Әміре Қашаубаев

Әміре сахнада. Ол халық сыймай отырған залды бір шолып өтіп, домбырасына қарады.Әміре залдағылардың құлағын жарып кететіндей бір-екі айқай дыбыстар алды, бірақ тек бастауы екен.Онысы залдың дыбыс ерекшелігін байқауы дегені болу керек.Енді аз ғана уақыт өткенде әнші залды да, онда құлаққа ұрған танадай болып тыңдап отырған көрерменді де ұмытып кеткендей болды. Әміренің даусы күннің күркірегеніндей кейде аспанды жерге түсіріп дүрілдеп, кейде баяу соққан желмен қозғалған бидайықтың шашағындай сусылдап,сыбырлап кетеді,-дейді.1927жылы сәуір айында Мәскеуде болған бүкілодақтық кеңестер құрылтайында шыққан концертке жазылған бір мақалада.Әміренің аты тек Қазақстан емес,бүкіл Одаққа,бүкіл Еуропаға әйгі болды. Әміре арқылы қазақтың әншілік өнері мемлекттік шекраны сонау жиырмасыншы жылдардың ортасында-ақ аттап өтті, орыстың, батыстың ұлы мәдениет қайраткерлерінің ауыздарына түсті.Әміре-қазақтың қалай мақтасада,қалай мақтансада, сия беретін асқан өнерпазы.
Әміре 1888жылы Семей облысы,Абралы ауданына қарасты Дегелең тауының етегінде туды.Әкесі Қашаубай кедей болып, күнбе-күнгі өмірді қуып жүрді.Қашаубай көп ұзамай Семейге көшіп барады.Қалада да кәсіп істеу оңай болған жоқ.Қашаубай әрең дегенде үй ішін асырап отырды. Бірақ жасынан бейнет шегіп,иықбасты болып қалған Қашаубай денесі нашарлап,қажып,бара-бара қара жұмысқа жарамайтын халге келді.Ал Әміренің шешесі Тойған да үй-ішінің ұсақ-түйегі болмаса білекпен келетін ауыр жұмысқа о да жармай қалды.Мұның бәрі келіп,ақыры жас Әміренің мойнына үлкен ауыр бейнет қамытын кигізудің басы болды. Басқа амал болмаған соң жас Әміре Жаңа Семей жағында тұратын Исабек деген байдың көлік айдаушысы болады. Әміре ыңылдап әндетіп жүретін болды.Бара-бара
Әміре дауыстап ,өзінің үн қабілетінің барлығын сезіп,кей кездерде ат айдаушы екенің ұмытып кетіп,әннің қызығына түсіп, қожасынан, біздің
        
        Әміре  Қашаубаев
Әміре сахнада. Ол халық сыймай отырған ... бір ... ... ... ... ... ... кететіндей бір-екі айқай дыбыстар
алды, бірақ тек бастауы екен.Онысы залдың дыбыс ерекшелігін байқауы дегені
болу керек.Енді аз ғана ... ... әнші ... да, онда ... ұрған
танадай болып тыңдап отырған көрерменді де ұмытып кеткендей болды. Әміренің
даусы күннің күркірегеніндей ... ... ... түсіріп дүрілдеп, кейде
баяу соққан желмен қозғалған бидайықтың ... ... ... ... ... ... ... кеңестер
құрылтайында шыққан концертке жазылған бір ... аты ... ... ... ... әйгі болды. Әміре арқылы
қазақтың әншілік ... ... ... ... ... ... аттап өтті, орыстың, батыстың ұлы мәдениет қайраткерлерінің
ауыздарына ... ... ... мақтансада, сия
беретін асқан өнерпазы.
Әміре 1888жылы Семей облысы,Абралы ауданына қарасты ... ... ... ... ... ... ... өмірді қуып
жүрді.Қашаубай көп ұзамай Семейге көшіп барады.Қалада да кәсіп істеу ... ... әрең ... үй ішін ... ... Бірақ жасынан
бейнет шегіп,иықбасты болып қалған Қашаубай денесі нашарлап,қажып,бара-бара
қара жұмысқа жарамайтын халге келді.Ал Әміренің шешесі Тойған да ... ... ... ... ауыр жұмысқа о да жармай қалды.Мұның
бәрі ... жас ... ... үлкен ауыр бейнет қамытын ... ... ... амал болмаған соң жас Әміре Жаңа Семей жағында тұратын
Исабек деген байдың көлік айдаушысы болады. Әміре ... ... ... ... ... үн ... ... сезіп,кей кездерде ат
айдаушы ... ... ... ... ... ... ... айтқанда, қатаң сөгістер алып қалып жүрді.Бірақ оның бәрі де
Әміре үшін мәнді ... ... ... аузының бостығы да әбиір болып, осы
алған ... ... айта ... ... жоқ ... да ... ... баласының
музыкаға деген қабілеті оның атшылығынан бұрын әнші бала, бері келе әнші
жігіт деген ... ... екі ... ... ашық ... ... қайып жүген қыз-келіншек, кешкі тұрым әңгіме дүкен құрып отыратын
үлкендер тобы, ойында жүрген бозбала ... ... ... арбаның
доңғалығының айналған ырғағымен қосылып, кешкі Ертісті жаңғыртып ... ... ... әнің ... ... тыңдап тұрысты.Бүкіл Жаңа Семей болып
Әмірені жақсы білетін болды.Ол арада болған ойын-сауық Әміресіз ... ... ... әсем ... ақ ... жігіт халықтың назарын
үнемі өзіне тез аударып ... ... екі ... ... ... ... көп ... Ертісті кесіп өтіп, Семейдің ... ... ... бұрынғы ма, енді Қашаубайдың баласы бүкіл қаланы аузына
қаратуға айналды. Мұның бәрі де ... ... ... ол ... ... бір кедейге келіспейтін қылығын тоқтатқысы келді. Сондықтан бір ... қою ... ... тері күзеттіріп қояды.Ондағысы Әміренің
жолын кесіп тастау әншіні сүйген халықтан айыру еді. ... ол ... жете ... ... ... ... тегіс аралап көше бойы
қыдырып, сайрандаған ... ... ашып ... ән ... ... тосып тыңдап ләззат алды.Жаратылыстан күшті ... ... ... да ... ... ... еркіндікке жібер,
қанатымды бір қарыштайын, аспанға бір шырқайын деген сияқты болып, ... ... ... Исабектің сасық иісті тері қоймасынан іргені аулақ сұрап
тұрғандай, Арқаның жазығына, Ертістің ... ... ... ... ... ... Әміре аз да болса бірқатар ақылай табысқа ие ... ... ... өзі ... ... ... келеді. Қаншама қиын болғанмен,
мейірімді әке-шеше өнерлі баланың алған маңдайын қақпайды.Әміре енді әніне
бостандық алатын ... есеп ... Арқа ... ... Қояндыға жол тартты.Бұл Әміре үшін үлкен игі сапар болды.Өйткені осы
күнге дейін өзінің ғана білгенің айтып ... ... не бір ... ... ән ... ... келіп қалса да, әлі қунақ, ... ... қарт ... әлі де ... ... ... ... аға
әнші Жаяу Мұсаны көрді. Семейде жүргенде оның Ақ сисасын, ... ... ... Жаяу Мұсаның өзің көрмеседе шығармашылық жүзіне ... ... ... ... көз көреді»болып,қарт әншінің өзің де
көрді.Жас талапкер үшін бұл ... ... олжа ... Ал тап осы ... нағыз
бабында тұрған Бәпидің Мәдиі, Ғаббастың Айтпайы, Байжанның Қалиын ... бұл ... ... ... ... ... көптеген күнәләр болып
шықты. Ол бір дүниені сындырып алған ... ... ... ... бірге тыңдады.Мынау әннің базары Әмірені еліттіріп,енді қайтып
Исабектің терісінің ... ... ... уәде айтты.Қандай жолмен болса
да Әміре бұдан былай өзін бүтіндей ән өнеріне ... бел ... ... әншілерден жаңа ән үйреніп,біраз репертуарын байытады.Әр
әнді өзінің стилінде айтуға тырысты. Қабілетті әнші ол ... ... Ол үш ... ән ... Жаңа ... шала қазақ, татарлар арасында
«әнші бала» атанып, жасы он сегізге енді ... мына ... ... үшін ән дүниесін ашуын былай қойғанда ... да, ... ... жаңалықтар көрген жүрісі болды. Әміре қойын-қолтығын әнге толтырып
қайтып Семейге келеді.Енді бұрынғы жәмшік, күзетші Әміре емес, ... ... ... ... ... ... Әміре болып келді.Семей оны
бұрынғыдан да қызу ... ... енді жиі ... ... ... ... Семейге келіп жатқан атақты Майрамен кездесіп екі ән алыбы ... ... ... ... ... ән ... қыздыра
түсті.Қазақтың кешегі заманда еңсесін бейнет басып, кеудесін көтере алмаған
Әміре сияқты әншісі, қараңғылықты ... ... ... ... шүйделерін көтеріп, ... ... ... үні ... ... қосылғандай аңқылдап
аспанға шығып,бір күні Мәскеуге де жетіпті.
«Қазақ әншісі Әміре Қашаубаев Парижде ... ... ... ... ... ... бара ме ... Соның хабарын тез
білдіруіңізді сұраймын. Жол қаражаты қалам ақысы төленеді. Мерзімі маусым,
шілде ... ... ... ... ... ... Семейдің
губерниялық бөліміне телеграмма келеді Халық ағарту бөліміде, Әміреде сасып
қалады.Бұлар осылай жүргендерінде Мәскеуден тағы:Әнші қазақ Әміре Қашаубаев
туралы ... ... ... ... ... ... болатын біздің концерт мәселенің мемлекеттік маңызы бар деген
Луначарскийдің қолымен телеграмма келді.Енді ... ... ... ... тек ... ... ... Мәскеуге жол тартты.Қояндыға
барғаның Меккеге барғандай ұзақ сапар көрген Әміреге енді мына жол ... ... ... ... ... ... ... үшін Мәкеуде
Қазақстаннан басқа ұлт республикаларынан белгілі ... ... ... оның ... ... Париж концертіне дайындық есебінде өткен
Үлкен Театрдағы концертке шығуы үлкен ... ... Бұл ... ... жылғы 26июнь күнгі номерінде жазылған. Олардың ... ... ... ... ... ... ... тәуір деген нөмірлерінен кем түспейді, қолдарындағы аспаптарын
салыстырсақ олар тағы ... орын ... ... ... әсер ... ... ... қандай жұпыны құрал десеңізші
деп жазды. Айтушылар Әміре Ағаш ... ... ... ... ... партердің алдынғы қатарында отырған бір әйел Мынау не деген күшті
дауыс деп шошып кетіп барып ... ... ... ... ... ... көріп,есіткеннің жаңсақ жерлерін түзетіп алғысы келеді. Сонымен
қатар олар бұл келе ... ... елің ... ... ... ... екенің жиылған жарнамалардан есітеді.Кеңес өнершілері Париждің
залдарында 11 концерт береді. Сол ... ... ... сүйікті әндері:
Ағаш аяқ, Үш дос, Екі жирен, Дудар, Қос ... ... ... ... ... Ансамбільдің концерті бұрын-сонды ондай музыканы
тыңдамаған Париж халқыны ... ... ... ... ... ... ... аспаптары, неше түрлі түсті киімдері, орындау шеберліктері
кеңес өкілдерін үлкен табысқа бөлейді. Әсіресе ... ... ... жайлайтын аз ұлттардыңаз мерзім ішінде мұндай табысқа ... ... ... күйінеді. Бір кезде Ертістің асау ... ән ... ... енді Сена ... ... ... сиқырлы үнің қосуы тек ән өнеріндегі емес, халықтар ... ... ... ... құралға айналғаны көрінді.
Париждің газеттері өнершілердің концерттері жәйлі үзбей жазып ... ... атты ... ... 1925 ж. ... ... ... залында өтіп жатқан орыстың этнографиялық өнері әдеттегі біз
болып ... ... ... Біз аса ... ... сахна
көрдік, біз, Түркістанның, Украинаның, Оралдың, Кавказдың таза шынайы
қалпында тұрған, жүрек ... ... ... ... ... ... ... дыбыс құрылыстарын өзгерту ... ... ... бұзатын нәрселерді таба алмайсың. Қазақтың
әншісі Әміре Қашаубаев өзінің халықтық ... ... ... ұлт ... домбырасының сүйемелін қосып өз ... ... ... ... ... бәрінде де, өздерінің өнерлерін
Парижге көрсетуге келген адал ... ... өз ... ... сүйініші сезіледі – деп жазды.
Француздың белгілі музыка зерттеуші ... Ле ... ... ... кездесетін музыкалық көрініс екенін ... ... ... ... фонографқа Әміренің орындауында қазақтың
бірнеше әндерін жазып алды. Бір айта ... жай біз осы ... ... сол фонографқа түскен әндерін шетелмен байланысты мекемелер арқылы
қанша талаптансақ та, ала ... ... ... ... елге келеді.
Мәскеуде болып, одан туған қаласы Семейге келеді. Бірақ онда көп ... ... ... ... ... ол ... ... астанасында
ашылғалы жатқан театр тобына кіріп, солармен бірге дайындық жұмысқа
кіріседі. ... 1926 ... ... 13 күні ... ... ... пьесасымен қазақ тарихында бірінші рет кәсіпкерлік ... ... ... ... ... ... ойнайды. Оны сол кезде
көрген адамдар әлі-күнгі аузынан ... ... тек әнші ... жақсы әртіс болды. Ол сахнада жасанды қимыл-
қозғалыссыз, қандай бейнеде болсада, шын жүректен, нанымды, ... ... ... бола ... да ... шын ... ... шоқтығы аспанға
шығатын кезеңі концерттерде болатын. Жарнамада ... ... ... ол кезде үнемі лық толы болады екен. Күлкілі сөз шебері Қалибек
поэзияның жас ... әнші Иса, ... ... жандырып шығаратын
Елубай, от боп жанған Құрманбек- бәрі ... ... бірі ... ... көп ... ... ... уақытын қалай өткенін сезбей
де қалады екен.
1927 жылдың ... ... ... тағы Мәскеуге шақы-рылады. Онда, осы
әңгіменің басында ... ... ... ... шығып, үлкен
табысқа ие болады. Әміре сол жылдың жазында Алманияның мамырда ... ... ... ... ... шақырылады. Бүкілодақтық
шетелмен байланыс жасаушы қоғам онда ... ... ... ашты.
Бөлменің концерттерінде біздің әр ұлтымыздың өкілдері шықты. ... ... 31 ... ... орыс ... ... ... онда қатысуға РКФСР-
ға еңбегі сіңген әртіс, профессор Г.Любимов бастаған кеңестік этнографиялық
ансамбль ... Сол ... ... Әміре де болды. Ансамбль
Франкфурттың Үлкен театрында 9 концерт берді. Концерттер аса ... ... ... ... «Аса ... жеке
орындаушылардың қатысуымен профессор Г.Любимовтың көрсеткені ... асып ... ... музыкасының бай жақтарынан нағыз
шыншыл, айта қалғандай етіп көрсету арқылы ВОКС өзінің уәдесін орындады,»-
деп жазды.Кеңестер Одағы ... ... ... Қазақ халқының ән
байлығына шетке көрсетуде өнер қайраткерлерінің ішінде Әміре жас ... ... ... ... театрына келді. 1928 жылы театр ... ... де ... ... Әміре драма театрында бірнеше рөлдер
атқарды. ... ... ... ... болып жүрді. 1933 жылы драма театры-ның бір бөлек
адамвнан құрылған «Музыкалық студияның » ішінде ... ... ... кетті.
Ол студия келесі 1934 жылдың қаңтарының 13 күні «Музыкалық театр» болып,
Мұхтар Әуезовтың ... атты ... ... ... ... ... бірін атқарды. Бірақ өмірі ұзақ болмай сол
жылдың күзінде қайтыс болады.
Әміренің ... ... ... ... ... ол үнемі концерт
беруде болатын.1926 жылы ... ... ... концерт берді. Қала халқы,оқушылар үлкен ынтамен қарсы алды.
Әміренің залды күңірентіп жіберген ащы ... мен ... ... ... үнге ... жұрт ... ... Әміреге бір риза
болған жер, Қарқара жәрмеңкесінде болды. Әміре шығады ... ... қол ... ... ... ән ... кетпек болған
еді, жұрт ... қол ... ... ... ... «Сырғақты», «Ісмет», «Қанапия» әндерін айтты.
Қасында бір-екі жігіті бар, ... Қыз ... ... ... ... Жүсіпбекұлы екліп, сахнаның сыртында Әміреге таңысып,рахмет ... ... ... ... ... ... ... көрдік. Өзінің Екі
естелік дегенінде ... ... 1924 ж ... ... ... болған жиналысында болғаның айтады.Ол Қарқаралы,Өскемен,Павлодар,
Баян бәрі бір ... ... ... ... ... ... болады.Басқа әншілер жарысқа ... ... ... ... келе жатып, қарақшыға жақындағанда шұбалып,
біртіндеп шыға бастайтын бәйгі ... ... Қали мен ... Бұлар баста әрқайсысы әртүрлі ән айтып, біресе домбырамен,біресе
гармонмен сүйемелдеп, қыза-
қыза екеуі ... ... ... ескі ... қалама, Қали
айтқанда Қарқаралы, Павлодар, Баяндықтар қошеметтеп, Әміре айтқанда
Семейдің ... ... ... ... «Ала қойды бөле қырыққан
жүнге жарымайды» дегендей,екі әншінің бірінен бірін бөлмей,
екеуінің де пірлі екенің ... ... топ, ... ... бәйгені қосып
жіберіп Қали мен Әміреге бөліп береді. «Әміренің адамшылығы өте зор еді.
Барынша әділ, ... еді. ... ... ... ... үшін ... ... бір тарықпайтын. Қоң етін кесіп беретін жомарт еді.
Біздің Әміре қасым жомарт қой деп ... ... ... бір ... ... ... балаша өкпелейтін. Ой сорлы Қашаубайдың баласы-ай!- деп, ... ... ... ... ол ... ... ... кететін.
Әміре ән салғанда әнді көркемдеп, аспандата айтар еді. ... әнді ... ... ... бейнелі ән қып айтып ... де, ... мен ... ... ән ... ... күшпен, айқаймен бірнеше әндер айтқанда, түсі
бұзылмас еді. Күшпен айтатын әндердің алдында, демін ... жиып ... енді ылғи ... ... өзі әнге ғашық болғандай айтатын. Халық көп
болса делебесі қозып ... сол ... ... ... ... Қалибек былай деп жазады:
«1925 жылдың қазан айының ішінде Еңбекші қазақ ... бір ... ... ... ... басын қосып, құрастырып,театр құру
керек деп, Оқу Комиссариаты ... ... ... ... Исаны,
Павлодардан Майраны, Қостанайдан Серкені, Орынбордан Елубайды, Ташкенттен
Құрманбекті, Қарқаралыдан мені атаған еді. Қызылордаға келісімен ... ... ... нұсқап, көрсетіп, әйтеуір таптым-ау.
Келген бетімде есігін қақтым.
Амандасқаннан кейін:
Әміренің үйі ... деп ... Осы ... үйге ... ... жуынып
жатқанымда, Әміренің өзі орамалды ұстап, күтіп тұрды. Жайланып болып, шайға
отырғанда, әйелімен амандасып, аз кідіріп:
Әміре аға ... ... ... ... ... ... Сол
сәтте Иса кіріп келді. Ол екеуіміз бұрыннан ... ... ... ... ... ... өзінің қысқа естелігінде Әміренің сырт түрін, адамшылығын әдемі-ақ
суреттейді.
Әміренің қазақ ... көп ... ... ... ... ... әртісі үлкен өнер қайраткері Жұмат Шанин де, ұлы ... ... ... ... ... ... ... Қазақстан Халық ағарту Комиссариатының үйінде
көптеген ... бас ... ... ... ... Оған ... ... Темірболат Арғынбаев, Қуан Лекеров, Жүсіпбек Елебеков, Ғарифолла
Құрманғалиев, Бибі Сарасенбаева т.басқалары келеді.
Әнді сазбен асықпай ... ... ... ... ... ... қырандай аспандап, шырқап кететін Қуан, әр нотасынан Сахараның кең
тынысы ... ере ... ... Манарбек, әнді еркелетіп, уілдетіп,
лебізімен жыланды ... ... ... ... ... ... бақшасына кіріп кететін Ғарифулла, жүоекке жылы тиетін, жұмасқ
меццо-сопрано Бибі- бәрі ... ... ... бірінен-бірі
оздырамын деп, бар шеберліктерін салып, не бір мықты әндерді ... ... ... ... оқуы көп ... ... ескергені көп адам еді. Осы жолдардың
авторы Алматының музыка техникумында істеп тұрған кезінде ол бір ... ... екі ... сөйлесті. Әңгіменің мазмұны өзінің бұрынғы
заман ... оқи ... ... енді мына бір ... ... ... ... болды. Бұл 1933 жылдың күзі болатын.
Әміре- ұлы әнші, азамат.Оның ... мен ... әлі де ... ... ... ... кітаптар, дастандар жазылмақ. Оның аты ән ... ...

Пән: Тарихи тұлғалар
Жұмыс түрі: Материал
Көлемі: 10 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 200 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Әміре Қашаубаев өмірі3 бет
Жүсіпбек Елебеков4 бет
Күй өнері (қалыптасуы, дамуы). Қазақ күйшілері14 бет
Манарбек Ержанов4 бет
Қазақстан опера өнерінің негізін салушы сахна жұлдыздары4 бет
Қазақстан театрлары. Театр тағдыры және көркемдік сапа10 бет
VI-XII Көшпенділер мәдениеті200 бет
Бөгенбай батыр (1690 - i778)4 бет
Мемлекеттің пайда болуы туралы теориялар39 бет
Шымкент8 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь