А.Құнанбаев, Ш.Құдайбердиев, М.Әуезов шығармаларындағы педагогикалық идеялардың сабақтастығы және оны оқу-тәрбие үрдісіне ендіру

Зерттеудің көкейкестілігі. Қазақ халқының басына тәуелсіздік бақытын сыйлаған, соңғы он бес шақты жылдың көлемінде рухани дамуымызға бірқатар оң өзгерістер дүниеге келді. Егемен ел болып дүние жүзіне танымал болдық. Алғашқы асуды алдық. Осы жемісті жетістікке жеткізу үшін Қазақстан халқының, соның ішінде рухани және материалдық игіліктерін арттыру үшін атқарылар іс ауқымды. Сондықтан Республика халқының ақыл.ой мәдениетін, білімін, ұлттық сана.сезімін көтермейінше, ілгері баса алмаймыз. Себебі, бұл бұрынғы жақсы салт.дәстүр, көне мәдениет, тарих, халықтық педагогика мен ұлттық тәрбие, тарихи тұлғаларды қалпына келтіру арқылы жүзеге аспақ. Бұрын жоғалтқан асыл қазыналарымызды қайта таптық және өлгеніміз тіріліп өшкеніміз жанды. Қоғамның құрылымдық сипаты ғана емес, тұтастай ойлау жүйесі жаңғырды. Тәуелсіздік қазақ халқының ғасырлар бойы аңсаған асыл мұраты еді. Ата.бабаларымыз қанын да, жанын да аямай, қанша арпалысса да жете алмай кеткен осынау қастерлі мақсатқа біздің ұрпақ ХХ ғасырдың аяғында дау.дамайсыз қол жеткізді. Тәуелсіздік Алланың берген бас бостандығы. Әлем жұртшылығы халқымыздың дербес елдігін таныды. Мұның өзі қоғамдағы орнықты саяси ахуал жағдайында халықтың басым көпшілігінің рухани жаңаруы арқасында жүзеге асуы мүмкін. Адамдар санасының өзгеру, халықтың басым көпшілігінің әлемдік өркениет үлгісімен рухани жаңару процесінің күрделі сипатын ашып көрсете отырып, ел Президенті бұл процестің қазіргі таңда қалай жүріп жатқанына да баға берді. «Адамдардың ой.санасын бір сәтте өзгерту мемлекеттің қолынан келмейді, бірақ мемлекет өзгерістер процесін,
        
        ӘӨК  378.02:82-1 : 801.6    Қолжазба құқығында
СУЛТАНОВА НУРГУЛЬ КАМИЛЬЕВНА
А.Құнанбаев, Ш.Құдайбердиев, М.Әуезов шығармаларындағы
педагогикалық идеялардың сабақтастығы және оны ... ... - ... ... педагогика және білім тарихы,
этнопедагогика
Педагогика ғылымдарының кандидаты ғылыми дәрежесін алу үшін
дайындаған диссертацияның
АВТОРЕФЕРАТЫ
Қазақстан Республикасы
Қарағанды, 2007
Жұмыс Семей мемлекеттік педагогикалық институтында орындалды
|Ғылыми жетекші: ... ... ... |
| ... Керімов Л.К. |
| | ... ... ... ғылымдарының докторы, |
| ... ... И.Р. |
| ... ... ... |
| ... С.Қ. |
| | ... ... ... ... ... ұлттық |
| ... |
| | ... 2007 жылы ... ... сағат___ Е.А.Бөкетов атындағы
Қарағанды мемлекеттік университетінің ... ... ... дәрежесін беру жөніндегі БД 14.50.05 біріккен ... ... ... ... 100028, ... қаласы, Университет көшесі, 28, бас
корпус, №1 дәрісхана.
Диссертациямен ... ... ... ... ... ... болады.
Автореферат “___” _______________2007 жылы таратылды.
Біріккен диссертациялық
кеңестің ... ... ... ... Қазақ халқының басына тәуелсіздік бақытын
сыйлаған, соңғы он бес шақты жылдың көлемінде рухани ... ... ... ... келді. Егемен ел болып дүние жүзіне ... ... ... ... Осы ... ... ... үшін Қазақстан
халқының, соның ішінде рухани және материалдық игіліктерін арттыру үшін
атқарылар іс ... ... ... ... ... мәдениетін,
білімін, ұлттық сана-сезімін көтермейінше, ілгері баса ... ... ... ... ... көне ... ... халықтық педагогика
мен ұлттық тәрбие, тарихи тұлғаларды қалпына келтіру арқылы жүзеге ... ... асыл ... ... таптық және өлгеніміз тіріліп
өшкеніміз жанды. Қоғамның құрылымдық сипаты ғана ... ... ... жаңғырды. Тәуелсіздік қазақ халқының ғасырлар бойы аңсаған ... еді. ... ... да, ... да ... қанша арпалысса да
жете алмай кеткен осынау қастерлі мақсатқа біздің ұрпақ ХХ ғасырдың аяғында
дау-дамайсыз қол жеткізді. Тәуелсіздік ... ... бас ... ... ... дербес елдігін таныды. Мұның өзі қоғамдағы орнықты
саяси ахуал жағдайында халықтың ... ... ... жаңаруы арқасында
жүзеге асуы мүмкін. Адамдар санасының өзгеру, халықтың басым көпшілігінің
әлемдік өркениет үлгісімен рухани жаңару ... ... ... ... ... ел ... бұл процестің қазіргі таңда қалай жүріп
жатқанына да баға ... ... ... бір ... ... қолынан келмейді, бірақ мемлекет өзгерістер процесін, маңызды
ақпаратты халыққа ... ... және де ең ... ... ... ... саясатты іске асыру жолымен,
жеделдетуге ... ... жаңа ... ... ондаған
жылдар қажет болады» - дейді Президент Н.Ә.Назарбаев.
Абай Құнанбаев, Шәкәрім Құдайбердиев, Мұхтар ... ...... бойы ... жалғасатын, маңызын жоймайтын зерттеудің
қайнар көзі. Егер Абай мен ... ... ... өткен заманындағы
зиялылығы мен кемеңгерлігінің асқар шыңы болса, бұл құдіретті ... ... ... тіріліткен Мұхтар Әуезовтің өзі жаңа замандағы
жаңғырған қазақ мәдениетінің тарихында ... ... ... ... ... біте ... ... аса көрнекті үш алып
тұлғасының, былайша ғажайып түрде тұтасып және ... ...... ... ... ... ойдағы өзіндік бір ерекше құбылыс.
А. Құнанбаев, Ш.Құдайбердиев, М.Әуезовты дүниеге келтірген қасиетті
Шыңғыстау өңірі. ... дала ... ... ... өзі ... ... төрт ... таратуға тырысып асыға соғады. Олар ХІХ ... және ХХ ... бас ... өмір ... ... ... рухани, мәдени, әдеби өміріне белсене араласып, гуманистік,
адамгершілік, демократтық, педагогикалық идеяларды ... Абай ... ... ... ... Әуезов шығармаларының
философиялық, психологиялық, ... ... ... ... ... З. ... Ж.Аймауытов, М.Әуезов,
А.Байтұрсынов, Х.Досмұхамедұлы, Ғ.Есім, М.Жұмабаев, С.Қирабаев, С.Мұқанов,
Қ.Мұхаметханов, М.Мырзахметов, К.Оразалин, ... ... ... т.б. ... ... ... ... мектебі»
деген ұғымға алғаш рет ғылыми түрде анықтама беріп кеңінен тоқталған
М.Әуезов ... Бір ... ... ... дейді: «Қазақтың басқа
ақындығымен салыстырғанда Абайдың үлгісін алған шәкірттері болуы – Абайдың
әдебиеттік мектебін жасады. Абай шәкірттері өз ... әр ... ... 1950 ... Абай мектебі тақырыбы кандидаттық диссертация болып
қорғалды (жетекші – М.Әуезов, қорғаушы – Қайым Мұхаметханов).
А.Құнанбаев, ... ... ... ... ... ... ең ... 1934 жылы жазылған Ш.Әлжанұлы
мақаласын, Шәкәрім Құдайбердіұлының мұраларына педагогикалық талдау ... ... бірі ... ... көзқарасын, сонымен
қатар ақынның дінге ... ... ... А.М.Құдиярова еңбектерін, М.Әуезовтың ағартушылық-педагогикалық
қызметі мен психологиялық көзқарастарын ... ... ... ... ... ... Г.З.Әбдрәсімова,
А.Е.Дайрабаева, А.Елемесова, Қ.Ж.Жарықбаев, К.Ж. Ибраева, А.Көбесов,
К.Қ.Құнантаева, ... ... ... ... ... Р.Мұқажанова, А.Д.Мұханбетжанов, Ә.Нысанбаев,
К.Сыздықов, Ж.Тұрсын, ... ... ... т.б. ... жұмыстары мен басқа да авторлардың
жекелеген еңбектерін айтуға болады.
А.Құнанбаев, Ш.Құдайбердиев, М.Әуезов шығармаларындағы ... ... ... ... ... ... Н.Алдабек,
А.Айтбаева, Н.Берікұлы, А.Бейсенбаева, Ә.Балтабай, ... ... А.Т. ... ... ғылыми-зерттеулері мен т.б. жекелеген ... ... ... М.Әуезов шығармаларындағы әлеуметтік
көзқарастар туралы және ғылыми-зерттеу жұмыстарында әлеуметтік ... ... ... ... ... ұйымдастыру, қазіргі
кездегі әлеуметтік педагогиканы ... ... ... ... ... Н.С.Алғожаева, А.С.Елемесова, ... ... ... ... ... Р.К.
Төлеубекова, І.Р.Халитова, М.Хапач, т.б. еңбектеріне сүйендік.
Сонымен бірге зерттеу жұмысымызда ... ... ... ойлардың психологиялық мүмкіндіктерін зерделеуде П.К.Анохин,
Б.С.Блюм, Л.А.Венгер, ... ... ... ... ... кеңестік психолог ғалымдар И.П.Павлов,
И.П.Подласый, П.И.Пидкасистый, С.Эриксон, оқу үрдісі және ондағы оқушы ... ... ... В.Оконь, К.Д. Ушинский т.б. ... ... пен ... ... ғана ... ... ... көзқарастары, қазақтың дәстүрлі дүниетанымы туралы бүкпесіз
айтуға, айтып қана ... ... ... ... халқымыздың бай рухани
мұрасын игере отырып, ұлттық өзіндік сананы қалыптастыруға, еткен де ... ... Сол ... біз ... жұмысымызда Абай Құнанбаев,
Шәкәрім Құдайбердиев және Мұхтар ... ... ... ... ... ... ... тәлім-
тәрбие тұрғысында қарастыруды мақсат ете ... ... ... ... ... аясында тұтас қамтуға тырыстық. Бүгін біз олардың іс-
әрекеттерін құрметпен еске аламыз. А.Құнанбаев, Ш.Құдайбердиев, ... екі ... ... пен Батыс келбетінің құрыш ... Бұл ... Абай ... ... ... Мұхтар Әуезов
ұлттық сана сезімде мәңгі аталатын ұлы тұлғаларға айналды. Заман ілгері
жылжып, адамзат санасы неғұрлым ... иек ... ... оның ... де ... ... ауқымы кеңейіп, мәні күрделене ... ... ... ... үш тұлғаның педагогикалық
көзқарастарына тоқталып, оларды біріктіретін ортақ күш бар ... ... бәрі де ... ... ағартушылық кемелденген
дәуірінің жемістері болатын, ... ... де ... ... ... ... сауаттарын ашу, басқа халықтармен терезесін тең ету
еді.
Қазақтың қоғамдық ой алыптары ... ... ... сабақтастық туған топырақ, кіндік қан тамырымен ұштасып жатыр.
Олардың есімдері ылғи ... ... аға және іні, ... ... ұстаз
және шәкірт, қоғамдық жұмыстағы идеалистік қызметтестер. Абай ... ... ... ... деп ағасы Халлиолланы, әжесі Зерені
және орыс достарын атап кеткен, Шәкәрім өз ... ... ... ... ... ... ал ... Әуезов атасы Әуезді және ұлы
адамның «Ақ ... ... ... ... сақтап, Абай мен Шәкәрімнің
педагогикалық ықпалын бағалаған. Тақырып, мазмұны жақтарынан ұстаз ... ... қара ... ... жатады. Абайдың тәлімдік,
таланты Шәкәрімнің сегіз қырлысында өз көрінісін тапса, Мұхтар Әуезов ... Абай мен ... ... ... ... ... ... қара
сөздері қазақ философиясының негізгі ой түрткісі болса, ... ... - ... философиясының шыңы, ал Мұхтар Әуезовтің «Абай жолы» роман-
эпопеясы бүкіл әлемге әйгілі. А.Құнанбаев, Ш.Құдайбердиев, М.Әуезов ... ... ... тағы ... ... көп ... ... заңды да. Бірақ «А.Құнанбаев, ... ... ... ... және оны оқу-тәрбие үрдісіне
ендіру» тақырыбы, шығармаларындағы сабақтастығы, педагогикалық ... ... ... ... ... жоқ. Осы
кемеңгерлердің ... ... ... жас ... ... ... ... мол екендігін ... ... ... деп тұжырымдаймыз.
Біздіңше, бұл отандық педагогиканың теориясын, практикасын жаңа идея,
тың пікірмен байытпақ. Осы ... ... ... ... Құнанбаев, Шәкәрім Құдайбердиев, Мұхтар ... ... ... сабақтастығы ғылыми педагогикалық тұрғыдан білім
беру ... ... ... ... және ... ... ... байланыстық, сабақтастық негізінде ... ... ... үрдісін жетілдіру сұраныстары, ... ... ... қарама-қайшылықтардың беті ашылды. Бұл
қайшылықтарды шешу зерттеу ... ... ... ... шығармаларындағы педагогикалық идеялардың
сабақтастығы және оны оқу-тәрбие үрдісіне ендіру ” деп айқындауға жол ... ... А. ... ... ... ... ойларды ғылыми-педагогикалық тұрғыдан
негіздеп, олардың сабақтастығын жүйелеп, педагогиканың үрдісіне ендіру.
Зерттеудің нысаны: жоғары оқу орындарындағы ... ... ... ... ... ... шығармаларындағы
педагогикалық идеялардың сабақтастығы және оны оқу-тәрбие үрдісіне ендіру
Зерттеудің міндеттері:
- А.Құнанбаев, Ш.Құдайбердиев, М.Әуезовтың ... және ... ... ... А.Құнанбаев, Ш.Құдайбердиев, М.Әуезов шығармаларындағы философиялық,
педагогтық-ағартушылық, діни және гуманистік ой-жүйелеріне талдау беріп,
қазіргі ... ... ... ... ... А.Құнанбаев, Ш.Құдайбердиев, М.Әуезов шығармаларындағы педагогикалық
идеяларының сабақтастығын жүйелеу және мазмұнын құру;
- «Абай, Шәкәрім, Мұхтарлардың педагогикалық ... ... ... ... ... ... тақырыбында арнайы ... ... ... ... ... ... ... әдістемелік ұсыныстар беру.
Зерттеудің ғылыми болжамы: егер А.Құнанбаев, Ш.Құдайбердиев, М.Әуезов
шығармаларындағы тәлім-тәрбиелік идеяларының ... ... ... негізделіп, оқу-тәрбие үрдісінде пайдаланудың
әдістемелік кешені жасалып, ... оқу ... ... үрдісіне
енгізілсе, онда бұл үрдіс бүгінгі тәлім-тәрбие жұмыстарының тиімділігіне
септігін тигізеді, өйткені дүниетанымы ... ... ... және ... кең жеке ... қалыптастыруға болады.
Зерттеудің жетекші идеясы: А.Құнанбаев, Ш.Құдайбердиев, М.Әуезов
шығармаларындағы педагогикалық ... ... ... мен ... ... ... енгізілгенде, оқушы-жастардың патриоттық рухы
артады.
Зерттеудің теориялық-әдіснамалық негізі: жеке ... ... ... ... ... ... ... ой-пікірлері, зерттеу мәселесіне қатысты отандық және ... мен ... ... ... ... Қазақстан
Республикасы Білім туралы Заңы, білім беру тұжырымдары мен бағдарламалары.
Зерттеудің әдістері: ... ... ... ... ... ... ... тақырып бойынша
теориялық талдау жасау, А.Құнанбаев, ... ... ... ... ... ... әдістемесі
және сауалнама, бақылау жүргізу, тескеру жұмысын ... ... баға ... ... ... ... ... материалдары (заңдар, қаулылар және т.б.). Білім
министрлігінің құжаттары (тұжырымдамалар, бағдарламалар, т.б.);
- А.Құнанбаев, ... ... ... ... ... ... ... бойынша философиялық, психологиялық,
педагогикалық, әдеби, тарихи деректер, мерзімдік басылым ақпараттары;
- институтта ... ... ... ... ... ... т.б.)
Зерттеудің кезеңдері:
Бірінші кезеңде (2000-2003ж.ж.) тақырып ... ... ... ... ... педагогикалық, еңбектерге
талдау жасалынып, А.Құнанбаев, Ш.Құдайбердиев, М.Әуезов шығармаларындағы
сабақтастығының мүмкіндіктері туралы мәліметтер алынып жинақталды.
Екінші ... ... ж.ж) ... ... ... педагогикалық сабақтастығына қатысты арнайы
курстың бағдарламасы түзіліп, жоғары оқу орнынының ... ... ... ... бойынша педагогикалық эксперимент ... ... ... ж.ж.) ... ... ... ... анықталды, ғылыми-әдістемелік қорытынды ұсынылды.
Зерттеудің базасы:
Семей мемлекеттік педагогика институты мен Шәкәрім атындағы ... ... ... ... ... ғылыми жаңалығы және теориялық мәнділігі:
- А.Құнанбаев, ... ... ... және ... ... ... А.Құнанбаев, Ш.Құдайбердиев, М.Әуезов шығармаларындағы философиялық,
ағартушылық, діни және гуманистік ой-тұжырымдары талданып, ... ... ... мүмкіндіктері анықталды;
- А.Құнанбаев, Ш.Құдайбердиев, М.Әуезов шығармаларындағы педагогикалық
идеяларының сабақтастығы жүйеленіп, мазмұны жаңа сипатта құрылды;
- «Абай, Шәкәрім, Мұхтарлардың педагогикалық ... ... ... ... ... ... ... арнайы курс
бағдарламасы түзіліп, педагогикалық эксперименттен өткізіліп, ... ... ... ... ... ... Ш.Құдайбердиев, М.Әуезов шығармаларындағы тәлім-тәрбиелік
идеяларының сабақтастығындағы ой-пікірлерін педагогика тарихында ендіруге
болады;
- А.Құнанбаев, Ш.Құдайбердиев, М.Әуезовтың гуманистік көзқарастарымен,
діни ... ... және ... оқу ... ... ... мүмкіндіктері бар;
- жоғары оқу орындарындағы болашақ мамандар үшін ... ... ... ... ... сабақтастығы және оларды
педагогикалық үрдіске ендіру» арнайы курс ... ... ... ... ... ... ... жоғары оқу орындарында, педагогика ... ... ... пәндерін оқытуда, педагог кадрлардың
біліктілігін жетілдіру институттарында, осы ... ... ... ... мақсатында пайдалануға болады.
Қорғауға ұсынылған қағидалар:
- А.Құнанбаев, Ш.Құдайбердиев, М.Әуезов ... ... ... ... ... Үш ... педагогикалық мұраларын және тәлім-тәрбиелік ой-
пікірлерінің сабақтастық жүйесін, ... оқу орны ... ... ... ... ... Шәкәрім, Мұхтарлардың педагогикалық идеяларының сабақтастығы
және оларды педагогикалық үрдіске ендіру» тақырыбындағы арнайы
курстың бағдарламасы;
- Тәжірбиелік-эксперимент ... ... ... ... нәтижелерінің дәлелділігі мен негізділігі: диссертациялық
зерттеудің теориялық, ғылыми-әдістемелік міндеттеріне сай ... ... ... аппаратқа сәйкестілігімен, тәжірибе-эксперимент
жұмыстарының жоспарлы және ... іске ... ... ... мен ... ... Ұсынылған әдістемені жоғары оқу орны
оқытушыларының іс-тәжірибесіне енгізілумен қамтамасыз етілді.
Зерттеу нәтижелерін сынақтан өткізу мен іс-тәжірибеге ... ... ... ... ... ... ... ғылыми-
практикалық конференцияларында (Семей, 2004ж., 2005ж., 2006 ж., Астана,
2005ж., Алматы, 2006ж.) талқыланды.
Зерттеуге қатысты ... ... ... курс ... 13 ... көрді. Республикалық мерзімді баспа беттерінде («Бастауыш мектеп»,
«Қазақстан ... ... орта ... ... ... менеджмент»
журналдарында) жарияланды.
Жұмыстың құрылымы. Зерттеу жұмысы кіріспеден, екі ... ... ... және ... ... ... көкейкестілігі, нысаны, пәні, мақсаты, міндеттері,
әдіснамалық негізі, жетекші пікір, зерттеу әдістері мен кезеңдері, ғылыми
жаңалығы, ... мәні ... ... ... ... өтуі
көрсетілді.
“А.Құнанбаев, Ш.Құдайбердиев, М.Әуезов шығармаларындағы педагогикалық
идеялардың сабақтастығы” тақырыбындағы бірінші бөлімінде үш ... ... ... ... осы уақытқа дейін
толық зерттелмей, оқу үрдісіне ендірілмеуі, сонымен ... ... ... ... ... психология оқулықтарынан
толық орын ала алмай келе жатқаны дәлелденді. Осы бөлімде, ... ... ... ... ақыл-ой тәрбиелеріне қатысты
ойлары, олардың өзара сабақтастығы зерделенді. А.Құнанбаев, Ш.Құдайбердиев,
М.Әуезов мұраларын ... ... оның ... ... ... ... ... орны мен маңызы ашып көрсетіліп,
отандық ... ... ... ... ... ... М.Әуезовтің педагогикалық идеяларын өзара
сабақтастықта жоғары мектептің оқу-тәрбие үрдісіне ендіру” тақырыбындағы
екінші ... ... ... ... шығармаларындағы
педагогикалық ой-пікірлер сараланып, білім, ғылым, оқыту теориясына қатысты
талдау беріліп, оның оқу-тәрбие ... ... ... ... ... бірге, оқулықтар мен оқу-әдістемелік құралдарға және
білім беру үрдісіне ендіру қарастырылды. Осы ...... ... ... ... ... ... және оларды
педагогикалық үрдіске ендіру” тақырыбындағы ... ... ... ... экспериментте тексерілді.
Зерттеу жұмысының қорытындысында А.Құнанбаев, Ш.Құдайбердиев, М.Әуезов
шығармаларындағы педагогикалық ойларға қатысты идеялар ... ... ... бөлім
ХХІ ғасырға аяқ басқан Қазақстан күрделі тарихи бетбұрыстар мен қоғамдық
жаңғырулар тұсында тұр. Қоғам дамуының тарихи жаңа ... ... ... ... ... күрделі әлеуметтік өзгерістермен айқындалады.
Тәуелсіздікке ие болған он бес жыл ... ... ... жаңа ... ... ... ... жаңа Қазақстандық қоғам
дүниеге келді.
Абай Құнанбаев, Шәкәрім Құдайбердиев, Мұхтар Әуезовты дүниеге келтірген
қасиетті Шыңғыстау өңірі. Селеулі дала ... ... ... өзі естіген
жаңалықты дүниенің төрт бұрышына таратуға тырысып асыға соғады. Олар ХІХ
ғасырдың аяғы мен ХХ ... бас ... өмір ... қазақтың қоғамдық,
әлеуметтік, рухани, мәдени, әдеби өміріне белсене араласып, гуманистік,
адамгершілік, ... ... ... ... ... ... ... елінің бүгіні мен келешегіне қатты алаң болатыны
сөзсіз еді. Олар келешек ұрпағының кісілік ... ... үшін ... ... ... ... өз тілінде білім алуы қажет деп білген.
Ұлы ғұламалар қарапайым халықтың ауыр да қараңғы ... ... ... ... пен ... ... ... ауыл кедейлері
тұрмыс-тіршілігінің соншалықты ауыр екенін өз ... ... грек ... ... ... Аристотельден бастап, Батыс Европа
мен Шығыстың ғұлама білімпаздарының еңбектерінен сусындай ... ... ... ... сонымен қоса, орыстың өздерінен бұрынғы
ағартушы ойшылдарының, соның ішінде Л.Н.Толстой мен ... ... ... ... идеяларын көп оқып, оны ... ... ... ... ... аталған.
Абай Құнанбаев, Шәкәрім Құдайбердиев, Мұхтар Әуезов халықты бүгінмен
ғана өмір сүруге ... деп ... ... қиыншылықтардан сабақ алу
арқылы бүгінгі күн мәселелерін шешуге тиістіміз, өткен шақ пен ... ... ... ... ... ... ... жолды көрсетеді.
Зерттеуіміздің барысында философия, ... ... ... ... ... ... берілген анықтамалар жүйеге ... ... ... ... ... беру ... бастап, жоғары оқу
орындарына дейін белгілі бір ... ... ... ... ... ... ... Біздің алға қойған мақсатымызда осы. Қазіргі ... ... ... өзі ... ... ... алып жүрген білімін ерік-
жігерімен, ... ... ... белгілі бір түрін
меңгеруге жұмылдырып, өмір ағымына икемделе білетін, өз ... ... жеке ... деп ... ... ... ақтаңдақ парақтарды ақтаруға бағыт алған
осынау үрдіс үздіксіз ... ... ... ... ... әкелді. Ж.Аймауытов, А.Байтұрсыноав, М.Базарбаев, Ә.Дербісәлин,
М.Дулатов, ... ... ... ой ... С.Қирабаев, Ш.
Құдайбердиев, М.Мағауин, Қ.Мұхаметханов, Р.Нұрғалиев, Ш.Сатбаева,
Ә.Тәжібаев, ... т.б. ... ... алып ... шын
мәніндегі шығармашылық қуатын айқындап, лайықты бағасын берген зерттеулер
болды. Жекеленген ақын-жазушылармен ... ... ... белгілі
мұраларымызды бүгінгі күннің талаптары тұрғысынан қайта қарап, ... де ... ... ... тыс ... жоқ. Бұл ... Ғ.Есімов, З.Қабдолов, Х.Сүйіншалиев, С.Ізтілеуова тағы басқа
ғалымдар еңбектерінде әртүрлі көкейкесті мәселелері мен жанрларына қатысты
жаңаша ... ... соң Абай ... ... ... ... бар бір
топ еңбектер жарық көрді. З.Ахметов, Қ. Бейсенбаев, ... ... ... К.Құнантаева, Қ.Мұхаметханов,
Қ.Өмірәлиев, Х.Сүйіншәлиев т.б. ағартушылық көзқарастарына қатысты пікірлер
XIX ғасырдың екінші жартысын ... ... ... орын ... ... ... ... зерттеушілердің көпшілігі осы М.О.Әуезов
белгілеп кеткен ... ... ... ... ... Ғ.Есімов, Ә.Жиреншин, К.Құнантаева, А.Қартаева, М.Мырзахметов,
С.Мұқанов, Қ.Өміралиев, ... ... Т ... ... Атап кеткен ғалымдар және басқада ақын мұрасын
зерттеушілер өз ... ол ... ... ... ... ... қазақ халқының рухани ұстазы ретінде тануымыз ұлы ақынның өз
мұрасы ғана емес, сонымен бірге ... ... ... ... қазынасына
айналған Мұхтар Әуезовтың тарихи эпопеясы арқылы ... ... ... ... методологиялық принципі – Мұхтар Әуезов әлемінің ұлы Абай
әлемімен, Шәкәрімнің ұлы ұстазы Абай ... ... ... ... айтылған.
Абай қазақ поэзиясына бірінші болып пейзажды енгізіп, ... жеке ... етіп ... адам мен ... ... ... дүниежүзілік соғыстың куәгері болған Шәкәрім экологиялық
тәрбие негіздерін ... адам ... және ... табиғатты сақтауға
ғалымдардың жауапкершілігі туралы ойларын жариялаған. Ал ... ... ... ... жете ... ... көрінеді, Абай ойларын өзіндік
бағытта жалғастырды. Ел мұңын шертіп, ел тағдырына ... ... ... қайта жаңғыртты... « Әуезов – екінші Абай» ... ... ... ... сөз емес, Әуезов – Абайдың ізін басушы ... ... ... ... ... ... Мұхтар Әуезов қызметтерінде
үндестері мол, үшеуі де ... ... ... әділ ... Үш алып та ғылым, білім жолына түскен, әдебиетпен шұғылданған.
Ел ... жер тану ... ... ... Абай ... ... дейінгі сөз
өнерін су жаңа соны арнаға ... өз ... өнер ... тың ... реализм шоқтығына өрлетіп әкеткен болса, Шәкәрім Абайдың алғашқы
ғұмырнамашысы, Мұхтар Әуезов жалпы шыншылдық пен шынайылық ... ... асу ... ... шыңы ... ... ... Құдайбердиев пен М.Әуезов Абайға дана, ... ... де ... бөлініп кеп, дара тоғысады да дәстүрін жалғастырып, ілгері
дамытады. Ш.Құдайбердиев пен ... - ... Абай ... ... ... ... ... ойын бірі жалғастырып, толықтырып
отырады, міне, ұлы ғұламалардың шығармаларындағы сабақтастығы да ... ... қай ... ... да Шәкәрім мен Мұхтар оны міндетті ... ... ... беру ... алып ... ұлы ғұламаның шығармаларындағы педагогикалық ... 1 – ... ... ... ... ... ... үйрету және оның еңбегін өнімді, жемісті
ету – адамзат ... ... ... жасасып келе жатқан тәрбие нысанасы.
Халық ... ... ... көздер мақсаты – өзінің
бай табиғатына ... ... ... ... ... өнер-білім машықтарын
меңгеруге, жанұя, ауыл-аймақтың, ... ... ... ... ... және тағы ... ізгі ... қасиеттерге баулу.
Кішіпейілдік, сыпайлық, ата-ананы құрметтеу, үлкенді сыйлау халықтық
тәрбиеден ерекше орын ... ... да бұл ... жете зерттеген. Атап айтқанда,
E.Erikcon, W.Okon, L.Pye, ... тағы ... ... ... сәйкес өткен заман мәдениетін жүйелеп, академиялық дәрістер
жиынтығын қалыптастыруды ... деп ... Ал ... ... R.Comer ... ... білім берудің тиімді үлгісін қолданған.
Н.Хмель, В.Якунин сияқты ғалымдарға салсақ, оқыту мен тәрбие беру үрдісінің
өзегі – ... ... әсер ... Н. ... ... Ш. ... К.Ж. ... С.Қ.Қалиев,
Б.С.Өтемұратова, Ә.Т.Табылдиев т.б. зерттеген. Олардың ... ... ... ... ... халқының этнопедагогикасы»,
В.Ф.Афанасьевтың «Қиыр Шығыс және Сібір халықтарының этнопедагогикасы»,
сондай-ақ ... ... ... ... ... ... халық педагогикасы дәстүрінің маңызы» сияқты
монографияларды атап көрсетуге ... Бұл ... Қиыр ... және
Сібір, кавказдық тау халықтарының бала тәрбиелеудегі халықтық ... ... ауыз ... туындыларына сүйеніп зерттелген.
Абай Құнанбаев, Шәкәрім Құдайбердиев, Мұхтар Әуезовтің бай рухани
қазынасының ... ... ... ... мен дәстүрлеріне, тіліне
байланысты тұстарын түгелдей шолып өту ... ... ... біз ... ... тәрбиеге қатысты жақтарын ғана сөз еттік, ол туралы
зерттеу жұмысымызда аталған. Ал оны ... ... ... ... ... тәрбиесіне қатысы бар әрбір саналы адамның абыройлы борышы.
Кесте - 1 Абай, Шәкәрім, Мұхтар ... ... ... ... ... ... |Шәкәрім Құдайбердиев шығармалары |Мұхтар Әуезов ... | | ... |
|1 ... |Қалың ... ... ... ... қам ... ... адам ... Құнанбаев”; ... ... ... оқып ... ғой. ... жетік білдім |“Әдебиет тарихы”; “Әр |
|тәрбиесі ... ... ... ... ... пен ... ойлар”, “Уақыт |
| ... қара ... ... жүзі ... ... |және әдебиет”т.б. |
| | ... ... | ... Адамгершілік | “Қартайдық, қайғы ойладық, ұйқы|Ашу мен ынсап”,”Мақтау мен ... ... ... ... ... ... өзге ... |“Қилы заман”, |
| ... ... ... ... неге ... |
| ... ойын ... |керек?”т.б. ... ... ... ... ... | ... т.б. |
| ... сөз сарасы, “Адамның | | |
| ... ... | | |
| ... т.б. | | ... ... ... |“Жүрегім нені сезесің”, “Не |“Бұл ән бұрынғы әннен өзгерек”, |“Айман-Шолпан", ”Абай” |
| ... ... не ... ... таңы ... “Адмадық |опералары, “Отелла” |
| ... ... ... ... ... - ... еңбек қыл”, |аудармасы, “Ревизор”, |
| ... ... ... ... |т.б. ... Яроваясы”, т.б. |
| |т.б. | | ... ... ... ... ... ... |“Адам немене?”,”Епті тышқан”,”Қош|“Қыр ... ... ... мен ... ... ... қысты күнгі |“Іздер”, “Бүркітші”, |
| ... ... ай”, ... ... |қысым өтіп”.”Бояулы суыр””Ақылшы |“Көксерек” т.б. |
| ... ... ... ... | |
| ... т.б. ... | ... ... тәрбиесі |“Тұтқындағы батыр”, “Туғызатын |“Көңіл”, “Жиырма үш ... ... |
| ... жоқ”, “Адамның кейбір |жасымда”,”Жастық туралы”,”Кәрілік|кінәлі?”,”Бес дос”, |
| ... ... ... ... ... ... |“Кінамшыл бойжеткен”, |
| ... ... ер ... | ... ... “Ел |
| ... ... көз | ... ...... |
| ... | ... ... тоқал” |
| | | |т.б. ... біз аға ... тіл, ... ... ... ... таным мен
түсінікке қатысты нәрселердің барлығы адам бойына есейгенде емес, нақ ... ... ... ғана ... ... ... ... тиіспіз.
Қорыта келе айтарымыз, Абай, Шәкәрім, Мұхтар шығармаларындағы тәлім-
тәрбие, ұлттық ... ... ... ... ықпалдастығын
байқадық (Сурет 1).
Қазіргі кезде оқыту мен ... ... ... ... ... ... болып жатыр. Осыған орай қоғам өмірінің жаңа ... ... ... ... беру ... және ... ... табылады.
Ең алғаш тәрбие мен оқыту идеясы ... ... ... ... ... И.Ф. Гербарттың еңбектерінде ... ... мәні ... ... ... ... ... үрдіс туралы ұғымға мынандай анықтама
берді: Бұл терминнен ұйымдастырылған тұтас оқу-тәрбие үрдісін, ұстаздар ... ... мен ... іс-әрекеттері ретінде
қарастырды. Ал, А.Құнанбаев, Ш.Құдайбердиев, М.Әуезов ... ... ... ... ... тек ... ... ғұламалардың шығармалары арқылы яғни, қара сөз, әңгіме, өлең, роман,
дастан, аудармаларында жеткізгендігі ... ... ... ... ... ... өзара
сабақтастықты оқу-тәрбие үрдісіне оқыту мен тәрбиелеу мақсаты: шәкірттердің
ойлануына, толғануына, ... ... ... ету, ... ... ... ... талғамын тәрбиелеу, адамгершілік
әлеміне жетелеу, сабақты қызу еңбекке құру, оларды құр тыңдаушыдан ... ... өз ... ... ... ... ... деп
түсінген.
Біз А.Құнанбаев, Ш.Құдайбердиев, М.Әуезов шығармаларындағы ... ... ... ... ... ... ұмтылу идеясын алсақ, оған жету
жолдарын білім, ... ... өнер ... ... ... ... ... отыру, Аллаға, ақиқатқа, адамға сүйіспеншілікпен қарау,
осылардың барлығы табылса «сонда толық боласың ... ... ... ... ... бірізділікті, жүйелілікті көздеумен бірге,
біртіндеп өсу жолдарын көрсеттік.
Біздің жасаған қорытындымыз бойынша ... ... ... ... ... ... сабақтастығығындағы студенттердің
белсенділігінің көрінісін: олардың тақырыпты меңгеруге ынтасы, білуге
ұмтылуы, өз ... ... ... істеуге құлшынуы мен құштарлығы,
тапсырманы сенімді түрде қабылдауы, алған ... мен ... ... ... ... әрекеттенуі, дербестігі деп түсінуге
болады. Жалпы А.Құнанбаев, Ш.Құдайбердиев, М.Әуезовтің ... ... ... жоғары мектептің оқу-тәрбие үрдісіне ендіру
студенттердің өзін-өзі ... білу және ... ... іс жүзінде жүзеге
асыра алу дәрежесімен өлшенеді.
Демек, бұдан шығатын ... ... ... ... ... ... ... жоғары мектептің
Сурет 1 – А.Құнанбаев, Ш.Құдайбердиев, М.Әуезов шығармаларындағы тәлім-
тәрбие, ұлттық мінез-құлықты байқататын ой-пікірлерінің өзара ықпалдастығы
оқу-тәрбие ... ... ... ... мазмұндық, бағалау-
нәтижелік компоненттерін ... ... бәрі ... ... ... ... көмегімен шешімін табады. Абай,
Шәкәрім, Мұхтарлардың ... ... ... ... даму ... ... ... болады.
Мотивациялық компонент - Абай, Шәкәрім, ... ... ... ... ынта-ықылас қою, қажетсіну, жаңа білім алуға студенттердің
бағыттылығы, тәлім-тәрбиелік сезімге деген дұрыс ... ... ... - ... ... немесе жанама түрде қатысуымен
ұйымдастырылған жұмыс барысында игерілетін білім мен әрекет ... ... Оны іске ... бұрыннан меңгерген біліміне сүйене
отырып, ғылым негіздерін игеруі, практикалық тапсырмаларды өздігінен шешуі,
ой ... ... ... қалыптаспақ.
Бағалау-нәтижелік компонент – оқудың нақты міндеттерін шешу барысында
студенттердің жұмыстың мәні мен ... ... өз ... ... өздігінен бақылау, өз жұмысының ... дер ... оны ... өзін-өзі бағалауы. Оқыту үрдісінде студенттердің
білім, білік, дағдыларын есепке алу, бақылау және ... оның ... ... ... ... ... ... шығармаларындағы педагогикалық
идеялардың сабақтастығындағы студенттердің белсенділігін дамытуға арналған
зерттеулердің нәтижелерінің көрсеткіштері төмендегідей ... ... ... ... ... ... ... шығармашылық әрекет жасауға ынтасы;
- орындалатын жұмыстың мақсаты мен мәнін анықтай білуі
- игерілген білімді практикады қолдана білуі
- өз ... баға ... ... ... келтірілген көрсеткіштің негізінде Абай, Шәкәрім, Мұхтар Әуезов
шығармаларының ... ... ... ... ... ... мынадай өлшемдер арқылы анықтадық:
- білімге қызығушылығы, жаңа білімді игеруге ... ... ... ... ... жүзінде пайдалана білуі.
Студенттердің ең жоғары деңгейі тәлім-тәрбиелік міндеттерді шешуде
тиімді жолдарды пайдалана білуімен, ынта-ықыластың жоғары ... және ... ... ... баға ... сипатталады. Орта деңгейде
студент тәлім-тәрбиелік ... ... өз ... ... ... қажет етуімен сипатталады. Төменгі деңгейде ... ... ... ... ... ... арасында жүргізілген сауалнама, сұхбат, арнайы дайындалған
сұрақтарға жауап алу барысында Абай, Шәкәрім, ... ... ... ойлар сабақтастығын қаншалықты деңгейде меңгергені анықталды. Ол
студенттердің білім сапасын мына деңгейлерде көрсетуге мүмкіндік ... ... ... Ш.Құдайбердиев, М.Әуезов шығармаларындағы
педагогикалық ойлар жүйесін және тәлім-тәрбиелік мүмкіндігін ... ... ... ... ... М.Әуезов шығармаларындағы педагогикалық
иедялардың сабақтастығын анықтағанымен, ... ... ... алмауы,
оларға еркін сипаттама бере алмайды, тәлім-тәрбиелік ... ... ... өз бетімен жұмыс істеуге қиналады.
Жеткілікті деңгей. ... ... ... ... ... ... және тәлім-тәрбиелік мүмкіндігін білгенімен,
оларға еркін сипаттама беруде қиналады, материалдарыд оқытушының көмегімен
пайдаланады.
Жоғарғы деңгей. ... ... ... ... ... сүйене отырып, Абай, Шәкәрім, ... ... ... ... ... алуы және оны ... ... ... мазмұны, әдіс-тәсілдері, формаларын
нақты өлшемдер ... ... ... ... ... ... ... ізденіспен, еркін пайдаланады.
Тәжірбиелік-эксперимент үш кезеңде (анықтау, ... ... - ... ... ... ... ... өткізілген сабақтардың нәтижесі анықталып, сабақ кезінде
оқылған
шығармалардың педагогикалық мазмұнын толық түсінбеуі, оны игеруге ... ... ... болуы, өздерінің педагогикалық ойларын
дұрыс жеткізе алмауы, өз ... ... ... ... ... істеуге талпынбауы, шығармашылықа аса көңіл
бөлмейтіндіктерін байқадық.
Анықтау экспериментінің нәтижесінде төмендегідей қорытынды шығардық:
- студенттердің сабақтағы белсенділігі төмен;
- өздігінен шығармашылық ... ... ... ... жұмыстың мақсаты мен мәнін анықтай алмайды, игерілген білімді
практикада ... ... ... өз ... баға ... ... нашар. Сондықтан осы олқылықтарды толтыру мақсатында жоғары оқу
орындарының, әсіресе, педагогика мамандығы бойынша ... курс ... деп ... оның ... ... іс жүзінде тексеру жұмысын
жүргіздік, оны ... ... ... - кезең. Қалыптастыру кезеңінде тәжірбиелік ... ... ... ... тапсырмаларды орындату, оны ... ... ... және ... ... тапсырмалар арқылы
белсенділігін дамытып, білім деңгейлерін жетілдіру негізінде ... ... ... ... ... оқу ... ... өткізілді,
нәтижелері, қорытындылары кафедра мәжілісінде, ... ... ... 2 - ... ... ... ... ойларының
сабақтастығындағы студенттердің белсенділігінің даму деңгейлеріы
| Компоненттері | ... оқу ... |
| ... ... |
| ... ... |Білімдерге қол жеткізу ... |
| | ... ... ... |
| | ... |
| ... ... ... ... ... |
| | ... ... ... |
| | ... ... |
| ... ... ... ... |
| | ... ынта ... жаңа |
| | ... ... төмен |
| ... ... ... ... ... ең |
| | ... ... түсініп, жаңғыртады, |
| | ... мен ... ... |
| | ... жұмыстың толық жоспарын |
| | ... ... ... |
| | ... ... атқарады |
| ... ... ... ... ... |
| | |осы ... ... ... ... оны |
| | ... нақтыламайды, игерілген |
| | ... ... ... |
| | ... ... ... ... |
| | ... белсенділік көрсетеді |
| ... ... ... ерекшелігін |
| | ... оның ... ... |
| | ... алға ... ... |
| | ... асырылады, өзін-өзі бақылауға |
| | ... ... ... |Жоғары ... ... ... ... | ... өз бетінше айқындайды, |
| | ... өз ... ... ... |
| | ... ... мен міндеттеріне|
| | ... ... ... |
| ... ... ... ... |
| | ... жүзеге асырады, осы |
| | ... ... ... өзі |
| | ... өз ... ... алуға |
| | ... |
| ... ... ... ... ат үсті |
| | ... өз ... ... |
| | ... өз бетінше білім алуға |
| | ... ... курс ... ... ... ... ... идеяларының сабақтастығы және оларды ... ... ... ... емес мамандықтар үшін де оқуға болады. Арнайы курс
психология, педагогиканың теориясы, тәрбиелеу әдістемесі, философия, ... ... ... Сондықтан, осы пәндермен қатар не болмаса
олардан соң ... ... ... ... күмәнсіз.
Курс бойынша оқылатын дәріс, семинар жұмыстармен бірге реферат жазу,
өзіндік жұмыстар астарласып қатар жүреді. Қазіргі кезде ... ... ... ... оқыту жүйесі ендірілуде. Осыған орай, арнайы курстың
тақырыптары бойынша өзіндік жұмыс орындауға ... ... ... ... тарихында алған білімдерін тереңдетіп,
А.Құнанбаев, Ш.Құдайбердиев, М. Әуезовтың шығармаларындағы педагогикалық
ойлардың сабақтастығын талдау ... ... ... ... ... ашып ... ... мақсатына қарай мынадай міндеттері белгіленді:
1. Абай, Шәкәрім, Әуезовтың қазақ халқының қоғамдық ... ... даму ... алатын орнын ағартушылық қызметі тұсынан
сабақтастығына сипаттама беру.
2. Абай, Шәкәрім, Әуезов ... ... ... ашып ... ... ... ... тәлім-тәрбиелік идеяларын бүгінгі педагог
мамандарды даярлауда пайдалану мүмкіндіктерін көрсету.
Бағдарламада ... ... ... ... ... өткізудің
тақырыптаық жоспары зерттеу жұмысымызда берілді. Арнайы курстың тақырыптық
жоспарын 4-кестеден көруге ... ... ... ... ... ... ... педагогикалық идеяларын өзара сабақтастықта
жоғары мектептің ... ... ... ... ... анықтау мақсатымен ауызша сұраулар мен тексеру ... ... ... ... ... мамандықтарына сәйкес
арнайы білім, білік және дағдының меңгерілгені анықталды.
Тексеру жұмыстары әрбір кезеңде жүргізілген бақылау қиықтарынан ... ... ... ... ... А.Құнанбаев,
Ш.Құдайбердиев, М.Әуезов шығармаларындағы ... ... ... ... ... ... ... болуы, өздігінен шығармашылық әрекет жасауға ынта ... ... ... ... ... мен ... анықтай
білулері, ғұламалардың шығармаларындағы негізгі педагогикалық ойды ажырата
білулері, өз беттерімен мүмкіндіктерін білуі, орындаған ... ... ... ... ... дамығандығы айқындалды, олардың
теориялық білімдерінің деңгейін анықтау және сол білімдерін ... ... ... алу ... ... 4 - ... ... Мұхтарлардың педагогикалық ... және ... ... үрдіске ендіру
|Тақырыптар |Оқу ... |
| ... ... |
|1 ... ... ... ... |2 |2 ... ... | | |
|2 ... Шәкәрім, Мұхтардың оқу, білім-ғылымға|2 |2 ... ... ... және | | ... ... | | |
|3 ... ... ... ... |2 |2 ... байланысты ой-пікірлерінің | | ... | | |
|4 ... ... ... ... |2 |2 ... қатысты ойларындағы сабақтастық | | |
|5 ... ... ... еңбек тәрбиесіне |2 |2 ... ... және ... | | ... | | |
|6 ... ... Мұхтардың отбасы |2 |2 ... ... ... ... | | |
|7 ... ... ... ... |2 ... ... байланысты ой-пікірлері| | ... |14 |14 ... ... ... және оларды анықтау эксперименті барысындағы
және бақылау тобындағы көрсеткіштермен ... ... ... ... М.Әуезов шығармаларындағы педагогикалық
идеяларын өзара сабақтастықта жоғары ... ... ... тиімді ықпал екенін аңғартты, оны 5 кестеден аңғаруға болады.
Кестеде келтірілген ... біз ... ... жүйе ... ... ... ... қол жеткізгендігін дәлелдейді.
Егер анықтау эксперименті барысында төмен деңгейді көрсеткен студенттер
саны 52,76% ... ... ... 7,11%, орта деңгейдегі 29,13% болса,
соңында 18,11%, жеткілікті деңгейде ... 18,89% ... ... саны 46,45% ... ... деңгейді алғаш ешбір студент көрсетпесе,
соңында олардың саны 27,55% көрсетті. Бақылау тобында айтарлықтай өзгеріс
бола ... ... 7 - ... Ш.Құдайбердиев, М.Әуезов шығармаларындағы
педагогикалық идеяларының сабақтастығының ... ... ... тобы ... тобы |
| ... |Эксперименттен |Экспериментке |Эксперименттен|
| |дейін ... ... ... ... |52,76 |7,11 |52,80 |48,0 ... |29,13 |18,89 |29,60 |22,0 ... |18,11 |46,45 |17,60 |30,0 ... |- |27,55 |- |- ... Ш.Құдайбердиев, М.Әуезов шығармалаырндағ педагогикалық
идеялардың сабақтастығының анықтау кезеңі мен ... ... ... ... 2 ... диаграммасын көруге болады.
Тәжірбиелік эксперименттік жұмыстың анықтау және бақылау кезеңдерінің
нәтижелері 2-суреттен көреміз.
Сурет 2 – Анықтау мен бақылау деңгейлерінің ... ... ... тәжірбиелік-эксперименттік жұмыстың нәтижелерін
талдау А.Құнанбаев, Ш.Құдайбердиев, М.Әуезов шығармаларындағы педагогикалық
идеяларын өзара ... ... ... ... ... тиімділігін көрсетіп, біздің зерттеуіміздің ғылыми болжамының
дұрыстығын дәлелдеп берді.
Қорытынды
Егемен Қазақстан елінің өркениетті дамуында жас ... ... ... ... ... ұлттық рухани мұра негізінде қайта қарап, оны қоғам
талабына сай жоғары сапалық деңгейге көтеру – бүгінгі ... ... ... ... кезінде әдебиет пен өнер аясында осы күнге дейін
белгісіз ... ... ... жұлдыздар жарқырай түсті! Қандай асыл
жандарды жасырған біздерден. Таңқалған жас ... көз ... ... өніп-өскен бәйтерек пен арыстар айқын болды. Сол ... ... ... ... ... ... ... Олар орыс және шығыс
классиктерімен қазақ жастарын таныстырған шебер ... ... ... ... ... ... үлкен мәдениет қайраткерлері, ағартушы,
ғалымдар еді.
Сонымен ... ... қол ... ... ... ... мүмкіндік береді:
1. Үш тұлғаның әлеуметтік ойының тереңдігі оның қазақ қоғамының
шындықтарыман ... Олар ... ... ғана өмір ... деп ... ... қиыншылықтардан сабақ алу арқылы бүгінгі күн
мәселелерін шешуге тиістіміз, өткен шақ пен бүгінгі шақ ... ... ... ... ... жолды көрсетеді. Осы мәселелермен
айналысатын кәсіби әлеуметтікті ұйымдастыру – ... ... ... ... қара ... қазақ философиясының негізгі ой-түрткісі, олай
дейтін себебіміз: ... қара ... жас ... тәрбиелеуде құндылығы
жоғары тәлімдік ой-пікірлер – ... ... ... ... ... болу, өнер-білім мен ғылымға құштарлық, отбасы тәрбиесінің ықпалы,
имандылық, адамгершілік, мейірімділік, қайырымдылық ... ... ... ... адам өміріндегі басты мәселе ... паш ... ... «Үш ...... философиясының шыңы, өйткені “Үш ... ... де ... ерекшеліктері осы жоғарыда айтылған тәлім-
тәрбиелік идеяларды жалғастырып, олардың өміршеңдігін дәлелдей түседі.
Мұхтар ... ... ... ... ... бүкіл әлем қазақ
халқының философиялық жүйесін, педагогикалық көзқарастарын, сол ... ... ... ... ... тарихи кезеңдерге
бөліп, ұрпақ тәрбиелеуде отансүйгіштік, ... ... ... ... ... екендігін анықтадық .
3. Жалпы Абай Құнанбаев, Шәкәрім Құдайбердиев, Мұхтар ... ... ... тәлім-тәрбиелік мәндерін анықтай
отырып, ғылыми-педагогикалық зерттеулерге талдау ... ... ... ... ... ... Шәкәрім Құдайбердиев, Мұхтар
Әуезов шығармаларындағы педагогикалық идеялардың сабақтастығы және оны ... ... ... атты ... ... ... болмағанына көзіміз
жетті.
4. Зерттеу жұмысымызда Абай ... ... ... ... ... педагогикалық ой-пікірлерінің сабақтастығын бар
екенін айқындап, тәлім-тәрбиелік маңызын ашып ... ... ... ... зерттеу жұмысымыздың “Абай Құнанбаев, Шәкәрім
Құдайбердиев, Мұхтар Әуезов шығармаларындағы ... ... және оны ... ... ... ... ... жалпы педагогика, педагогика тарихы, этнопедагогика пәндерінің
білім беру мемлекттік стандартқа сай оқу ... ... ... және ... министрлігінің ұсынған ... ... және ... ... ... ... ... саласында Абай Құнанбаев, Шәкәрім Құдайбердиев, Мұхтар Әуезов
шығармаларындағы ... ... ... және оны ... ... ... ... қарастырылмағанын дәлелдедік.
6. Зерттеу жұмысымыздың нәтижесінде біз Абай, Шәкәрім, Мұхтарлардың
шығармаларындағы сабақтастықтың ... ... ... ... және ... деп ... ... жасаған қорытындымыз бойынша Абай, Шәкәрім, Мұхтардың тәлім-
тәрбиелік ойларының ... ... ... ... үшке ... ... ... мазмұндық,
бағалау-нәтижелік және студенттерге арналған “Абай, ... ... ... ... және ... ... ... тақырыбындағы арнайы курс бағдарламасы жасалынып, сынақтан
өткізілді.
Біз өз ... ... ... ... ... идеялардың және ... ... ... ... ... ... деп ... Сондықтан ұрпақ тәрбиелеуде бұл мәселелер ... ... ... ... ... ... ... бір жарым ғасырға созылған өзіндік бай дәстүрі бар, кешегі ұлы Абай,
Шәкәрім, М.Әуезов сынды әлем ... ... ... Абай орта ... ... А.Құнанбаев, Ш.Құдайбердиев, М.Әуезов шығармаларындағы педагогикалық
ой-пікірлердің оқу-тәрбие үрдісіне енгізудің педагогикалық негіздерін;
- Абай, Шәкәрім, ... ... ... көзқарастар
сабақтастығын;
- Абай, Шәкәрім, Мұхтар шығармаларындағы рухани құндылықтарда имандылық
ұғымы т.б. оқу-тәрбие жұмысының мазмұнын арнайы ... ... ... ... үлес ... диссертацияға арқау боларлық ... ... ... негізгі мазмұны мынадай басылымдарда жарияланды:
1. . Абайдың адамгершілік ... ... ... // Жоғары
оқу орындары мен мектептердің бірлесе әрекет ету ... - ... ... ... даярлау негізі. Халықаралық ғылыми-
практикалық конференция ... - ... 2005. - Б. ... ... тәрбиелік жүйесіндегі теориялық, әдіснамалық негізінің
қолдануы және қазақ халық ... ... ... ... оқу ... мен ... ... әрекет ету тәжірбиесі
- жаңа сатыдағы мұғалімдерді сапалы даярлау негізі. Халықаралық
ғылыми-практикалық конференция материалдары. - ... 2005. - ... ... ... ... // Шәкәрім Құдайбердіұлының
шығармашылығын зерттеудің өзекті мәселелері. Республикалық ... ... ... - ... 2006. - ... ... бірлестікте).
4. Ұлттық тәлім-тәрбие мазмұны Абай мен Мұхтар ... ... // ... Құдайбердіұлының
шығармашылығын зерттеудің өзекті мәселелері. Республикалық ... ... ... - Семей, 2006. -Б.126-128
(М.О.Әбдікәрімовпен ... ... Бала ... ... // ... Қазақстан
халқына жолдауын жүзеге асырудағы мектепке ... және ... ... мен ... ұйымдастырудың қазіргі бағыттары.
Республикалық ғылыми-практикалық конференция материалдары. -
Семей, 2006. – Б. 218-222.
6. Абай, Шәкәрім, Мұхтарлардың ... ... // Абай мен ... ... ... ... материалдары.- Семей, 2006. – Б.376-379.
7. Абай, ... ... ... ... //Қазақстан Республикасының білім беру жүйесін
жетілдірудің теория-методологиялық контексіндегі көпмәдениеттілік
принциптерін іске ... ... ... ... - ... 2006. - ... ... бірлестікте).
8. Семей өңірінен шыққан әнші-композиторлар // Республикалық
студенттік ... ... ... ... ұлттық
өнер академиясы, 2006.- Б.56-61.
9. Ұстаздың бала тәрбиесіндегі қасиеттері // Бастауыш мектеп. ... - №4. - ... Абай ... адамгершілік негізі // Қазақстан орта мектебі.
- 2006. - №6. - Б.14-18.
11. Абай ... ... ... ... ... ... қандай? // Қазақстан мектебі. - 2006. - №8. - Б.37-39.
12. ... ... ... // ... ... - 2007. - №1. ... Абай, Шәкәрім, Мұхтарлардың тәлім-тәрбиелік ... және ... ... ... ендіру. Арнайы курс
бағдарламасы. – Семей: СМПИ, 2006. - 36 б.
Резюме
Султанова Нургуль Камильевна
Преемственность педагогических идей А. ... ... и ... их ... ...... ... педагогика и история образования,
этнопедагогика
Актуальность исследования. Завоевание независимости Республики Казахстан
выдвигает ... ... ... и ... ... ... на формирование личности. В условиях глобализационных
процессов ... ... ... ... поколения на
основе единых национальных ценностей. Поэтому изучение и ... ... ... ... ... народа приобретает
особую актуальность. В ходе проведенного исследования мы ... ... ... ... ... ... в
научно-педагогической практике педагогические наследия Абая ... ... ... ... и ... ... ... необходимостью внедрения в учебно-воспитательный процесс высших учебных
заведений через изучение наследий великих ... в ... ... и ... ... подход позволяет не только более глубоко
изучить проблему, но и ... ... ... ... ... в ... ... Исходя из актуальности темы, ... нами в ... ... была ... ... темы ... ... идей А. Кунанбаева,
Ш.Кудайбердиева, М.Ауэзова и внедрение их в учебно-воспитательный процесс».
Цель исследования: научно-теоретическая характеристика ... Абая ... ... ... ... ... в ... единстве, взаимосвязи, преемственности и ... ... в ... ... исследования: учебно-воспитательный процесс ... ... ... ... и ... изучение педагогических идей Абая
Кунанбаева, Шакарима Кудайбердиева, Мухтара Ауэзова широко представленных в
их сочинениях;
- выявление ... идей в их ... и ... ... ... философских, педагогических, религиозных и
социальных воззрений великих ... для ... в ... ... ... апробация спецкурса «Преемственность педагогических идей
Абая, Шакарима, Мухтара и внедрение их в ... ... ... ... полученных результатов;
- представить методические рекомендации по изучению и использованию
педагогического ... ... ... ... ... Закон «Об образовании» РК,
концепции и нормативные ... об ... ... развития личности,
деятельности; философские, психологические, педагогические мнения ... ... ... ... ... ... труды
отечественных и зарубежных исследователей.
Результаты работы:
- изучены педагогические идеи Абая Кунанбаева, ... ... ... ... в их ... дана ... ... педагогических воззрений
великих мыслителей в их взаимосвязи и ... ... и ... ... «Преемственность педагогических идей
Абая, Шакарима, Мухтара и внедрение их в педагогический процесс».
- представлен ... опыт ... ... идей ... Шакарима Кудайбердиева, Мухтара ... в ... ... по их ... ... ... в том, что разработаны и ... ... ... ... ... ... ... факультет ... ... им. ... применения:
Результаты проведенного исследования ... быть ... ... ... высших, средних специальных учебных заведениях, а
также для ... в ... ... ... ... в
системе общего средного образования.
Рекомендации по внедрению или итоги ... ... ... ... ... ... Абая ... Шакарима
Кудайбердиева, Мухтара Ауэзова в их единстве;
- внедрение содержания педагогических идей великих мыслителей в ... ... ... ... ... спецкурса «Преемственность педагогических идей Абая, Шакарима,
Мухтара и внедрение их в педагогический процесс».
- научно-теоретические рекомендации и указания по ... ... Абая ... Шакарима Кудайбердиева, Мухтара Ауэзова.
Resume
Sultanova Nurgul Kamilyevna
Succession of A. Kunanbaev, Sh. Kudariberdiev and M. Auezov’s
pedagogical ideas and introduction of them into the teaching ... ... – The Common ... pedagogics and the history of
education, ethnopedagogics.
Research actuality. The ... Republic ... demands ... new aims and goals concerned with personality upbringing from the
pedagogical science and practice. In the ... of global ... ... aims of growing up ... are ... on the basis of
common national values. Therefore the study and use of Kazakh Great sons’
pedagogical heritage is of peculiar ... It should be noticed ... studied A. ... Sh. Kudariberdiev and M. Auezov’s
pedagogical heritage at various times. However, a special ... of ... is directed study the great ... heritage in the unity, ... and ... This approach allows not only to ... ... deeply but to use comprehensively humanist pedagogical ideas in the
pedagogical practice. Resulting from the theme ... and thesis ... ... formulation was defined: “Succession of A. Kunanbaev, Sh.
Kudariberdiev and M. Auezov’s pedagogical ideas and ... of ... the teaching and ... process”
Research aim: the scientific and theoretical characteristics of ... Sh. ... and M. ... ... heritage in ... unity, ... ... and determination of possible use in
the teaching and educational process.
Research object: the teaching and ... process of ... ... ... ... and ... study of A. ... Sh.
Kudariberdiev and M. Auezov’s ... ideas ... in ... ... the ... ideas in their correlation and unity;
- determining the possibilities of great ... ... ... and social views for the use in a modern pedadodical
practice;
- working out and approbation of a special course ... of ... Sh. ... and M. ... ... ideas ... of them into the teaching and ... process”. Studying
and correction of the received results;
- ... ... for the great ... ... studying and ... base of the ... conceptions and normative documents on education, theory of personal
development and activity;
- A. Kunanbaev, Sh. ... and M. ... ... ... ... works of our country and foreign ... results:
- systematical study of A. Kunanbaev, Sh. Kudariberdiev and M. Auezov’s
pedagogical ideas represented in their ... ... and ... ... of great thinkers’
pedagogical views in their correlation and unity;
- a special course “Succession of A. ... Sh. ... and ... ... ideas and ... of them into the teaching ... ... is worked out and represented;
- a practical experience introducing A. Kunanbaev, Sh. ... M. ... ... ideas into practice, methodical recommendations
for their use.
Introduction Degree lies in the fact that the program of a ... ... of A. ... Sh. ... and M. ... ideas and ... of them into the teaching and
educational process” is worked out and ... into the ... ... or thesis ... recommendations:
- a theoretical bases of pedagogical views of Abai, Shakharim, M.Auezov
in their ... ... of great ... ... ideas into the ... ... activity ... the program of a special course “Succession of A. ... ... and M. ... ... ideas and ... of ... the teaching and educational process”;
- a scientific and theoretical recommendations and instructions ... A. ... Sh. ... and M. ... ... ... ж. қол қойылды. Пішімі 60(84 1/16. Офсеттік қағазы.
Көлемі 1,5 ес.-б.т. Таралымы 100 дана. Тапсырыс № 149.
Е.А.Бөкетов атындағы ҚарМУ баспасының баспаханасында басылып шықты
100012, Қарағанды қ., ... к-сі, ... ... ... ... тәрбиелік қызметі
Дамытушылық және іс-әрекеттік
Тәрбиелік
Танымдық
Үш ғұлама шығармалары арқылы ой ... ... ... ... ... талдау, салыстырмалау, топтау, жіктеу т.б. қабілеттері дамиды
Адамгершілік, еңбек, ақыл-ой, ... ... ... ... ... мен үш ... шығармаларын байланыстыру
Ұлы ғұламалардың шығармашылығын сабақта, сабақтан тыс жұмыстар арқылы танып
білу: оқыту, жаттау, қайталау, ұйымдастыру, т.б.

Пән: Әдебиет
Жұмыс түрі: Реферат
Көлемі: 21 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 500 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Абай Құнанбаев, Шәкәрім Құдайбердиев және Мұхтар Әуезовтің педагогикалық идеялары7 бет
Жоғары оқу орнында болашақ география мұғалімдерін этнопедагогикалық даярлауды жетілдіру34 бет
Жоғары мектеп оқытушысының тұлғасы4 бет
"м. әуезовтың қазақ әдебиеті тарихына қосқан үлесі"6 бет
«корпоративтік табыс салығы және Қазақстан Республикасында компаниялар қызметіне оның әсері (ауезов ауданының салық басқармасы мысалында)»85 бет
«әуезов атындағы орындар» бойынша туристік-экскурсиялық маршрутты өңдеу36 бет
Іздер. Мұхтар Әуезов28 бет
А. Байтұрсынов, М. Дулатов, Ш. Құдайбердиев, М. Жұмабаев жайында қысқаша мәліметтер6 бет
Абай (Ибрагим) Құнанбаев30 бет
Абай (Ибраһим) Құнанбаев8 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь