Мұхаммед Хайдар Дулати атақты тарихшы, дарынды қолбасшы
![](/assets/img/loading.gif)
![](/assets/img/loading.gif)
Мұхаммед Хайдар Дулати
атақты тарихшы, дарынды қолбасшы
Мұхаммед Хайдар Дулати ғылым мен мәдениетке қосқан үлесінен басқа, өзін батыл жауынгер әрі тәжірибелі басшы ретінде де көрсете білгенін ұмытпауымыз керек
Мұхаммед Хайдар Дулати - тарих, география, этнография, әскери іс сияқты ғылым салаларын зерделеген әйгілі ғалым. Бұдан басқа ол екі рет Кашмирді бағындырған, жауының сағын сындырып отырған талантты қолбасшы да болған. Оның әйгілі Тарих-и Рашиди кітабына Қазақ хандығының қалыптасу кезеңдері туралы мәліметтер енген.
Мұхаммед Хайдар Дулати ғылым мен мәдениетке қосқан үлесінен басқа, өзін батыл жауынгер әрі тәжірибелі басшы ретінде де көрсете білгенін ұмытпауымыз керек. Тек бейбіт уақытта ғана ол әскери кәсібін қойып, өз еңбектерін жазумен айналасуға мүмкіндік алды.
Хайдар Дулати Моғолстан мемлекетінде, қазіргі Шығыс және Оңтүстік Қазақстан территориясы, жаугершілік әрі аумақтық шекаралар үнемі ауысып тұрған заманда, 1499 жылы өмірге келген. Мырза Хайдар текті әулеттен шыққан,оның ата-бабалары беделді құсбегі лауазымын атқарған. Олар өз елінің саясатына араласып, Моғолстан тағына үміткерлерге және сайланып қойған басшыларына да ықпал ете алған. Өздеріне көрсеткен қолдауларына разылықтары ретінде Шыңғыс тұқымы XIII ғасырда Дулатидің ата-бабасына қазіргі Қашқар жерін тарту етеді.
Әулет мүшелерінің арасында билік үшін күрес туындаған шақта Мырза Хайдардың атасы туған жерін тастап кетуге мәжбүр болады. Дулати әулеті Орталық Азия аумағына келеді. Осы жерде Мырза Хайдардың әкесі - Мұхаммед Хұсайын 1492 (1493) жылы Моғолстан билеушісі Жүніс ханның үшінші қызы Хұб Нигар ханшайымды әйелдікке алады, ал 1499 жылы Мұхаммед Хайдар Дулати дүниеге келеді. Ол әке-шешесінен ерте айырылады. Мұхаммед Хайдар Дулати шамамен бір жарым жаста болған кезде шешесі қайтыс болса, 1508 жылы өзбек-шейбанидтердің шабуылы кезінде әкесі қаза табады.
Мырза Хайдар біршама уақыт өзінің бөлесі, кейіннен әйгілі ойшыл, қолбасшы, Үндістандағы моғолдар әулетінің негізін қалаушы Мұхаммад Захир ад-дин Бабырдың үйінде тұрады.
Кейінірек Дулати Андижанда тұрады. Бұнда Жүніс ханның немересі Әбу Саид-хан Хайдар Дулатидің әпкесі Хабиба Ханишқа үйленеді, ал өзінің қарындасын Дулатиге тұрмысқа береді. Осылайша, Хайдар Дулати көреген - хан әулетінің күйеу баласы болады.
1514 жылы Саид хан Әбу Бәкір Дулати Қашқардан билікті тартып алып, Қашқар хандығының негізін қалайды, астанасы Жаркент болады. Бұл жерде Хайдар Дулати 18 жылға жуық тұрып, білім алып, әскери салада қызмет етеді. 1524-1525 жылдары қазіргі Қырғызстанның оңтүстігіне, 1527-1528 жж. - Кафиристанға (Кәпірстан), 1529-1530 жж. - Бадахшанға, 1532-1533 жж. - Балтистан, Балур мен Кашмирге жасалған жорықтарға қатысады.
Кашмир оған зор әсер етеді. Мырза Хайдар ол жерде әскери стратегиялық тапсырмамен жүрсе де, сол аймақты жіті бақылап, кейін сол бақылауларын өз еңбегінде қолданады. Тарих-и Рашиди еңбегінде ол өлкенің тарихын, табиғатын, дінін, жергілікті халқын, олардың салт-дәстүрлерін, архитектурасын егжей-тегжейлі жазады.
Қалада және қала маңында қарағай мен сауырағаштан көптеген тамаша ғимараттар салынған, олардың көпшілігі бес қабатты. Әр қабатта тұрғын бөлмелер, террасалар, балкондар мен ғажайып тамаша есіктері бар - қанша талпынып-тырыссаң да, олардың бәрін сипаттап айтып беру мүмкін емес... Алмұрт, қара ірі тұт, қызыл шие, шиеден басқа бұл жерде басқа да ғажап жемістер өседі, әсіресе, алмалары керемет. Онда жемістердің көптігі сонша, олар барлық тілегіңді орындай алады.
Қолбасшы жаңа территорияларды жаулап, Кашмирге тереңдеп ене берді. Бірақ, отрядта аяқ астынан бүлік шығып, Хайдар Дулатидің күштерін әлсіретіп тастайды. Соның нәтижесінде ол кашмирліктермен бейбіт келісім жасауға мәжбүр болады.
1533 ... жалғасы
атақты тарихшы, дарынды қолбасшы
Мұхаммед Хайдар Дулати ғылым мен мәдениетке қосқан үлесінен басқа, өзін батыл жауынгер әрі тәжірибелі басшы ретінде де көрсете білгенін ұмытпауымыз керек
Мұхаммед Хайдар Дулати - тарих, география, этнография, әскери іс сияқты ғылым салаларын зерделеген әйгілі ғалым. Бұдан басқа ол екі рет Кашмирді бағындырған, жауының сағын сындырып отырған талантты қолбасшы да болған. Оның әйгілі Тарих-и Рашиди кітабына Қазақ хандығының қалыптасу кезеңдері туралы мәліметтер енген.
Мұхаммед Хайдар Дулати ғылым мен мәдениетке қосқан үлесінен басқа, өзін батыл жауынгер әрі тәжірибелі басшы ретінде де көрсете білгенін ұмытпауымыз керек. Тек бейбіт уақытта ғана ол әскери кәсібін қойып, өз еңбектерін жазумен айналасуға мүмкіндік алды.
Хайдар Дулати Моғолстан мемлекетінде, қазіргі Шығыс және Оңтүстік Қазақстан территориясы, жаугершілік әрі аумақтық шекаралар үнемі ауысып тұрған заманда, 1499 жылы өмірге келген. Мырза Хайдар текті әулеттен шыққан,оның ата-бабалары беделді құсбегі лауазымын атқарған. Олар өз елінің саясатына араласып, Моғолстан тағына үміткерлерге және сайланып қойған басшыларына да ықпал ете алған. Өздеріне көрсеткен қолдауларына разылықтары ретінде Шыңғыс тұқымы XIII ғасырда Дулатидің ата-бабасына қазіргі Қашқар жерін тарту етеді.
Әулет мүшелерінің арасында билік үшін күрес туындаған шақта Мырза Хайдардың атасы туған жерін тастап кетуге мәжбүр болады. Дулати әулеті Орталық Азия аумағына келеді. Осы жерде Мырза Хайдардың әкесі - Мұхаммед Хұсайын 1492 (1493) жылы Моғолстан билеушісі Жүніс ханның үшінші қызы Хұб Нигар ханшайымды әйелдікке алады, ал 1499 жылы Мұхаммед Хайдар Дулати дүниеге келеді. Ол әке-шешесінен ерте айырылады. Мұхаммед Хайдар Дулати шамамен бір жарым жаста болған кезде шешесі қайтыс болса, 1508 жылы өзбек-шейбанидтердің шабуылы кезінде әкесі қаза табады.
Мырза Хайдар біршама уақыт өзінің бөлесі, кейіннен әйгілі ойшыл, қолбасшы, Үндістандағы моғолдар әулетінің негізін қалаушы Мұхаммад Захир ад-дин Бабырдың үйінде тұрады.
Кейінірек Дулати Андижанда тұрады. Бұнда Жүніс ханның немересі Әбу Саид-хан Хайдар Дулатидің әпкесі Хабиба Ханишқа үйленеді, ал өзінің қарындасын Дулатиге тұрмысқа береді. Осылайша, Хайдар Дулати көреген - хан әулетінің күйеу баласы болады.
1514 жылы Саид хан Әбу Бәкір Дулати Қашқардан билікті тартып алып, Қашқар хандығының негізін қалайды, астанасы Жаркент болады. Бұл жерде Хайдар Дулати 18 жылға жуық тұрып, білім алып, әскери салада қызмет етеді. 1524-1525 жылдары қазіргі Қырғызстанның оңтүстігіне, 1527-1528 жж. - Кафиристанға (Кәпірстан), 1529-1530 жж. - Бадахшанға, 1532-1533 жж. - Балтистан, Балур мен Кашмирге жасалған жорықтарға қатысады.
Кашмир оған зор әсер етеді. Мырза Хайдар ол жерде әскери стратегиялық тапсырмамен жүрсе де, сол аймақты жіті бақылап, кейін сол бақылауларын өз еңбегінде қолданады. Тарих-и Рашиди еңбегінде ол өлкенің тарихын, табиғатын, дінін, жергілікті халқын, олардың салт-дәстүрлерін, архитектурасын егжей-тегжейлі жазады.
Қалада және қала маңында қарағай мен сауырағаштан көптеген тамаша ғимараттар салынған, олардың көпшілігі бес қабатты. Әр қабатта тұрғын бөлмелер, террасалар, балкондар мен ғажайып тамаша есіктері бар - қанша талпынып-тырыссаң да, олардың бәрін сипаттап айтып беру мүмкін емес... Алмұрт, қара ірі тұт, қызыл шие, шиеден басқа бұл жерде басқа да ғажап жемістер өседі, әсіресе, алмалары керемет. Онда жемістердің көптігі сонша, олар барлық тілегіңді орындай алады.
Қолбасшы жаңа территорияларды жаулап, Кашмирге тереңдеп ене берді. Бірақ, отрядта аяқ астынан бүлік шығып, Хайдар Дулатидің күштерін әлсіретіп тастайды. Соның нәтижесінде ол кашмирліктермен бейбіт келісім жасауға мәжбүр болады.
1533 ... жалғасы
Ұқсас жұмыстар
Пәндер
- Іс жүргізу
- Автоматтандыру, Техника
- Алғашқы әскери дайындық
- Астрономия
- Ауыл шаруашылығы
- Банк ісі
- Бизнесті бағалау
- Биология
- Бухгалтерлік іс
- Валеология
- Ветеринария
- География
- Геология, Геофизика, Геодезия
- Дін
- Ет, сүт, шарап өнімдері
- Жалпы тарих
- Жер кадастрі, Жылжымайтын мүлік
- Журналистика
- Информатика
- Кеден ісі
- Маркетинг
- Математика, Геометрия
- Медицина
- Мемлекеттік басқару
- Менеджмент
- Мұнай, Газ
- Мұрағат ісі
- Мәдениеттану
- ОБЖ (Основы безопасности жизнедеятельности)
- Педагогика
- Полиграфия
- Психология
- Салық
- Саясаттану
- Сақтандыру
- Сертификаттау, стандарттау
- Социология, Демография
- Спорт
- Статистика
- Тілтану, Филология
- Тарихи тұлғалар
- Тау-кен ісі
- Транспорт
- Туризм
- Физика
- Философия
- Халықаралық қатынастар
- Химия
- Экология, Қоршаған ортаны қорғау
- Экономика
- Экономикалық география
- Электротехника
- Қазақстан тарихы
- Қаржы
- Құрылыс
- Құқық, Криминалистика
- Әдебиет
- Өнер, музыка
- Өнеркәсіп, Өндіріс
Қазақ тілінде жазылған рефераттар, курстық жұмыстар, дипломдық жұмыстар бойынша біздің қор #1 болып табылады.
![google play](assets/img/google-play-badge.png)
Ақпарат
Қосымша
Email: info@stud.kz