Батыстағы қазақтың ұлтшыл көсемдері және батыстық елдерде атқарған қызметтері

БАТЫСТАҒЫ ҚАЗАҚТЫҢ ҰЛТШЫЛ КӨСЕМДЕРІ ЖӘНЕ БАТЫСТЫҚ ЕЛДЕРДЕ АТҚАРҒАН ҚЫЗМЕТТЕРІ

Түркияның Салихлы қалашығына келіп орналасқан бір топ қазақ негізінен Шығыс Түркістанның Тәңір Таулары етегіндегі Ерентау бөктерлері мен Алтай және Баркөл аймақтарынан келген қазақтар болған. Салихлыдағы қазақтардың, қазақ деген халықты алдымен түрік халқына кейін әлем жұртшылығына танытуына мұрындық болып, ол жөнінде қызмет атқарған ұлтшыл көсемдерін еске алу, тек қана батыстағы қазақтың емес, барша қазақтың тарихи міндеті саналады. Салихлыға келген қазақтарды түрік халқы мен үкіметі бауырмалдықпен қарсы алып, тегін түрде үй жаймен қамтамасыз етіп, дереу азаматтыққа қабылдаған. Бұған қосымша Түріктің жергілікті әкімшілік орындары қазақ көсемдері мен зиялыларының «өзімізді бауырлас түрік халқына таныстырайық» деген талаптарына да қолдау көрсеткен. Ата мекенінен айрылып шетке шыққан қазақтардың тек қана жан бағып жүре бермей, әлемге қазақты таныстыру идеясын алға тартулары және бір сөзбен айтқанда қазақтың ұлттық дамуын шет елде жүріп ұмытпағандықтары олардың ұлтшылдық санасының қаншама жоғары екендігін байқатады. Ұлтшылдық идеясы оларды қазақ атын жамылып, тілерсектен қан кешіп қаншама ғасырлар бойы Азия құрлығының кіндігінде орын алған кең байтақ отанды тастап шетке шығып кетулеріне себеп болса да, өз жандарын аман сақтап қалғандарына қанағаттанбай, ел мен жерлерінің қайғысын ойлап, айтып, басқаға түсіндіріп жүруден бас тартқызбаған. Олар ұдайы, қазақ халқының тәуелсіздік, еркіндікке лайық халық екенін әлемге жаюға үлес қосуға талпынған. Қазақтың еліне, жеріне деген сүйіспеншілігі шет елде жүргенде де әсте өшпеген, керісінше жана берген. Осының бір айғағы ретінде Түркияның Салихлы қалашығына барған қазақтардың көсемдері бастаған бір сыпыра жұмысты егжей.тегжейімен зерттеп ұсыну осы баяндаманың негізгі мақсаты.
        
        Марием Хакім
Халықаралық саясат ғылымының докторы,
Чанкая университеті Анкара, (Түркия)
БАТЫСТАҒЫ ҚАЗАҚТЫҢ ҰЛТШЫЛ КӨСЕМДЕРІ ЖӘНЕ БАТЫСТЫҚ ЕЛДЕРДЕ АТҚАРҒАН
ҚЫЗМЕТТЕРІ
Түркияның Салихлы қалашығына келіп ... бір топ ... ... ... Тәңір Таулары етегіндегі Ерентау бөктерлері мен ... ... ... ... ... ... ... қазақтардың,
қазақ деген халықты алдымен түрік халқына кейін әлем жұртшылығына танытуына
мұрындық болып, ол жөнінде қызмет атқарған ұлтшыл көсемдерін еске алу, ... ... ... ... ... қазақтың тарихи міндеті саналады.
Салихлыға келген қазақтарды ... ... мен ... ... ... тегін түрде үй жаймен қамтамасыз етіп, дереу азаматтыққа қабылдаған.
Бұған қосымша Түріктің жергілікті әкімшілік орындары ... ... ... ... бауырлас түрік ... ... ... да ... ... Ата ... айрылып шетке шыққан
қазақтардың тек қана жан бағып жүре ... ... ... таныстыру
идеясын алға тартулары және бір сөзбен айтқанда қазақтың ұлттық дамуын шет
елде жүріп ... ... ... ... ... жоғары
екендігін байқатады. Ұлтшылдық ... ... ... атын жамылып,
тілерсектен қан кешіп қаншама ғасырлар бойы Азия құрлығының кіндігінде орын
алған кең байтақ отанды тастап ... ... ... ... болса да, өз
жандарын аман сақтап қалғандарына ... ел мен ... ... ... басқаға түсіндіріп жүруден бас тартқызбаған. Олар ұдайы,
қазақ халқының тәуелсіздік, еркіндікке лайық ... ... ... жаюға үлес
қосуға талпынған. Қазақтың еліне, жеріне деген сүйіспеншілігі шет ... де әсте ... ... жана ... ... бір айғағы ретінде
Түркияның Салихлы қалашығына барған қазақтардың көсемдері бастаған ... ... ... зерттеп ұсыну осы баяндаманың негізгі
мақсаты.
Салихлы қалашығында жасалған алғаш ... ... ... ол кезде
әлем көлемінде түс берген жағдайға сай қырғиқабақ соғыстың дәуірлеген ... ... ... ... ... ... ... халықтармен
бірігулеріне тура келген кезең болғандықтан, қазақтар да өздерінің саяси
және әлеуметтік ... сол ... ... болатын. Міне
сондықтан Салихлы қалашығындағы қазақтардың Мәдениет және Жәрдемдесу ... ... ... Тағы да бұл ... аты ... Мағжан Жұмабай
«Түркістан – екі дүние есігі ғой» деп ... Ұлы ... ... ежелгі отанымен аттас қойылған. Ол қоғам 1963 жылдың бас кезінде
құрылды. Оның негізін қалаушылары сол ... ... жас ... ... шыға ... ... ... өзінің «Елім айлап өткен өмір» атаулы
естелігінде (177 бет ) толық тізім берген.[1] ... ... ... ... ... ... ... таныту, қазақтың жадында қалған
мәдени, тарихи және ... ... ... ... ... жаю және сондай мәліметтерді ... ... ... мен ... ... және ... ... басып
шығару ретінде белгіленген.
Салихлы қалашығындағы бұл қоғам жергілікті әкімшілік орындарына,
жергілікті бүкіл саяси партияларға және ... ... ... адамдарға
Түркістан және қазақтар жөнінде мәлімет беріп ... ... ... ... арналған сондай бір конференция жалпы түрік әлеміне әйгілі
ғалым Зәки ... ... ... Салихлыға қонаққа шақырылған. Салихлы
қалашығының әр қандай қоғамдық ... ... ... ... киім ... ... да қатысып, жұртшылық назарын аударып қолдауын
ала ... ... Егей ... ... басқа қалаларда да
қазақтар Коммунизммен Соғыс және Түрікшілдер ... ... ... ... ... Салихлыдағы қазақтардың мәдени, әлеуметтік қоғамы жергілікті
әкімшіліктің қолдауымен қазақтардың білім алуға ... ... ... ... мен ... ... ... көмек көрсетіп, ондай көмекті
Түркияның басқа қалаларына барып орналасқан қазақтарға да ... ... ... ... байланысты Салихлыдағы қазақ ... ... ... ... және Кайсерідегі отандастарына хат жолдап,
ол өңірлерден оқуға бала ... ... ... ... ... ... б.). Қазақтар тек қана саяси және әлеуметтік белсенділікті ғана
қанағат ... ... жаңа ... ... ... ... де тез үйрену мақсатында түркістандықтар Тері өңдеу ... ... ... кооперативі деген кәсіптік ұйым құрды, күн көріс қамына
кіріскен-ді.
Салихлы қалашығындағы қазақтар 1963 ... 28 ... ... ... ... Оспан Ісламбайұлының Қытай қолынан шахит болуын
еске алып, «Оспан Батыр және Жанымхан ... ... бір ... ... ... ... қарнымызды ғана тойғызып, өзімізді аман
сақтап қалу үшін ... ... ... намысын бермеу үшін құрбан болғандарды
әрдайым есте сақтай отырып, қазақтығымызды жоғалтпайық» деген ... ... ... сол ... әлем ... ... соғыс деп аталып
кеткен кезеңнің өзіндік шарттарына сай әрекет етті. Әр қандай басқосуларда
«темір ... ар ... ... еліміз, жеріміз, отанымыз, халқымыз»
деген ұғым жиі қолданылған.
Салихлы қалашығындағы қазақтардың ... ... ... тек қана ... ... жұртшылыққа бағытталмады, орайы
келгенде олар ел намысын, жер намысын, ұлттық арпалысты әлем ... да ... ... Бұл ... Батыстық елдерден, Европа мен
Америка құрлығынан келіп, қазақтар жөнінде зерттеу істеген ... мен ... де ... ... ... бір мысал ретінде:
1960 жылы Құрама Штаттарынан Вошингтон (Washington D.C.) қаласындағы George
Washington ... ... Ұдо Пош (Udo Posch) ... бір профессор
Салихлы қалашығындағы қазақтардың ұлттық дәстүрлерін ... ... ... ... бір ... ... ... қазақ түріктері
тақырыбында былай деген:
Қазақ түріктері
Бүтін дүниеге мәлім Азияның жүрегі Түркістан әлемге қаһармандығымен
(батырлығымен) ... Ұлы ... ... ... ... ата ... ... тиген тауларымен, шексіз жайлауларымен, ... ... ... жер ... жер үсті қымбатты кендерімен,
қайтпас батыр қырық миллионның ... ... ... шаршы км
топырағымен бүгін залым каманостардың езуі астында. Мәдениет дүниесі ХХ
ғасырда ешкімге ... ... ... ... ауыр тұрмыстарды көріп, ...
адамгершілік дұшпаны каманостардың зұлымдығын тартуда.
Түркістандықтар еркіндік, еркін сөз сөйлеу, дін ... ... ... ... бір адам ... ғазапсыз жасауға (өмір
сүруге) да зар болып тұруда.
Қолында(?) тілінде, әдет ғұрпында бір парқы болмаған Ұлы ... ... ... бері екі ... алып тақпа ат қойып
отыруда. Бірақ Түркістан ... ... арам ниет ... ... ... олармен үнемі күрес ... олардың отаннан қуылуы үшін қайрат етуде.
Ұлы Түркістанның иелерінен оның ... ... ... ... ... ... бар. Егер ... каманостар қырық жылдан
бері күнәсіз қылмаса еді бүгін ең азында он екі ... ... ... ... бір дәулет болып отырар еді. (5.340.066) Қазақтар нақ мұсылман, нақ
түрік. «Қазақ» деген сөз ... үшін ... бір ... берілген ат.
Мұнымен бірге «Қазақ» деген сөз «Қазы-ақ», толық бір қазы деген сөз. Қазақ
«қаза-ақ», ... ... ... да ... ... ... орыс
казактарымен ешбір байланысы жоқ. Қазақтар ... ... ... ... ... қазақ түріктері Түркістанның басқа руларынан да
артық Түркістан үшін ... бір ... ... ... үшін ... ... ... ... көрсетіп отыр.
Қырық жылдан бері мыңдарша көтеріліс жасаған қазақ ... ... ... ... ... ... араны ашылып
кірген күнінен бері біздің қазақ түріктері ... ... ... жаңа ... қарсы жалғыз Түркістанға еркіндік деген ұранмен ... ... ... күресуде.
Қазақ түріктері еркіндік жолында өлу, әр басқа келген қиыншылықты
тарту үшін әр уақыт әзір ... бір ұлт. Сол ... ... құл ... ... болып өлу артық деп Гоби (Такламакан) шөлдерінен өтіп,
Гималай ... ... ... ... ... азат ... ... отыруда.
Ұлы Түркістанның Қытай каманостары астындағы ... ... ... ... ... ... ... ... қазақ руының
көсемдерінен құрбан болғандардың кейбіреулері дерттің астары. Әліп ... ... ... ... Қажы Жүніс, Ожаубай, Баймолла, Әбеу, Сатархан,
Мұқаш, (?Бүкіжан), Қожан, Мақсұт, Ақыт қажы, Қалел тәйжі, ... ... ... ... ..., ... батыр, Түркістан, Әлімғазы, Қанағат,
Дубек, (?Салісбай), Қалиақбар, Қан..., Ақбар, Сейіт, Бүркітбай, Елісхан,
Қасым ... ... тағы да ... ... ... ... ... болды,
бүгінге шейін болуда.
Темір перде астындағы әр елдегі ұлт азат елдерге көз ... ... ... олар бізге жәрдем етеді, олар бізді бұл езуші жауыздан
құтқарады деп ... Бұл ... олар ... ( ... 1956) ... ... ... ... дауыс еркіндік дүниесіне естіртпестен
оларды жоғалтуда. Темір перде астынан қашып келген әр ұлтта қазақ ... ... ... білуде. Олардың да еркін елдегі көсемдері
бұл ақиқатты айта жүруде.
Каманостар сөзде тыныштық десе де әр ... ... ... ... ... ... ... Каманостар астындағы ұлттардың
өзімен бірге оларды орыстандыру, қытайландыру, түбінен жоқ ету ... ... ... ... ... өз жерінен алып басқа жерлерге айдап,
өлтіріп, ... ата ... ... ... өз ... ... бұл ... Қырымда бастап, кейін Қазақстанда қолданды.
1949-1950 жылдары Алтай, Үрімжі, Баркөл аймақтарынан құрылып, 30.000
кісілік бір топ ... ... ... ... ... ... қайрат еткен
еді. Бұлардың кұманданлары Оспан Батыр, Қажы ... ... ... ... ... ... адам ... болып, бұлардан әрең 1951 жылы
біз 350 адам Үндістанға ... ... ... ... ... ... шейін көтерілістеріне дауам еткендіктері мәлім. Бүгінге шейін қазақ
түріктерінің көтерілісшілерінен ... ... ... ... ... ... ... әрекеттерден мәлім болады.
Түркістанда жасаушылар еркіндікке ғашық, қашан бір еркіндік көреміз
деп жылауда. Сыртта жүргендер қашан бір еркін болып ... ... ... ... ... деп ... ... перде астындағы адам
баласының көрген қиыншылықтары зебір ... ... ... ... ... үміті жалғыз аллада, еркін дүниеде
Жасасын еркіндік!!!
Осындай пікір білдіре білген қазақтардың дені қазіргі күнгі ... ... ... сай ... ... қарапайым азаматтар болған. Бұған
қарамастан кәдімгі қазақ салтының, қазақтың ғасырлар бойы жинаған ... ... ... нәр ... Алаш ... ... өз ... қабілеттері жеткенінше қазақтың азаттығын, еркіндігін, тәуелсіздігін
көздеген мақсаттарын әрдайым ... ... ... ... ... ... ... еш уақытта қайтпаған жандар болған. Алаш
атын ... ... ... ... ... өшпес рухтың көрінісі
болған. Салихлы қалашығындағы қазақтардың қаламы ... сөзі ... сол ... жету ... ... ... ... да жазып
жариялаған. Ондай туындылар, батыстық еркін елдерге ... ... ... ... және әлем ... назарына, шетте туып өскен
ұрпақтың құлағына құйылған рухани қазыналар болған. ... ең ... ... ... ... ... болған Алаш Орда Ұлттық Ұраны мен
Маршы болған. ... Орда ... ... ... ... ... азаттық жолында күрескен Қалибек Хакімнің қол ... ... ... ... қазір Істанбұлда өмір сүретін, 86 жасқа
келген Мадалім Чалышкан деген ақсақалдан тыңдайсыздар)[3].
АЛАШ МАРШЫ
Арғы атам ер ... біз ... ... тау ... көл, ... ... жүрген Алаштың шын кемеңгеріміз,
Долданса болмайтын жаңа дәу періміз.
Ежелден өр Түрік, оқ ... ... еш ... ... ... ... ат болып зуылдап шабамыз,
Лап десе, от болып дүрілдеп жанамыз
Алаштың АҚ ТУЫН ... ... ... ... ... ... саламыз!
Осы марштан да байқалғанындай, бүгін қазақтың қазіргі шекарасының ... ... ... ата ... бір бөлегі болған Шығыс Түркістан
жағрафиясында өмір сүрген қазақтардың да АЛАШ ... АЛАШ ... ... ... ... ... шығармай тілектес екендігін байқатады. Адаш
мұрасының символы ретіндегі Алаш Гимні Шығыс Түркістан Қазақтарының жадынан
шықпай, бір ғасырға жуық ... ... ... ... қазақтың ұлттық
рухының мәңгі өшпес айғағындай анық түрде көзге шалынады. Алаш болып, ел
болып ту ... ... Алаш әні ... ... бір өлең ... былай:
АЛАШ ӘНІ
Қазағым қақтықпа қамалма
Ел болар қамыңды амалда
Атты таң ... ... ... сал ... ... ... мал баққан ел едік
Елдікте біз кімнен кем ... жат, тілі жат, түрі ... ... ... көп ... зарыққан шағында
Бостандық кез болды бағына
Ұйымдас, ұрандас қол ұстас
Сен де мін БАБАҢНЫҢ ТАҒЫНА!!![4]
Кімде-кім ана тілін, әдебиетін сыйламаса, ... оны ... адам деп ... ... Әуезов
-----------------------
[1] Хамза Ұчар, Хасан Оралтай, Ибрахим ... А. ... ... Сауаш, Ергеш Демір, Өмер Бұхаралы, Ергеш Ташкентлі, Білал Хакім,
Мүлйен Алпер,Кешенай Ерміш, Сыдық ... ... ... ... ... ... ... Шеріфоғлұ, Дағыстан Вұрал.
[2] Бұл жөрірдегі дерек конферанся кезінде CD арқылы үсыныдатын болады.
[3] Алаш Маршының дауыстық дерегі СДге ... ... ... ... ... Бұл өлең де ... ... Азаттық соғысы кезінде Қазақтарды отан үшін
жұмылдыру мақсатымен жазылған марш. Бұл өлеңнің қол жазба ... ... ... де СДге ... ... ... кезінде ұсынылмақ.

Пән: Саясаттану
Жұмыс түрі: Реферат
Көлемі: 6 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 200 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Алашорда10 бет
Болмыс17 бет
Жұмысшылардың қосымша еңбекақылары6 бет
Көшпелілер мен батыс өркениеті11 бет
М.Сералин шығармашылығы7 бет
Ресей менеджментінің қағидалары4 бет
"әртүрлі шет елдердегі жұмысшыларды ынталандыру және қызметтерін жетілдіру реформалары"13 бет
XX ғасырдың басындағы қазақ зиялыларының атқарған қызметтеріне саяси талдау57 бет
«ҚазМұнайГаз» ҰК» АҚ-ның 2007 жылы қаңтар-қыркүйек айларында атқарған жұмысының қорытындысы34 бет
Алаш көсемдерінің құнды публицистикалық мұралары23 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь