деңгейінің төмендеуі өз кезегінде республикадағы ет-сүт енімдерінің тапшылығын туғызды. Мамандар сырттан республикаға ... ... ... ... тың игерілген облыстардың бәріне дерлік тән болды.
Ресей зерттеушісі А.Тюринаның пікірі бойынша, .
Көптеген уақыт бойы тыңнан тек мен ғана ... ... ұғым ... еді. ... жаңа ... ... ... мамандардың тұрақтамауының себептерін талдау мұндай адамдардың көп болмағанын көрсетті. Материалдық қажеттіліктерді қанағаттандыру деңгейі адамдардың үлкен құлшынысына, олардың еңбегінің қоғамдык бағасына ... ... ... үй және ... ... салу ауыл шаруашылық өндірісі дамуының және халық санының ... ... ... ... қалды.
Соған қоса, тың жерлерді игеру басқа республикалардан халықтың кешіп келуіне жәрдем жасады, ұлттық салт-дәстүрлердің рөлі төмендеді, қазақ ... саны құрт ... ... ... пен ... баспасөз басылымы кеміді. Қазақ халқының әдет-ғүрпына, салт-дәстүріне, оның мәдени ескерткіштеріне менсінбей ... орын ... Тың ... ... етіп 2 млн-ға жуық орыстардың, украиндардың т.б. ұлт өкілдерінің ... ... ... солтүстік облыстарында тілдік және демографиялық проблемаларды ушықтырды.
Мал шаруашылығының жағдайы. Қазақстан ежелгі кезден-ақ мал шаруашылығын дамытуға қолайлы өлке болды. Бірақ үкіметтін, ауыл ... ... ... ... оған да кері әсерін тигізді. Мал шаруашылығының артта қалуының басты себептері мыналар: өмір шындығына ... ... ... экономикалық заңдардың қолданылуы, саланың нашар материалды-техникалық базасы, жерді жырту ... ... ... Күштеп жүргізілген ұжымдастырудың жағымсыз салдарлары да қолайсыз әсер ... ... ... мал басының шығыны көп болды. 1954 жылдың басына қарай мал басы саны алдыңғы жылдармен салыстырғанда мардымсыз ғана өсті. Мал ... ... ... мен ... ... көрді. Олар өте ауыр жағдайларда жұмыс істеді, көптеген өркениет ... қол үзіп ... ... қарамастан еңбекте үлкен табыстарға қол жеткізді. Бұл жылдары Жамбыл облысы Мойынқұм ауданының ... ... ... ... ... ... кең жайылды. Бригадада жүйелі селекциялық жұмыстар жүргізу арқылы ол ... және ... ... ... ... ... көтере алды. Оның қаракөлі халықаралық көрмелер мен жөрмеңкелерде көрсетілді. Дели, Бухарест, Познань және Нью-Йорк аукциондарына қойылды. Ерен еңбегі және аса ... ... үшін ол 1958 жылы ... рет ... ... ... ... медалімен марапатталды. Танымал механизатор, тың игеруші Кәмшат Дөненбаева ауыл шаруашылығын дамытуға елеулі улес қосты. ... ... ... ... И. ... Я. ... т. б. ауыл ... Социалистік Еңбек Ері деген атақка ие болды.
Республика ауыл шаруашылығының даму барысы. Колхоздар мен ... ... ... ... ... жабдықтау МТС рөлінің төмендеуіне алып келді. Шаруашылықтар енді өнімділігі жоғары техниканы сатып ала алатын және ... ... ... ... МТС-тар өз рөлін жойып, қажетсіз болып қалды. Ел Үкіметінің қаулысы бойынша МТС-тар қайта ұйымдастырылып, жөндеу-техникалық станцияларға айналды, ал ауыл ... ... ... сатылды. Кейіннен жөндеу-техникалық станциялар да жойылып, олардың міндеттері республикада жаңа құрылған өндірістік-техникалық жабдықтау бірлестігіне жүктелді.
50-жылдары, кейін ... да ... ұсак ... ... жаңа совхоздар ұйымдастыру кең көлемде жүргізілді. Ірі шаруашылықтар халықты азық-түлікпен қамтамасыз ету міндетін атқара алады деп саналды. Экономикалық жағынан нашар ... ... ... ... ... 1957 ... көктемінен басталды. Осы жыл ішінде 198, ал 1958 жылдың соңына қарай 500-ден астам ... ... ... ... астық, мақта-мата т.с.с. өндіретін совхоздар дами бастады. Келесі жылдар көрсеткендей, бұл қайта ұйымдастыру басты мәселені шеше алмады, ... ... да, ... ... ... ... да ... міндетті: халықты азық-түлікпен толық қамтамасыз етуді біржолата шеше алмады. Оның үстіне жағдай осы ... ... ... жеке ... ... жою ... науқанды жүргізе бастауымен күрделене түсті. 1957-1958 жылдары колхоз, совхоздардағы мал басын көбейту мақсатымен ауыл тұрғындарынан ірі қара мал ... ... ... Қазақстан тарихы: Аса маңызды кезеңдері мен ғылыми ... ... ... ... ... ... - ... бағытындағы 11-сыныбына арналған оқулық/М.Қойгелдиев, Ө.Төлеубаев, Ж.Қасымбаев, т.б. -- Алматы: баспасы, 2007. ISBN 9965-36-106-1

Пән: Жалпы тарих
Жұмыс түрі: Реферат
Көлемі: 8 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 200 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Қазақстан тарихы. Дәрістер курсы116 бет
Ауыл шаруашылығы бөлімі36 бет
Ауыл шаруашылығы саласын дамыту89 бет
Қазақстан Республикасында ауылшаруашылығы мақсатындағы жерлердің құқықтық жағдайы53 бет
Франция ХХ ғасыр табалдырығында12 бет
Қызылорда облысы денсаулық сақтау бөлімі мен емдеу мекемелерінің қызметі /1946-1991 ж.ж/10 бет
1837-1847 жылдардағы Кенесары бастаған ұлт-азаттық көтеріліс14 бет
1848-1849 жылдардан кейінгі германия18 бет
1850-70 жылдардағы ұлт-азаттық көтеріліс49 бет
1905-1907 жылдардағы революцияның Қазақстанға саяси дамуына әсері.9 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь