Ислам - әлемдегі бейбIтшIлIктIң кепIлI

ИСЛАМ . ӘЛЕМДЕГІ БЕЙБIТШIЛIКТIҢ КЕПIЛI

Өткен жолғы (Ислам және өркениет газеті, №4 Сәуір, 2001 ж.) «Дiни экстремизм мен терроризм» деп аталатын мақаламда хақ дін исламның Батыс елдерінде пайда болған әлеуметтік аурулар уә саяси конспирациялармен ешқандай байланысының жоқ екенін көрсетіп едім. Ислам діні адамның ойлау қабілетін, ақылын, иманын, адами абыройын, жанұя ұйымы мен қоғамды сақтап, әлеуметтік әділеттілікті көздейтін дін. Бұған қарамастан, соңғы жылдары бейбітшілік діні исламды әлемдік бейбітшілікке үлкен қауіп төндіретін террористерді өндіретін дін ретінде көрсету үрдісі күшеюде. Кейбір шетелдік бұқаралық ақпарат құралдары мен саясаткерлер, әскери басшылар, ықпалды іскер топтар уә қаржы бұлақтарын меңгеруші күштер ислам дінін қаралау науқанын ұйымдастырғандай. АҚШ.тың екі үлкен қаласында 11 қыркүйек 2001 ж. болған және кім тарапынан, не үшін ұйымдастырылғаны әлі нақтылы әшкереленбеген уақиғалар, өкінішке қарай ислам дінін қаралап, мұсылмандарға шабуыл жасау үшін қолданылуда. Ақпарат көздерінің айтуына қарағанда АҚШ, Англия, Германия, Франция қатарлы Батыстың көптеген дамыған (!) һәм демкоратиялық (!) елдерінде мұсылмандарға, мешіттер мен ислам мәдениет орталықтарына бомбалы шабуылдар жасалған, ондаған бейкүнә мұсылмандар тек мұсылман болғандықтары үшін өлтірілген, кейбір долыланған адамдар мұсылман әйелдердің жаулықтарын басынан жұлып алған т.т. Заманауи заң жүйесінде еш орны жоқ бұл сорақылықтың негізінде мұсылмандарға деген өшпенділіктің, Батыс өркениеті мен нәсілдерінің үстемдігін жақтайтын күштер және мұсылмандар мен христиандарды бір.біріне айдап салғысы келетін енді біреулердің мақсаттары бар. Әйтпесе, ислам шариғаты мен заманауи Батыс құқық жүйесі бойынша «біреудің күнәсін басқа біреу көтермейді» деген қағида бар. Әркім өзінің жасаған қылмыстарына өзі жауап беруі керек, бейкүнә адамдарды жазалау қылмысты жоймайды.
        
        Мұртаза БҰЛҰТАЙ
Философия ғылымдарының кандидаты,
Дінтанушы, мәдениеттанушы
ИСЛАМ - ӘЛЕМДЕГІ БЕЙБIТШIЛIКТIҢ КЕПIЛI[1]
Өткен жолғы (Ислам және ... ... №4 ... 2001 ж.) ... мен ... деп ... ... хақ дін исламның Батыс
елдерінде пайда болған әлеуметтік аурулар уә саяси ... ... жоқ ... көрсетіп едім. Ислам діні адамның ойлау
қабілетін, ақылын, иманын, адами абыройын, жанұя ұйымы мен қоғамды сақтап,
әлеуметтік әділеттілікті көздейтін дін. ... ... ... ... діні ... ... бейбітшілікке үлкен қауіп төндіретін
террористерді өндіретін дін ретінде көрсету үрдісі күшеюде. Кейбір шетелдік
бұқаралық ... ... мен ... ... басшылар, ықпалды
іскер топтар уә қаржы бұлақтарын меңгеруші күштер ислам дінін қаралау
науқанын ... ... екі ... ... 11 қыркүйек 2001 ж.
болған және кім тарапынан, не үшін ұйымдастырылғаны әлі нақтылы
әшкереленбеген уақиғалар, өкінішке қарай ислам дінін қаралап, ... ... үшін ... ... көздерінің айтуына қарағанда АҚШ,
Англия, Германия, Франция қатарлы Батыстың көптеген дамыған (!) һәм
демкоратиялық (!) елдерінде мұсылмандарға, мешіттер мен ислам ... ... ... ... ондаған бейкүнә мұсылмандар тек
мұсылман болғандықтары үшін өлтірілген, ... ... ... ... ... ... жұлып алған т.т. Заманауи заң жүйесінде еш
орны жоқ бұл ... ... ... деген өшпенділіктің,
Батыс өркениеті мен нәсілдерінің үстемдігін жақтайтын күштер және
мұсылмандар мен христиандарды бір-біріне айдап салғысы келетін ... ... бар. ... ислам шариғаты мен заманауи Батыс
құқық жүйесі бойынша «біреудің күнәсін басқа біреу көтермейді» деген қағида
бар. Әркім өзінің ... ... өзі ... ... ... бейкүнә
адамдарды жазалау қылмысты жоймайды.
Мыңдаған университеттері мен зерттеу институттары бар ... ... ... мәнінде бейбітшіліктің қайнар көзі һәм кепілі екенін білмейді дейсіз
бе? Сонау, ... ... ... ... ... исламиятты, Шығыстың
мұсылман халықтарын зерттеген Батыс елдері хақ дін исламның ешбір
қағидасында зорлық-зомбылықтың, аяусыз қатыгездіктің, жабайылықтың ... ... де ... де жақсы біледі. Онда олар неге былай істейді деген
заңды сұрақ пайда болады. Иә, ... ... ... ... ... ... жоспарларды жүзеге асыруда. Батыс елдерін өз
билігінде ұстап отырған күштер бұрынғы Шығыс блогын, яғни ... ... ... ... ... ... олар ... есептескісі
келеді. Жершарындағы стратегиялық байлық көздерінің 70 пайызы мұсылман
елдерінің жерінде сақтаулы. Энергия бұлақтарының салмағы Таяу Шығыстан
Орталық Азияға ... ... Таяу ... ... кен ... 15-20 ... маңыздылығын жоғалтпақ. Ал, осы арада Орталық Азия аймағының
маңыздылығы өсуде. АҚШ-тың ... ... ... жыл ... ... 20, ... 50 ... стратегиялық жоспарлары мен ықтималды
сценарийлерінің жасалатыны белгілі. Өкінішке қарай, осы сценарийлерде
мұсылмандарға орын жоқ болып шығуда. Бұл туралы төменде кеңірек тоқталамыз.
Алдымен, ислам ... ... ... мән ... ... мұсылман қауымға мыналарды айтпақшымын:
Біріншіден, адам қоғамы бар жерде сол қоғамдық өмірді реттеуші, тәртіптеуші
ережелердің болатыны сөзсіз. Ислам діні осы ... ... ... ... ... ... Ал, ... институты белгілі бір қоғам
мүшелерінің ортақ шешімімен қалыптасатын яки оларды белгілі бір билікке
бағындыратын құрылымдар мен ережелердің ұйымдасқан түрі. Құран Кәрім
аяттары ... ... ... ... ... бастап,
халықаралық қатынастар, мемлекеттік құқық салаларында керемет кітаптар
жазып, негізгі қағидаларды анықтап, көрсеткен. Мысалы, Пайғамбарымыздың
тікелей ұрпағы Зейд ... (уаф. 740 ж.) ... ... ... фиқһының әйгілі ұстаздарынан Мұхаммед Хасанұлы әл-Шейбани (749-805)
жазған «әл-Сиәр әл-Сағир» және ... ... ... ... әл-
Серахси (уаф. 1090 ж.) жазған «әш-Шәрх әс-Сиәр-ұл Кәбир», Имам әл-Шафиғи
(767-820) жазған «әл-Ұмм», Мәлiк ... ... ... ... Йұсұф (731-798) жазған «Китаб-ұл-Хараж» қатарлы жүздеген еңбектерді
айтуға ... ... осы ... ... ... тек ... ... болған. Олардың көш басшылары Франсиско де Витория (Francisco ... ... Васк де ... (Vasques de Mencaha, ... де ... ... de Ayala, 1548-1584), Гуго Гроций (Hugo
Grotius, 1583-1645) қатарлы заңгерлер (олар да мұсылмандардың қол астында
болған Андолусия мәдениетінің ... - М.Б.). ... ... ... ... шешуде екі жақтың мүдделерін тең тұрғыдан
сараптағанымен, еуропалықтардың еңбектерінде олардың құқықтары басқалардың
құқықтарынан ылғи да жоғары дәрежеге қойылған.
Құран Кәрімдегі мына аятта былай ... ... дін ... соғыспаған және сендерді жұрттарыңнан қуып-
шықпағандарға жақсылық жасап, әділетті болуларыңа Аллаһ шек қоймайды.
Күдіксіз, Аллаһ әділетті болғандарды жақсы көреді. 60/9: ... ... дін ... ... және ... ... қуып-
шыққандарды және оларға болысқандарды дос тұтуларыңа шек қояды. Кім
сондайларды дос тұтса, міне, солар залымдардың тап өзі!»
Демек, мұсылмандар жоғарыдағы аятта көрсетілген ... ... да ... ... тіліне қарамастан дос тұтуға
ерікті. Сол себепті, халықаралық ... ... ... ... ... аса ... орын алады. Мұсылмандар өздері қол
қойған шарттарды мүлтіксіз ... ... бұл ... ... анықталған:
«5/1: Ей, иман етушілер! Өздерің бекіткен уәделеріңді орындаңдар!»
«17/34: Уәделеріңді орындаңдар! Өйткені, берген уәделеріңе (анттарыңа)
жауаптысыңдар!»
«16/91: Тараптармен анттасқанда ... ... ... ... Бекіткен анттарыңды ешқашанда бұзбаңдар. Өйткені, сендер ант
бергенде Аллаһты өздеріңе кепіл етесіңдер! Анығында, ... ... ... берген уәдені орындауға, яғни уәдеге берік, адал болуға
итеретін күш – ол, Аллаһ Тағаланың алдындағы жауапкершілік. Мұсылман егер
уәдесінен жалтарса, онда басқа ... ... мұны ... қарсы қолдануы
бек мүмкін. Сол себепті, мұсылман өзінің дініне зиян бермес үшін ... ... ... ... орындайды. Мына аяттарда осы мәселенің
маңыздылығы көрсетілген:
«16/92: Бір жамағат екінші бір жамағаттан (сан және байлық жағынан)
күштірек ... деп, ... ... араларыңда айла жолына
айналдырып, жібін әбден жақсы иіріп алған соң ... ... ... Алайда, Аллаһ мұнымен сендерді емтихан етуде!».
Аллаһ Тағала уәдені орындамайтындардың қандай ақибетке ұшырайтыны жөнінде
былай дейді:
«16/94: ... өз ... ... ... ... Олай істесеңдер,
ислам жолында мықты тұрған аяқтарың тайып кетеді де ... ... ... үшін ... ... ... ... де үлкен
азап бар!»
«9/4: Ләкин, мүшриктерден сендермен келісімшарт жасасқандар сол келісімге
қайшылық істемесе, сендерге қарсы ... ... ... онда ... тоқтамдарыңды уақыты біткенше орындаңдар. Шынында, Аллаһ нахақ
жолдан сақтанушыларды жақсы көреді!»
«9/7: әл-Харам мешітінің қасында сендермен келісім жасасқан мүшриктер
уәделерін орындаған ... ... де ... ... ... Аллаһ
өзінің бұйрықтары мен тыйымдарына қарсы келуден және уәдеден таюдан
сақтанушыларды ... ... ... шарт ... ... ... яғни ... Тағалаға ортақ
қосушы кәпірлер де болса уәдені орындаудың шарт екені көрсетілген.
Халықаралық шарттарда қол қоюшы тараптардың мұсылман елі болып-
болмағандығына қаралмайды. ... ... ... ... орындауға
тиісті.
Уәдені орындаушыларды Аллаһ Тағала Құран Кәрімінде мадақтаған:
«13/20: Ол ақыл ... олар ... ... ... да ... таймайды!»
«2/177: Ізгі амал істеушілер уәделеріне берік болушылар-дүр»
Бейбітшілік келісімін орындау жағынан ... ... ... ... Пайғамбарымыз Меккелік мүшриктермен (ортақ қосушылармен
– М.Б.) Хұдайбия деген жерде бейбітшілік туралы шарт жасасқан-ды. Осы
шарттың бір бабы бойынша ... ... ... ... мұсылмандарға барып, қосылғысы келсе, Мәдинедегі мұсылмандар
оның өтінішін кері қайтарып, оны Меккелік мүшриктерге апарып, тапсыруы шарт
еді. Шартқа қол ... ... ... ... Әбу ... деген кісі
исламды қабылдайды да Мәдинедегі мұсылмандарға қашып барады. ... ... өзін ... ... ... Пайғамбарымыз оны
жоғарыдағы шарт бойынша Меккеге қайтарады. Әбу Жәнделдің Меккеге қайтқысы
келмейді. Сонда, Пайғамбарымыз оған: «Ей, Әбу ... Біз ... ... Олар ... біз ... ... ... ант бердік. Бұл анттан бас
тарта алмаймыз!» дейді (әл-Бұхари, Шұрұт, 15-хадис және Ибн Һишам, әс-Сирет-
үн-Нәбәуия, 3-том, 333-бет). Демек, мұсылмандардың уәдені адал ... ... өз ... көрсеткен.
Осы тарихи фактілер бұл күндері мұсылмандарды террористікпен
айыптаушылардың сөздерінің дәйексіз екенін көрсетеді. Пайғамбарымыз
Меккемен қол ... ... ... ... үшін ... бауырын
мүшриктерге қайтарып берген. Демек, фиқһта (ислам құқығында) қол ... ... ... ... да жоғары. Мұнда бекітілген
халықаралық құқықтың ішкі құқыққа үстемдігі де байқалады. Жағдай осылай
болғанымен кейбір күштер ... ... ... ... ... ... ... Батыс елдерінде мұсылмандар туралы ғасырлар
бойы таратылған алып-қашпа әңгімелер салдарынан бұл елдердің халықтары
мұсылмандық туралы ештеңе білмесе де, бұрмаланған ақпараттардың кесірінен
исламға ... ... ... Әз ... ... ... ... бұзуға, адамдарға опасыздық жасауға бастайтын
қадамдар болмаған. Өйткені, ислам діні мұндай фиғылдарды (істерді) қатаң
түрде шектейді. Мәселен, ... ... ... бұйырылған:
«4/58: Шынында, Аллаһ сендерге аманатты оған лайықты болғандарға
тапсыруларыңды және адамдар арасында хүкім бергендеріңде әділеттілікпен
хүкім етулеріңді бұйырады!»
Жоғарыдағы аятта «адамдар арасында» ... ... ... ... ... ... делінген жоқ. Демек, мұсылмандар әрқандай хүкім
(билік) айтқанда адамдардың дініне, тіліне, этникалық ... ... ... ... алып, хүкім етуі керек. Бұл қағида ислам
дінінде Жаратушының мүлтіксіз орындалатын бұйрығы, яғни «фарыз» ретінде
келтірілген. Мұсылмандар осы бұйрықты ... ... ... ... ... ... олардың басына әр түрлі пәлекеттер келіп,
қыйыншылыққа ұшырап тұрған. Жоғарыдағы бұйрықты орындаған мұсылмандарға
Аллаһ Тағала үлкен әжір ... һәм ... ... ... ... ... ... куә болуларың және
Елшінің де сендерге куә болуы үшін ... орта ... ... ... үммет қылдық!»
«5/8: Ей, иман етушілер! Аллаһ үшін әділетті тік ұстап, әділдікпен куәлік
берушілерден болыңдар! Бір жамағатқа (қауымға) ... ... ... ... Әділ ... ... ол Аллаһтан қорқатындарға
жарасымдырақ!»
Міне, хақ дін исламның үстем парқы, ерекше қасиеті, ... ... ... өзінің жаратқан пенделерінің ішінде
мұсылмандарды орта жолдағы үммет және әлемдегі әділеттіліктің куәгерлері
еткен. Ұлық Раббымыз барлық адамзаттың осы қағидаға сәйкес өмір сүруін
қалайды. ... ... ... сұрағым келеді: осындай ізгі қағидаға кім
қарсы болады? Әлбетте, мұндайға тек әділетсіздікті орнатқысы келетін
қанаушы топтар, өзін өзгеден үстем ... ... ... ... ғана қарсы болуы мүмкін. Ал, дәл бүгінгі күндері біздер осы
қағидаға қарсы тұрушылар мен жақтаушылардың ... куә ... ... ... ... һәм рахымшылығы жөнінде екі мысал келтірейін.
Белгілі ғалым әл-Серахси (уаф. 1090) өзінің «әл-Шәрх ұс-Сиәр әл-Кәбир» атты
еңбегінде ... ... ... ... ... ... елі мен
мұсылман емес ел арасында тұтқындарды айырбастау туралы шарт ... ... ... ... емес ... ... қайтып, қолындағы
мұсылман тұтқындарды өлтірді делік. Енді, бұған қысастық ретінде
мұсылмандардың қолдарындағы мұсылман емес тұтқындарды өлтіруіне әсте
болмайды. Өйткені, қылмыстық ... әр ... өз ... бір мемлекеттің істеген қылмысы үшін оған қатысы жоқ ... ... ... ... ... бұл ... ... оларды өлтіруге болмайды. Бұл әділетті болудың басты шарты
болып табылады» (әл-Серахси, әш-Шәрхұ әс-Сиәр-ұл Кәбир, 1-том, 43-бет).
Имам әл-Серахси секілді Жалаладдин әл-Сұйұти (уаф. 1505), ... (Ибн ... уаф. 1563), ... ... ... ... ... фақиһтер (ислам құқықшылары) жоғарыдағы аяттар мен фәтуалар
негізінде мынандай ұйғарымға келген: «Зиянға (жамандыққа) ... ... ... ... ... ... жойылмайды!». Міне, мұсылмандар ғасырлар бойы дініміздің осы
қағидаларын орындап, келісімшарттарда көрсетілген ... ... ... діні мен ... ... әділеттілікті сақтай білген.
Осы қағиданың тарихи бір мысалын келітерілк: Әмәуи (Омеяд) ханаданын
орнатқан Мұғауия Әбу Сұфйанұлының (уаф. 680) әміршілігі кезінде ... ... ... ... ... туралы келісімге қол қойылған-
ды. Ұрымдар (Бизантиялықтар – М.Б.) келісімшарттағы уәдені орындамай,
қолдарындағы ... ... ... Осы ... ... ... ... былай деп хүкім береді: «Уәдені орындау опасыздықтан
және аярлықтан абзал-дүр. ... ... ... естіп едім: «Ей,
Мұғауия! Саған бір аманат тапсырылғанда, сол аманатқа адалдықпен ие бол!
Саған қиянаттық жасағанға ... ... (Әбу ... ... ... ... ... 38-хадис). Сөйтіп, Мұғауия тұтқындардың өлтірілуіне
рұқсат етпейді. Біреудің қаталығы салдарынан оған қатысы жоқ жазықсыз
адамдарды жазалауға ... Бұл ... ... ... ... Құран
Кәрімде айтылған: «53/38: Ешкім ешкімнің күнәсін көтермейді!» (осы хүкім
Құран Кәрімде бір неше рет қайталанған. Қараңыз: 35/18, 6/164, 17/15 ... ... аят ... ... нәтиже шығаруға болады. Мәселен, бір кемеде
тоғыз қанішер уә бір жазықсыз адам саяхаттауда. Енді, әлгі ... ... үшін осы ... бомбалауға, суға батыруға болмайды, өйткені онда
жазықсыз бiр адам бар. Ол ... ... өмір сүру ... бар. ... де ... сот алдында қорғау құқықтары бар. Демек,
Америкадағы бейкүнә адамдардың өліміне себеп болған террорлық шабуылды
жүрегінде Аллаһ Тағалаға ... ... бар ... ... ... ... ... өлтіру үлкен зұлымдық болып табылады уә Аллаһ Тағаланың
азабына ұшыратады. Сондықтан, менің ойымша 11 қыркүйек ... ... ... мұсылмандарға дереу жала жаппай, басқа себептерді іздестірген
жөн. Бұл уақиғаға бір де бір мұсылман елінің азаматының қатысқандығы
анықталса, онда сол адамдарды ғана ... ... пәк ... емес.
Осыдан бірнеше жыл бұрын Израилдің бас министрі Ицхак Рабин (Yitzhak Rabin,
1922-1995) ресми жыйналыста сөз сөйлеп жатқанда, әсіре оңшыл ... ... ... ... бір жас жігіт оны атып өлтірген-ді. Ол жігіт ... ... ... Бірақ, мені таң қалдырғаны өз елінің Бас
министрін өлтіргенде дүниежүзілік баспасөзде «Еврей терроризмi» ... ... жоқ! ... қолы ... терроршы Ицхак Рабинді
Палестиналықтарға көп құқықтар берді деп өлтрігенін ... ... бір ... ... Израилдің қаншалықты қырып-жою шараларын
іске асырарын енді өзіңіз ойлаңыз, ағайын...
Құран Кәрімнің даналығына, хақиқаттығына, әділетті һәм адамшылықты
уағыздайтын сөздеріне таң қалмасқа шараң жоқ. ... мына ... ... Егер сенімен шарт жасасқан бір қауымның қиянаттығынан шынымен
секемденсең, оларға хақты және ... ... ... бұл жағдайды хабарла
және олардың уәделерін өздеріне кері қайтар. Сірә, Аллаһ ... ... ... да ... талаптары бар. Мұсылман шартты бұзған
күннің өзінде хақтан, әділеттіліктен айырылмауы ... Ең ... ... және қарсыласының адам екенін ұмытпауы керек. Барлық адамзаттың Иесі
бір Аллаһ болғандықтан, оның пенделеріне әділеттілікпен ... ... ... бәрі де ... ... ... мұны ... отырып,
әсіресе, мұсылман еместерге мұсамаха (толеранттылық) көрсетіп, оларға хақ
дінімізді жақсы үлгі болып таныту керек. Адамдардың ... ... ... ... ... ... ... Көктер мен жердің жаратылуы, тілдерің мен өңдеріңнің, дауыстарың
мен ... ... де Оның ... ... Егер ... ... сендерді бір-ақ үммет етіп жаратар еді. Бірак, Ол
сендерді берген нығметтерімен сынау үшін түрлі үмметтерге айырды. Ендеше,
ізгілікте жарысыңдар!»
Исламның қағидалары ... ... ... ... ... ... ойлау жүйесінде адамдарды мүсіркеушілік, адамдарға
сенбеушілік, оларды нәсіліне және діни ... ... ... ... ... ... ... тереңде жатыр. Мәселен, Иса Мәриямұлынан
(м.б. 4?- м.к. 30?) бұрынғы ІІІ-ғасырда жасаған латын кезеңінің ақындарынан
Плавт (Plautus, уаф. м.б. 183) ... ... ... ... ... homini lupus», яғни ... адамға қасқыр». Ислам болса, адамдардың
діни нанымдары мен нәсілдерінің әртүрлі болуын тікелей Аллаһ Тағаланың
хикметіне апарған да мұны оқшаулау уә кемсіту үшін ... ... ... ... Рим ... «Bellum omnium contra omnes», ... әркімге қарсы соғысуы» қағидасы Батыс халықтарының ғасырлар бойы
бітпей келе жатқан ... ... ... ... ... 637 жылы Құдс ... ... азат еткен әмірші Омар әл-
Хаттабұлы христиандардың патриархы Софрониуспен (Sofronius, уаф. 638) шарт
жасасып, олардың діні мен ... өмір ... ... ... ... мұсылмандардың соғысқұмарлығын емес, бейбітқұмарлығын көрсетеді.
Мұсылман әміршілер тарихта бейбіт тоқтам жасау жағымен мәшһүр болған.
Мәселен, халифа Мұғауия Әбу ... 656 ж. ... ... ... (уаф. 685) ... бітім жасаған. Халифа Һарұн әл-Рашид
(763-809) 799 ж. франк императоры Карлмен (Charlemagne, 742?-814) шартқа
қол қойған т.т. Құдс шаһарын шармықшылардан (крестшілер – М.Б.) азат ... ... ... ... әл-Аййұби (1138-1193) 1193 ж.
Бизантия патшасы II Изакпен (Izak II Angelos, 1156-1204) келісім жасасқан.
Аббасилер, ... ... ... дәуірінде көптеген
келісімшарттар жасалып, соғыстар жойылып, ұзақ мерзімді бейбітшілікке қол
жеткізілген. Мұсылмандардың бейбітшілікті басты саясат етуіне ... ... ... еуропалықтар ылғи да экспансионистік, отарлаушылық сыртқы
саясатты қолданған. Рим Папасы IV Николайдың (1288-1292) мына ... ... ... паш ... ... ... уәдені бұзу күнә. Бірақ, түріктерге берілген уәдені орындау бұдан
да үлкен күнә!» (M. Hamidullah, İslam Hukuku Etüdleri, 149-бет).
Батыс елдерінде осы ... ... ... ... әрқашанда қағулы
күйінде қала берген. Наполеонның (Napoleon Bonaparte, 1769-1821)
жорықтарынан кейін Еуропа халықтары мәмілеге келу үшін 179 екі ... ... ... ... жасап, бірімен-бірі тіл табысуға тырысқан. ХІХ-ғасырды
соғыстармен өткізген олар, І дүниежүзілік соғыспен әлемдік деңгейде кесапат
тудырған. Бұл ... соң, тағы да ... үшін 8000 ... ... ... ... ... 600 екі жақты, 125 көп жақты
келісімдермен бейбітшілікті орнатпақ ... Бұл да іске ... ... ... ... ІІ дүниежүзілік соғыс басталады. Христиан Еуропалықтар бастаған
осы екі соғыста жүз миллиондаған адам баласы қырылған екен, материалдық
шығынды айтпағанның өзінде. Екінші соғыстан ... 11800 ... ... (Hamza Eroğlu, ... Umumi Hukuku, Ankara, ... ... бұлардың да бұзылғаны, соңғы жылдары Еуропа елдерінде
(Босниа, Косово, Словения, Хорватия т.т.) тағы да соғыстардың басталғаны
байқалуда. ... ... ең ... исламның жоғарыдағы қағидаларын
мойындап, уәделеріне берік болғанда, осыншама адам шығыны болмас еді.
Екінші дүниежүзілік соғыста Ресей жерін ... ... ... ... ... мүдделерін мұсылман колониялардан барған әскерлер
қорғады. Нәтижесінде, он миллиондаған мұсылмандар Батыстың ішкі
есептесулерінің құрбаны болды. Бұған рахмет айтуға тиісті Батыс ... ... ... террористікпен айыптауда, мұсылман елдерін
бомбалауда!!! Бұны қалай түсінеміз?!
Кейбір ынсабынан жұрдай болған империалис Батыс күштері Ауғаныстандағы
мұсылмандарды айыптауда. Олардың ... ... ... наша
өндірісінің айтарлықтай бөлігін өз қолында ұстайды екен. Бұл әлемнің ең
кедей елінің соңғы 20 жылда көрген азабын мен айтпай-ақ қояйын. Осыған ... ... һәм ... ... ... ... ме, жоқ ... біреулер ме? Жыйырма жылдық жойқын соғыстан соң мың жыл артқа кеткен
бұл ... ең ... ... адамдардың қалай өмір сүріп жатқаны барша
адамзаттың мәселесі емес пе еді? Мұхиттағы дәу ... ... үшін ... ... ... ... елдері жансанының тең жартысы
әртүрлі жарақаттар мен аурулар салдарынан мүгедек болған ... ... неге көз ... деп ... ... Екіншіден, мәселе
нашаның қайда өндірілетінінен гөрі, қайда тұтынылатынында емес ... ... ... ... ... ... ... АҚШ-та. Голландия, Белгия қатарлы кейбір Еуропа елдерінде кез келген
кафе-ресторанда белгілі мөлшерге ... ... ... ... ... ... Жора-жолдастарыңызбен тамақ ішіп отырғаныңызда, менюде
есіріткінің сорт-сортын көрсеңіз, таң қалмаңыз!
Батыс елдерінің полиция, барлау және ақпарат күштері дүниежүзілік есірткі
саудасын ... ... ... жеткілікті күшке ие. Сірә, тонналап
сатылатын бұл улы шегімдіктер өздігінен ұшып бармайды. Оларды отарба, кеме,
ұшақ секілді кәдімгі көзге көрінетін құралдармен тасымалдап, ... ... ... ... 2,5 ... ... сұхбатын тыңдайтын
Американың барлау органдары қалайша есіріткі саудасының түбіне жете
алмайды? Коломбия, ... ... ... ... ... ... өндірушілерге неге әскери операциялар жасалмайды? АҚШ-
тағы мектеп оқушыларының айтарлықтай бөлігі есіріткіге тәуелді болып
жүргенде, бұл елдің басшылығы кейбір елдерді ... ... ... ... ... ықылассыздықтың ғана белгісі болмағанда не?!
Әсілі, шынтуайттап айтқанда, есіріткіге тәуелділік мұсылман елдерінің емес,
осы Батыс елдерінің көкейтесті проблемасы. 1992 жылы Швейцарияның ... ... ... ... (Central Park) ... ет көзіммен
көргендеріме таң қалып едім. Бұл қаладағы «Ислам Қорының» жетекшілері мені
ғибрат алу үшін осы саябаққа апарған-ды. ... ... ... ... мен ... әдемі парктің ішінде жатыр. Ернінен, ұртынан,
құлағынан, қасынан, танауынан ондаған түйреуіштер, инелер, ... ... ... адам ... қорқынышты етіп бояғандар, денелерін
кескілеп, аузынан от шашып жатқан оларды көргенде зәрем ұшып қала жаздаған-
ды. Апталар бойы жуынбаған, масайып ... ... ... дәретімен
бұлғаған бұл жастардың қолында шприцтер бар еді. Кейбіреулері басқа әдістер
мен ... ... еді. ... ... ... бас ғимараты және
орталық почтаның тура алдындағы бұл паркте полиция қызметкерлері де қаптап
жүреді екен. Олар қолдарындағы арбаның ішінен бір реткі ... ... ... ... екен. Сонда, көзіммен көргеніме таң қалып,
полиция қызметкерінің біріне барып, алманша (немісше): «Сіз не істеп
жатырсыз? Бұл ... ... ... ... ... көмектесіп жатрсыз
ғой?» деп сұрағанымда, ол қыйналған сыңай танытып: «Біз оларға кедергі бола
алмаймыз. Қолымыздан тек ... ... бір рет ... шприцті екінші
рет қолдандырмау. Өйткені, өзіңіз білесіз, бойдағы ... ... ... (СПИД) кең таралған». Швейцариядай әлемнің ең бай, ең
дамыған елінің жастарының бұл халін ... таң ... ... ... ... ... адамдардың қандай дағдарысқа
ұрынатынын өз көзіммен көріп, қайран қалдым. Мұсылман елдерінде мұндай
пәлекеттің жоқ екенін ойланып, хақ дін исламның қасиетін, ... ... ... тағы да бір рет ... ... түсіндім.
Есіріткі мәселесіне сәл тоқталғым келеді. Батыстың кейбір ақпарат бұлақтары
мұсылмандар туралы теріс түсінік қалыптастырған. ... ... ... аралап көрмеген азаматтарында мұсылмандардың бәрі нашақор,
есіріткіге тәуелді адамдар деген ... бар. ... ... емес ... ... біз ... Бірақ, бұны батыстық «достарымызға» түсіндіруіміз керек.
Біріншіден, Шығыс елдерінде, ... көне ... ... ... және
Шын-Машында апиынның дәрі ретінде яки діни ритуалдер кезінде қолданылғаны
белгілі. Америкадағы қызылтерілілер де солай істеуші еді. Бірақ, ... ... ... нысанасы ретінде көрмеген-ді. Еуропалықтар XV-XVI
ғасырлардан бастап, жаңа құрлықтарды ашқан соң, олардың байлықтарын тонай
бастаған. ... ... ... ... ... ... ... Серіктігі (Dutch East Indian Company) ХVІ-ғасырда Бразилия,
Сұринам және Кұракао ... ... ... өндіріп, мұны әлем бойынша
тиімді саудаға айналдырып үлгереді. Олар сонымен қатар Бенгал, Биһар,
Орисса және Денарестегі диқандарды апиын егуге ... ... ... 1750 жылында Индонезиядан 100 тонна апиынды Еуропаға
шетелдендіргенін (экспорттағанын) растайды (Executive Intelligence Review,
Dope Inc. Washington, 1992, ... тең ... ... ... ... ... да бұл ... татқан. Мұның аса пайдалы сауда екенін аңғарған олар Шын-Машын
аймақтарындағы отарланған елдердің халықтарын апиын ... ... ... ... ... ... ... үйретеді. Қытай жерінде бұл
аурудың асқынғандығы соншалық-кім, ХІХ-ғасырдың аяқ шенінде әр 10 қытайдың
бірі апиынкеш болған. ... ... шай ... тапқаны 7 миллион
күміс жамбы болғанымен, апиынкештерге қажетті қосымша апиынды ағылшындардан
сатып алуға жұмсайтыны 56 миллион күміс жамбыға жетеді. Мұны ... ... ... апиынның өзелденуіне (импортына) тыйым салады.
Сөйтіп, 1840 жылы Британия империясы Қытай империясына ресми ... ... Бұл ... ... ... апиын соғысы» деп аталады! Соғыстан
жеңілген Қытай патшасы ағылшындардың талабын мойындап, апиын саудасына
рұқсат ... ... да ... ... 1842 жылы ... ... бастайды. Сөйтіп, олар апиын саудасын толықтай өздеріне қаратып
алу үшін 1860 жылы Пекинді жаулап алады ... ... ... Inc. ... 1992). ... ... саудасы үшін соғысқан ағылшындар
енді Ауғаныстан халқын апиын өсірумен айыптауда. Бұл да түсініксіз ... ... ... деген гректің сөзі. Бұдан басқа да есіріткі атауларына
қарайық: ...... ... ... ... ... – испанша
(Америкадан шыққан). Героин – грекше. Экстаз – ... ...... - ... ...... Тинер – ағылшынша. Сигара және сигарета
сөздері Америкадағы мая халқының тілінен испан тіліне ... ... ... улы шегімдіктер уә есірткілердің барлығы да Батыс
халықтарының тапқаны, сауда тауарына айналдырғаны. Мәселен, біздің қазақтар
есіріткі ... ... өзін ... ... үйренген. Ислам діні
улы шегімдіктерді, адамды естен тандыратын зиянды ішімдіктерді үзілді-
кесілді ... ... ... дін. Осы ... ... яки ... салудың
еш парқы жоқ. Тіпті, саудаға салу пайдаланудан да жаман, өйткені саудаға
салғанда басқалардың денсаулығына, санасына зиян бергендіктен, екі есе көп
күнә ... да ... адам ... да ... ... ... бойы ... улы шегімдіктерден аулақ болған, тек вестернизация
күшейген соңғы жылдары жастарымыз осындай зиянды ... ... ... да ... саудасын ұйымдастырушылар уә оны насихаттаушылар
кінәлі деп санаймын.
Ағылшындар мен испаниялықтар Америка ... ... ... ... мен ... көкесін көрсеткені белгілі. Ресми деректер
бойынша 1492-1650 жылдары аралығында 95 ... ... ... ... екен! Қырғынның шектен шыққандығы соншалық-кім,
ағылшындар қызылтерілілерге шешек ... ... ... ... еді.
Бұрын мұндай ауруды көрмеген және иммунитеттері жетілмеген миллиондаған
бейкүнә адамдар осылайша қырылған (Noam Chomsky, Year 501: The Conquest
continues, Boston, South End Press, 1993, 21-23 және 263-264 ... дін ... ... ... (Josiah Strong, ... ақ
нәсілдің үстемдігін жақтап, қызылтерілілерді қырудың заңды екенін
уағыздаушы еді. ... ... ... ... ... ... көсемі Жон Уилсонды (John Wilson, 1800?-
1877) айтуымыз керек. Ол 1837 жылы англо-саксондардың күллі адамзаттың ең
үстем нәсілі екені пікірін насихаттаған (Thomas F. Grosset, Race, ... ... ... мен террорлық әрекеттерді зерттеген Ноам
Чомски (Noam Chomsky, 1928- ) бүгінгі жағдай туралы кітабында былай дейді:
«Пуритандар (христиан сектасы – М.Б.) тарапынан ... ... ... өтсе дағы ... АҚШ ... ... террор әрекеттерінің қайнар
көзі болып табылады. Жүздеген мысалдың ішінен біреуін ғана келтірейін: 1980
жылы АҚШ Салвадор уә Хондұрас (Гондурас) мемлекеттері ... ... ... ... Рио ... қырғынын мысал етуге
болады. АҚШ тарапынан арнайы тәрбиеленген, АҚШ ... ... ... ... ететін әскери топтар жасаған жүздеген қырғындарды
айтуға болады. Бұл қырғындар АҚШ ғасырлар бойы жасаған доктриналардың жаңа
қырының іске асуы болып табылады…» (Thomas F. Grosset, Race, ... мен ... ... ... ... қос стандартының
(екібеткейлігінің) енді бір мысалын келтірейін. Африканың дәл кіндігінде
орналасқан екі кішкентай мемлекет бар: Руанда уә Бұрұнди. 1996 жылы
көршілес осы екі ... ... өз ... ... ... ... апатынан бір күнде қаза табады. Бұл елдерде тұратын хұтұ және тұтси
тайпалары бірімен-бірі соғыса бастайды да, ... ... ... 500 ... ... Адам қаны сел болып аққан осы соғысқа Америкаңыз да, Еуропа
елдері де, БҰҰ да телміріп қарайды. Олардың осы адами һәм ... еш шара ... ... ... мүлдем жоқ осы кедей елдердегі
қырғынға лақайыттықпен (немқұридылықпен) қарауы ойлантады. Ал, Американың
соңғы 15 ... ... ... ... ... қарасақ, олар – Ливия, Сұдан,
Сомали, Ирақ, Ауғаныстан т.т, әсілі негізінен мұсылман елдері.
Палестина проблемасы 1948 ... бері ... жоқ. ... ... бар, ... палестиналықтардың әлі күнге дейін мемлекеттері
жоқ. Бұл БҰҰ тарапынан қабылданған ... яғни «әр ... ... өзі ... құқықты» деген қағидаға қайшы екені ешкімді
алаңдатпайды. Палестинада бүгін алпысқа келген адамдардың өмір бойы көргені
тек қан, қорлық пен зорлық, қақпайлану, бопсалану, ... ... көз ... ... т.т. БҰҰ ... қаулылардың бірде
бірін есепке алмайтын Израил өз саясатын жүзеге асырып келеді. Ал, БҰҰ
Қауіпсіздік кеңесінде вето құқығына ие ... ... АҚШ, ... Ресей және Қытай. Олардың құрамында Түркия, Индонезия, Мысыр,
Иран, Пәкістан, Сауди Арабыстан секілді бір де бір ... ... ... да ... Ал, ... ... ... таппай Таяу Шығыс пен
Орталық Азия аймағында бейбітшіліктің орнауы екіталай деу үшін сәуегей болу
қажет ... ... ... ... ... ... ... пен
татулықтың орнауы да мүмкін емес.
АҚШ-та дүниежүзіндегі жансанының 5-ақ пайызы өмір сүреді. Бұған қарамастан
әлемдегі табыстың тең 50 ... осы ... ... Осы ... АҚШ ... 10 ... ... бақытты азшылық көруде. Жалпы,
Америка қарама-қайшылықтар елі. Миллиардтаған долларлық байлықтарымен
тізімнен түспейтін капиталистер мен ... ... көре ... ... ... кедейлер армиясы. Халықтың президент сайлауына қатыспай
жүргені де сондықтан. Бірақ, бұған қарамастан АҚШ әскери, барлау және ғарыш
технологиясы салаларында аса ... ... ... ... ... ... өндірісін өз монополиясында ұстауда. Мұсылмандарды есіріткі
саудасымен айыптап жүрген, АҚШ, Британия, ... ... ... ... ... елдері дүниежүзілік қарау-жарақ саудасының қызығын көруде.
Мұсылман елдері мен көптеген Африка, Азия және ... ... ... ... ... осы елдердің біріне яки бірнешеуіне тәуелді.
Жуырда, Америка Түркияның қолдауына рахмет айтып, оған бұрын рұқсат
етілмеген әскери техниканы сататынын айтты. Алайда, ... мына ... ғана ... қару-жарақтарын сатып ала алады:
1-) Түркия сатып алған қару-жарақтарға ұқсас ... ... ... ... ... ... ... құрылымдарына әрқандай бір өзгеріс
енгізбеуге кепілдік береді.
3-) Түркия сатып алған қару-жарақтарға қажетті қосалқы бөлшектерді өзі
жасамауға, оларды тек АҚШ-тан ... ... ... береді.
4-) Түркия сатып алған қару-жарақтарды басқа елдерге сатпауға кепілдік
береді.
Иә, «дос» һәм «одақтас» Америка осылайша Ауғаныстандағы операцияларға
жасаған көмегі үшін ... жаңа ... ... ... ... ... ... Батыс елдерінің жойқын қаруларын сатып алған артта қалған
яки дамып келе ... ... ... бірін-бірі қыруда. Ал, бұлардың
шетелденуінен (экспортынан) түскен ақша болса бай елдердің байлығына байлық
қосуда. Сонда, кісілерді өлтіретін қаруларды ... ... ... ... ... ... ... саудасының айыбы мұсылмандарға жабылады.
Мұнда да бір гәп бар сияқты.
Американың бағзы ... ... ... мен ... ... қоса атауды
үрдіске айналдырды. Тіпті, президент Жорж Бұш (George W. Bush) бір сөзінде:
«Шармық (крест) жорығын бастаймыз. Бұл жорықтың ұзаққа созылары сөзсіз»
деді. ... ... ... Жак Ширак, Хұсни Мүбарак, Мұхаммед Хатами,
Ахмед Сезер қатарлы елбасылары қатты сын айтқан соң, Ақ Үй ... ... ... ... ... сөзінің басқа мағынада
айтылғандығын айтып жатты. Елбасымыз Нұрсұлтан Назарбаев (1940- ) ... ... ... ... ... ... ... терроризмге
қарсы соғыс өркениеттер арасындағы соғысқа, тікелей айтқанда мұсылмандар
мен христандардың соғысына ... ... ... Мұның ізі суымай жатып
Италияның Премьері Силвио Берлускони (Silvio Berlusconi, 1936- ): «Батыс
өркениеті ... ... ... деді. Тағы да айғай-шу. Ол да артынан
кешірім өтінді. Бірақ, олардың бұл сөздері тіл шатасуы десек те кей
нәрселерді білдіргендей болды...
Менің ... ... ... ... жағынан мұсылмандарды бекер
айыптауда. Олар алдымен өзінің ішіндегі террористерді анықтап алу керек.
Меніңше, терроризмнің осыншама ... ... ең ... ... ... ... Голливудтың тап өзі. Иә, соңғы 20 жылда жасалған кино-
фильмдерді алып қараңызшы. Кісі көрерлік фильм жоқтың қасы. 11 ... ... ... бірдей сюжеттерді көптеген фильмдерден көруге болады.
Голливуд жүйелі түрде терроризмді уағыздауда. Қалған филмьдерде вампирлер
мен шайтандар, ғарыштан келген тәңірлер мен құбыжықтар, еркекшоралар ... ... ... еркектер мен құлтемірлер (роботтар), мафия
басшылары мен қанішерлерді ғана ... ... мол ... кісі ... ... әйел ... мен ... тонаушылық өнердің шырқау шегі етіп
көрсетіледі. Қылмыскерлердің өмірі туралы ... ... ... ... ... Әлгі ... ... сақшы (полиция) ұстамаса екен
шіркін деп отырасың. Жылына миллиардтаған доллар айналатын кино өндірісі,
сөйтіп, ... бойы ... ... құндылықтарды, жанұя мен намыс,
имандылық пен ар-ұят институттарын құлатуға әрекет етуде. Кәдімгі
тіршілікке байланысты, адамға ғибрат аларлық, үлгі боларлық, адамшылықты,
әділеттілікті, имандылықты уағыздайтын ... ... ... ... адам ... ақыл-есінен айырылса екен-ау дейтіндей.
Сондықтан, Америка басшылары алдымен өзінің ішіндегі терроризммен, оның
уағыздаушысы Голливудпен есептесіп алғаны жөн ... ... ... ... біріншіден, Рим шаһарында және БҰҰ
құрамында халықаралық терроризм қылмыстары соттары бар. АҚШ осы соттарға
жүгінудің ... бір ... ... ... ... ... жөн ... Америка жоғарыда айтқанымыздай, әлемнің ең бай мемлекеті, ал
Ауғаныстан болса ең кедейі. Әл-Қағида ұйымының 2000 қарулы ... бар ... ... 2 ... ... бар. ... бәрі лаңкес емес, әл-
қағида секілділер маргиналды топтар. Екі мың ... бола 2 ... күйе ... ... ғой. Екіншіден, Талибан ұйымына қаржылай,
саяси қолдау көрсетіп, оны билікке әкелген тағы да осы Американың өзі
болатын. Олар Ауғаныстанның демократиялық ... ... ... ... Раббаниды (1940- ) күшпен құлатып, осы елдің жерін
жаулап алып, өз-өздерін үкімет етіп жариялағандар. Енді, Америка олармен
соғысып жатыр. Бұл да түсініксіз ... ... ... ... емес. Екіншіден, оның істеп отырғаны ислам дінінің ... ... ... ... ... ... ... еркектердің сақалымен
алысып 100 дүре соғу, телевизор мен радиоға тыйым салу т.т. Мұндай
әрекеттер ... ... ... ... ... жоқ, ... ... Сондықтан, талибан біреулердің тапсырмасын орындап, адамзатты
исламнан бездіру ... ... ... ма ... ... бұл ... өз ... кіргізгенде, талибанның қарсылық көрсетпей, барлық
қалаларды босатып беруі осы күдігімді растағандай. Алдағы мәселе
Ауғаныстанның келешегі қалай болмақ мәселесі. Бұл елдің келешегі ... ... ... әсер ... ... ... ағайын...
Қорыта айтқанда, мұсылман үмметі соңғы кездері қыйын сыннан өтуде. Бізге
хайырлы көрінген нәрсе артынан шәр болып ... ... ... шәр ... ... ... хайырлы болуы мүмкін. 11 қыркүйектегі қанды уақиға
басында мұсылман үмметіне қайғы әкелгендей болды. ... кеше ... ж.) ... Бас ... ... Нұри ... (Mehmet Nuri
Yilmaz, 1943- ) мырзаның түрік теледидарына берген сұхбатын көргенімде
Аллаһ Тағалама хамд уә сана айттым. Журналист 11 ... ... ... ... ... ... деп сұрағанда Бас мұфти былай деп жауап берді:
«Біз мұсылмандар терроизмді лағынеттейміз. ... діні ... ... ... дін. ... терроризммен байланыстырғысы
келетіндермен келіспеймiз. Бірақ, осы арада мынандай қуантушы дерек қолыма
келіп түсті. Түркия мемлекетінің шетелдердегі елшіліктерінде ... ... ... ... қызмет атқаруда. Аталмыш террор
шабуылынан кейін біздің дүниенің көптеген елдеріндегі уәкілдіктерімізге сол
елдердің азаматтары келіп, Құран ... ... ... ... ... ... ... сәуиеге жеткен, тіпті тапсырыстарды қамсыздандыруға
үлгере алмай отырмыз. Бұдан басқа мыңдағаң хаттар мен факстар жіберілуде.
Батыс халықтары уә ... ... ... ... терроризмді
уағыздайтын қандай қағида бар екен деп, бұл ислам деген ... дін өзі ... ... ... бұл ... ... дінінің таралуына соны
серпін бере ме екен деп үміттенемін». Міне, Аллаһ Тағаланың құдіреті ... ... ... ... таралуының алдын алу мақсатымен мұсылмандарға
жала жауып еді, Аллаһ Тағала олардың жоспарларын теріске шығарды, өйткені
Оның өз ... ... ... ... ... ... ... артылуда.
Болған уақиғаларға сабырлық көрсетіп, дінімізді негізгі бұлақтардан
түсініп, төңірегіміздегілерге шамамыз ... ... ... Тағы да ... айтқанда, ислам дінінің бейбітшілік, татулық,
адамшылық, достық, туыстық, тазалық, ... уә ... ... уә әділет
діні екенін ұмытпайық, ағайын. Рамазан айы мүбәрәк ... ... ... ... ... күллі адамзатқа һидаят уә тафуиқ бергей. Ұлық
Аллаһ дін исламға қуат берсін, отанымызды сақтасын деп тілек ... ... ... ... ... ... ... «Ислам және
Өркениет» газеті, №1, қаңтар 2002 ж. және ... Алаш ... ... ... №1, 2002 ж., 104-114 беттер, «Дала мен Қала» газеті,
№14(91), 08.04.2005 ж.

Пән: Дін
Жұмыс түрі: Реферат
Көлемі: 13 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 400 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Англияның әлемдiк экономикалық дағдарыс кезiндегi сыртқы саясаты24 бет
Бірінші дүниежүзілік соғыстың аяқталуы және әлемді реттеу мәселесі17 бет
Екінші дүниежүзілік соғыс7 бет
Пайғамбарымыз Мұхаммад (с.а.с) пайғамбарға деген терең сүйіспеншілік6 бет
Туризм инфрақұрылымы9 бет
ХХ ғасырдың 90 жылдарындағы Польша мен Қазақстан қарым-қатынастарының тарихы31 бет
Қазіргі таңдағы әлемнің шиеленіс аймақ елдеріндегі жалпы саяси жағдай мен мәселелер, оларды бейбіт түрде шешу жолдары53 бет
Қазақстанның атом энергетикасы22 бет
Несие мәні және қажеттілігі19 бет
Адамзаттың табиғатты қорғау іс-әрекетінің болашағы. Әлемдегі халықтың төтенше жағдайлардан жаппай өлімге ұшырауына әкелетін жағдайлар15 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь