Ислам дIнIндегI хошкөрушIлIк

ИСЛАМ ДIНIНДЕГI ХОШКӨРУШIЛIК

Дін деген ұғымның негізінде зорлық.зомбылық болмауы керек, бұл хақ діннің ғайрихақ (хақ емес) діндерден ажырасатын айқын парқы. Дін дегеніміз негізінде иман, яғни сенім жататын рухани байлық. Рұхты зорлауға болмайды. Ислам дінінде зорлау жоқ. Исламияттың негізінде адамдардың өз еркімен, өз ықтиярымен сенуі, өз ирадасымен ғамал етуі қағидасы жатады. Өз ирадасынсыз харам істеуге мәжбүр болғандардың жауапты болмайтыны сондықтан; мисалға, өлім қаупінен қорқып, шошқа етін жеген мұсылманға күнә жоқ /[1]/.
Исламның имани негіздері осында жатыр. Сондықтан, Ислам діні басқа сенім.нанымдағы адамдардың зорлықпен, күшпен дінге кіргізілуін жақтамайды, ижазат (рұқсат) бермейді. Исламмен танысқан адамдар оны қабылдап.қабылдамау мәселесінде толық еркіндікке ие болады. Үйткені, тағы да бір рет айталық.кім, дін дегеніміз жүректің мәселесі, жүректің сенуі, ұжданның қабылдауы. Демек, адам баласы егер шын жүрегімен қаласа ғана сенеді, керегін жасайды; шын жүректен сенбесе, онда зорлықпен жасағаны мағнасыз болады. Зорлықпен жасалған мойындатпалар сүреңді болмайды, жемістері аурулы болады, гүлденіп өспейді. Өз еркімен болса онда басқа, ондай адам иманы үшін жанын береді, барлық қиыншылықтарға шыдайды.
Ислам хұқұғында басқа дін өкілдері мұсылман билігін мойындап, “жизя” және “хараж” төлеген жағдайда мұсылман мемлекеті олардың бас амандығын, қорғанысын қамсыздандыру міндетін өз мойнына алады. Олар ешқашан да Исламды күштеп қабылдауға зорланбайды.
        
        Мұртаза БҰЛҰТАЙ
ҚР Білім қайраткерлері одағының мүшесі
ИСЛАМ ДIНIНДЕГI ХОШКӨРУШIЛIК
Дін деген ... ... ... ... ... бұл ... ғайрихақ (хақ емес) діндерден ажырасатын айқын парқы. Дін дегеніміз
негізінде иман, яғни сенім жататын рухани байлық. Рұхты ... ... ... ... жоқ. ... негізінде адамдардың өз еркімен, өз
ықтиярымен сенуі, өз ирадасымен ғамал етуі ... ... Өз ... ... ... ... жауапты болмайтыны сондықтан; мисалға,
өлім қаупінен қорқып, шошқа етін жеген мұсылманға күнә жоқ /[1]/.
Исламның имани ... ... ... Сондықтан, Ислам діні басқа
сенім-нанымдағы адамдардың зорлықпен, күшпен дінге кіргізілуін жақтамайды,
ижазат (рұқсат) бермейді. Исламмен танысқан ... оны ... ... ... ие ... ... тағы да бір рет айталық-
кім, дін дегеніміз жүректің мәселесі, жүректің ... ... ... адам ... егер шын жүрегімен қаласа ғана сенеді, керегін жасайды;
шын жүректен сенбесе, онда зорлықпен жасағаны ... ... ... ... ... болмайды, жемістері аурулы болады, гүлденіп
өспейді. Өз еркімен ... онда ... ... адам ... үшін ... ... қиыншылықтарға шыдайды.
Ислам хұқұғында басқа дін өкілдері мұсылман билігін мойындап, “жизя”
және ... ... ... ... мемлекеті олардың бас амандығын,
қорғанысын қамсыздандыру ... өз ... ... Олар ... да ... ... ... зорлау жоқ деген сөзден дінде тәртіп жоқ, әркім өз ойына келген
нәрсені істей береді деген мағна шықпауы керек. Зорлау иман ... ... ... әр ... әр заң жүйесінде болғанындай, ... ... ... ... ... ... сақтау секілді
мәселелерде, ... ... ... ... ... мұсылман
қыздардың намысына дақ келтіретін әрекеттерге рұқсат етілмейді т.т.
Сахабалар мен олардан кейінгі мұсылмандардың хақ дін ... ... ... ... ... ... ... орасан зор
еңбегі болды. Олардың адамгершілігі, парасаттылығы, ... ... ... ... т.т. бәрі де ... ... жемісі еді. Олар мың кісінің ішінен жекеленіп,
дараланып тұратын жарық жұлдыздар еді. Олардың жүрген жерінде ... ... еді. Егер олай ... ... ... ... ... жоқ шөлдерінде ауып-көшіп жүрген бір уыс арабтың қолынан мыңдаған
жылдар бойы жалғасып келе жатқан осы ұлы ... ... еді. ... ... ... ағып ... ... жоғалып кеткен ағымдарды ... ... ... ... деп ... шын ... өз зорлықшылығын
жасыру ғана. Алайда, нағыз зұлымдыққа душар ... ... ... ... жорықтарынан бастап (1095-1396), кешегі Ауғаныстан,
Палестина, Босниа және оты жалындап тұрған Чешеністан трагедияларын айтсақ
жеткілікті. Құдұсты ... ... соң ... ... Ақса мен Омар
мешіттерінде 70 000 мұсылманды қырып, йаһұдилерді синагогаларға ... ... ... ... тыныштық дiнi болғандықтан, асқан
кешiрiмшiлiк пен хошкөрушiлiкті ... дiн. Жер ... ... ... ұлт пен дiн ... хақ дiн ... жаппай
қабылдауының негiзiнде осы хошкөрушiлiктiң әсерi тым айырықша. ... ... ... ... ... ... келтiрiп, Жаратушы Аллаһ
Тағаланың төрелiгiне тапсыруы, көңіл тыныштығын аңсаған, ... ... ... ... ... ... да ... басқа дiн мансұбтарына берген кеңшiлiгi және хошкөрушiлiгi
туралы ... ... ... ... ... жүр. Жер ... барлық
құрлықтарындағы халықтар мұсылмандардың билеуiнде болсақ-ау ... ... ... Мисалы, Осман патшалығының тұсында Бизантияның тепкiсiнен әбден
шалдыққан тұрғындардың, Балқан халықтарының Осман ... ... ... ... ... ... көру, жылы шырай таныту мұсылмандардың басты ... ... ... ... етіп көрсетуге тырысушылар
бар. Мәселен, бағзы шығыс бұрмалаушылар ... ... ... ... үстіндегі тас мүсiндердiң (балбал) кейбірінің басын ... деп ... ... ... бар ... болса, мұның дұрыс
емес екенiн, тас мүсiндердiң басын мұсылмандар емес, мұңғұлдардың ... ... ... нанымы бойынша ертеректе өмiр сүрген адамдардың
бейнесi тiрi адамдарға зиян тигiзуi ... еді, ... ... ... ... жiберген /[2]/.
Жә, ендi, тағы да айта кететiн бiр қызық жиһәт; Орталық ... ... ... ... ... ... кең ... кеткен екi дiн:
манихей мен христиандық алтын дәуiрiн ... ... ... ... ... жасаған. Бартольдтың ... ... ... ең ... ... ... кезi ... аяғы және VIII-
ғасырдың бас шенi, яғни ... ... ... ... ... /[3]/. Бұл факт ... басқа дiндерге қаншалықты
хошкөрушiлiк танытқанының нағыз ... ... ... Ұзақ ... ... ... ... кейбiр халықтардың Исламды өз еркiмен қабылдауы
да осы кеңшiлiк пен хош көрудiң ... /[4]/. ... ... ... ... мұсылмандардың аталмыш екi дiннiң өкiлдерiне ерекше
кеңшiлiк ... ... ... ... ... ... ... христиандарға берілген ерекше бостандық пен
кеңшiлiктің мысалын көбейтуге болады /[6]/. Мұның айғағы ... ... ... ... Халифалығы дәуірінде күншығыстағы Самарқандтан
күнбатыстағы Портұғалияға дейінгі кеңістікте жеке меншік ... ... бай ... қоғамдарының қалыптасқанын атап көрсетеді /[7]/.
Халифалықтың хакімиятындағы ... ... ... ... діни ... ... ... болып тұрған,
олардың қаржылай көмегін ешқандай қысымсыз, тергеусіз алып тұрған. Мисалы,
680-681 ж. Константинополь ... ... ... ... ... ... де қатысқан. Бұл мұсылмандардың өз билігіндегі ғайри-
мұслимдердің діндестерімен мұғамалада болуына ... ... ... ... ... ... орнында қалдырған.
Мәселен, Сұрия, Филистин аймақтарында мұсылман ... ... ... ... ... ... ... қалдырылған
/[8]/. Орта Азияда да жағдай солай болды, жергілікті әулеттер, ханадандар,
дін басылары т.т. бәрі де ... ... ... ... бәрі ... ... ... баян ететін фактілер.
Дилорам Ибраһим мұсылмандықтың ... ... ... кезiндегi
хошкөрушiлiктi былай суреттейдi; “Мұсылмандардың фәтiх жорықтары кезiнде
Мауера-ән-Нәһір халықтары өз ... ... және дiнiн ... ... Мауера-ән-Нәһірдің шұрайлы топырағына келген Ислам
иманы ... дами ... уә ... ... ... ... ... өтпелi кезеңiн реттедi. Исламды қабылдаған жандардың
өмiрi одан ары жақсарды. Жаңа иман ... өз ... ... дiни ... жоғары алтын өркениетті қалыптастырды. Орталық ... ... ... ... ... ... ... отырып, олардың нәсiлдiк, милли (ұлттық) ... хош ... және ... ... ... ... ... тартты. Исламдағы
рәсiмдердiң қолайлылығы және Аллаһ Тағалаға ... ... ... ... жүрегiнiң мәселесi деп қарауы, Орталық Азияда үлкен қызығушылықпен қарсы
алынды. Арабтар жергiлiктi халықтарды қырып, ... ... һәм ... ... ... Олар ... ... ашқан қалаларды сақтай отырып,
бұрынғы сауда-саттық байланыстарын, атап ... ... ... мен ... ... одан ары дамытты. Исламның дала халықтарына таралуы
Самарқанд, Бұхара секiлдi Мауера-ән-Нәһір қалаларынан басқаша болды. Ислам
дала халықтарына ... ... ... ... ... ... Х-ғасырдың бұлақтары даладағы елдi мекендердiң көбiнде мешiттер
бар екенiн жазады. Осы мұсылман саудагерлер мен қалалықтар сол кездегi ... ... ... ең ... ... жетiстiктерiн далалықтарға
әкелдi. Далалықтардың Исламды қабылдауында осы жетiстiктердiң атқарған
мiндетi өте жоғары болды” ... ... ... ... ... ешқайда жоқ.
Ислам, басқа дiндердiң, басқа ұлттардың ... хақ ... ... ... Олай болмағанда Пайғамбарымыз Әз Мұхаммед (с.а.у.);
“Ғылым қытайда да болса, барып ... ... ... ... ... дүниесi секiлдi, оны әр жерде iздеп табуы ... едi. ... ... ... ... екенiн көре тұра
менсiнбеу деген қылықтар болмаған, болмауы керек. Тек, соңғы ғасырларда ... мен ... ... байлықтарынан алшақтап кеткен соң, ондайға барып
жатқан шала моллалар, дiн көсемдерi (!), дiн иелерi (!) ... Өзін ... ... ... діннің көсемі деп ... ... ... ... манихейзм т.т. қатарлы нанымдардағы рұһбан (монах,
жрец) сыныпының формасы өзгерген сарқыншағы ғана.
Заманауи орыс тарихшы Л.С. Васильев, Исламның Орта ... ... ... ... өте қысқа уақытта һәм түбегейлi таралуының ерiктi
түрде болғанын дәлелдеп жазады /[10]/. Ол, сондай-ақ, хақ ... ... ... ... яки дiндi ... көрсетедi. Мәскеуге телмiруге үйренген кейбiр тарихшыларымыз
осыдан ғибрат алса екен деймiз.
Алман ғалым, профессор Хаұссиг ... ... ... деп ... ... ... жолы және Орта ... мәдениет тарихы” атты
кітабында; “Дивастич деп аталатұғын Самарқанд билеушілерінің Пенжикенттегі
сарай тамтықтарынан анықталғанындай, осы ... ... мен ... ... ... яғни араб ... ... ғана бітірілген
екен. Біздің бұнан ұққанымыз; саяси және әскери жаулаушылықтың жағып-өртеу,
құлату мен қирату түрінде болмағаны. ... емес ... мен ... ... ... ... ... алғашқы жартысына дейін
хошкөрілгенін жазба деректерге қоса мазарларда жасалған қазба жұмыстарынан
табылған материалдар да ... /[11]/. ... ... ... ... ... ... Мұсылмандар Самарқандты билеп алған күннің өзінде,
қалада бұтхана, отхана т.т. ... ... ... ... Мұны ... өмірін
Орталық Азия мәдениет тарихын зерттеуге бағыштаған алман ғалым, ... (1916 ж. ... ... ... ... жаланың енді бірі, олардың суретті тыйып,
суретшілерді қор көргені сықылды мантыққа (логика) муафық емес ... ... ... ... ... ... Нишабұр қаласындағы
сарайының суреттермен безендірілуіне қарсылық көрсетпеген. Бұдан басқа
Ауғаныстандағы Лешкер ... ... ... ... және ... ... ... дуалдарында суреттер табуға болады.
Самарқандтағы Регистандағы ... ... ... ... ... ... Тәжікістандаға Хульбук билеушісі Хұтталян әулетінің
сарайында (ХI ғ.), Тірміз билеушісінің қала сыртындағы ... ... ... Анау қаласындағы мешіттің дарбазасындағы айдаһар
бейнесі және ... ... ... ... ... ... ... басқа, тағы да Ирандағы көптеген ғимараттарда, Түркиядағы
Селжүктерден қалған кейбір медресе-мешіттердің қабырғаларында суреттер ... да, ... ... ... ... мен ... қолжазбаларында әр түрлі тақырыптағы суреттерді кездестіруге
болады. Әрине, сурет ... ... ниет өте ... ... беру
мақсатымен (мисалы оқулықтарда, кітаптарда), ғибрат алу мақсатымен жасалған
суреттердің оқасы жоқ деп ... ... ... ... азғыру,
өзімшілдігін қандыру, кібірлік жасау, сиыну үшін ... ... ... Бұдан басқа ғайри-мұслимдер құсап періштелерді тыр жалаңаш
әйелдер, ал әулие-пайғамбарларды тыр жалаңаш еркектер етіп ... ... ... ... өмiр мен ... ... етіп көрсету Кеңес
дәуірінен келе жатқан үрдiс /[13]/. ... оның ... ... ... ... ... мен ... өз билiгiне қаратып бiрiктiрген
Бұхара ханы Өзбек әулетінен Абдұллаһ, 1583 ж. хан боп жарияланғанда, ежелгі
мұңғұл ... ... ақ ... ... ... хан ... қатты берiлген Абдұллаһ ханның бұл әрекетi, ... ең ... ... да ... ... ... ... мұсамаха[14] мен кеңшiлiктiң нағыз дәлелi /[15]/.
Исламның басқа діндегілерге мәлім болып, олардың қошеметіне бөленуінде
мұсылман мемлекет қайраткерлері мен ... ... ... да ... атқарды; мәселен, Әмәуи уә Аббаси қосындарында әскер болған түрік-иран
халықтарының өз ... ... ... ... Бұған дәлел ретінде қолбасы
Афшинның бұтын өзімен ала жүргенін көрсетуге болады /[16]/. Фыранса Ғылыми
Зерттеу ... ... ... ... ... ... “Осы
арада, иман еткен кейбір ирандықтардың өтініші бойынша ... ... ... ... ... ... ... тіліне аударған. Әлгі
парсы мұсылмандар фатиханың арабшасын ... ... ... ... ... ... /[17]/. Тегі иран халқынан шыққан
Имам Ағзам Әбу Ханифа ... ... 699-767) мен оның ... ... Имам ... пен Имам Жүсіп арабша білмейтін адамдардың
ғибадат кезінде парсы тілін қолдануына рұқсат ... Имам Омар ... ... ... ... /[18]/. Осы ... Ислам ғылымдары мен
иғтиқадтың негізгі бұлақтарын ғылыми түрде реттеп, тұжырымдаған Әбу Ханифа
(699-767), Имам Бұхари ... Имам ... (уаф. 892), ... ... ... ... ... түрік-парсы жұртынан шыққанын және Орта
Азиялық ... ... ... жері 1475 ж. ... ... ... қаратылғаннан бастап
1699 ж. Карлофча /[19]/ ... ... ... тура 224 жыл ... ... ел. Осман хакімияты кезінде ұқраиналықтар өз тілі мен
дінін еркін ұстанды һәм әдет-салтын жалғастырды. Орыс ... I Петр ... ... ... соң, ... ... ... қосқанын жария етті.
Осыдан бастап ұкраиналықтар үшін ... ... ... да ... ... ... мәжбүр болды. Қатын патша II Екатерина ұкраиналықтардың
ұлттық ... ... ... 1775 ж. жауып тастайды. Ресей өкіметі
ұкраин тілінің қолданылуына тыйым салады /[20]/. Міне, осы тарихи фактілер
мұсылмандардың басқа ... ... ... ... және ... ... ... айдан анық болып тұрғанымен “аузы қисық болса да
байдың баласы сөйлесін” дегендей, ... ... ... құралдарының
иелері мен әлемдік қанаушы топтарының атқосшылары ылғи да мұсылмандықты
қатал, экстремист, мархаматсыз дін етіп ... ... Олар ... ... Р. Бердібай былай деп жазған; “Мұсылмандарға деген айрықша
өштік тек ... ... ауыр ... ... ... бір сәрі ғой. ... ... жалғасып келе жатқаны қорқынышты. Өркениет үлгісін
көрсетеміз деп кеуде қағатын батыс ... ... ... ... ... жатпай, Ислам атына қара күйе жағуды әдетке
айналдырғандар аз емес. ... ... ... етек ... ... ... Исламды “қосақтай” салу дағдыға айналып бара
жатыр. Бұған алыстан ... ... ... көп ... ... ... ... күн сайынғы хабарларын мысалға алсақ та
жеткілікті. ... ... ... ... ... жай ... ал мұсылман шығысында бой көрсеткен бұзықтықтар міндетті түрде
Ислам экстремистері деп айта ... арам ... ... ... Мұның аты жалпы Исламды жамандау болып ... Біз бұл ... ... ... қылмыстыларды христиан немесе иудей экстремистері
деп атауды ... ... ... ... жолға түскен, заңды ... ... да, ... да діні айыпты емес. Ал белгілі бір ... ... ... ... ... ... айтқанда, діндер арасында от
тастаумен барабар. Исламды мансұқтау сарыны Ресей ... ... ... ... ... ... ... Үйткені, Ислам дәстүрі
күшті сақталған елдерде еуроцентризм өріс таба алмайды, тәуелсіздік қамалы
мықты болады. ... ... ... – құл, ... ... ... әсте ... Исламның батыс экспансионистеріне жақпайтын
жері осы. Тағы бір ... жері – ... ... ... ислам
жөнінде бұрмаланған пікірлерге имандай сеніп, оның ... ... ... /[21]/. ... ... ... дегенінің жаны бар; үйткені,
біздегі екінші баспа шығыс ... ... ... соң, ... ... ... ... шықса да болғаны.
Хақ дін Исламның бейбіт таралғанын, ... ... ... болғанын Т. Карлайл, Гұстав ле Бон, Томас Арнолд ... ... (Arnold Toynbee, ... ... ... ... ... да мойындауда.
Кейбiр деректерде медресе иснтитутының тұңғыш рет Бұхарада пайда
болғаны, Исламнан бұрын Бұхараның бұддашылдықтың ... дiни ... ... мұнда көптеген вихаралардың (вихара деп бұддашылдықтың дiни,
рухани мектебiн айтады) болғаны, ... ... ... сол ... ... Бартольдтың пiкiрiнше, ... Орта ... iзiн ... кеткен, яғни сол вихаралардың негiзiнде
медреселер пайда ... ... бұл ... ... һәм ... ... дамудың нақты
сатысы. Егер бұддашылардың кейбiр жүйелерi, ... ... ... оны неге алмасқа? Мұсылмандар қадими гректiң фәлсәфәсін, Персияның
кейбiр экономикалық һәм әкімшілік ... ... ... ... ... ілімдері мен технологияларын қабылдаған жоқ
па? Ислам ... ... ... ... мысалдарына өте бай.
Үйткенi, ғылымның, технологияның дiнi де ұлты да болмайды. Дәл ... даму ... ... ... ... ... басқа дiн мансұбтарының жетiстiктерiн меңгерiп ... таң ... ... ... ... ... пәленнен ананы
алған, мынаны алған деушiлердiң осы арада бiр комплексi бар секiлдi!
Тағы да айта ... бiр ... ... ... Азия өңiрi ... әлемiнiң басқа өлкелерiнде Ислам дiнiнiң таралуына, жергiлiктi
халықтарға лайығынша түсiндiрiлуiне, ... ... ... ... тыб, ... ғарыштану сықылды көптеген ғылым салаларының
дамуына үлкен үлес қосқан осы медреселер едi. Х-ХI ғғ. ... ... мың ... ... керемет жетiстiктердi мұралатқанымен, соңғы бiрнеше
ғасырда схоластиканың құрбаны болып, тек жаттанды қайталамаларды ... оқу ... ... жан ... ... екенiн де айта
кеткенiмiз жөн. Бұрын медресе институты аталмыш ... ... ... ал кейінірек бұл құрылым өзінің асаси қасиеттерінен
жұрдай ... ... ... дін ... (!) жиналған ортасына
айналған.
Біз осы арада медресе кімнен ... ... ... ... ... жоқпыз. Кейбір ғалымдар медресенің прототиптерінің ертеректе
мұсылмандарда болғанын дәлелдеп ... ... ... жоғарыда айтылғандай
бұддашылдардың вихарасы үлгі болды дейді. Қай ... ... да ... ... ... ашық ... көрсетеді. Демек, Исламият
хайырлы нәрселерді кері қақпайды, керісінше ... ... ... ... ... (1917 ж. ... ... медреселер
ең алғашқы мешіттердің жанында, Құран оқуды ... ... ... ... /[23]/. ... оқу ... толығып, IX-X ғғ.
олар барлық пән салалары бойынша ... ... ... ... ... деп унтверситетті айтады, ал, біздегі қалыптасқан ұғымда медресе
десе әптиек пен хатым дұғасын үйрететін ... еске ... Бұл ... ... Орта ... ... мақтаныш ететін факті, тұңғыш
медресенің (университет мағнасында) Бұхарада пайда ... ... ... ... 937 ж. ... ... бере ... Медреселер
бірте-бірте күллі Ислам әлеміне жайылған, мисалы, Қаһирадағы әл-Әзһер
дәрісханасына 976-996 жж. ... ... ... ... билеушісі Арслан Ғазы Тафғач Хан, Х-ғасырда Мәру қаласында
медресе ашқан, ол уафат болған соң, медресенің ... ... ... ... ... ... ... айналдырып үлгерген! Нишабұр
билеушісі Насыр Себұктегінұлы 1033 ж. ... ... ... медресе
ашқан /[25]/. Селжүк билеушісі Тұғрұл Бек 1046 ж. Нишабұрда өзінің атымен
аталған медресені салған. Уәзір Низам ... ... ... ... ... жж. салады, осы алып бинаның құрылыс жұмыстарында 100
000 динар жұмсалған-ды /[26]/. Ғалым ... ... ... Балх, Нишабұр,
Һерат, Исфахан, Басра, Мәру, Мұсұл, Табаристан медреселерін ашқан. Қыруар
қаржы жұмсалған үшбұ медреселерде ... ... ... еді. ... ... ... математика, табиғаттану, әдебиет, фәлсәфә және
мантиқ салаларына қатты көңіл бөлінуші еді. Ислам ... ... ... ... ... ... еңбектерін жазды. Олардың басты
ерекшеліктері; олар өздері шұғылданған ... ... өте ... ... ... ... Исламиятты да жақсы білетін иманды мұминдер еді.
Заманымызда бұл жағдай тым басқаша; ғалым атағын алғандардың көбі ... ... ... алғандардың көбі ғылымсыз!
Батыс елдерінде ең алғашқы университеттердің ... ... ... ғана ашылғанын байқаймыз. Тұңғыш университеттердің өзі
мұсылман ... ... ... ... мен ... әсер ... пайда болған. Мәселен, Парис университеті (1170 ж.), Кэмбридж
(1209), ... (1222), Рим (1303), Вена (1365) ... ... қол ... тым бертінде (Мәскеу университеті 1755, С.
Петірбор 1819) яғни ... ... ... 800 ... ... ғана
мүмкін болды.
Жоғарыда келтірілген ғылыми һәм тарихи фактілер ... ... ... ... ... асқан хошкөрушілік
танытқандарын растайды. Қазіргі ... ... ... ... етіп ... ... бар. ... жерін, ата-бабасының
мәдениетін сүйетін оқымыстыларымыздың міндеті бұрмалаушылардың уағызынан
асып ... ... ... ... насихаттау болмақ.
Сілтемелер:
[1] Ислам хұқұғы профессоры Хамза Актаң, халифа Әділетті Омардың жұт
болған жылы ұрлық жасағандарды ... ... ... ... ... Prof. Dr. Hamza Aktan, Ceza ... ?slam ile Vьcuda Gelen Yeni
Talakkiler, Ebedi Risalet, ?zmir, 1993, ... ... ... В.В., Тюрки- Двенадцать лекций по истории турецких
народов, ... ... В.В., ... ... ... ... Бартольд, В.В., Тюрки- Двенадцать лекций….,133-бет: “Под влиянием
культурного превосходства в то ... ... ... ... ... и таких народностей, где традиции христианства ... и ... чем ... ... ... или асы, всегда, в
том числе у Рубрука, описываются как христиане; между тем Ибн Баттута ... ... ... ... мер для ... ... ... не принималось; христианское ... ... ... освобождалось от податей; в самом Сарае в 1261 г. ... ... ... была ... ... ... билеушiсi Бейбарыстың (1260-1277) әйелi Берке ханның қызы едi.
[5] Торчинов, Е.А., ... ... ... ... деп ... в свою ... считают христиан и иудеев «людьми Книги»,
«людьми ... и ... их от ... ... ... В средние же века вынужденный переход в Ислам был для ... ... ... нежели в переход в христианство, ибо строгий
Исламский монотеизм (в отличие от христианского ... ... ... ... ... ... удаленным от библейских
(«ветхозаветных», с точки зрения христиан) парадигм, нежели христианство”
[6] ... ... ... и ... Казахстана,
отв. Редактор К. А. Акишев, Алматы, Наука ... 1980, ... ... В.В., О ... в Туркестане, II-том, 290-бетте: “где-то в
1042 г. Арслан Хан их (киданы христианы) не ... ... ... ... но получив отказ, оставил их в покое. ... ... во ... ... не ... притеснению” деп
жазған.
[7] Бартольд, В.В., Культура Мусульманства, Москва, 1998, ... Muawiyah Ibn Abi Sufyan, ... ... 15th Edition,
1994-1998
[9] Diloram, Ibrahim., The Islamization of Central Asia, Leicester-UK,
1993, 15-16 беттер
[10] Васильев, Л.С., История востока, Высшая ... ... 1998, ... ... “Резуьтаты не замедлили сказаться; завоеванные территории, от
Испании до Средней Азии, энергично исламизировались, причем исламизация ... ... во ... случае без активного принуждения, без
преследования немусульман” деп, тарихи шындықты паш еткен.
[11] Haussig, Hans Wilhelm, Ipek Yolu ve Orta Asya Kultur Tarihi, ... ... на ... ... ... ... ... Наук, Москва, 1998, выпуск 1, 11-бет
[13] Көшпенділердің мұсылмандығы турасында ... ... алу ... Қазақыстан гәзетінің 28.01.2000 күнгі санында, Назира ... ... ... ... және оның ... ... ... атты мақаланы оқыңыз.
[14] Мұсамаха – хош көру, кешіріммен қарау, кеңшілікпен қарау
[15] Бартольд, В.В., Тюрки- ... ... по ... ... ... Tanyu, Hikmet., Turklerin Dini Tarihcesi, Istanbul, 1998, 94-бет
[17] Prof. Dr. Muhammed Hamidullah, Quelques Traits ... Dans ... Du Prophete De ... Ebedi Risalet, ?zmir, 1993, ... ... Togan, Ahmet Zeki Velidi., Kuran ve Tьrkler, Kay? Yay?nlar?,
Istanbul, 1971, ... ... ... шарты Осман патшалығының тоқырау және құлдырау
кезеңінің басталуы боп саналады. ... шарт ... ... дәулеті
бірінші реті бағзы аразилерінен (территорияларынан) айырылған.
[20] Saray, Mehmet., The History of ... ... ... 2, № 3, Fall 1995, Ankara, ... Бердібай, Рахманқұл., Байқалдан Балқанға дейін, Қазақстан
баспасы, Алматы, 1996, 116-117 беттер
[22] Бартольд, В.В., ... ... ... ... Hayit, ... Tьrkistandaki Medreselerin ?slam-Tьrk
Kьltьrьndeki Rolь, Vak?flar Genel Mьd., Tьrk ... ... ve ... ... ... 1-бет
[24] Hayit, Baymirza., Аталмыш баяндамасында, 1-бет
[25] ?anal, Mustafa., Kurulu?undan Ortadan Kald?r?l???na Kadar Olan
Sьre ?зerisinde Medreseler, Milli E?itim ... Say? 143, Ankara, ... ?anal, М., ... Milli E?itim ... Say? ... 1999, ... ... Encyclopaedia Britannica, 15th Edition, 1994-1998
Автор: ІЗГІЛІК на 9/29/2008 01:00:00 PM
Муртаза БУЛУТАЙ
Духовное ... ... ... отделом религиозного
просвещения и образования, профессор

Пән: Дін
Жұмыс түрі: Материал
Көлемі: 7 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 200 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
"Қазақ жеріндегі исламның таралуы."96 бет
XVIII ғасырдың аяғы ХХ ғасырдың басындағы Сыр өңірі ишандары мен пірлері және олардың ағартушылық қызметі71 бет
XVIII ғасырдың ортасынан –XIX ғасырдың ортасына дейінгі Қазақстандағы ресей империясының миссионерлік саясаты41 бет
«Хизб- ут-Тахри Аль-Ислами» -діни экстремистік ұйым болып қалыптасуы42 бет
«Шиға ағымынан болған имамия мазһабі»60 бет
«Әл-Ғазалидің діни философиялық көзқарастары»90 бет
Аймақтық және әлемдік діни экстремизммен күрес45 бет
Араб халифаты, араб халифатының құрылуы61 бет
Араб – мұсылман білімі және қазақ қоғамы91 бет
Арабтар мемлекетінің құрылуының алғы шарттары47 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь